“Касблар классификацияси” мавзусини ўқитишда инновацион - Педагогика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	1.5MB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Июнь 2021
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Педагогика

“Касблар классификацияси” мавзусини ўқитишда инновацион

Купить

Мавзу: “ Касблар классификацияси” мавзусини ўқитишда инновацион таълим технологияларидан фойдаланиш техникаси БИТИРУВ ЛОЙИҲА ИШИ Кириш .......................................................................................... 3 1- боб. Касблар классификацияси мавзусини ўқитишнинг ҳуқуқий-меъёрий асослари (Силлабус мисолида) ........... 7 1.1. Касблар классификацияси мавзусини ўқитишнинг назарий таҳлили ......................................................................................... 7 1.2. Касблар классификацияси мавзусини ўқитишнинг ўқув- услубий асослари ......................................................................... 21 2- боб . Касблар классификацияси мавзусини ўқитишдаги инновацион таълим технологиялар .................................... 41 2.1. “Касблар классификаци

Битирув лойиҳа ишинг долзарблиги. Ўзбекистонда олиб борилаётган ислоҳотлардан асосий мақсад, юртимизда соғлом ва баркамол, билимли, юксак маънавий-аҳлоқий фазилатларга эга бўлган авлодни шакллантиришдан иборат. Айнан ана шу мақсадга эришиш учун муҳтарам Президентимиз И.А. Каримов ташаббуси билан вужудаг келган янги даврда яшайдиган, янгича фикрлайдиган, янги ишлаб чиқариш, ижтимоий шароитларда фаолият кўрсатадиган, замонавий касбий маҳоратга эга бўлган мутахассис кадрлар тайёрлашнинг “Ўзбек модели” ҳаётга тадбиқ этилмоқда. Мамлакатимизда юқори малакали рақобатбардош мутахассис- кадрларни таёрлаш жараёнида психология фанининг роли ва ўрни беқиёсдир. Мамлакатимизда таълим-тарбия тизимини тубдан ислоҳ қилиш, уни замон талаблари даражасига кўтариш, келажак учун баркамол авлодни тарбиялаш ишлар

ташкил қилишда, ёшларни олган билим, кўникма, малакаларини амалда қўллашни ўргатиш биз психологлар олдида турган долзарб вазифаларда биридир. Шу аснода “Меҳнат психологияси” – киши меҳнат фаолияти психологик хусусиятларини, меҳнатни илмий асосда ташкил этишнинг психологик жиҳатларини ўрганадиган фан сифатида, бугун том маънода, меҳнат фаолиятининг психологик қонуниятларини билиш, меҳнат вазифаларини рўёбга чиқаришда инсон шахси имкониятларини ва чегарасини аниқлаш, инсон ва меҳнат шарт-шароитларининг ўзаро таъсири ҳамда мослашувининг қонунларини ўрганишни тақозо этмоқда. Ушбу омилларни ҳисобга олган ҳолда муаммонинг долзарблигини: биринчидан , меҳнат психологияси замонга хос тарзда янги билимлар билан жадал ривожланиб бораётган, жамият учун керак бўлган илмий фаннинг амалий соҳасидир; икки

масалаларини тадқиқ этиш, мавзу юзасидан электрон ўқув ишланмани шакллантириш ҳамда ўқитишни такомиллаштириш бўйича хулосалар ва тавсиялар ишлаб чиқиш. Битирув лойиҳа иши мақсадидан келиб чиқиб қуйидаги вазифалар белгилаб олинди: Биринчидан, касблар классификацияси мавзусини ўқитишдаги ҳуқуқий-меъёрий ҳужжатларнинг назарий таҳлилини юритиш; Иккинчидан, касблар классификацияси мавзусини ўқитишда методик ва дидактик таъминотни такомиллаштириш масалаларини илғор тажрибаларга асосланиб ёритиш; Учинчидан, касблар классификацияси мавзусини ўқитишда қўлланиладиган инновацион таълим технологияларни аниқлаш ва ўқув жараёнига татбиқ этиш юзасидан таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқиш. Битирув лойиҳа ишининг объекти этиб, Ўзбекистон давлат жисмоний тарбия институти “ 5210200 – Психология (спорт)” таълим йў

