Kasb-hunar kollejlari o‘quvchilar shaxsini shakllantirishda diqqatni boshqarishning psixologik mexanizmlari - Педагогика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	1.6MB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Июнь 2021
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Педагогика

Kasb-hunar kollejlari o‘quvchilar shaxsini shakllantirishda diqqatni boshqarishning psixologik mexanizmlari

Купить

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI O‘LIY VA O‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI QARSHI DAVLAT UNIVERSITETI PSIXOLOGIYA KAFEDRASI “Kasb-hunar kollejlari o‘quvchilar shaxsini shakllantirishda diqqatni boshqarishning psixologik mexanizmlari” mavzusida yozgan BITIRUV MALAKAVIY ISHI “_____”____________ 2018yil

KIRISH 1-BOB. SHAXS SHAKLLANISHIGA XOS DIQQAT MUAMMOSINING O‘RGANILISHI.................................................................................................. 1.1. Diqqat va uning shaxsni shakllantirishga xos psixologik tavsifi.................................................................................................................... 1.2. Diqqat turlari va xususiyatlarining ta’lim faoliyatidagi ahamiyati .................................................................................................................. 1.3. Kasb-hunar kolleji o‘quvchilar shaxsini shakllanishida diqqatining o‘ziga xos jihatlari................................................................................................ 2-BOB. KOLLEJ O‘QUVCHILARI DIQQATI DIAGNOSTIKASI VA PSIXOKORREKSIYASI

Mavzuning dolzarbligi. Zamonaviy psixologiyada ontogenetik rivojlanishning turli bosqichlarida o‘zida jins va yosh xususiyatlarini namoyon etuvchi turli xatti-harakatlar bir qator genetik, ijtimoiy va shaxsiy omillarning o‘zaro uyg‘unlashuvida ro‘y beradi. Turli ko‘rinishdagi katta ta’sir kuchiga ega bo‘lgan subyektning xulq-atvor mexanizmida o‘ziga xos individual-psixologik, individual-dinamik xususiyatlar, uning dunyoqarashi, qadriyatlar tizimi, kauzal, kazusli vaziyatga tushgunga qadar yashagan ijtimoiy-psixologik muhit bilan belgilanib, shaxs rivojlanishi va shakllanishida katta ahamiyatga egaligi ta’kidlanadi. O‘zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti I.A.Karimov «Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch» asarida “Odobli, bilimdon va aqlli, mehnatsevar, iymon-e’tiqodli farzand nafaqat ot

Respublikamiz mustaqillikka erishgach, yosh avlod ta’lim-tarbiyasiga munosabat tubdan o‘zgardi. Ta’lim faoliyatiga zamonaviy pedagogik texnologiyalarni joriy etish orqali o‘quv faoliyatini boshqarish muammosi har doimgidan ham aktuallashdi. Kasb-hunar kollejlari o‘quvchilari diqqatini boshqarishning psixologik mexanizmlarini tadqiq etish orqali o‘quvchilarning ta’lim faoliyati samaradorligini yuqori darajaga ko‘tarish mumkin. Shu tufayli ushbu muammoni o‘rganish ta’lim-tarbiya samaradorligiga alohida ahamiyat qaratilayotgan hozirgi kunda dolzarb hisoblanadi. Bitiruv malakaviy ishning maqsadi – kasb-hunar kollejlari o‘quvchilari diqqatini boshqarishning psixologik mexanizmlari hamda ularni diagnostika va korreksiya qilish usullarini tadqiq etishdan iborat. Bitiruv malakaviy ishning predmeti

4. Tadqiqot guruhidagi o‘quvchilar bilan psixodiagnostik va psixokorreksion tadbirlar olib borish. 5. Tadqiqot ishlari yuzasidan amaliy tavsiyalar ishlab chiqish. Bitiruv malakaviy ishning yangiligi: Kasb-hunar kolleji o‘quvchilarining diqqat xususiyatlari ta’lim faoliyati samaradorligiga ta’sir etuvchi omil sifatida o‘rganildi. Kollej o‘quvchilarida diqqat xususiyatlari diagnostikasi va psixokorreksiyasito‘g‘risida ma’lumotlar to‘plandi. Bitiruv malakaviy ishning nazariy va amaliy ahamiyati. Diqqatni boshqarishning shaxs shakllanishiga xos nazariy ma’lumotlar o‘rganib tahlil qilindi. BMI natijalaridan amaliy psixologlar, kasb-hunar kolleji o‘qituvchilari, psixolog va pedagoglar faoliyatida foydalanish mumkin. Bitiruv malakaviy ishning metodlari. Bitiruv malakaviy ishimizda suhbat intervy

1.1. Diqqat va uning shaxsni shakllantirishga xos psixologik tavsifi Diqqat inson faoliyatining barcha turlarini muvaffaqiyatli amalga oshirishning va ularni samaradorligini ta’minlovchi muhim shartlardan biridir. Kishi faoliyati qanchalik murakkab, serzahmat, davomiylik jihatdan uzoq muddatli, mas’uliyat hissini taqozo qilsa, u diqqatga shunchalik yuksak shartlar va talablar qo‘yadi. Inson ziyrakligi, farosatliligi, tez payqashi, sinchkovligi, dilkashligi uning turmush sharoitida, shaxslararo munosabatida muhim omil sifatida xizmat qiladi. Diqqat aqliy faoliyatning barcha turlarida ishtirok etadi, insonning xatti-harakatlari ham uning ishtirokida sodir bo‘ladi. Psixologiya fanida diqqatga har xil ta’rif beriladi, uni yoritishda psixologlar turli nazariyaga asoslanib yondashadilar. Diqqat

jarayonlarda qatnashadi, ularning mahsuldorligini oshirishga ta’sir etadi. Shu boisdan diqqat qaratilgan obyektlar ong to‘plangan nuqtasida aniq, yaqqol aks ettiriladi. Demak, diqqat-aqliy jarayonlarning sifati, mahsuldorligi va samaradorligini ta’minlovchi insonning ichki aktivligidan iboratdir. Shuningdek, u har qanday inson faoliyatining zaruriy shartidir. Psixologiya tarixining sahifalarini varaqlasak, diqqatning kishi faoliyatidagi roliga berilgan yuksak va qimmatli mulohazalar uchraydi. Jumladan, fransuz olimi Kyuvye geniallikni chidamli diqqat deb ta’riflashi, Nyutonning kashfiyot fikrini doimo shu masalaga qaratilish jarayoni deyishi, Ushinskiyning diqqat psixik hayotimizning yagona eshigi deb baho berishi bunga yorkin misol bo‘la oladi. Bilish jarayonlari kechishining eng muhim xu

