Kasb-hunar kollejlarida yuqori sifatli qotishmalar olish mavzusini o‘qitishda skarabey texnologiyasining qo‘llanilishi - Педагогика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	691.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Педагогика

Kasb-hunar kollejlarida yuqori sifatli qotishmalar olish mavzusini o‘qitishda skarabey texnologiyasining qo‘llanilishi

Купить

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI QARSHI DAVLAT UNIVERSITETI KASBIY TA’LIM FAKULTETI MEHNAT TA’LIMI VA CHIZMACHILIK KAFEDRASI “Ximoyaga tavsiya etilsin” “ Ruxsat etildi” Kasbiy ta’lim Mehnat ta’limi va chizmachilik fakulteti dekani kafedrasi mudiri ______________ dots . Y. Bobojonov _______________dots.S.Yakubov “______” __________________ 2012 yil “______” _____________ 2012 yil Kasbiy ta’lim fakulteti kunduzgi bo‘limi 5142000- Mehnat ta’limi yo‘nalish bitiruvchisi QURBONOVA SHOHISTA TO`XTAYEVNA ning bakalavr darajasini olish uchun yozilgan “Kasb-hunar kollejlarida yuqori sifatli qotishmalar olish mavzusini o‘qitishda skarabey texnologiyasining qo‘llanilishi” MAVZUSIDAGI BITIRUV MALAKAVIY ISHI Talaba Qurbonova Shohista Ilmiy rahbar dotsent. G‘.G‘.Halimov Qarsh

MUNDARIJA KIRISH……………………………………………………………………………3 I.BOB. YUQORI SIFATLI QUYMA QOTISHMALAR…………………….11 I.1. Plasti n kasimon grafitli yuqori sifatli va sharsimon grafitli juda puxta c ho’yan olish..........................................................................................................................11 I.2. Yuqori sifatli bolg’alanuvchan va legirlangan cho’yanlar olish ....................16 I.3. Yuqori sifatli po’lat quymalar olish……………………………………… .....20 I.4 Yuqori sifatli rangli qotishmalar olish………………………………………….22 II.BOB .“Yuqori sifatli qotishmalar olish” mavzusini kasb hunar kollejlarida o’qitishda ”Skarabey” texnologiyasining qo’llanilishi………………………... 30 2.1. O’quv jarayoniga ta’lim texnologiyalarini joriy etishning dolzarbligi………..30 2.2. Pedagogik texnologiyaning ta’lim

Kirish Mustaqillikka erishgan har bir davlatning jadal rivojlanishi eng avvalo jamiyatda ishlab chiqarishni ta’minlaydigan kadrlarga uzviy bog’liqdir. Shu ma’noda kadrlarni tayorlash masalasi avvalom bor o’rta maxsus kasb-hunar kollejlarida yosh avlodga ta’lim va tarbiya berish qay darajada tashkil qilinganligiga bog’liqdir. Rivojlangan davlatlarni boy tajribalarni ilmiy tahlili ta’lim tizimi chuqur islohotlar asosida yaxshi yo’lga qo’ygandagina kadrlar tayorlash masalasini ijobiy hal qilingani va davlatning ravnaq topayotganini ko’rsatmoqda. Iqtisodiy, ijtimoiy, siyosiy qiyinchiliklarni engib o’tib, taraqiyot yo’liga kirgan mamlakatimizda ta’lim tizimini isloh qilish, o’ta rivojlangan mamlakatlarning, ilg’or texnalogiyalarini joriy qilish milliy qadriyatlarimizni singdirgan holda ta’limni

zarur barcha imkoniyat va sharoitlarni yaratishni o‘z oldimizga maqsad qilib qo‘yganmiz”, deb aytdi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Barkamol avlod yili” davlat dasturi to‘g‘risidagi qarorida [4] ham “Ta’lim jarayoniga yangi axborot kommunikatsiya va pedagogik texnologiyalarni, elektron darsliklar, multimedia vositalarini keng joriy etish orqali mamlakatimiz maktablari, kasb-hunar kollejlari, litseylari va oliy o‘quv yurtlarida o‘qitish sifatini tubdan yaxshilash, ta’lim muassasalarining o‘quv- laboratoriya bazasini zamonaviy turdagi o‘quv va laboratoriya uskunalari, kompyuter texikasi bilan mustahkamlash, shuningdek, o‘qituvchilar va murabbiylar mehnatini moddiy hamda ma’naviy rag‘batlantirish bo‘yicha samarali tizimni yanada rivojlantirish lozimligini ko‘rsatib o‘tdi. Respublika

yoshlarga bo‘lgan e’tibor, jaxonda va yon atrofimizdagi mavjud vaziyat xaqida o‘ta muxim va dolzarb fikrlarni bayon etib “Bugungi yoshlarimiz xal qiluvchi kuch bo‘lib xayotga kirayapti. Men bu yoshlarga o‘zimga ishongandek ishonaman ” deb ta’kidlab o’tdi [9]. Ma’lumki, dunyoga yangi ko‘z bilan qaraydigan, uddaburon, ishning ko‘zini biluvchi, buyuk kelajagimiz poydevorini quruvchi va yuksaltiruvchi ishchi mutaxassis kadrlar o‘rta maxsus kasb-hunar kollejlarida tayyorlanadi. Muhandislik, ishlov berish va qurilish tarmoqlari yo‘nalishidagi kasb-hunar kollejlarida mutaxassislik fanlaridan “Materialshunoslik” fani ham o‘tiladi. Ammo mutaxassislik fanlari qatori bu fan bo‘yicha ham ta’limning zamonaviy metodlariga asoslangan yangi pedagogik texnologiyalarni yaratish va o‘quv jarayoniga qo‘llash

Tadqiqotning о‘rganilganlik darajasi “Materialshunoslik” fanini o‘qitish sifati va samaradorligini oshirish yo‘llaridan biri bu ta’limga yangi pedagogik texnologiyalarning tadbiqi, fan, ijtimoiy taraqqiyot rivoji bilan uzviy bog‘liq holda va mavjud talablarga muvofiq takomillashib boruvchi pedagogik faoliyat hisoblanadi. Shunga ko‘ra ta’limga yangi pedagogik texnologiyalarni tadbiq etish sohasida hamdo‘stlik mamlakatlari hamda respublikamizning taniqli olimlari tomonidan bir qator tadqiqot ishlari amalga oshirilgan. O‘quv materiallarining mazmuni, o‘quv materiallariga loyihalashning o‘ziga xos xususiyatlari M.N.Skatin, V.V.Krayevskiy, K.Sosnitskiy va boshqalarning ishlarida, o‘quv materiallarini yangi pedagogik texnologiyalar asosida loyihalashning mohiyati, yo‘llari va o‘quv jarayoniga t

Tadqiqot vazifalari  Bitiruv malakaviy ish mavzusiga doir ilmiy, ilmiy-metodik, pedagogik, didaktiv manbalarni o‘rganish va tahlil qilish;  Yuqori sifatli cho‘yan olishda shixta materiallarini, flyuslar, karbyurizatorlar, kimyoviy tarkibini, xaroratni, oqartirish miqdorini va qattiqligini ta’siri borligini asoslash;  Yuqori sifatli po‘lat quymalar olish jarayoni, suyuqlantirish, unga pechdan tashqarida ishlov berish va termik ishlash jarayonlaridan iborat bo‘lib, har bir jarayonda po‘lat sifatiga ijobiy ta’sir qiluvchi omillar borligini ko‘rsatish;  Yuqori sifatli rangli qotishmalar olishda, suyuqlantirish pechi va shixtani tayyorlash, suyuqlantirish texnologik rejimiga rioya qilish, qotishmani tozalash hamda modifikatorlar tanlash kabi texnologik jarayon elementlariga rioya qilish lo

hukumatining o‘rta maxsus kasb-hunar ta’limini rivojlantirishga qaratilgan qarorlari, Oliy va o‘rta maxsus ta’lim Vazirligining buyruqlari, Prezident I.A.Karimovning ta’lim tizimini takomillashtirishga yo‘naltirilgan nutqlari, unda bayon etilgan yondashuvlari, tadqiqot muammosiga oid ilmiy va ilmiy-metodik adabiyotlarga tayanilgan. Bitiruv malakaviy ishning ilmiy yangiligi  Yuqori sifatli cho‘yan olishda shixta materiallarini, flyuslar, karbyurizatorlar, kimyoviy tarkibini, xaroratni, oqartirish miqdorini va qattiqligini ta’siri borligi asoslandi;  Yuqori sifatli po‘lat quymalar olish jarayoni, suyuqlantirish, unga pechdan tashqarida ishlov berish va termik ishlash jarayonlaridan iborat ekanligi qayd etilgani holda, har bir jarayonda po‘lat sifatiga ijobiy ta’sir qiluvchi omillar borligi

 “Materialshunoslik” fanini o‘qitishda yangi pedagogik texnologiyalarni tadbiq qilish yo‘llariga oid ilmiy-metodik tavsiyalar berildi. “ Bitiruv malakaviy ishi (BMI) ning mazmuni Ishning birinchi bobida, plastinkasimon grafitli yuqori sifatli va sharsimon grafitli juda puxta cho‘yan, yuqori sifatli bolg‘alanuvchan va legirlangan cho‘yanlar, yuqori sifatli po‘lat quymalar hamda yuqori sifatli rangli qotishmalarni olish usullari yoritilgan. BMIning ikkinchi bobida, “Yuqori sifatli qotishmalar olish” mavzusini kasb- hunar kollejlarida “Skarabey” texnologiyasidan foydalanib o‘qitish texnologiyasi yoritilgan. O‘qitish jaryonida yangi pedagogik texnologiyalardan foydalanish yo‘llari, vositalari va afzalliklari ilmiy asoslangan. Ma’ruza mashg‘ulotining texnologik xaritasi va ta’lim texnologiyasi