яқин адабиётлардан фойдаланилган. Ишнинг асосий ҳажми 72 бетни ташкил этади. 5

I -боб.КАСБЛАР КЛАССИФИКАЦИЯСИ МАВЗУСИНИ ЎҚИТИШНИНГ ҲУҚУҚИЙ-МЕЪЁРИЙ АСОСЛАРИ (СИЛЛАБУС МИСОЛИДА) 1.1. Касблар классификацияси мавзусини ўқитишнинг ўқув-услубий асослари Касблар классификациясига оид луғатлар кўриладиган бўлса, дунёда 60000 (қиёслаш учун Россияда 20000) Ўзбекистонда 6000 зиёд касблар мавжуд эканлиги кузатилади. Психологик тадқиқотлар ўз олдига қўйган илмий-амалий вазифаларнинг ечимини топиш учун ушбу касбларни тизимлаштириш, уларни касбий ва психологик белгиларга кўра тақсимлаш ҳамда қиёслаш талаб этилади. Е.А. Климов томонидан «касбларнинг тўрт хил даража»си таклиф этилган. Биринчи даража га меҳнат объекти тизимини инобатга олиб, беш хил тоифадаги касблар киритилган: 1) инсон → табиат (И-Та) – ботаник, ветеринар, биоинженер, ...; Бу типга мансуб кишилар ўсимликлар, ҳайвон

эколог, агрохимик, мелиоратор, ўрмончи ва бошқалар киради. 2) инсон → техника (И-Те) – ишлаб чиқариш станокларини бошқарувчи, ҳайдовчи, слесарь, кашфиётчи, инженер, ...; Қизиқишлар объектининг асоси жонсиз техникага йўналган шахслар. Ушбу типга мансуб касб эгаларининг фаолияти техник воситаларни йиғиш, монтаж қилиш ва тузатиш ишларига қаратилган бўлиб, буларга: газоэлектро пайвандловчи, токарь, инженер, конструктор, слесарь, монтажчи, ҳайдовчи, механик, машинист, технолог ва бошқалар киради. 3) инсон → инсон (И-И) – психолог, ўқитувчи, врач, режиссёр, ...; Қизиқишлар ижтимоий институтлар, социум (катта ва кичик гуруҳлар)га йўналган шахслар. Мазкур типга мансуб касб эгаларининг фаолияти шахслараро муносабатлар тизимига асосланган бўлиб, буларга: врач, ҳамшира, фельдшер, ўқитувчи, психолог,

Бу тип мансуб шахслар шуғулланувчи соҳалар предмети бўлиб, табиий ва сунъий тиллар, шартли белгилар, символлар, сонлар, формулалар бўлиб ҳисобланади. Ушбу типдаги касб эгаларининг меҳнат фаолияти матнлар, сонлар, формулалар, жадваллар, чизмаларга қаратилган бўлиб, буларга: таржимонлар, дастурчилар, бухгалтер, иқтисодчи, маркетолог, геодезачи, алоқачи, солиқ инспектори ва бошқалар киради. 5) инсон → бадиий образ (И-Бо) – бадиий танқидчи, актёр, мусаввир, дизайнер, .... Бу типга мансуб шахслар ўз қизиқишларини бадиий тассавурлар ва далилларга йўналганлиги билан ажралишиб туришади. Ушбу тоифадаги касб эгаларининг меҳнат фаолияти, асосан, бадиий асарларни лойиҳалаш, моделлаштиришни яратишга қаратилган бўлиб, буларга: журналист, мусаввир, модельер, бичувчи, заргар, дизайнер, архитектор, сартаро