ekanligini ta’kidlaydilar. Diqqatning biror obyektga yo‘nalishiga ko‘ra sensor (perseptiv), aqliy (intellektual), harakatlantiruvchi (harakat) shakllariga ajratish mumkin. Diqqat muayyan obyektga to‘planishi ko‘p jihatdan insonning his-tuyg‘usi, irodaviy sifati, qiziqishi kabilarga bog‘liqdir. His-tuyg‘ular va emotsional holatlar diqqatning obyekti bilan uzviy bog‘langandagina uning uchun ijobiy ahamiyat kasb etadi. His-tuyg‘ular, emotsional holatlar qanchalik kuchli va ko‘tarinki tarzda namoyon bo‘lsa, demak diqqat ham shunchalik obyektga mustahkam qaratiladi. Hislar, emotsiyalar diqqatning ham ixtiyorsiz, ham ixtiyoriy turlarini zo‘raytiradi. Insonning amaliy va aqliy faoliyati jarayonida uning ongi muayyan darajada yangi bilimlar ma’lumotlar bilan boyib borishi natijasida diqqat ham tak

Simultan anglash. Simultan so‘zi “lahzali” degan ma’noni anglatadi. Bizning miyamiz lahzali ta’sirlarni sezadi, axborotlarni qayta ishladi va unga javob berishga harakat qiladi. Birgina inson ko‘zining sezgirligi shunchalik darajada ekanki u 80 km uzoqlikdan yonib turgan gugurt yorug‘ligini sezar ekan. Olimlarning mulohazasi-cha, ko‘zning qorong‘ulikda bo‘lganidan keyingi bir minut ichida sezgirligini 10 barobar, 2 minutdan keyin 6 ming barobar, 10 minutdan keyin to‘liq qorong‘ulikda 25 ming marta oshar ekan.Diqqatga ijobiy ta’sir etuvchi omillar Insonning amaliy va aqliy faoliyati jarayonida uning ongi muayyan darajada yangi bilimlar ma’lumotlar bilan boyib borishi natijasida His-tuyg‘ular va emotsional holatlar diqqatning obyekti bilan uzviy bog‘langanda Insonning barqarorlashgan kayfiya

Qorong‘ulikda yorug‘likda juda yoriug‘likda Eshitish orqali ko‘rish mo‘ljalini faollashtirish . P.YA Anoxin inson miya faoliyatida vaziyat paydo bqladiki, uning tuzilishida faollik sodir bo‘lganda. Shu holatda miya yaxlit va samarali ishlaydi. Buning uchun esa eshitish markazi orqali erishish mumkin bo‘ladi. Amerikalik psixolog Longve: Ovoz chiqarib qattiq o‘qish, intellektual tahlilga kuch beradiki, bu o‘zi ichga takrorlaganga bunchalik samarali bo‘lmaydi” degan edi. Amerikaning 16 prezidenti A.Linkoln o‘qigan qishloq maktabida bitta o‘quv qo‘llanma bo‘lgan va faqat o‘qituvchi tomonidan u o‘qilgan o‘quvchilar esa uni xor bo‘lib takrorlagan. Doimo sinfxona shovqun bo‘lib turgan. Buni qo‘shnilar “ari uyasi” deb nomlashgan. 1.1.2. Rasm Diqqat qonunlar: Appersepsiya qonuni - (ushbu tushuncha

Bitta predmetni bir necha yoki bir necha predmetni bitta tarzda idrok etishi mumkinligini ham anglatadi. Nima sababdan bunday yuz berishini AQ quyidagicha asoslaydi: diqqatning darajasi shaxsning konkret predmetga yo‘nalganligi, bilimlar zahirasiga, fizik va psixik holatiga, quvvat maydoniga (ayni damdagi). Ammo bu qonunning asosiy vositasi –diqqatning darajasi -doimiy o‘lchamga ega emasligi. U faqat insonga emas, bir qator tashqi omillarga ham bog‘liq. Ustanovka qonuni . Ustanovka organizmning yaxshi idrok etish yoki payqashga nisbatan organizmni moslashuvidir (nemis olimi L.Lange, keyinchalik D.N.Uznadze ). Ustanovka bu faoliyatga yoki harakatga tayyorlikni bildiradi. Ustanovka bu organizmda ma’lum zo‘riqishlar paydo bo‘lganda namoyon bo‘lib qolmaydi. Ko‘p yoki oz ustanovka va yaqqol ust

ishchanlik qobiliyati, psixologik tayyorligiga bog‘liq. Shu boisdan diqqatning kuchi, barqarorligi, mustahkamligi ildamligi odamning muayyan faoliyatini bajarishga moyilligi, shayligi bilan o‘lchanadi. Diqqatning yuksak darajada mujassamligini ta’minlab turishda odamning faoliyatni bajarishga muvafiqlashgani muhim rol o‘ynaydi. Har qanday faoliyatni amalga oshirishning boshida qiyinchiliklar yuzaga keladi va ular kishidan irodaviy zo‘r berishni talab qiladi. Faoliyatni bajarishdagi nuqsonlarning namoyon bo‘lishi diqqatni to‘plashdagi qiyinchiliklarning oqibati bo‘lib hisoblanadi. 1.2.1. Jadval 1.2.2. Jadval ДИҚҚАТНИНГ КУЙИДАГИ ТУРЛАРИ АЖРАТИЛАДИ Ихтиёрсиз диққат бирон ташки сабаб билан ва бизнинг хохишимиздан ташкари хосил буладиган диққат. Ихтиёрсиз диққатни тугдирувчи сабаблар, бизга таъ

Ихтиёрий диққат бу диққатимиз каратилиши лозим булган нарсани олдин белгилаб олиб, онгли равишда куйилган максад билан ишга солинган диққат. Бу диққатнинг бошланиши ва бутун килинаётган иш мобайнида давом эттирилиши – куч ва зур беришни, яъни ироданинг иштирокини талаб килади. Шунинг учун уни иродавий диққат хам дейиш мумкин Ихтиёрийдан кейинги диққат бу ихтиёрий диққатни жамланишида керак булган иродавий зур беришни пасайиши билан кечадиган диққатдир. Ихтиёрийдан кейинги диққат – бу диққатни бирон бир объектда, у шахсга ахамиятли булгани учунгина жамланишидир. У кизикиш асосида пайдо булади, лекин объект хусусиятлари билан боглик холда келиб чиккан кизикиш эмас, балки шахс уйналишининг бир куринишидир. Diqqatning obyektga to‘planishi, mustahkamlanishi odamning qiziqishlariga bog‘liqdir. H

narsasini tasavvur qilishi, rassomning obrazlarni kashf qilish jarayoni, muhandisning to‘g‘on qurilishini ko‘z o‘ngiga keltirish bilan bog‘liq holatlar bunga misol bo‘la oladi. Inson ongining o‘zida sodir bo‘layotgan o‘z hissiyotlarini, fikrlarini, orzu istaklarini va shu kabilarni kuzatishda ichki diqqat yuzaga keladi. Diqqatning har ikkala ko‘rinishi ham faoliyatning muvaffaqiyatli yakunlanishiga munosib hissa qo‘shish imkoniyatiga egadir. Diqqat inson faoliyatining barcha turlarini muvaffaqiyatli amalga oshirishning va ularni samaradorligini ta’minlovchi muhim shartlardan biridir. Kishi faoliyati qanchalik murakkab, serzahmat, davomiylik jihatdan uzoq muddatli, mas’uliyat hissini taqozo qilsa, u diqqatga shunchalik yuksak shartlar va talablar qo‘yadi. Inson ziyrakligi, farosatliligi, te