I.BOB. YUQORI SIFATLI QUYMA QOTISHMALAR 1 .1. Plastinkasimon grafitli yuqori sifatli va sharsimon grafitli juda puxta cho’yan olis Yuqori sifatli cho’yan olish uchun yaxshilab tayyorlangan kimyoviy tarkibi jihatidan navlarga ajratilgan va toza shixta materiallardan foydalaniladi vagrankada cho’yan suyuqlantirishda bu juda muhimdir. Talab etilgan sifatli cho’yan olish uchun shixta materiallarini flyuslar karbyurezatorlar kimyoviy tarkibni, haroratni, oqartirish miqdorini, qattiqligini nazorat qilish katta ahamyatga egadir. Shixta materiallarng sifati GOSTlarga muvofiq namunalar olib hamda namunalarni ximyaviy analiz qilib nazorat qilinadi Qotishma olishning hal etuvchi bosqichida suyuq cho’yanni pechdan tashqarida ishlash,ya’ni cho’yanni kiriyiladigan qo’shimcha moddalar (modifikatorlar va

Cho’yanga, shuninigdek fizikaviy usullar bilan ham ishlov beriladi. Bunday ishlanganda metall yuziga tarkibida ohak, plavik shpat, kaltsiy karbid bo’lgan rafinirlangan aralashma kiritiladi. Quymakorlikda cho’yanni modifikatorlar bilan pechdan tashqarida ishlash usuli eng keng tarqalgan. Yuqori sifatli kulrang cho’yan olishning sanoat texnologiyasida eng yaxshi varianti cho’yanni elektr pechlarida yoki dupleks-protsesda suyuqlantirishdir. Oqartirishga olingan namuna modifikatsilashgacha talab etilgandan yuqori bo’lsa, pechga F S 75 va grafit aralashmasi kiritiladi. Modifikatsiyalash bo’yicha eng yaxshi natijalarga FC75 (0,15-0,6%), silikokaltsiy (0,1-0,2%) va donador grafit (metall massasidan 0,2-0,25 %) aralashmasi kiritilganda erishiladi. Modifikatsiyalash grafitning cho’yanda vermikulya

229), SCH 15 (163-229), SCH 20 (170-241), SCH 25 (180-250), SCH 30 (181-255), SCH 35 (197-269), SCH 40 (207-285), SCH (229-289). Kulrang cho’yan suyultirilgan metalga sementitning parchalanishiga hamda grafit ko’rinishida uglerod ajralib chiqishiga yordam beruvchi moddalar qo’shish yo’li bilan olinadi. Kulrang cho’yan uchun kremniy grafitizator rolini o’ynaydi. Qotishmaga taxminan 5 % kremniy kiritilganida kul rang chuyanning tsementiti to’la parchlanadi va plastik ferritli asosga ega bo’lgan hamda grafit aralashmasi bo’lgan struktura hosil bo’ladi. Kremniy miqdorining kamayishi bilan perlit tarkibiga kiruvchi tsementit qisman parchalanadi va grafit aralashmalari bo’lgan ferrit-perlitli struktura hosil bo’ladi. Kremniy miqdori yanada kamayganda grafit aralashmalari bo’lgan perlitli asosga

bo’lgan cho’yan markalariga mos keladi. Bunday mustahkamlik cho’yanni legirlab va modifikatsiya qilib ta’minlanadi. L e g i r l a n g a n k u l r a ng ch o’ ya n mayda zarrali strukturaga ega bo’lib, oz miqdorda nikel va xrom, molibden, ba’zan titan yoki mis qo’shish hisobiga grafitning yaxshi tuzilishiga erishiladi. Modifikatsiya qilingan kulrang cho’yan quymaning ko’ndalang kesimi bo’yicha bir jinsli tuzilshga hamda juda mayda uyurma shaklidagi grafitga ega. Modifikatsiya qilingan cho’yan tayyorlash uchun shixtaning ximiyaviy tarkibi shundan tanlanadiki, bundaa modifikatsiya qilinmagan oddiy cho’yan quymasi qotganda oqarsin. Ferrosilittsin, silikoalyuminiy, tsilikokaltsiy kabi modifikatorlar cho’yan massasining 0,1-0,3 % miqdorida bevosita kovshga uni to’ldirish vaqtida solinadi. Modifik

1 . 1 . 1 -rasm. Turli shakldagi grafitli cho’yan mikrostrukturasi a-kulrang cho’yandagi plastinkasimon grafit b-mustahkamligi yuqori bo’lgan cho’yadagi sharsimon grafit 15

d-bolg’alanuvchan cho’yandagi pag’a-pag’a ko’rinishdagi grafit quymalar o’rniga ishlatish imkonini beradi . Mustahkamligi yuqori bo’lgan cho’yandan prokat stanlarining, temirchilik-press jihozlarining ,bug’ turbunalarning detallari (yo’naltiruvchi apparatningkurakchalari),traktorlar, avtomabillarning tirsakli vallari,porshenlari va boshqa detallar tayyorlanadi Masalan, “Volga” yengil avtomashinasining tirsakli vali 3,4-3,6% 1 . 1 . 1 -rasm. Turli shakldagi grafitli cho’yan mikrostrukturasi a-kulrang cho’yandagi plastinkasimon grafit b-mustahkamligi yuqori bo’lgan cho’yadagi sharsimon grafit d-bolg’alanuvchan cho’yandagi pag’a-pag’a ko’rinishdagi grafit C; 1,8-2,2 % Si ; 0,96-1,2 Mn; 0,16-0,30 Gr;< 0,01%S; < 0,06%P va 0,01-o,03 Mg tarkibli mustahkamligi yuqori cho’yandan tayyorlanadi Oltin

Sharsimon grafitli juda puxta cho’yan olishda shixta tarkibini cho’yanning talab etiladigan kimyoviy tarkibini ta’minlashi lozim . Odatda bu cho’yan cho’yanning uglerodli ekvivalentining qiymati juda yuqori bo’ladi. 1.2 Yuqori sifatli bolg’alanuvchan va legirlangan cho’yanlar olish Bolg’alanuvchan cho’yan olish texnalogiyasi ikki bosqichd: oq cho’yandan quyma olish va grafit qo’shib yumshatish . Bolg’alanuvchan cho’yan olish uchun shixta tarkibi shunday hisoblanadiki suyuq cho’yanda 2,3-3,0% 1 . 1 . 1 -rasm. Turli shakldagi grafitli cho’yan mikrostrukturasi a-kulrang cho’yandagi plastinkasimon grafit b-mustahkamligi yuqori bo’lgan cho’yadagi sharsimon grafit d-bolg’alanuvchan cho’yandagi pag’a-pag’a ko’rinishdagi grafit C va 0,9-1,6 % Si bo’lsin. C va Si ning aniq miqdori talab etiladigan

perlitli bolg’alanuvchan cho’yan bo’ladi. Ferritli bog’lanuvchan cho’yanlar tarkibida 2,4-2,8 % C ; 0,8-0,4 Si ; 0,3-0,4 % Mn ; 0,08-0,1 % S< 0,2% P bo’lgan oq cho’yanlarni dupleks-protses bilan suyultirib olinadi. Yumshatishda oksidlanishdan saqlash uchun oq cho’yan quymalari maxsus metall yashiklarga joylanib, qum, po’lat qirindi yoki shamot bilan to’ldiriladi. Oq cho’yanni yumshatish uchun 20-25 soat davomida 950- 1000 1 . 1 . 1 -rasm. Turli shakldagi grafitli cho’yan mikrostrukturasi a-kulrang cho’yandagi plastinkasimon grafit b-mustahkamligi yuqori bo’lgan cho’yadagi sharsimon grafit d-bolg’alanuvchan cho’yandagi pag’a-pag’a ko’rinishdagi grafit 0 C tempraturagacha sekin qizdirish yoki uni bu tempraturada 10-15 soat davomida uzoq muddat ushlab turishdan iborat. Ushlab turish protsesid

1.1.2-rasm. Cho’yan mikrostrukturasi I- oq choyan; II- perlitli kulrang cho’yan; III-ferritli kulrang cho’yan; IIa- yarim perlitli yarim oq oraliq cho’yan; IIb- ferrit+perlitli kulrang, IV- yuqori mustahkamlikka ega cho’yan. Cho’zilishdagi mustahkamlik chegarasi ( 1 ) va nisbiy uzayishi (  ) ga bo’liq holda bog’lanuvchan cho’yan cho’yanlar(GOST1215-79) cho’yanlar quyidagi markalarga bo’linadi (qavs ichida qattiqlik NV ning son qiymati ko’rsatilgan): KCH30-6 (163) KCH 33-8(163) KCH 35-10(163) KCH 37-12 ferritli qora o’zakli cho’yan va KCH 45- 6 (241), KCH KCH 50-4(241) TKCH 56-4 (269), KCH KCH 60-3(269) KCH 63-2 (269) perlitli yorqin o’zakli cho’yanlar bolg’lanuvchan cho’yan avtomabil qishloq xo’jalik va tekstel mashinasozligida keng ishlatiladi.Undan ketingi ko’prikning karterapi,tormoz

korroziyaga qarshi xossalari yuqori bo’lib, nam havo, o’txona gazi va suv muhitida yaxshi ishlaydi. Maxsus xossali cho’yanlar . Bunday cho’yanlar mashinasozlikning turli sohalarida quyma mustahkam hamda u yoki bu maxsus xossalariga ega bo’lishi lozim bo’lganda (yiyelishga chidamli , ximiyaviy bardosh , issiqqa chidamli va hokoza) ishlatiladi. Maxsus xossalariga ega bo’lgan ko’pgina cho’yanlardan misol sifatida quyidagilarni ko’rib o’tamiz Magnitli cho’yan eliktr mashinalarining korpuslarini, ramalar va schitlarni tayyorlashda ishlatiladi. Bu maqsadda sharsimon grafitli ferritli cho’yanddan foydalanish maqsadga muvofiqdir Magnitsiz cho’yan turli eliktr mashinalarning va qobiq bandajalarini tayyorlashda ishlatiladi Buning uchun tarkibiga 7-10% Mn va7-9% Ni bo’lgan nekil marganesli cho’yan, s