2) «И-Те» типидаги – ўлчовчи, тайёр ҳолдаги машина тузилишини назорат қилувчи, қишлоқ хўжалик техникаларини текширувчи-уста; 3) «И-И» типидаги – суд-медицина эксперти, врач-меҳнати эксперти, социолог; 4) «И-Бт» типидаги – типография тузатувчиси, ярим тайёр маҳсулотларни ва тайёр полиграфия маҳсулотларини назорат қилувчи, бухгалтер-ревизор; 5) «И-Бо» типидаги – санъатшунос, музикашунос, театршунос. 2. Ўзгарувчан касб (Ў) Мисоллар: 1) «И-Та» типидагилар – сабзовот етиштирувчи уста, ҳайвон боқувчи, ачитқиларни етиштирувчи аппаратчи, ўсимликларни ҳимоя қилувчи агроном, зооинженер; 2) «И-Те» типидаги – ремонтчи-слесарь, токарь, чиғир станоки оператори; 3) «И-И» типидаги – ўқитувчи, педагог-тренер, ишлаб чиқаришни ўргатувчи уста, инженер-педагог, экскурсовод; 4) «И-Бт» типидаги – картограф-чизма

5) «И-Бо» типидаги – интерьерларни лойиҳаловчи рассом, бастакор. Келтирилган классификацияга мувофиқ касб ўринларига қараб, уларнинг касб фаолиятига қўйиладиган асосий талабларни билган ҳолда, замонавий ва тўридан-тўғри ўз касбий қизиқишларингиз ва қобилиятингизни намоён қилишингиз мумкин. 1-жадвал. Касбларнинг мақсадга кўра классификацияланиши Меҳнат предмети бўйича касб типи Гностик (аниқламоқ, ажратмоқ) Ўзгарувчан (қайта ишламоқ, хизмат қилмоқ) Изланувчи (кашф қилмоқ, ўйлаб топмоқ) Инсон-табиат ботаник ветеринар биоинженер Инсон-техника ишлаб чиқариш станокларини бошқарувчи ҳайдовчи, слесарь кашфиётчи, инженер Инсон-белгилар тизими графолог архивчи, кутубхоначи дастурчи Инсон-бадиий образ бадиий танқидчи актёр мусаввир, дизайнер Инсон-инсон психолог ўқитувчи, врач режиссёр 1.1.3. Меҳнат

2. Машина ва қўл меҳнати касблари (М) Қўл меҳнати билан бошқариладиган машиналар меҳнат предметини қайта ишлаш, ўзгартириш, аралаштириш учун яратилади, шунинг учун бу бўлим классификаторига хос бўлган касб эгаларига экскаватор машинистлар, токарлар, автомобил ҳайдовчилари киради. 3. Автоматлаштирилган ва автоматик тизимни қўллаш билан боғлиқ бўлган касблар (А) Инкубатор цехдаги операторлар, дастурлаштирилган станокни бошқарувчи опреаторлар, магнит запис оператори. 4. Меҳнат воситаларининг кўпфункциялилигига боғлиқ касблар (Ф) Бу ерда меҳнат воситаларининг психологик кўриниши назарда тутилган – турли хил фикрдаги эталонлар (масалан, акробатда – ҳаракатларнинг кетма-кетлигини хаёл қилиш, дирежёрда – кўрсатмали эталонлар ва бошқалар). 1.1.4. Меҳнат шароитига кўра касб гуруҳлари Тўртинчи дараж

4. Инсонларнинг маънавий ҳаёти ва соғлиги учун жавобгар бўладиган, асосан қадриятларга йўналтирилган ишлар (м) : МТМ тарбиячилари, ўқитувчилар, изқуварлар. Хулоса қилиб айтганда, ушбу тўртта гуруҳдагилар бир-бирини инкор қилмайдиган, баъзида бир йўналишда иш юритувчилардир. Улар фақатгина инсон ўзи учун зарур бўлган воситалар, белгилар асосида касбий фарқланишлардир. 1.1.5. Касб танлашнинг бош тамойили У.С. Жумаев нинг фикрига кўра, бугунги кунга келиб, шахсни касб танлашга йўналтириш муаммосига ўзига хос ижтимоий-психологик тамойиллар асосида ёндашиш тенденцияси кўзга ташланмоқда. КАСБ ТАНЛАШНИНГ БОШ ТАМОЙИЛИ Сиз нимани ХОҲЛАЙСИЗ? Сизнинг + хоҳишларингиз + қизиқишларингиз + майлларингиз Сизнинг майлларингиз қандай синф ва типдаги касбларга мансублигини билинг Ушбу касбни танлашингиз ШАР