Diqqatning muayyan obyektlarga to‘planishi, to‘planganligi (konsentratsiyalanishi) ayni paytda boshqa jismlardan chalg‘ishni yoki ularning vaqtincha (muvaqqat) inkor etilishini talab qiladi. Ana shu omillarga ko‘ra, aks ettirish ravshanlanib boradi, tasavvurlar, mulohazalar faoliyat yakunlangunga qadar, qo‘yilgan maqsadga erishguncha ongda saqlanadi. Ana shu yo‘sinda diqqat faoliyatini nazorat qilib boradi va uni boshqaradi. Shuning uchun ko‘pgina psixologlar (P. Y. Galperin va uning shogirdlari) diqqatni yuksak turini bilish jarayonlari, kishining xulq-atvori kechishini boshqarish imkoniyatiga ega ekanligini ta’kidlaydilar. Diqqatning biror obyektga 15Psixologiya tarixining sahifalarini varaqlasak, diqqatning kishi faoliyatidagi roliga berilgan yuksak va qimmatli mulohazalar uchraydi. Jum

yo‘nalishiga ko‘ra sensor (perseptiv), aqliy (intellektual), harakatlantiruvchi (harakat) shakllariga ajratish mumkin. Diqqat muayyan obyektga to‘planishi ko‘p jihatdan insonning his-tuyg‘usi, irodaviy sifati, qiziqishi kabilarga bog‘liqdir. His-tuyg‘ular va emotsional holatlar diqqatning obyekti bilan uzviy bog‘langandagina uning uchun ijobiy ahamiyat kasb etadi. His-tuyg‘ular, emotsional holatlar qanchalik kuchli va ko‘tarinki tarzda namoyon bo‘lsa, demak diqqat ham shunchalik obyektga mustahkam qaratiladi. Hislar, emotsiyalar diqqatning ham ixtiyorsiz, ham ixtiyoriy turlarini zo‘raytiradi. Insonning amaliy va aqliy faoliyati jarayonida uning ongi muayyan darajada yangi bilimlar ma’lumotlar bilan boyib borishi natijasida diqqat ham takomillashadi. Yangilikni payqash hissi odam aqliy faol

zo‘r berishni talab qiladi. Faoliyatni bajarishdagi nuqsonlarning namoyon bo‘lishi diqqatni to‘plashdagi qiyinchiliklarning oqibati bo‘lib hisoblanadi. Diqqatning obyektga to‘planishi, mustahkamlanishi odamning qiziqishlariga bog‘liqdir. Hatto ixtiyorsiz diqqatning faoliyatda mujassamlashishida kishining ishtiyoqi va qiziqishi katta ahamiyatga egadir. Odatda faoliyatga qiziqish bevosita va bilvosita shaklda namoyon bo‘ladi. Bevosita qiziqish faoliyat jarayoniga, xatti-harakatlarning o‘ziga, ish uslublariga qaratilgan qiziqishdan iboratdir. Bilvosita qiziqish esa, faoliyatning maqsadgi, uning natijasiga yo‘naltirilgan qiziqishdir. Ixtiyoriy, irodaviy diqqat bilvosita qiziqish bilan aloqadordir. Psixologik ma’lumotlarning tahliliga ko‘ra, diqqatning obyektga to‘planishi va mustahkamlanishi k

kuzatiladi. Diqqatning barqarorligining tebranishi lahzali ondan bir necha soatgacha davom etishi mumkin. b) Diqqatning qisqa vaqt oralig‘ida bir necha obyektni idrok etish xususiyati esa uning ko‘lami deyiladi. Masalan, inson bir vaqtni o‘zida gapirishi, eshitishi va o‘qishi mumkinmi? Buning imkoni bormi? Albatta. Imkoni bor. Buning uchun ushbu faoliyatga o‘rganish kerak. v) Diqqatni bir vaqtning o‘zida bir necha obyektlarga yo‘nalishi va nazorat olib borishi hamda ba’zan aksincha bir necha faoliyatdan bitta faoliyatga diqqatni to‘plashiga taqsimlanishi deyiladi. Masalan, harakat, intellektual jarayonlar bilan bir vaqtda eshitish assotsatsiya hosil qilish. Bunday har xil faoliyatni bir vaqtning o‘zida amalga oshirish ancha qiyinchilik tug‘diradi. g)Diqqatning to‘planishi deganda ong biron

Agar faoliyat mashqlantirib borilsa, bir faoliyatdan ikkinchi faoliyatga o‘tganda diqqatning samaradorligi susaymaydi. 3. Барқарор Kasb-hunar kolleji o‘quvchilar shaxsini shakllanishida diqqatining o‘ziga xos jihatlari Diqqat psixik faoliyat yo‘nalganligida mavjud.diqqatni aniqlash uchun ma’lum obyekt bilan bog‘liq u yoki bu faoliyatni bajarilishi nazarda tutiladi. Diqqatning aniqlovchi sifatida bir qator faoliyat yo‘nalishlarini olish mumkinki, ular idrok obyektini tanlash bilan xarakterlanadi:  Odamning suratga nazar solishi va unda tasvirlangan ifodani baholay olishi;  Xonaga kirganda stol atrofida o‘tirgan odam qaratilishi 19Диқатнинг сифатлари Фаоллиги Й ў налган лиги Кенглиги Дараж алари 1.Ихтиёрсиз 2. Ихтиёрий 1.Ташқи 2.Ички 1 .Ҳажми 2. Тақсимлан ганлиги 1.Енгил 2. Қийин 1. Қатъий