1.2.1-jadval Legirlovchi cho’yanlarni suyuqlantirishda legirlovchi elimentlarni kiritish bo’yicha tavsiyalar Legirl ovchi eleme nt Legirlani sh darajasi Legirlovchi qo’shimchalar Kiritish usuli Suyuqlantirish O’zlashtiris h koeffisienti Kam O’rtacha va ko’p Kam O’rtacha va ko’p Kam O’rtacha va ko’p Kam Kam Tabiatda legirlangan cho’yan Ferroxrom Tabiatda legirlangan cho’yan LXN Ferro-nikel Ligaturalar, barcha markadagi metall nikel Tabiatda legirlangan cho’yan Barcha markadagi metal, mis Tabiatda legirlangan cho’yan Ferrotitan Shixtaga Shixtaga Suyuqlantiri sh oxirida pechga Shixtaga Shixtaga Shixtaga Shixtaga Shixtaga Suyuqlantiri sh oxirida pechga yoki Vagranka, eliktr pechi Vagranka Eliktr pechi Vagranka, eliktr pechi Vagranka Vagranka, eliktr pechi Eliktr pechi, vagranka Vagranka, elik

1 2 3 4 5 6 Mo Kam vao’rtacha Kam Ko’p Kam O’rtacha Kam O’rtacha Ferromolibden Metall alyuminiy Metall alyuminiy Ferrovolfram Ferrovolfram Ferrovanadiy Ferrovanadiy Suyuqlantirish oxirida pechga yoki kovshga Kovshga Suyuqlantirish oxirida pechga yoki kovshga Kovshga Suyuqlantirish oxirida pechga yoki kovshga Kovshga Suyuqlantirish oxirida pechga Eliktr pechi Eliktr pechi vavagranka Eliktr pechi Eliktr pechiEliktr pechi, vagranka Eliktr pechi Eliktr pechi, vagranka Eliktr pechi 0,92-0,97 0,7-0,75 0,7-0,75 0,92-0,96 0,92-0,96 0,98-0,92 0,88-0,92 Kam legirlangan konustruksion cho’yanlar olishda (tarkinbida Cr va Ni bo’lgan) , LXHI LXHIO(1% gacha Ni va 2,3 -3,2% gacha Cr ) markali tabiiy legir- langan chushka holidagi cho’yanlardan foydalaniladi. Yuqori legirlangan cho’yanlar suyuqlantirishni

korreziyabardosh , olovbardosh kuyindi hosil qilishga bardoshli legirlangan cho’yanlar olinadi (7769-82GOST) Qumtuproq sharoitida ishlatiladigan ishqalanishga chidamli cho’yanlar nikel (3,5-5%) va xrom (0,8%), titan, mis, vanadiy, molibden kabi bir qancha qo’shimcha elimentlarlar bilan legirlanadi. Bunday meteriallar ishqalanish juftlarida moysiz ishlay oladi. Bulardan, avtomobillarning tormoz nog’orasi, harakatni ushlash vositalari, tsilindr gil’zasi kabi qismlar yasaladi. Xrom miqdori yuqori bo’lgan (ChX9H5, ChX16M2, ChX22, ChX28D2) cho’yanlardan qattiq materiallarni maydalaydigan uskuna vositalari, ChH4X2 cho’yandan abraziv muhit sharoitida katta kuchlanish ostida ishlaydigan tegirmon uskunalari va vositalari tayyorlanadi. Olovbardosh legirlangan cho’yanlardan (ChX2, CNX3) metallurgiya

bolg’alanuvchan, legirlangan cho’yanlar keng qo’llaniladi (AChS-1, AChS-2, AChB- 1, AChB-2, AChK-1, AChK-2) 1.3. Yuqori sifatli po’lat quymalar olish Yuqori sifatli po’lat quymalar olish uchta bosqichdan iborat: po’latni suyuqlantirish, unga pechdan tashqarida ishlov berish va termik ishlash . Quymadagi po’lat sifatida shixtaning sifatiga bo’liq. Suyuqlantirish jarayonida po’lat sifatiga oksidlanish sifativa tiklanish davri rejimlari ta’sir qiladi. Po’lat sifatini yaxshilashda modifikatsiyalash, zararli aralashmalar miqdorini kamaytirish va metallmas qo’shilmalarining miqdori, tarkibi , shakli hamda taqsimlanishiga jiddiy ta’sir ko’rsatishiga imkon beradigan pechdan tashqarida ishlov berish usullari katta imkoniyatlar beradi . Po’lat sifatiga maxsus eliktrometallurgiya usullari ancha chuqu

miqdori oshirilganligini bildiradi . Masalan 0,8 kp marka po’lat tarkibidagi0,08uglerod borligini va po’latning qaynaydigan ekanligini, 0,15Gmarka esa po’lat tarkibida o’rta hisob bilan 0,15% uglerod borligini, marganes miqdorini 0,8 dan 1,2% gacha ekanligini ko’rsatadi Sifatli po’latlarda oltingugurt miqdori ham fasfor miqdori ham 0,04%dan oshmaydi Shuning uchun sifatli po’latlarlarning mexanikaviy xossalari (puxtaligi, plastikligi, zarbiy qovushqoqligi) tegishli oddiy sifat po’latlarnikiga qaraganda ancha yuqori bo’ladi 1.3.1- jadvalda sifatli po’latlarning mexanikaviy xossalari va ishlatilishi kiritilgan . 10,15, 20 markali po’latlardan tayyorlangan detallar, zarur bo’lgan taqdirda sementitlanadi, ya’ni ularning sirtqi qatlamiga uglerod singdiriladi; 25, 30, 35 markali po’latlardan tayy

Po’latning m arkasi M ustahkam lik chegarasi (  ) kG /m m 2. O quvchanlik chegarasi (  )2 kG /m m 2. N isbiy uzayishi (  ),% Q attiqligi N V , ko’pi bilan Ishlatilishi 0,5 0,8 _ 34-42 _ 12 _ 35 _ _ Savuqlayin shtamplash yo’li bilan tayyorlanadigan detallar uchun 10 15 20 36-45 40-49 44-54 21 24 26 32 29 26 _ _ _ Qizdirib bolg’alash va shtamplash yo’li bilan tayyorlanadigan oddiy detallar: o’q, valik, shpelka, gayka, vtulka, truba va boshqalar uchun 25 30 35 58-58 52-62 56-66 28 30 32 24 22 21 _ _ _ Uncha katta nagruzka tushmaydigan detallar: valik, shayba, shtift, o’q, biriktirish muftasi, silindr, bolt, gayka va boshqalar 40 45 50 60-72 64-76 68-80 34 36 38 19 17 15 187 197 207 Puxtaligi yuqori detallar: shatun, tortqi, rechag, o’q val, metall kesish stanoklari detallari va boshqalar t

tozalash, shuningdek shixta tarkibi, suyuqlantirish jarayonining barcha texnalogik parametrlariga rioya qilish ta’sir qiladi. Texnalogik jarayonning har bir elementini sinchiklab bajarish orqali yuqori sifatli qotishmalar olinadi. Ulardan asosiylari quyidagilardir : 1. Suyuqlantirish pechi va shixtani tayyorlash . Pech toshqoldan metal qoldig’I va hokozodan tozalanadi. Shixtani nam tigelga yuklashga yo’l qo’yilmaydi. Shixta begona qo’shilmalardan tozalangan, quritilgan bo’lishi kerak; noma’lum temir tirsakdan foydalanishga, shuningdek shixta tarkibida moy axlat va shunga o’xshashlarina bo’lishiga yo’l qo’yilmaydi. Yuqori sifatli rangli qotishmalarni olish uchun talab etilgan tarkibli quyma ko’rinishdagi materiallar va qaytgan metalldan foydalanish maqsadga muvofiq, chunki temir tirsak va c

4. Modifikatorlar tanlash . Modifikatsiyalash qotishmalar sifatini yaxshilash uchun bajariladi. Yuqori sifatli istalgan qotishma (po’lat cho’yan yoki rangli qotishma) modifikatsiyalanadi. Rangli qotishmalarda aralashmalarda rangli qotishma alohida ahamiyatga ega bo’ladi. Shu bilan birga bir xil qotishmalarda foydali bo’lgan aralashmalar boshqa qotishmalarda zararli bo’lishi mumkin Masalan, alyuminiy qotishmalarida temir zararli aralashmalar hisoblanadi. U amalda alyuminiyda erimaydi va hatto tarkibda juda kam bo’lganda (<0,005%) ham ignasimon shaklga ega bo’lgan hamda shuning uchun alyuminiy va uning qotishmalarining elastikligini pasaytiradigan intermetallid FeAi(3) ajralib chiqishiga yordam beradi. Quyiladigan qotishmalarda temirni yo’l qo’yilgan chegaraviy miqdori quyish usuliga bog’li