ҳудуд)нинг у ёки бу мутахассисга нисбатан эҳтиёжини ўрганишдир... Касбга йўналтиришнинг учинчи томони ва бунга оид барча ишларнинг асоси шахс хусусиятларини, энг аввало, касбга йўналтирилаётган инсоннинг қобилияти ва истагини оилавий муҳит шароитида аниқлашни ўз ичига олади. Илмий психологик адабиётларда бу ҳодиса мазмунини ифодаловчи турли атамалар: «оиланинг ижтимоий-психологик муҳити» , «оиланинг маънавий-психологик муҳити» , «оиладаги психологик кайфият» , «оилавий психологик муҳит» , «оиладаги ижтимоий-психологик вазият» ва бошқалар ишлатилади. Оилада меҳнат эгасининг шаклланиши Ёшлар ўртасида ўтказилган кузатишлар, сўровлар шундан далолат бермоқдаки, ёшлар, ҳаттоки, талабалар орасида ўзини баҳолашга лаёқатнинг сустлиги маълум бўлди. Яъни, бола ўзгаларни баҳолашдан нисбатан ўзини баҳо

йиллаб ўқишга киролмай, ҳаётдан хафсаласи пир бўлаётган ёшлар ҳам бор. Шуларнинг барчасини диққат бидан мулоҳаза қилиб шундай хулосага келамизки, болаларимизда ёшликдан ўзига нисбатан холис, объектив муносабатни тарбиялай олмаяпмиз. Шунинг учун ҳам миллий истиқлол ғояларининг мазмунида, Кадрлар тайёрлаш миллий дастури ғояларида ҳам мустақил дунёқарашга эга бўлган, эркин фикрловчи ёшлар тарбияси долзарб масала сифатида қаралади. «Меҳнат эгаси», яъни меҳнат субъекти тушунчаси психологиянинг фундаментал категорияси бўлиб, у инсоннинг англаб, мақсадли, фаол ҳаракат қилишини билдиради. Меҳнат эгаси сифатида аниқ бир инсон (индивид)гина эмас, балки ижтимоий гуруҳ, яъни меҳнат жамоаси ҳам олиниши мумкин. Шундай қилиб, меҳнат субъекти (эгаси) – бу фаол ҳаракат қилувчи, англаш ва ўзгартиришга лаёқа

Атоқли олим В.А. Ядов томонидан ишлаб чиқилган машҳур иерархик тизим шахс фаолиятини тўғри ташкил этиш билан боғлиқ установкаларнинг муносабат мотивациясининг шаклланишига хизмат қилувчи иерархик тизимини тасаввур этишда ҳам маълум даражада асос бўлиб хизмат қилиши мумкин. Масалан: тақдим этилган 1- даража «ота касб»га нисбатан боланинг бевосита дастлабки ҳаракатларини кўрсатса, 2- даража эса боланинг ўз хатти- ҳаракатларини идора қила олиши билан боғлиқликдан далолат беради. 3- даража хатти-ҳаракатлардаги вазиятни ҳал қилиш билан боғлиқ кечинмаларни ва ниҳоят, 4- даража эса хулқ-атворнинг бир бутунлигини ёки «ота касб»да бола фаолиятининг бир бутунлигини ифодаловчи мезон сифатида якунланади ҳамда бу бўлажак меҳнат эгасининг профессионаллигини аниқлашда ўзига хос аҳамият касб этади. 2-расм