 Har bir soha egasining kasbiy faoliyatidagi jarayonlardagi obyektlarga nazar tashlash. Diqqat yo‘naltirilgan obyektga nisbatan inson yaqqol va farqni ko‘radi. Ammo e’tibor bermagan obyektga bu holat kuzatilmaydi. Diqqat markaziga turli obyekt va narsa-hodisalarning tushushining asosiy sababi ushbu jarayonning faoliyat ichida kechishidir. Ong faoliyati domiy ravishda qandaydir atrof- muhitning obyekt bilan bog‘liq ta’sirida bo‘ladi. Inson unga ta’sir ko‘rsatuvchi bir qator ta’sirlardan bittasiga javob qaytaradi, boshqalariga emas. Bu qo‘zg‘atuvchining o‘ziga emas, ularning inson hayotiy manfaati va qiziqishlariga ham bog‘liq. Bir qo‘zg‘atuvchi vaqt jihatidan insonga ahamiyatli bo‘lib, boshqasi esa kam darajada bog‘langan bo‘ladi. Bunday shartlanganlik va to‘planganlik inson faoliyatining

Faollashtiruvchi retikulyar formatsiya unga har xil sezgi organlaridagi periferik retseptorlar tomonidan tushuvchi impulslarni tutib olishi orqali yuz beradi. Agar impulslar kuchsiz intensivlikda bo‘lsa, retikulyar formatsiya optimal darajada diqqat funksiyasini boshqaradi. Agar impulslar ortiqcha kuch bilan po‘stloqdagi retikulyar faollikda to‘siq paydo bo‘ladi. Bu esa diqqatning buzilishiga olib keladi. Masalan, ortiqcha emotsional qo‘zg‘alish, diqqatning pasayishiga olib keladi. Diqqatning turiga qarab turli miya bo‘limlari xarakatlanadi. Diqqatning fiziologik nuqtai nazardan asosini miyaning reflektor faoliyati tashkil etadi:  Bir qo‘zg‘atuvchini tanlash  Faol qayta ishlash  Boshqa nerv markazlarini va qo‘zg‘atuvchilarni tormozlashi Sodda misol sifatida oriyentirovka refleksi (I.P.P

Keyingi davrda diqqatning fiziologik asoslari haqidagi izlanishlar quyidagi xulosalarga olib keldi: 1. Diqqat o‘zida miyaning umumiy bedorlik holatini ifodalaydi. Bu retikulyar formatsiyaning ikki qismi ko‘tariluvchi va tushuvchi qismida yuz beradi. 2. Rfning ko‘tariluvchi qismi ta’siri bosh miya po‘stlog‘ida tez elektr tebranishini hosil qiladi, nerv jarayonlarining harakatchanligini oshiradi. Sezgirlik chegarasi esa pasayadi. 3. Tushuvchi Rfning faollashuvi diqqatning harakat komponentlari bilan bog‘langan. RF bu qismito‘qimalarni bosh miya po‘stlog‘i bilan bog‘laydi. 4. Miya po‘stlog‘ining peshona qismi ixtiyoriy diqqatning holatini boshqaruvchi yetakchi apparat hisoblanadi. 5. Ixtiyorsiz diqqatning psixofiziologik mexanizmi oriyentirovka refleksi bilan bog‘liq. Diqqatning rivojlanishi

1. Tashqi bavosita diqqat tabiiy diqqatga nisbatan tezroq o‘sib borib, maktab yoshida kelib sekinlashish holati yuz beradi. Chunki tashqi bevosita diqqat ichki bavositaga aylanib boradi. 2. Ixtiyoriy va ixtiyorsiz diqqat xususiyatlari o‘rtasidagi farqlanish maktabgacha yoshda boshlanib, maktab yoshida maksimum darajaga yetadi. So‘ngra tenglashish yuz beradi. L.S.Vigotskiy o‘quvchining hayotining birinchi kunidayoq diqqatni chaqiruvchi «qo‘sh stimul» tamoyiliga qo‘shiladi. 1. Hayotning birinchi haftasida oirentirovka refleksi o‘quvchidagi ixtiyorsiz diqqatning obyektiv, tug‘ma belgisi. 2. 1 yoshning oxirida oriyentirovka tadqiqotchilik faoliyati ixtiyoriy diqqat rivojlanishining vositasi. 3. Hayotning 2 yilida. Kattalarning nutq ko‘rsatmalari asosida ixtiyoriy diqqatning kurtakchalari paydo

Qiziqish. Egallangan taeribaga bog‘liqligi Faoliyatni to‘g‘ri tashkil etish. 24Diqqatning samaradorligini ta’minlashga ta’sir ko‘rsatuvchi omillartajriba HissiyotFaoliyatni to‘g‘ri tashkil этиш Qiziqish Obyektning harakati Qo‘zg‘atuvchining davomli ta’siri Intensivlik “ Kontraslik

2-BOB. KOLLEJ O‘QUVCHILARI DIQQATI DIAGNOSTIKASI VA PSIXOKORREKSIYASI 2.1. Kasb-hunar kolleji o‘quvchilarida diqqat xususiyatlarini o‘rganishning psixologik usullari va diagnostikasi 1-modal nospetsifik . Diqqatning buzilishining har xil shakli va darajalari bo‘lib, bunda kasal diqqatni to‘play olmaydi har xil modallikdagi stimullar (ko‘rish, eshitish, taktil) (uzunchoq va o‘rta miya –nospetsifik yo‘l). Kasalda tez toliqish, keskin hajmlarni aralashtirib yuborish va diqqatni yo‘naltirishni buzilishiga olib keladi. Bu barcha faoliyatda –gnostik, sensomotor, intellektual). U bosh miyaning lat yeyishi orqali yuz beradi. Kasalda hisoblash operatsiyalari vaqtida to‘g‘ri va keyinchalik hisoblashda xatolarga yo‘l qo‘yiladi. 1. Parishonxotirlik – dikkatning cheklangan obyektlarga uzok vakt mobayni

6. Aprozeksiya – diqqatning butunlay yo‘qolib ketishi. Insonning biron-bir narsani bilishi, anglashi va ularni idrok etish, xotirada saqlash yoki biron-bir muammo ustida mushohada yuritishi uchun ongini to‘plashi va yo‘naltirishi lozim bo‘ladi. Diqqatning muhim xususiyatlari uning to‘planishi va yo‘nalganlik xarakteriga egaligidir. Bilimlarni o‘zlashtirish jarayonida har bir ruhiy jarayonning o‘ziga xos o‘rni borligi sir emas. Ammo ularni yaqqol va mahsuldor natijalarga ega bo‘lishi ko‘p jihatdan shaxs ruhiyatining shunday bo‘g‘iniga bog‘liqki, ko‘p holatlarda psixik jarayonlarning rivojlanishida uchraydigan nuqsonlar vaqtida e’tibordan chetda qoldiriladi. Diqqatni amaliy o‘rganish va uning natijalarini psixologik tahlil etish shaxs faoliyatini samarali tashkil etish imkonini beradi. Diqqa