II.BOB .“Yuqori sifatli qotishmalar olish” mavzusini kasb hunar kollejlarida o’qitishda ”Skarabey” texnologiyasining qo’llanilishi 2.1 O’quv jarayoniga ta’lim texnalogiyalarini joriy etishning dolzarbligi “Kadrlar tayyorlash milliy dasturida “ Ta’lim tizimiga ilg’or pedagogik texnologiyalarni joriy qilish va o’zlashtirish zarurligi ko’p karra takrorlanadi. Pedagogik texnologiyalarning o’zi nima va u an’anaviy ta’limdan nimasi bilan farq qiladi ? Hozirgi kunda pedagogik adabiyotlar , ta’lim muammolariga oid ma’ruzalar, rasmiy xujjatlarda “Yangi pedagogik texnologiyalarni ”,” Ilg’or pedagogik”, “Progressev pedagogik texnologiya” “Zamonaviy texnologiyasi” iboralari keng qo’llanilmoqda. Ammo “Pedagogik texnologiya” tushunchasi hali ham bir qolipga tushirilmagan , ensiklopediyalarda izohlangan

Chunki: Birinchidan , ma’lum sabablarga ko’ra jahon hamjamiyati taraqqiyotidan ortga qolib ketgan jamiyatimiz taraqqiy etgan mamlakatlar qatoridan o’rin olishi uchun, aholi ta’limini jadallashtirish va samaradorligini oshirish maqsadida eng ilg’or pedagogik tadbirlardan foydalanish zarurligi; Ikkinchidan , an’anaviy o’qitish tizimi yozma va og’zaki so’zlarga tayanib ish ko’rishi tufayli “axborotli o’qitish sifatiga tavsiflanib, o’qituvchi faoliyatibirgina o’quv jarayoning tashkilotchisi sifatida emas, balki nufuzli bilimlar manbaiga aylanib qolganligi; Uchunchidan , fan texnika taraqqiyotining o’ta rivojlanganligi natijasida axborotlarning keskin vaqtning chegaralanganligi; To’rtinchidan , kishilik jamiyati o’z taraqqiyotining shu kundagi bosqichiga nazariy va emperik bilimlarga asoslanga

Ta’lim jarayonini, unga mukammallik aniqlik, yo’lga solinganlik, tartiblilik ravonlik, vazminlik alomatlarini berish orqali samaradorligini oshirish va muqobillashtirish yo’llarini izlash pedagogika sohasida doimo tadqiqotga olib borilgan Didaktikaning asoschisi Yan Amos Komenskiy o’n yettinchi asrdayoq ta’limning “vaqt, fanlarva uslublarni mohirona taqsimlashdan” boshqa narsani talab qilmaydigan umumiy tartibini topishga harakat qilgan edi. Komenskiyning fikricha, idealda o’qitishning yagona mukammal usllubi topilsa,”hamma narsa toshlari to’g’ri muvozanatlangan soatdek aniq , faqat ana shunday mahorat bilan yaratilgan asbobda erishish mumkin bo'lgan bexatolik bilan ilgarilaydi”. Zamonaviy pedagogikada ham , ta’limni shunday modellari, unga nisbatan shunday yondashuvlar ishlanmoqdaki

Bunday yondoshishning mohiyati, ta’lim jarayonini tizimlashtirishdan – uni aniq rasmiylashtirilgan va detallari bo’yicha aniq elimentlarga bo’lib tashlash yordamida maksimalshakllantirishdan iborat. Ta’lim texnologiyasining predmeti - ta’limtizimini konseptual asoslariga dalil keltirishdan , maqsadlarni qo’yishdan, natijalarni shakllantirishdan, o’quv materialini tanlash va strukturalashtirishdan ta’lim modelini tanlashdan, to ularni amalga oshirishgacha, ularning optimallik va samaradorlik darajasini baholashgacha loyihalashtirishdan tarkib topgan. Bizda ta’lim nazariyasi o’quv jarayoniga texnologik xarakterni kiritish 50-yillardan boshlangan. Ular, an’anaviyo’qitish uchun texnik vositalar majmuasini yaratishda o’z ifodasini topgan. Hozirgi vaqtda pedagogik texnologiyada oddiygina “o’qit

“ Texnologi”-yunoncha ikki so’zdan – “ texnos” (techne)-mahorat san’at va “logos” (logos)-fan , ta’limot so’zlaridan tashkil topgan . Bu ifoda zamonaviy texnologiy jarayonini to’liq tavsiflab berolmaydi. Texnik texnologiy qo’ydagilarni bildiradi: Xom-ashyo ,materiallar ,yarim fabrikantlar yoki mahsulotlarni olish , ularga ishlov berish yoki qayta ishlash yo’llari va usullarning yig’indisi (texnologiyaning jarayonli –bayonli aspekti) yuqorida ko’rsatilgan yo’llar va usullarni ishlab chiquvchi va takomillashtiruvchi fan. Texnologiyani fan sifatidagi vazifasi, moddiy resurislar va vaqtni eng kam sarflashni talab qiladigan samarali va tejamkor ishlab chiqarish jarayonlarini aniqlash hamda amalda qo’llash maqsadida qonuniyatlarni topish hisoblanadi: jarayonning o’zi – qazib olish topish, ishlo

Kiyingi yillarda Rossiya bilan O’zbekistonda pedagogik texnologiyani o’rganish yo’lida ancha ishlar qilindi. Pedagogik texnologiyani hududga mos variantini yaratishga qo’l urgan MDHning peshqadam pedagog olimlariga tasannolar aytish bilan birgalikda, ular qo’yayotgan ba’zi kamchiliklarni aytib ularni tuzatib o’tishni lozim ko’rdik. Chunki bu kamchiliklar pedagog texnologiyaning mazmun mohiyatini to’g’ri tushinishga halal bermoqda. Buning uchun MDHda shu yo’nalishda faoliyat ko’rsatayotgan pedagog olimlarning “pedagogik texnologiya” tushunchasiga bergan ta’riflarini hamda ular tuzib chiqqan pedagogik texnologiya loyihalaarini tahlil qilib chiqamiz. Pedagogik texnologiyaning o’quv jarayoniga olib kirish zarurligini MDHga kiruvchi mamlakatlar ichida birinchilar qatorida har tamonlama ilmiy a

texnologiyasi” ifodasini noaniq tarjima qilishdan kelib chiqqan. Bizning fikrimizcha , ta’lim texnologiyasiga dastlab asos solgan AQSH olimlari pedagogik texnologiyani emas balki, aynan ta’lim texnologiyasini nazarga tutishgan. Buni tushunib yetish uchun pedagog atamasini lug’aviy ma’nosini esga olaylik, bu atama yunoncha “ payne”-bola, “agogeyin”-yetaklamoq ma’nosini anglatadi. Bundan “bola yetaklash texnologiyasi” degan atama kelib chiqadi, bu tushuncha ta’lim texnologiyasi maqsadi va mantig’iga zid bo’lib, ta’lim texnologiyasining haqiqiy ma’nosini bermaydi. Amerikalik olimlar va yapon olimi Sakomoto “bola yetaklash” texnologiyani emas, balki, tahsil oluvchilar faolligini ta’minlaydigan, ta’lim jarayoni samaradorligini kafolatlaydigan texnologiyani yaratish g’oyasini ilgari surishgan. S

2.2. Pedagogik texnologiyaning ta’lim amaliyotida qo’llanilish darajalari Ta’lim jarayoni nihoyatda murakkab va ko’p komponentlidir. Ta’lim samaradorligi pedagogva talaba-o’quvchining faolligiga, ta’lim vositalarining mavjudligiga , ta’lim jarayonining tashkiliy, ilmiy – metodik mukamalligiga, jamiyatda ilmli kishilarga bo’lgan ehtiyojga va boshqa hali aniqlanmagan ko’pgina omillarga bog’liq. Jamiyat o’zining ijtimoiy- siyosiy , iqtisodiy ehtiyojlari asosida ta’lim samaradorligi yuqori bo’lishini talab etadi . O’zbekistonda bozor munosabatlariga asoslangan iqtisodiy strukturalar yaratilayotgan hozirgi kunda keng chuqur bilimli va bilimlarni amalda qo’llay oladigan shaxslarga talab kuchayib bormoqda bilimdon va tadbirkorlar, ijtimoiy faol shaxs jamiyat hayotida, mehnatda o’zining o’rnini t

tutadi . Pedagogik texnalogiy o’rganilayotgan soha bo’yicha talabalarda bilim etarlicha bo’lmagan holda ham talabada salbiy kechinmaga o’rin qoldirmaslikni ,bu talabaning aybi emasligini tan olishni talab etadi. Faollik ko’rsatilsa ,bilimlarni o’zlashtirib olishga talabalarda ichonch paydo bo’lishiga erishish mumkin. Mavjud pedagogika fanida dars jarayoniga oid berilgan ma’lumotlarga e’tibor ko’proq yangi bilimlarni bayon etish, uni mustahkamlash va natijasini hisobga olishga qaratilgan. Bilim berishda talabaning avvalgi bilimlari , hayotiy tajribasi yetarlicha hisobga olinmagan. Dars rejasida avval o’tilgan mavzuni yakunlab, yangi mavzuga bog’lash taklif etilgan. Lekin shu yangi o’tilayotgan mavzu bo’yicha talabaning bilimni aniqlash, mavzuga xos bo’ladigan dastlabki ma’lumotlarni berish