1- босқич Тахминий режа ишлаб чиқиш 2- босқич Қизиқишни аниқлаш 3- босқич Қобилиятни аниқлаш 4- босқич Қизиқиш ва қобилиятга мос бўлган касблар ҳақида макро ва микро даражадаги ахборотларни тўплаш 5- босқич Қизиқиш ва қобилиятни яна бир бор баҳолаш 6- босқич Таълим олмоқчи бўлган муассасани аниқлаш 7- босқич Танламоқчи бўлган касбни фойдалилик тамойилига асосан ўрганиб чиқиш 8- босқич Қизиқиш ва қобилиятни яна бир бор баҳолаш 9- босқич Касбнинг ҳаётийлик даврини белгилаш 10- босқич Меҳнат бозорида иш ўрни мавжудлиги тўғрисида ахборот тўплаш 11- босқич Танламоқчи бўлган касб ҳақидаги тасаввурларни аниқ ҳолатлардан келиб чиқиб ривожлантириш 12- босқич Қизиқиш ва қобилиятни яна бир бор баҳолаш Профессионал мутахассис ёки касб соҳибини аниқлаш учун иккита асосий жиҳат: меҳнат эгасининг касбий

Қуйида берилган жадвалларда ҳар бир усулнинг ютуқ ва камчиликлари алоҳида-алоҳида тавсифи берилган бўлиб, уларни диққат-эътибор билан ўқиб чиқиш ўқувчи учун катта тажриба манбаи сифатида хизматида қилиши мумкин. 1-жадвал. Сулолавий ёндашув тавсифи № Усулнинг афзалликлари № Усулнинг камчиликлари 1. Ўсмирлик давридан аждодларингиз касби сиз учун таниш, унинг барча қизиқарли томонлари ва сир-асрорларидан хабардор бўласиз. 1. Сулола ёшларни ушбу касбга қизиқтириш ишларини ташкил этишда педагогик тажрибалари етарли бўлмайди. Бунинг натижасида ёшларида ушбу касбга қизиқиш уйғонмаслиги ва бир қатор салбий ҳолатлар келиб чиқишининг олдини олишда қийинчиликларга учрашлари мумкин. 2. Сулоланинг касби доирасида назарий ва амалий тажрибага эга бўласиз. 2. Ота-она, катта ёшдаги ва ёш сулола вакиллари ў

мустақил молия манбаига эга бўлади. ўтгандан касб эгасига иш жойидан қониқмаслик ҳолатлари ва низолари келиб чиқиши юз бериши мумкин. Ҳозирда мутахассилар томонидан «Касбга йўналтирувчи мутахассисга мурожаат этиш» усули ҳар бир таълим муассасаларида «касбга йўналтириш ишлари бўйича мутасадди»нинг фаолияти йўлга қўйилганлигини инобатга олган ҳолда алоҳида усул сифатида эътироф этилмоқда. 3-жадвал. Касбга йўналтирувчи мутахассисга мурожаат этиш № Усулнинг афзалликлари № Усулнинг камчиликлари 1. Сизнинг қизиқишингиз, қобилиятингиз ва имкониятларингизга мос касбни танлаш имконияти туғилади. 1. Касбга йўналтирувчи малакали мутахассислар бир қанча таълим муассаларида этишмайди. 2. Ижодий ривожланиш ва моддий фаровонликка, жамиятда катта эътибор ва нуфузга бир варакайига эришиш учун ҳақиқий замин

ва рефлексия ҳодисаларининг мазмунига боғлиқдир. Умуман олганда юртимизда олиб борилаётган оилапарвар сиёсат катта ёшдаги ва ёш сулола вакиллари ўртасида фикрлар қарама-қаршилиги барҳам топишида ўзига хос аҳамият касб этмоқда. Ислоҳотлар самараси ўлароқ оилада ота-онанинг (касб эгаси сифатида) фарзандига (шогирди, яъни «ота касб» эгаси)га яқинлаштирувчи энг муҳим сифатлар унинг ақлий- интеллектуал ва иродавий сифатлари бўлса, «ота касб» эгасининг «ота касб»ни танлашига туртки бўлувчи сифатлар биринчи навбатда ота ёки онадаги инсонийлик сифатлари ва обрўлилик-авторитетлиликдир . 19