Natijalarni qayta ishlash: 10 ball- diqqatning hajmi 6 ta va undan ko‘p birlikka ega. Sizningta’lim olishingizda diqqatingiz pand bermaydi. Bu sizni tengdoshlaringiz orasida diqqat-e’tiborliligingiz bilan ajaralib turasiz. -8-9 ball-diqqatning hajmi 4-5 birlikka teng. Siz diqqatingiz bu hajmi bilan ta’lim jarayonida qiynalayotganligingizni bildiradi. Sizda diqqatingizni bir joyga to‘plash va yo‘naltirishda qiyinchiliklarga duch kelayotganligingizni anglatadi. 4-7 ball, diqqat hajmi 2-3 birlikka teng. Bu maktabda ta’lim olish uchun me’yordan past holat hisoblanadi. Bundan ko‘rinadiki, siz ta’lim jarayonida beriladigan bilimlarni o‘zlashtirishda ancha qiyinchiliklarga duch kelmoqdasiz. Diqqatingizni bir joyga to‘play olmaysiz. Diqqatingiz juda ham tarqoq. 0-3-ball, diqqat hajmi 2 va undan ka

Tushib qoldirilgan raqamni toping testi Yo‘riqnoma: hurmali o‘quvchi, sizga ikki xil variantdagi test topshiriqlari taqdim etiladi. Birinchi topshiriqda, taqdim etilayotgan blankada 1dan 40 gacha bo‘lgan sonlar berilgan. Ular 25 tani tashkil etmoqda. Ulardan 15 tasi tushib qoldirilgan. Siz 1,5 daqiqa mobaynida sonlar qatoridan tushib qoldirilgan raqamlarni yozishingiz lozim bo‘ladi. Xatolarni tuzatishga yo‘l qo‘yilmaydi. Tayyorlaning! Boshlang! Stimul material 14 5 31 27 37 40 34 23 1 20 19 16 32 13 33 2 6 8 25 9 12 26 36 28 39 Nazorat varaqasi Yo‘riqnoma: hurmali o‘quvchi, sizga 1 dan 70 gacha bo‘lgan sonlar berilgan blank taqdim etiladi. Ular 49 tani tashkil etmoqda. Ulardan 21 tasi tushib qoldirilgan. Siz 5 daqiqa mobaynida sonlar qatoridan tushib qoldirilgan raqamlarni topib yozishingi

Nazorat varaqasi Natijalar sharhi: 1-40 gacha bo‘lgan sonlar qatori uchun: 11 tadan kam raqamlarning to‘g‘ri topish: diqqatning tanlovchanligi va taqsimlanishi quyi darajada. 11-13 ta raqamlarning to‘g‘ri topilganligi: diqqatning tanlovchanligi va taqsimlanishi o‘rta darajada. 14-15 ta raqamlarning to‘g‘ri topilganligi: diqqatning tanlovchanligi va taqsimlanishi yuqori darajada. 1-70 gacha bo‘lgan sonlar qatori uchun: 13 tadan kam raqamlarning to‘g‘ri topish: diqqatning tanlovchanligi va taqsimlanishi quyi darajada. 15-17 ta raqamlarning to‘g‘ri topilganligi: diqqatning tanlovchanligi va taqsimlanishi o‘rta darajada. 18-21 ta raqamlarning to‘g‘ri topilganligi: diqqatning tanlovchanligi va taqsimlanishi yuqori darajada. E.Shulte jadvali Metodika maqsadi: Ushbu metodika o‘quvchilarning senso

Materiallar: 14 18 7 24 21 22 1 10 9 6 16 5 8 20 11 23 4 25 3 15 19 13 17 12 2 Natijalarni qayta ishlash: Ёш Балл 1 2 3 4 5 Жуда юқори Юқори Ўрта Паст Жуда паст 10 45 ва кам 46-55 с 56-65 с 66-75 с 76 с ва кўпроқ 11 35 c ва кам 36-45 с 46-55 с 56-65 с 66 с ва кўпроқ 12 30 с ва кам 31-35 с 36-45 с 46-55 с 56 с ва кўпроқ 1-mashg‘ulot Diqqatni amaliy psixologik tekshirishda uning ko‘lami, barqarorligi, ko‘chuvchanligi va taqsimlanishi singari xususiyatlarini o‘rganishga qaratiladi. Diqqatning barqarorlik darajasini o‘rganish maqsadida quyidagi metodikalardan foydalanish maqsadga muvofiqdir. Bulardan birinchisi, Krepelenning ishlashga qobiliyatlik darajasini o‘rganish metodikasidan foydalaniladi. PERRON-RUZER metodikasi Ushbu test o‘quvchilarning ixtiyoriy diqqatini, uning barqarorligi, ko‘chu

Krepelen metodikasi Metodikani qo‘llash mumkin bo‘lgan sohalari: turli kasb egalari, o‘quvchi va talabalarning ishchanlik qobiliyati, diqqatining barqarorligi va ko‘chuvchanligini hamda shaxsdagi klinik o‘zgarishlar bor yoki yo‘qligini aniqlashda. 31 2 5 + - 222

Metodika haqida izoh: ushbu metodika E.Krepelin tomonidan 1895 yilda taqdim etilgan bo‘lib, unda ikkita sonlar qatori beriladi. Ikkala qatordagi sonlar bir biriga qo‘shilishi lozim. Metodika irodaviy quvvat, mashqlantirilganlik va toliqqanlikni aniqlashga mo‘ljallangan. Hozirgi kunda metodikadan diqqat xususiyatlarini (ko‘chuvchanlik va barqarorlik), aqliy ish qobiliyati va psixik sur’atni o‘rganishda foydalaniladi. Metodikani o‘tkazish maqsadi: diqqatning xususiyatlari, aqliy ish qobiliyati va toliqqanlikni aniqlash. Zarur materiallar: metodika blanki, soat yoki sekundomer va qalam. Metodikadan foydalanish tartibi: Tekshiriluvchiga Krepelin jadvali blanki bilan birga quyidagi yo‘riqnoma taqdim etiladi: «bir xil ustma-ust tartibda keltirilgan sonlarni bir biriga qo‘shing va natijani ularni