2. Xususiy metodik daraja pedagogik texnologiyaning muayyan bir predmet , kursni o’qitish jarayonning maqsadida foydalanilayotgan ta’lim mazmuni, o’qitish vositalari metodlari shakllarining majmuasi tushiniladi. 3. Lokal (modul) daraja o’quv tarbiya jarayonning ma’lum bir qismining xususiy didaktik va tarbiyaviy maqsadini hal etishga qaratilgan texnologiya tushuniladi. Unda o’quvchi talabalarning mustaqil ishlarini tashkil etish, ular bilimni nazorat qilish, shaxsiy fazilatlarni shakllantirish kabi masalalar ko’zda tutiladi. pedagogik texnologiyaning yuqori qayd etilgan uchta darajasi bir-birini to’ldiradi va taqozo etadi. O’zbekistonda pedagogik texnologiya masalalari , asosan, ta’lim doirasida o’rganilmoqda . Ta’lim texnologiyasi - deb, o’quv tarbiya jarayonida o’quvchi moqomini o’zgart

o’zlashtiriladi ,o’quv materialining o’zlashtirilgan ulushi tekshirilib ,keyingi ulushni o’rganishga o’tiladi . Demak pedagogik texnalogiyaning asosiy tamoyili ma’lumot mazmunini to’liq o’zlashtirish taktikasidan iborat bo’lib ,u dastavval dasturlashtirilgan ta’lim nazariyasi va amaliyoti qobig’ida paydo bo’lgan edi. Pedagogik texnalogiya inson ongi ,tafakkuri bilan bog’liq bilimlar sohasi sifatida murakkab va hammaga ham tushuntirish mumkin bo’lmagan pedagogik jarayonni ifoda etadi. Uning oziga xos jihati –tarbiya muammosini ham qamrab olishidir. Demak texnalogiya samaradorligi inson o’zining ko’p qirrali tomonlari bilan unda qanchalik to’liq namoyon bo’lyapti,uning psixalogik-kasbiy jihatlari ularning kelajakda rivojlanishi (yoki pasayishi) qanday hisobga olinyapti ,degan savollarning ye

etishdir. Pedagogik o’zining ish faoliyatida xususiy kasbiy yaroqliligini, pedagogik voqelikdagi o’z o’rnini baholay olmas ekan, undan hech qachon ijodkorlikni talab qilib bo’lmaydi. Demak, pedagogik faoliyatiga kirib kelayotgan har bir inson o’zining unga moslanuvchanligi shu kasbga layoqati, qiziqishi borligini to’liq tasavvur etish kerak. Ta’lim texnalogiyasining asosiy maqsadi ham, o’quv predmetlarini to’liq o’zlashtirishga mos keladigan ta’lim loyihasini yaratishdir. Bunday loyiha hozirgi zamon , psexologiyasi, didaktikasiva pedagogik amaliyotining asosiy va ilg’or g’oyalariga tayangan holdagina yaratiladi. Ta’lim- boshqariladigan jarayon bo’lib, uning natijasi, ko’p jihatdan, tayyorlangan didaktik loyihaga bog’liq. Didaktik loyiha esa ta’lim texnalogiyasining mahsulidir. O’quvchi- ta

ikkinchi an’anaviy ta’lim tajribasida ham uchraydi. Ta’lim texnalogiyasining an’anaviy ta’lim tizimidan farqi shundaki, ta’lim natijasi va uning etalon darajasida bo’lishi doimo o’qituvchi (pedagog) hamda o’quvchi- talabaning diqqat markazida turadi 2.3. O’qituvchilarning ijodiy fikrlashini shakllantirishda interfaol metodlarning imkoniyatlari Ta’lim islohatlarining zamonaviy bosqichi jamiyatda yuz berayotgan yangilanishlarning tezkorligi ta’lim muassalarida qo’yilayotgan yangi, yanada yuqori talablarga tezroq moslashish bilan bog’liq dolzarb vazifalarni ilgari surmoqda. Bunday sharoitlarda ta’lim muassasini rivojlantirish va zamon talablari darajasida faoliyat ko’rsatishini ta’minlashga qaratilgan tadbirlar salmog’I uzluksiz ortib boradi. Qo’yilayotgan vazifalarni diyarli barchasi, tamoil

O’qituvchi bu jarayonda shaxsning rivojlanishi , bilim olishi va tarbiyalanishiga sharait yaratadi va shu bilan bir qatorda boshqaruvchilik yo’naltiruvchilik funksiyasini bajaradi. Ta’lim jarayonda o’quvchi va talabalar asosiy shaxsga aylanadi. Shuning uchun kasb hunar kollejlari kichik mutaxassislarida ijodiy fikrlashni shakllantirishda zamonaviy o’qitish usuli hisoblangan innovatsion texnologiyalarning va ularning tarkibiy qismi bo’lgan interfaol metodlarning ahamiyati benihoya kattadir . Pedagogik texnalogiya va pedagogik mahoratga oid bilim ,tajriba va interfaol usullar o’quvchi ,talabalarning bilimli, yetuk malakaga ega bo’lishlarini, ularning ijodiy faolliklarini shakllantirishni ta’minlaydi. Innovatsion texnologiyalar pedagogik jarayon hamda o’qituvchi va o’quvchi faoliyatiga yangi

Faqat shundagina ta’lim jarayonida kafolatlangan natijaga erishish va o’quvchilarni ta’lim jarayonida kafolatlangan natijaga erishish va o’quvchilarni ta’lim jarayonining markaziga olib chiqish mumkin bo’ladi. Didaktik jarayon bosqichlarini muayyan ketma-ketlikda qurush o’quvchilarning bilish faoliyatini mavzu bo’yicha belgilangan maqsadlarga mos holda tanlangan o’qitish metodlari y ordamida tashkil etish demakdir. O’qitish metodlari o’z mohiyati va mazmuniga ko’ra ma’lum pedagogik nazaryaga asoslangan u yoki bu tasnifga tegishli bo’ladi. Ularning samaradorligi to’g’risida fikr yuritilganda o’qitish jarayonida izga soladigan va uni maqsadli yunaltira oladigan, o’qituvchi va o’quvchining hamkorlikdagi faoliyatini ta’minlash asosida jamiyat tomonidan maktab(kasb hunar kolliji, oliy o’quv yur

O’qituvchi va o’quvchilarning doimiy ravishdagi o’zaro hamkorligi. Interfaol metodlar ning o’ziga xos tasnifi mavjud. Interfaol metodlarni, shartli ravishda, noimitasion(ma’lumot beruvchi) va immitasion metodlar guruhiga bo’lish mumkin bo’ladi. Interfaol ta’lim metodlarining noimitasion guruhi o’quvchilarga tayyor ma’lumotlarni berishga balki ularning bilish faolligini oshirish hisobiga o’zlari ma’lumotlarni to’plab xulosa chiqarishlariga qaratilgan. Noimitasion metodlarga muommali ma’ruza, evristik suhbat tadqiqotli laboratoriya mashg’uloti; adabiyot bilan mustaqil ishlash, dasturli ta’lim kabilar kiradi. Noimitasion metodlar -o’quvchiga ma’lumotni og’zaki va yoki vizual holda yetkazib, unda korreksiya qilinishi belgilangan muommaga oid bo;lgan yetarlichachuqur va keng bilimlarni shaklla

“ Aqliy xujum ” metodning mohiyati jamoa hamkorligi asosida muommoni yechish jarayonlarini vaqt bo’yicha bir qancha bosqichlarga (g’oyalarni generatsiyalash, ularni tanqidiy va konstruktiv holatda ishlab chiqish ) ajratishdan iboratligi bizga ma’lum. Dars jarayonida aqliy xujm metodidan maqsadli foydalanish uchun quyidagi qoidalarga rioya qilish kerak bo’ladi: Olg’a surilgan g’oyalar baholanmaydi va tanqid ostiga olinmaydi; Ish sifatiga emas soniga qaratiladi, g’oyalar qancha ko’p bo’lsa shuncha yaxshi; Istalgan g’oyalarni mumkin qadar kengaytirish va rivojlantirishga harakat qilinadi; Muommo yechimidan uzoq g’oyalar ham qo’llab quvvatlanadi; Barcha g’oyalar yoki ularning asosiy mag’zi(farazlari) qayd etish yo’li bilan yozib olinadi; “xujum”ni o’tkazish vaqti aniqlanadi va unga rioya qili

paketdagi materiallarni qunt bilan o’rganing va muhokama qiling ; bir-biringizdan so’rang va o’quv materiallarini har biringiz tushunib olganizga ishonch hosil qiling; o’z “uyingiz” guruhini o’qitish zarurligini hisobga olib materialning muhim o’quv elimentlariga e’tiborni qarating. 6 . O’quvchilarning o’z “uylarga” qaytishlari so’ralganida ularning har biri o’z “uyi” guruhiga axborot beradi. O’quvchi o’rganib kelgan materiallarini o’z guruhi o’quvchilariga o’rgatish javobgarligini bo’yniga olish lozim. 7. O’quvchilar axborotlarni o’zora almashib bo’lishgach, o’qituvchi oldindan rejalashtirgan faoliyat turini o’tkazishi mumkin. “ yelpig’ich ”metodi murakkab va ko’p tarmoqli bo’lib, o’quvchilarda quyidagi quyidagi bir qator fazilatlarni shakllantirishda qo’l kelishi mumkin: Jamoa bo’lib gu