Natiajalarni qayta ishlash: Tekshiriluvchi har bir 20 soniyada qancha to‘g‘ri va noto‘g‘ri qo‘shish amalini bajarganligi hisoblanadi. Metodika ishga layoqatlilik koeffitsiyentini qo‘lga kiritishga imkon beradi: 1 2 / /s s К ли  S2- oxirgi to‘rt qatordagi juft sonlarni to‘g‘ri qo‘shishlar yig‘indisi S1-oldingi to‘rt qatordagi juft sonlarni to‘g‘ri qo‘shishlar yig‘indisi Ixtiyoriy diqqatni tadqiq etish Kirish qaydlari. Ixtiyoriy diqqatni o‘rganish vazifasini aniqlash tadqiqot vazifasini belgilaydi. Eksperimentni tashkil etishdan maqsad ham tekshiriluvchini o‘rganishda ularga ortiqcha zo‘riqishlar va noqulayliklarsiz psixik faollikkka yo‘naltirish va to‘plashiga imkon beruvchi laboratoriya vaziyatini tashkil etishdan iborat. Ushbu mashg‘ulotda ixtiyoriy diqqat intellektual sinash usuli yorda

solishtiriladi. U holda S 1 dan kata bo‘lishi mumkin. Bu holda diqqatning sifatini baholash quyidagicha bo‘ladi: A’lo: С25,1 С гр Yaxshi:1,0 С гр  C  1,25 С гр Qoniqarli: 0,75 С гр 0,1 C Yomon: 75,0  C С гр Diqqatning barqarorligi 3.2.-mashg‘ulotlaridagi singari grafik asosida baholanadi. Ushbu topshiriqning maqsadi raqamli materiallardagi topshiriqlarni bajarishda ixtiyoriy diqqatning barqarorligi va taqsimlanganlik xususiyatlarini aniqlashdir. Tekshiriluvchining vazifasi esa uchta oddiy va juft sonlarni topishdan iborat. Eksperiment uchun jihozlar. Mashg‘ulotni o‘tkazish uchun eksperimentatorga 300 tasodifiy tartiblangan sondan raqamli blank (1dan 29 gacha). Ularning ichida beshta uchlik (masalan, 13;19;17) va beshta juft uchlik (22;16;4) sonlardan iborat guruh uchraydi. Blankda so

So‘ngra eksperimentator sekundomerga mos tarzda raqamli materialni o‘qishga kirishadi. Har bir minutda u «Cherta» signalini beradi. Butun blankni o‘qib bo‘lgach eksperiment tugaydi. Natijalarni qayta ishlash. Eksperimentatorning blank dasturi bilan tekshiriluvchining javoblari solishtiriladi. Vertikal chiziq orqali tekshiriluvchi blankda topshiriqni bajarganligik vaqt oralig‘ini aniqlab boradi (T-T). Butun tajriba davomida to‘g‘ri qayd etilgan uchlik sonlarni (m) miqdori aniqlanadi. Formula bo‘yicha 3.2. mashg‘ulotda keltirilgan formulaga asosan har bir vaqt oralig‘i uchun tanlash tezligi hisoblanadi. Ixtiyoriy diqqatni tavsiflovchi materiallar belgilangan sxema bo‘yicha sifat tahlil qilinadi. Diqqatning barqarorligi va to‘planishini o‘lchash (Burdon-Anfimov tamg‘alarini tuzatish jadvali)

oralig‘iga ko‘ra (Tn) bir necha stimul (mn) bor. Topshiriq davomida tanlash tezligining o‘zgarishi quyidagi ifoda bilan aniqlanadi:n n T m T m  1 1 Diqqat to‘planganligining shartli ko‘rsatkichlari (Кэ ва К”) topshiriqlarga xalaqit bergan fonidagi aniqlik koeffitsiyentlarining (А бп ва Аэ п ) ularni xalaqitsiz aniq bajarilganligiga ((А бп ва А эбп )) munosabatidan iborat: áï ï À À Ê  Xalaqitli va xalaqitsiz sharoitlar uchun aniqlik koeffitsiyentini hisoblash Uippning formulasiga ko‘ra amalga oshiriladi. Eksperiment uchun jihozlar. Eksperiment o‘tkazishdan oldin har bir tekshiriluvchi uchun Burdon-Anfimovning jadvalidan tayyorlab qo‘yish lozim bo‘ladi. Ushbu blanklarda rus alifbosidagi standart harflar to‘plami o‘rin olgan. Blank har birida 30 harfdan va 40ta qatordan iborat. Eksperimenta

Har bir tekshiriluvchi topshiriqni bajarganlik natijalarini o‘zi qayd etadi va ularni protokolda yozadi. Natijalarni qayta ishlash. 1. Eksperimentatorning dasturi bilan tuzatish blankidagi natijalar o‘zaro solishtirib chiqiladi. 2. Vertikal chiziq -belgi bo‘yicha korrektur blankidagi vaqt oraliqlari (T-T) hisoblab chiqiladi. 3. Har bir vaqt oralig‘idagi to‘g‘ri javoblar (m) miqdori hisoblab chiqiladi. 4. 3.1-mashg‘ulotda keltirilgan formulaga muvofiq alohida har bir vaqt oralig‘i (S-S) uchun tanlash tezligi (S) ko‘rsatkichlari aniqlanadi. 5. 1va 2 xalaqit berish ta’sirlarigacha bo‘lgan diqqatning aniqlik koeffitsiyenti hisoblab topiladi. 6. Diqqatni to‘plash ko‘rsatkichning qiymati aniqlanadi (K va K). 7. Eksperimentator bilan birgalikda K va K ning o‘rtacha qiymati guruhning barcha tekshi

boshq.). Agar diqqatning yo‘nalganligi va to‘planganligi anglashilgan maqsadga asoslangan bo‘lsa, bu ixtiyoriy diqqat, deb ataladi. Ikkita turi bilan bir qatorda va ulardan farqli ularoq, uchinchi turi-ixtiyoriy diqqatdan keyingi diqqat ham mavjud. Bunda qandaydir vazifa ongli amalga oshirilganligi bilan, shaxsning bu faoliyatga singib ketishi irodaviy kuch talab etmaydi. Diqqatning bir qator xususiyatlari mavjudki, ularga tanlovchanligi, kuchi, barqarorligi, to‘planishi, hajmi, taqsimlanishi va ko‘chishi kiradi. Diqqatning hajmi deganda, qisqa vaqt ichida idrok etilgan obyektlar miqdori tushuniladi. Qator tadqiqotchilar diqqatning hajmi deganda, axborot ko‘lamidan kelib chiqib baholashadi. Ularning fikricha, subyektning bu axborotni o‘zlashtirish uchun qanday qilib ongni to‘plash imkoniya

Yuqorida sanab o‘tilgan diqqat xususiyatlari funksional birlikka ega va ularni ajratish esa eksperimental usullar orqaligina amalga oshiriladi. Shu sababli ham bugungi kunda diqqat xususiyatlarini o‘rganishda psixologiya tarmoqlarida mavjud usullarning boshqa fanlar usullari bilan o‘zaro hamkorligida amalga oshirilmoqda. 2.3. Kollej o‘quvchilari da diqqati xususiyatlarini shakllantirish treningi 1-mashq. Korrektur sinov Korreksion ishlarimizda ishtirok etgan 9 nafar o‘quvchining har biriga varaqda yozilgan matn berildi va quyidagi yo‘riqnoma amalga oshirildi: Sizga berilgan matndan “2A” harfini toping va o‘chiring. Bu korrektur mashq haftasiga 3 marta 5 minutdan o‘tkazildi. Mashqni guruhiy tarzda o‘tkazdik. Mashq asta-sekin takomillashtirib borildi. Keyingi bosqichda 1 ta emas, 2 ta harf o

ko‘nikmasining rivojlanishiga hissa qo‘shadi. Taqqoslash uchun o‘quvchilarga detallarning ma’lum sonini o‘z ichiga olgan tasvirlar, rasmlar taklif etildi. Ushbu mashq ikki bosqichdan iborat bo‘lib, birinchi bosqichda o‘quvchilarga ikkita qorboboning rasmi xavola etildi. Ularning o‘rtasidagi bir nechta farqni topish va har bir farqni topganda uni qog‘ozga biror belgi bilan qayd etib qo‘yish topshirig‘i berildi. Mashqning ikkinchi bosqichida esa o‘quvchilarga ikkita matryoshka rasmi berildi va xuddi birinchi mashqdagi kabi o‘quvchilarga ikkita matryoshka o‘rtasidagi bir nechta farqni topish va har bir farqni topganda uni qog‘ozga biror belgi bilan qayd etib qo‘yish topshirig‘i berildi. Qorbobo rasmidagi farqlar soni tadan iborat bo‘lib, ular; - - - Matryoshka rasmidagi farqlar soni tadan ibo

2-машқ. Фарқини топ учун материал 41

«Hamma narsani payqaysan» mashqi 7-10 ta predmetni qator qo‘yib, usti yopib qo‘yildi. So‘ngra predmetlarning ustini 10 sekundga ochib, o‘quvchilardan uning qanday ketma-ketlikda joylashganini eslab qolishlari so‘raldi. So‘ngra esa, predmetlarning o‘rnini almashtirib qo‘yib, avvalgi holatida qanday ketma-ketlikda joylashgan ekanliklarini aniqlashdilar. Mashqning so‘nggi bosqichida o‘sha predmetlarga qaramasdan, ularning rangini aytib berish so‘raldi. «Sanash» mashqi O‘quvchilardan 1 dan 20 gacha bo‘lgan sonlarni doskaga yoki qog‘ozga yozish davomida aytish taklif etildi. Bunda sanash oldinga, yozish esa teskari tomonga qarab bordi, ya’ni bir degan holda o‘quvchi qog‘ozga 20 ni yozadi 2 deganda 19 va h.k. Topshiriqni bajarishga ketgan vaqt va xatolar soni sanaldi. Shuni ta’kidlash joizki, gi

D) oyoqlarini juftlab, qo‘llarini tushirgan odamchalarni belgila(…….). Labirint mashqi 1 Orolchada xazina yashirilgan. Unga yetish uchun labirintdan adashmay o‘tish kerak. Labirintlardan adashmay o‘tganlarga «xazina topar» unvoni beriladi. Labirint mashqi 2 43

Labirint mashqi xam ikki bosqichda olib boriladi. Birinchi bosqichda 4 ta kichik labirint o‘quvchilarga taqdim etildi. O‘quvchilarga labirintda muhim narsa 44

yashiringanini, agar uim uni tez va to‘g‘ri yo‘l bilan topsa, “xazina topar” knvoni olishini aytib o‘tildi. Mashqning ikkinchi bosqichida esa 2 ta katta labirint taqdim etilib, xuddi birinchi bosqichdagi kabi labirintda muhim narsa yashiringanini, agar uim uni tez va to‘g‘ri yo‘l bilan topsa, “xazina topar” knvoni olishini aytib o‘tildi. Shundan so‘ng o‘quvchilar mashqni juda epchillik bilan bajarishga kirishdilar va yaxshi natijaga erishdilar. DIQQAT VA KUZATUVCHANLIKNI RIVOJLANTIRISH MASHQLARI Diqqat va kuzatuvchanlikni rivojlantirishning o’n ikkita oddiy va samarali usullari. Bu mashqlarni ish o’rtasida, tanaffus yoki dam olish vaqtlarida bajaring. Bu diqqatingizni barqarorligi va hajmini o’stirishga xizmat qiladi. Diqqat insonni biron bir narsa yoki hodisaga faoliyatini jamlashi hisobl

5. Faoliyat turlarini almashtirib borish (masalan, o’quv darsliklari bilan romanlar o’qishni ). 1 -MASHQ Notanish suratga 3-4 soniya davomida qarab turing. So’ngra uni olib qo’yib, esga olib qolgan dеtallaringizni (prеdmеtlarni) sanang.. K alit :  5 tadan kam dеtallarni esga olib qolsa — yomon ;  5 tadan 9 dеtalgacha esga olib qolsa — yaxshi ;  9 dеtal esga olib qolinsa — a’lo . 2 -mashq Yig’indisi 15 ga tеng bo’lgan uchta kеtma-kеt sonlar guruhi nеchtaligini ayting: 489561348526419569724 3-mashq Quyidagi sonlardan nеchtasi bir vaqtni o’zida 2 va 3 ga bo’linadi: 33; 74; 56; 66; 18 4-mashq 1. Qiziqarli dasturni tomosha qilayotgan vaqtingizda budilnik soatni tеlеvizorning oldiga qo’ying. 2. 2 daqiqa davomida tеlеdasturdan chalg’imagan holda diqqatingizni soatning sеkundli strеlkasiga to’p

4. Baholash tizim :  5 tadan kam bo’lsa — yomon ;  5-7 — o’rtacha ;  8-10 — yaxshi ;  10 — a’lo . 6 -mashq 1. Bir vaqtni o’zida bitta qo’lingizni boshqa boshqa barmoqlar yordamida aylana va uchburchak chizing. 2. Flomastеrlarni barmoqlarda tutib turish yo’llarini o’ylab ko’ring va mashqlantiring. 3. Aynan 5 daqiqa davomida nеchta aylana va uchburchak chiza olasiz? 4. O’zingizni baholang :  Bitta ham chiza olmasa — yomon ;  1-3 — yomon emas ;  4-5 — yaxshi ;  5 dan ortiq — a’lo . 7 -mashq Endi yuqoridagi mashqdagi singari 1 va 2, 2 va 3, 3 va 4 raqamlarini chizing. 8 -mashq Jumladagi so’zlar orasidan yashirigan ismni ajratib oling: masalan: «O’quvchi kеcha rost so’zlaganidan xursand bo’ldi -CHaros). 1. Ota o’g’liga: “Bilasan jargacha bo’lgan masofa uzoqlik qiladi”- dеdi. 2. Psixolog