o’qitish jarayonida juda ko’p usullarni qo’llash mumkin. Lekin darslarni muommoli qilib o’tish ana shu yuqorida qytilgan kamchiliklarnidan xalos etishi mumkin. Bunda har bir talaba darsning mohiyatini tushunib olishi va uning oldiga ma’lum bir muommoli o’qituvchi tomonidan qo’yilishi kerak. Bu qo’yilgan muommoning qanchalik darajada talabalarga ijodiy intilishi uyg’otishi albatta muommoning xarakteriga bog’liq. Bunda har bir talaba o’z oldiga turgan muommoni bila turib uni ijobiy yechishga harakat qilishi kerak. O’qituvchi esa bu jarayonni kuzatib borib, tegishli maslahat va yo’nalishlarni ko’rsatishi kerak. Hozirgi zamonaviydarslarning eng xarakterli tamoni ham shundadir. Muommoli o’qitishni boshqarish pedagogic mahoratni talab etadi, chunki muommoli vaziyatni paydo bo’lishi – individual

isbotlash, umumlashtirish faktlarni tahlil qilish, talaba fikrini o’z ortidan ergashtirish, uni faolroq qilish kabi usullardan foydalanishni ko’zda tutadi. Muommoli ta’lim uslublaridan biri evrestik va muommoli qidiruv suhbati hisoblanadi. Bunda o’qituvchi (pedagog) talabalar oldiga qator izchil va o’oro uzviy bog’liq bo’lgan savollar majmuini qo’yadi. Talabalar ularga javob berganda qandaydir shakllarni aytadilar. Aytganlari to’gri ekanligini mustaqil isbotlashga harakat qiladilar. Shu bilan birga yangi bilimlarni o’zlashtirishda mustaqil ravishda oldingi siljishni amalga oshiradi. Agar evirestik suhbatda bunday taxminlar yangi mavzuning faqatgina biror qismiga aloqadar bo’lsa, muommoli-qidiruv suhbatda talabalar muommoli vaziyatning butun bir tizimini yechadilar. Shuning uchun ham bu suh

Dasturlashtirilgan o’qitish metodi Dasturlashtirilgan o’qitish –bu dasturlashtirilgan o’quv materialining o’qituvchi (kompyuterlar, eliktron darslik, kinotrenajor va boshqalar) yordamida boshqaradigan o’zlashtirishdir. Dasturlashtirilgan o’qitishquyidagi tamoyillarga asoslanadi: - Boshqaruvchi tuzilmalarning ma’lum darajasidagi iyerarxiyasi quyidagi ma’suliyatli vaziyatlarda pedagog tizimni boshqaradi: fanda umumiy yo’nalishni belgilash, fanga munosabat, indivudual yordam va tuzatishlar kiritish; - Pedagog va talabaga zarur bo’lgan tezkor teskari aloqa, biriga o’quv materialini tushunish uchun ikkinchisiga tuzatishlar kiritish uchun. Teskari aloqa ikki xil shaklda ichki va tashqi ko’rinishda amalga oshiriladi Ichki teskari aloqa –talabaning o’zi tomonidan bajariladigan ,o’quv materialinin

bog’liq. Dasturlashtirilgan o’qitishning yana bir xususiyati shundaki, u o’qituvchiga juda katta imkoniyatlar ochib beradi, ya’ni, o’qituvchiga ijodiy ishlarini olib berish hamda talabalar bilan ko’proq mustaqil ishlashi uchun imkoniyat yaratiladi. Dasturlashtirilgan o’qitishning asosiy afzalliklardan biri doimo o’z-o’zini nazorat qilish va talabalarning material ustida ishlash jarayonida ularning bilim, ko’nikma va malakalarni o’zlashtirishlari ustidan nazorat qilishdir. Talabalar o’z-o’zlarini nazorat qilishlari bajarilgan jarayon natijalarini namuna bilish solishtirib ko’rish orqali amalga oshiriladi; namuna esa dasturning har bir qadamdagi ichki teskari aloqa materiallarida keltiradi. Tashqi teskari aloqani amalga oshirish, ya’ni o’qituvchi tomonidan nazorat qilish ancha murakkab ishdi

Modulli o’qitish- o’qitishning istiqbolli tizimlaridan biri hisoblanadi, chunki bu talabalarning bilim imkoniyatlarini va ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish tizimiga eng yaxshi moslashgandir. Modulli o’qitish kasbiy ta’limning quyidagi zamonaviy masalalarini har tomonlama yechish imkoniyatini yaratadi. - Modul – faoliyatlik asosida o’qitish mazmunini optimallash va tizimlash dasturlarni o’zgaruvchanligi,moslashuvchanligini ta’minlaydi; - o’qitishni individuallashtirish; - amaliy faoliyatga o’rgatish va kuzatiladigan xarakterli baholash darajasida o’qitish samaradorligini nazorat qilish; - kasbga qiziqtirish asosida, faollashtirish mustaqillik va o’qitish imkoniyatlarini to’la ro’yobga chiqarish. Modulli o’qitish samaradorligi quyidagi amallarga bog’liq: -ta’lim muassasining moddiy-texn

- yangi bilimlarni shakllantirish; - tahsil oluvchilarda u yoki bu savollarni chuqur o’ylab ko’rish, tub ma’nosiga yetishiga motivatsiyani ta’minlash - tahsil oluvchilarga dalil va ularga asoslangan xulosa orasidagi farqni tushunib yetishni o’rgatish; - kommunikativ ko’nikmalarni shakllantirish, tahsil oluvchilarga o’z fikrida mustahkam turish va uni himoya qilishga yordam berish. Munozara samarali bo’ladi, agarda: - erkin munozara bo’lsa; - yoki biror yo’nalishda boshqariladigan munozara bo’lsa. Erkin munozarada o’qituvchi uni faqat boshlab beradi va munozaraga aralashmaydi, u hakam rolida bo’ladi. Bu yerda, muhokama qilinayotgan jarayonning o’ziga urg’u berish kerkva har bir talabani o’z dalillarini aniq ifoda etishga rag’batlantirish lozim Boshqariladigan munozara qo’llanilganda, o’quv

Ishchanlik yoki rolli o’ yinlar Ishchanlik yoki rolli o’ yinlar-muommoli vazifanining bir turidir. Faqat bu o’rinda, matnli material o’rniga tahsil oluvchilarda tomonidan rollar o’ynaladiganhayotiy vaziyat sahnalashtiriladi. Ishchanlik yoki rolli o’ yinlar o’qitish metodi sifatida quyidagi vazifalarni bajaradi: O’rgatuvchi: muloqat yurutuvchi ijodiy qobiliyatni o’stirish; shu jumladan: yangi vaziyatlarni tushuntirish,aniqlash va tahlil qilish; Rivojlantiruvchi : mantiqiy tafakkurni, nutqni, atrof muhit sharoitiga o’rganish qobiliyatini o’stirish; Motivasion : tahsil oluvchilrni o’quv faoliyatini undash, mustaqil xulosa chiqarishga rag’batlantirish; Tarbiyaviy : ma’suliyatni,kommunikativlikni shakllantirish. Psixogimnastika Mashg’ulot boshlanishidan oldin tahsil oluvchilarning ishga layoqa

Guruhlarda ishlash Guruhlarda ishlash usuli ko’p vaqtni egallasada, yuqora natija beradi. Guruhda ishlash uchun 20 minutda kam vaqt berish tavsiya etilmaydi. Bundan tashqari guruhda ishlashning barcha bosqichlari puxta ishlab chiqilgan bo’lishi, barcha yordamchi vositalar (qog’oz, flomasterlar, tarqatma materiallar, vatman va boshqalar) taxt bo’lishi lozim. Mashg’ulotlarda kichik guruhlar turli xil vaziyatlarni, muommolarni mustaqil holda tahlil qiladilar, umumlashtiriladi va xulosa chiqaradilar. Shuningdek har bir kichik guruh o’z ishini taqdim qiladi. Mashg’ulot yakunida ta’lim oluvchilar va o’qituvchi o’rtasida teskari aloani ta’minlash maqsadida mashg’ulotga yakun yasaladi. Bunda ta’lim oluvchilar o’quv kuni bo’yicha o’z fikr-mulohazalarini bildiradilar: o’quv maqsadida qay darajada e

talabalarning aniq maqsadga qaratilgan harakatiga turtki beradi va ishini nazorat qiladi. Talaba esa o’z ta’limning faol qatnashchisi bo’lib qoladi. Endi u faqat tinglovchi emas, balki bajariladigan topshiriqlar uchun kerakli ma’lumotni yig’adi, o’z ish tartibining vaqtini o’zi rejalashtiradi. Bajargan ish natijasini o’zi baholaydi. Yo’naltiruvchi matn usuli doirasida harakatlar quyidagi tarzda amalga oshiriladi: 1. Ma’lumot yig’ish Bu bosqichda o’qituvchi talabalarga kerakli barcha manbalarni va maxsus savollar varag’ini beradi. Savollar varag’ini talabalarga ma’lumotni bosqichma- bosqich yig’ish tartibi savollar shaklida beriladi. Bu savollar “Yo’naltiruvchi savollar” diyeladi. Yo’naltiruvchi savollarga javoblar –bu ish topshirig’ini bajarish uchun kerak bo’lgan ma’lumotlar to’plamidir.

Talabalar bajargan topshiriqlarni natijalarini o’zlari tekshirishadi.(Masalan sifat ko’rsatkichlarini ) va “Baholash” varag’i ga qayd qiladilar. Talabalar bir-birlarini ishlarini tekshirishlari mumkin. O’qituvchi natijalarni “Xulosalar” varag’iga yozib qo’yadi. 6 . Xulosa chiqarish . O’qituvchi ish jarayoni va natijalarni tahlil qilib yakuniy suhbat o’tkazadi va kiyingi safar nimalarga e’tibor berish kerakligini aytib o’tadi. Yo’naltiruvchi matnusulining mohiyati shundaki, talabalar iloji boricha o’zlari mustaqil o’rganishlari lozim. Talabalarga beriladigan topshiriqlar aniq belgilangan bo’lishi ya’ni ularni o’quv nuqtai nazardanunumli bajarish mumkin bo’lishi, hamda hajmi va qiyinligi jihatidan belgilangan o’quv mazmunlariga javob berishi kerak. Bugungi kunda talabalarning mustaqil ishlas

- ish-harakatlar talabalarning bilim tajribasiga integratsiya bo’lishi lozim. Loyiha usuli Loyiha usuli yo’naltiruvchi matn usuli bilan chambarchas bog’liq bo’lib, bu ikkita usul bir-biridan quyidagicha farqlanadi. - yo’naltiruvchi usulie’tiborni mustaqil o’rganishga qaratadi; - Loyiha usuli mustaqil o’rganishdan tashqari e’tiborni mutaxasislikni egallashda kerakli shaxsiy qobiliyatlar va ko’nikmalarni o’rganishga qaratilgan; - Loyiha usuli xususan loyihalar bilan ishlashni o’rganish hamda o’zlashtirishni kuchaytirish maqsadida qo’llaniladi. Loyiha usuli usuli Yevropa mamlakatlarida “Loyihalarga va mavjud bilimlarni yangi vaziyatda qo’llashga qaratilgan ta’lim ” deb ataladi. Loyiha asosan o’rganishga xizmat qilish nazariya bilan amaliyotni bog’lash, korxonada uchraydigan biror ish jarayoni

bajarishda vazifalarni o’ zoro taqsimlab loyiha guruhi sifatida mustaqil ravishda rejalashtirilishidan boshlab amalga oshirish va xulosa chiqarishda birgalikda ishlashadi. O’qituvchi o’rganish jarayonini nazorat qiladi va sistematik ravishda boshqaradi. Loyiha davomida barcha bosqichlarni qayd etish va loyiha ishini taqqoslash imkoniyati bo’lishi uchun quyidagi xujjatlar ishlatiladi: - loyiha (kinematik sxemalar, ishchi chizmalar); - loyiha tegishli topshiriqlar ta’rifi; - yo’naltiruvchi savollar; - o’quv maqsadlari haqida ma’lumot - ishlash tartibi va vazifalarni taqsimlash bo’yicha ko’rsattma; - baholash varag’i - nazorat bayonnomalari; - asbob va uskunalar, o’lchash vositalari va yordamchi materiallar ro’yxati. Loyiha usulini amalga oshirishni bosqichmma-bosqich ko’rib chiqamiz. 1. Ma’l

2. Rejalashtirish. Bu bosqichda talabalar mustaqil ravishda ish rejasini to’ldirishadi. Bu rejada ish bosqichlari , ya’ni, ularning texnalogik ketma-ketligi va ular uchun ajratilgan vaqt kerakli jihozlar va uskunalar hamda mehnat xavfsizligiga oid tadbirlar hhaqida ma’lumotlar ko’rsatadi. Qaror qabul qilish. alabalar amaliyot o’qituvchisi bilan birgalikda rejalashtirish bosqichida yuzaga kelgan natijalarni muhokama qilishadi. Har xil yechimlar bir-biri bilan taqqoslanadi va eng yaxshi optimal variant tanlab olinadi. 4. Amalga oshirish Talabalar topshiriqni ish rejasi asosida mustaqil ravishda bajarishadi. O’qituvchi ish jarayonini nazorat qilib turadiva natijalarni “Nazorat” daftariga qayd qiladi. Talaba o’rganib olgan bilimlarini yangi vaziyatda qo’llay oladi, sestematik ravishda rivojla

- biror muommo’zi hal qilish; - doim malakasini oshirishga bo’lgan istagini ko’rsatish; - hamkorlikka tayyor ma’suliyatli bo’lish. Shunday qilib ta’lim jarayonida interfaol usullardan foydalanish kasb-hunar kolleji o’quvchilarida ijodiy fikrlashni shakllantirish ta’lim va tarbiyaning birligiga erishish, o’quvchilarda ta’lim nisbatan qiziqish va ma’suliyatlilikni rivojlantirish, bilish faolligini oshirib mustaqil ta’lim olishga ehtiyojni shakllantirish hamda axloqiy tarbiya samaradorligini yanada yuksaltirish imkoniyatlarini beradi. 2.4. Ta’lim jarayonida “Skarobiy” texnalogiyasidan foydalanishning afzalliklari O’zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimov “Xalqimiz ma’naviy boyliklarini, jahon sivilizatsiyasi eng yaxshi yutuqlarini o’zida mujassamlashtirgan yangi avlod shakllantirish bug

va psexalogik bilimlar miqdoriga, dars berish metodikasiva texnalogiyasini egallagan bo’lishi kerak. Hozirgi kunda ilg’or pedagogik texnalogiya metodlaridan biri biri bo’lgan interfaol usullardan keng foydalinmoqda. Interfaol degani bu – o’qituvchi va o’quvchilarning o’zoro hamkorligi asosida dars samaradorligini oshirish, o’quvchi mustaqil fikrlash ko’nikmasi fikr mulohaza bahs orqali shakllantiradi, o’quvchi qo’yilgan maqsadga mustaqil, o’zi faol ishtirok etgan holda yakka, juftlikda guruhlarda javob topishga harakat qiladi, fikrlaydi, baholaydi, yozadi so’zga chiqadi, dalil va asoslar orqali yoritib berishga harakat qiladi. Bu esa qatnashchilar xotirasida uzoq vaqt saqlanadi. Yangi axborotni o’zlashtirishda tanqidiy tahliliy yondosha oladi. O’qituvchi faqat fasilatitor (yo’l-yo’riq ko’r

Yangi pedagogik texnalogiya asosida o’tilgan darsda esa o’quvchilarning o’zlari bosh qahramon bo’ladilar. O’qituvchi tomonidan berilgan jumboqni o’zlari o’zoro mulohaza qiladilar, javob topish uchun mustaqil fikr yuritadilar O’qituvchi esa faqat ularning fikrlarini boshqari boshqarib boradi va dars nihoyasida xulosa chiqarib beradi .Bunday darslarda o’qituvchi O’qituvching bildirayotgan fikrlarni diqqat bilan tinglashi, uning fikrini bug’masligi kerak. Fikr berayotgan o’quvchiga “yo’q”, ”noto’g’ri”, ”xato” degan so’zlarni ishlatish mumkin emas.Aks holda o’quvchi o’z fikrining xato bo’lishidan cho’chib ,aytmay qo’ya qolishi ham mumkin. O’quvchining to’g’rimi, noto’g’rimi o’zining mustaqil fikri bo’lmog’i lozim va o’z fikrini atrofdagilardan cho’chimay erkin bayon eta olishi juda muhim. Har

qandaydir muommoni hal qilishga o’z fikrini ochiq va erkin ifodalash mahoratni shakllantiradi. Mazkur texnologiya o’quvchilarga mustaqil ravishda bilimning sifati va saviyasini xolis baholash, o’rganilayotgan mavzu haqida tushuncha va tasavvurlarni aniqlash imkonini beradi. U ayni paytda turli g’oyalarni ifodalash hamda ular orasidagi bog’liqliklarni aniqlashga imkon yaratadi. ”Skarabey” texnologiyasi har tomonlama bo’lib, undan o’quv materialini turli bosqichlarini o’rganishga foydalaniladi:  boshida o’quv faoliyatini rag’batlantirish sifatida (aqliy xujum) mavzuni o’rganish jarayonida uning mohiyati, tuzilishi va mazmunini belgilash; ular orasidagi asosiy qismlar, tushunchalar, aloqalar xarakterini aniqlash; mavzuni yanada chuqurroq o’rganish, yangi jihatlarni ko’rsatish;  oxirida-olin