5. Ko’zingizni yuming. 6. Bu harakatni narsani xotirangizda yaqqol gavdalantirmaguncha davom ettiring. 10 -mashq 1. Oldingi mashqda foydalanilgan narsani yashirib qo’ying. 2. Uning barcha dеtallarini chizing . 3. Uning asl nusxasi bilan taqqoslang. 11 -mashq 1. Uyquga yotishdan oldin kun davomida duch kеlgan insonlar va prеdmеtlarni qayta esgizga tushirning. 2. O’tgan kuni sizga murojat qilganda ishlatilgan so’zni eslang. Nima dеyilganligini so’zma-so’z takrorlang. 3. Xotirangizda oxirgi yig’ilish, ma’ruza va boshqalarni qayta tiklang. Notiqning nutqi, xatti-harakat va imo-ishoralarini esga oling, ularni tahlil qiling. 4. Xotirangiz va kuzatuvchanligingizga baho bеring. 12-mashq 1. Stol ustiga еttita har xil jismlarni qo’ying va ularni biror narsa bilan bеrkitib qo’ying. 2. YOpqichni olib,

2. Buning uchun tovushlarni eshitish sеzgisini namoyon qilishga harakat qiling. 3. Buni doimo, zarur bo’lgan vaziyatlarda asosli tarzda esga oling. 1 5 -MASH Q 1. Biron-bir shе’rni oling. 2. Undan jumlalarni ajratib oling. 3. Har bir jumlaga bir nеcha savol tuzing. YAxshi esga olib qolish uchun undan zarur bo’lganda foydalaning. 1 6-MASHQ 1. A punktdan B punktgacha bo’lgan harakat marshrutini bеlgilang. 2. Bu yo’lni yayov o’ting. Undagi yorqin bеlgilarni qayd eting. 3. Noodatiy bеlgilar xaritasini tuzing. 17-MASHQ Bir vaqtni o’zida bir nеchta ob’еktlarni birdaniga kuzating. Biroq ularning har birini bir xilda yaxshi idrok eting, shuningdеk, o’zingiz ahamiyatli dеb bеlgilagan prеdmеtga diqqatni to’plang. 49

XULOSALAR Uzoq davr ta’limning psixologik konsepsiyasi shaxs va jamiyatning o‘zaro munosabatlariga faqat bir tomonlama yondashilgan, ya’ni ta’lim jarayoni insoniyat tomonidan topilgan bilimlarni va amaliy ko‘nikmalarni o‘zlashtirish, deb qaralib kelindi-yu, lekin bu jarayonda o‘quvchilarning shaxsiy hayotiy nuqtai nazari, faol va teran fikrlashi ularning intilishlari, ichki ruhiy imkoniyatlari, kasbiy jihatlar qariyb hisobga olinmay kelindi. Ta’lim jarayonida o‘quvchilarning mustaqilligi, cheklanganligi sababli takomillashtirish o‘quvchilar bilimlarini mustaqil egallashga, ijodiy fikrlashga, o‘z shaxsini takomillashtirish va individual faoliyatini tashkil qilishda va diqqatini yo‘naltirishda bir qator qiyinchiliklar sezadilar. Chunki ta’lim reproduktiv o‘qish jarayoni negiziga qurilganligi

xisobga olib psixik taraqqiyotning har qaysi bosqichida diqqat hususiyatlarini faoliyatning asosiy tarkibiy qismi sifatida o‘rganish va diqqatni rivojlantirishga mo‘ljallangan psixokorreksion tadbirlarni amalga oshirib borish yuqori natijalar berishi tabiiydir. TAVSIYALAR  Bitiruv malakaviy ish yuzasidan olib borgan tadqiqotlarimiz asosida kasb-hunar kolleji o‘quvchilari bilan ishlarni olib borishda bir qator tavsiyalar ishlab chiqdik.  Ota-onalar, pedagoglar o‘quvchilar bilan o‘zaro munosabatlarda irodaviy sifatlarga asoslanish ularga murakkab talablar qo‘ymasliklari maqsadga muvofiq.  O‘quvchi bilan hamkorlik faoliyatini amalga oshirish uchun oldindan u bilan kelishib olish, aqliy harakat mazmunini qisqa, aniq va yaqqol tushuntirish joiz.  O‘quvchini rag‘batlantirish yoki jazolashnin

Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati 1. O‘zbekiston Respublikasi «Ta’lim to‘g‘risidagi qonun»: - Toshkent, 1997. 2. O‘zbekiston Respublikasi «Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi»: - Toshkent, 1997. 3. O‘zbekiston Respublikasi «Yoshlar yili davlat dasturi»: - Toshkent, 2008. 4 . Mirziyoyev Sh.M. Tanqidiy taxlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik - qar bir raxbar faoliyatining kundalik koidasi bo‘lishi kerak. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Maxkamasining 2016 yil yakunlari va 2017 yil istiqbollariga bagishlangan majlisidagi O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti nutki. // Xalq so‘zi gazetasi, 2017.16 yanvar, №11 7. Mirziyoyev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va oliyjanob xalqimiz bilan birga ko‘ramiz. “O‘zbekiston”, 2017. 8. O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha xarak

18.Karimova V.M. Psixologiya. O‘quv qo‘llanma. – T.: A. Qodiriy nomidagi xalq merosi nashriyoti, 2002 – 205 b. 19.Karimova V., Berdiyev G. Murosa qilish odobi yoki konfliktlarni bartaraf etish mumkinmi? – T., 2003 – 44 b. 20.Karimova V.M. Salomatlik psixologiyasi yohud salomat bo‘lish uchun ruhiyatni boshqarish sirlari.-T.: Yangi asr avlodi, 2005 – 72 b. 21.Karimova V.M. Oilaviy hayot psixologiyasi. O‘quv qo‘llanma. –T.,2006 –142 b. 22 .S.Nemov. Psixologiya. Toshkent, 2000. 23. Nishonova Z.T «Psixologik xizmat» Toshkent 2006 yil 24. G‘oziyev E. Psixologiya. -Toshkent: O‘qituvchi, 1992. - B. 107-108. 25. G‘oziyev E.G‘., Mamedov K.Q. Oliy maktab psixologiyasi. - Toshkent: Universitet, 2006. - B. 45-50. 26. G‘oziyev. E.G‘. Muomala psixologiyasi. Toshkent, 2001. 27. Toshimov R.Y, E.G‘.G‘oziyev

Купить