- o’z qobiliyati imkoniyatlarini tekshirishga yordam beradi; - “men”ligiini ifodalashga imkon beradi - o’z faoliyati natijalariga ma’sullik va qiziqish uyg’otadi. 2 .5. Ma’ruza mashg’ulotining ta’lim texnalogiyasi Mavzu: Yuqori sifatli qotishmalar olish O’quv soati: 2 soat Talabalar soni: 25 ta O’quv mashg’ulotining shakli Ma’ruza Ma’ruza rejasi 1. Plastinkasimon grafitli yuqori sifatli va sharsimon grafitli juda puxta cho’yan olish. 2. Yuqori sifatli bolg’alanuvchan va legirlangan cho’yanlar olish. 3. Yuqori sifatli po’lat quymalar olish. 4. Yuqori sifatli rangli qotishmalar olish O’quv mashg’ulotining maqsadi: Talabalarning plastinkasimon grafitli yuqori sifatli va sharsimon grafitli juda puxta cho’yan yuqori sifatli bolg’alanuvchan va legirlangan cho’yanlar olish yo’llari bilan tanishti

yuqori sifatli va sharsimon grafitli juda puxta cho’yan olish haqida tushuncha berish. 2. Yuqori sifatli bolg’alanuvchan va legirlangan cho’yanlar olish yo’llari bilan tanishtirish. 3. Yuqori sifatli po’lat quymalar olish haqida ma’lumotlar berish. 4. Yuqori sifatli rangli qotishmalar olish yo’llari bilan tanishtirish 2. Yuqori sifatli bolg’alanuvchan va legirlangan cho’yanlar olish yo’llari bilan tanishtiradi. 3. Talabalarga yuqori sifatli po’lat qotishmalar olish haqida batafsil ma’lumotlar beradi. 4. Yuqori sifatli rangli qotishmalar olish yo’llari bilan tanishtiradi Ta’lim metodlari: Ma’ruza, savol-javob, guruhlarda ishlash, “Skarabey”texnikasi Ta’lim vositalari: Ma’ruza lar matni, tayyorlangan doska, tarqatma materiallar, qog’ozlar, skotch Ta’lim shakli Jamoaviy O’qitish shart-sharoit

bilan tanishtiradi. oladilar. Asosiy Bosqich (60- minut 1. O’qituvchi talabalarni faollashtirish maqsadida auditoriyaga savol tashlaydi .  Sizningcha yuqori sifatli kulrang cho’yan olishning sanoat texnalogiyasida yaxshi varianti cho’yanni qanday pechlarda suyultirishdir ?.  Aytingchi, juda puxta cho’yan olish uchun qanday modifikatorlar ishlatiladi?.  Maxsus xossalarga ega bo’lgan qanday cho’yan turlarini bilasiz? 2.Talabalarga plastinkasimon grafitli yuqori sifatli va sharsimon grafitli juda puxta cho’yan olish haqida tushunchalar beradi.(1.1-bo’lim ) 3. Yuqori sifatli bolg’alanuvchan va legirlangan cho’yanlar hamda yuqori sifatli quymalar haqida haqida batafsil ma’lumotlar beradi.(1.2-1.3- bo’limlar). 4. Yuqori sifatli rangli qotishmalar olish uchun, suyuqlantirish pechi va shixtani

(10 minut) 2. Guruhlarga ishlashni baholash e’lon qilinadi(5- ilova). 3. Test yechish uchun qog’oz tarqatiladi(6-ilova) tushuncha beriladi. Test savollarini baholash natijasi kiyingi darsda e’lon qilinishi aytiladi. 4. Mavzuni mustaqil ishlash uchun keyingi mavzuni o’qib kelish topshiriladi. Tarqatilgan qog’ozga familiya, ism, guruhlarini, test nomerlarini va javoblarini yozib o’qituvchiga topshiradilar. Yozib oladilar 1-ilova Mavzu: Yuqori sifatli qotishmalar olish Mavzu rejasi: 1. Plastinkasimon grafitli yuqori sifatli va sharsimon grafitli juda puxta cho’yan olish. 1. Yuqori sifatli bolg’alanuvchan va legirlangan cho’yanlar olish. 2. Yuqori sifatli po’lat quymalar olish. 3. Yuqori sifatli rangli qotishmalar olish 2-ilova Talabalar faoliyatini baholash mezonlari % Ball Baho Talabaning bi

3- ilova Topshiriq-1 1. Yuqori sifatli cho’yan olish uchun yaxshilab tayyorlangan kimyoviy tarkibi jihatidan novlarga ajratilgan qanday materiallardan foydalaniladi? 2. Modifikatsiyalash bo’yicha eng yaxshi natijalarga qanday aralashmalar kiritilganda erishiladi?. 3. Cho’yanning demfirlovchi xususiyati po’latnikiga qaraganda necha marta yuqori?. 4. Kulrang cho’yan uchun kremniy nima rolini o’ynaydi? Topshiriq- 2 1. Legirlangan kulrang cho’yan mayda zarrali strukturaga ega bo’lib, oz miqdorda qanday ximiyaviy elimentlarni qo’shish hisobiga grafitning yaxshi tuzilishiga erishish mumkin? 2. Mustahkamligi yuqori bo’lgan cho’yan qanday strukturaga ega bo’ladi? 3. Cho’yanga qo’shiladigan modifikator miqdori kam bo’lganligidan u ninng ximiyaviy tarkibi o’zgaradimi?. 4. Termin ishlov berilgandan

Har kim o’ziga yordam kerak bo’lganda so’rashi mumkin. Hamma qat’iy tushunishi kerak: - boshqalarga yordam berib o’zimiz ham o’rganamiz. - biz bitta qayiqdamiz: yoki barobar suzib chiqamiz, yoki barobar cho’kamiz. Guruhlarda ishlashni baholash. Guruhlar Javobning to’liqligi (1,0) Sxemalarda berilganligi(0,6) Guruh ishtirokchisining faolligi (0,6) Ballar Bahosi 1 2 3 4 5 6 5-ilova Talabalar faoliyatini baholash mezonlari. 86 -100 % 2 ball “a’lo” 71-85 % 1,7 ball “yaxshi” 55-70 % 1,4 ball “qoniqarli Baholash mezonlari F.I.O Baho Mezonlar Bilim Faollik Takliflar Ja’mi Ballar Ballar 0,8 0,6 0,6 2 % 40 30 30 100 69

Test savollari. 1. Suyuqlantirish jarayonida po’lat sifatiga qanday rejimlar ta’sir qiladi? A) * Oksidlanish va tiklanish davri; B) Qizish davri; C) Sovish davri; 2. Alyuminiy qotishmalarida qanday eliment zararli aralashma hisoblanadi? A) Mis; B) Temir *; C) Kumush; 3. Sifatli po’latlarning mexanik xossalaridan bo’lgan q=l-l 0 /l 0 *100% kattalik nimani xarakterlaydi. A) Mustahkamlik chegarasi; B) Oquvchanlik chegarasi C) * Nisbiy uzayish 4. Qanday markali olovbardosh legerlangan cho’yanlardan metallurgiya sanoatida aglomerat mashenalarning kolosniklari, kimyoviy muhitda ishlaydigan korroziyabardosh uskunalari qismlari tayyorlanadi? A) *Ch*2; Ch*3 B) Ch*13; Ch*15; C) AChS-1, AChS-2, 5. Bolg’alanuvchan cho’yan olish necha bosqichda boradi ? A) uch bosqich ; B)* ikki bosqich ; C) to’rt bos

XULOSA 1. Yuqori sifatli cho’yan olish da shixta materiallarini, flyuslar , karbyurizatorlar, kimyoviy tarkibni , haroratni, oqartirish miqdorini va qattiqligini ta’siri borligi asoslab berildi. 2. Yuqori sifatli po’lat quymalar olish jarayoni, suyuqlantirish unga pechdan tashqarida ishlov berish va termik ishlash jarayonlaridan iborat bo’lib , har bir jarayonda po’lat sifatiga ijobiy ta’sir qiluvchi omillar borligi ko’rsatib o’tildi. 3. Yuqori sifatli rangli qotishmalar olishda suyuqlantirish pechi va shixtani tayyorlash, suyuqlantirish texnologik rejimga rioya qilish, qotishmani tozalash hamda modifikatorlar tanlash kabi texnologik jarayon elimentlariga rioya qilish lozimligini qayd etildi. 4. ” Yuqori sifatli qotishmalar olish” mavzusini kasb hunar kollejlarida o’qitish da ”Skarabey” t

FOYDALANILGAN ADABIY O TLAR . 1. Barkamol avlod О‘zbekiston taraqqiyotining poydevori. Toshkent, 1998 y 2. I.А. Karimov. “О‘zbekiston mustaqillikka erishish ostonasida” Toshkent, 2012 y . 440-bet 3. I. A Karimov. Asosiy vazifamiz – Vatanimiz taraqqiyoti va xalqimiz faravonligini yanada yuksaltirishdir. (2010 yil 29 yanvarda bо‘lib о‘tgan “2009 yilning asosiy yakunlari va 2010yilda О‘zbekistonni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning eng muhim ustuvor yо‘nalishlari”ga bag‘ishlangan Vazirlar Mahkamasining majlisidagi ma’ruzasi. “Xalq sо‘zi” gaz. №21 30-yanvar 2010 y 4. О‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Barkamol avlod yili” davlat dasturi tо‘g‘risidagi qarori. Toshkent , 27 yanvar 2010 y. “XXI asr” gaz. №4, 28 yanvar 2010 y. 5. I.A.Karimov О‘zbekistonning о‘z istiqlol va taraqqiyot yо‘

magistrlik dissertatsiyasi. Qarshi 2011 yil. 11. S.X.Yakubov Materialshunoslik va konstruksion materiallar texnologiyasi. –T.: “Fan” 2010. -216 bet. 12. I.Nosirov Materialshunoslik. – T: “О‘qituvchi”, 1994. -232 bet. 13. Б.В. Кнорозов и др.Технология металлов и материалаведение, -М.: Металлургия, 1987. -800 с. 14. Б.Н.Арзамасов и др. Материаловедение.–М.: Машиностроение, 1986.-384с. 15. Й.М.Лахтин, В.П.Леонтева Материаловедение. -М.: Машиностроение, 1990.- 528 с. 16. Й. М. Лахтин Основи металловедениЙ.-М.: Металлургия, 1988.-320 с. 17. Р.Симмерман, К.Гюнтер Металлургия и Материаловедение.-М.: Металлургия, 1982.-480 с. 18. J.G‘.Yо‘ldoshev, S.A.Usmonov Zamonaviy pedagogik texnologiyalarni amaliyotga joriy qilish. T.: “Fan va texnologiya”, 2008.-132 bet. 19. Y.Xamdamov, F.Boynazarov Yangi ped

Купить