Касблар классификацияси мавзусини ўқитишнинг ҳуқуқий-меъёрий асослари (Силлабус мисолида) 1.2. Касблар классификацияси мавзусини ўқитиш: ҳуқуқий-меъёрий ҳужжатларнинг назарий таҳлили ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ОЛИЙ ВА ЎРТА МАХСУС ТАЪЛИМИ ВАЗИРЛИГИ ЎЗБЕКИСТОН ДАВЛАТ ЖИСМОНИЙ ТАРБИ Я ИНСТИТУТИ « Меҳнат психологияси » фанининг 2015/201 6 ўқув йили учун мўлжалланган СИЛЛАБУСИ Билим соҳаси: 200 000 – Ижтимоий соҳа, иқтисод ва ҳуқуқ Таълим соҳаси: 210 000 – Социология ва психология Таълим йўналиши: 5210200 – Психология (спорт) Тошкент – 2015 20

Фаннинг қисқача тавсифи ОТМнинг номи ва жойлашган манзили: Ўзбекистон давлат жисмоний тарбия институти Оққўрғон кўчаси, 2-уй Кафедра: “Педагогика ва психология” “Гимнастика ва спорт психологояси” факультети таркибида Таълим соҳаси ва йўналиши: 210 000 – Социология ва психология 5210200 – ( ) Психология спорт Фанни (курсни) олиб борадиган ўқитувчи тўғрисида маълумот: Н. Ш . Умарова ўқитувчи e-mail : navbaxor7 8@mail.ru Дарс вақти ва жойи: Дарс жадвалига мувофиқ Курснинг давомийлиги 6-семестр Индивидуал график асосида ишлаш вақти: 2015-2016 ўқув йилининг 2-семестрида тузиладиган дарс жадвалларига асосан бўш вақтларда Фанга ажратилган соатлар Аудитория соатлари Му ста қил таъ ли м 30 Маъруза: 10 Ам али ёт 18 Лаборато рия 0 Фаннинг бошқа фанлар билан боғлиқлиги (пререквизи тлари): Умумкасбий (

Фаннинг мазмуни Фаннинг долзарблиги ва қисқача мазмуни: “Меҳнат психологияси” фанининг асосий мақсади – талабаларни меҳнат фаолиятини таҳлил қилишнинг психологик асослари ҳақида маълумотлар билан хабардор қилиш ҳамда соҳанинг илмий тадқиқот методларини амалда қўллашга ўргатишдан иборат. Фаннинг асосий вазифаси қилиб бакалавр спорт фаолиятининг барча йўналишларида кишилар меҳнатини ташкил этиш; гуруҳий ва индивидуал бошқаришнинг психологик омиллари, механизмлари ва шарт-шароитлари билан таништириш; касбий маҳоратни такомиллаштириш; ижтимоий фаолият мотивларини мукаммал ўзлаштириш; ўзларидаги қобилият ва иқтидорни ўстириш йўллари ҳамда мустақил, ижодий тафаккурни ривожлантириш омилларига ўргатиш; спорт жамоасида фаолият кўрсатганда ўзгаларга психологик таъсир кўрсатиш сирларидан бохабар бўли

Компетен ц и ялар. Компетенциялар – бу ўқиш жараёнида талабалар томонидан эгалллаган билим, кўникма ва малакаларни амалда қўлланилиши. Ҳуқуқий компетен ц иялар:  «Ўзбекистон Республикасининг Таълим » « тўғрисида ги қонун ва Кадрлар тайёрлаш ». Миллий дастури  Ахборотлаштиришга бевосита таълуқли асосий мақолалар.  Э лектрон ахборот ресурсларининг турлари.  Давлат ахборот тизимларида э лектрон ахборот ресурсларини қайта ишлаш, сақлаш ва заҳиралик ну сх а кўчириш воситаларига бўлган мажбурий талаблар.  Ахборот ресурслари ва ахборот тизимлари давлат э лектрон регистрида э лектрон ахборот ресурслари ва ахборот тизимлари рўйхатдан ўтказиш.  Давлат ахборот тизимларида « Э лектрон ҳукумат» доирасида алоқа қилиш тартиби.  Жисмоний ва юридик шахсларнинг э лектрон ахборот ресурслари ва уларни

ТМИларни бажариш ва вазифаларни топшириш жадвали “Меҳнат психологияси” фани бўйича талабанинг мустақил таълими шу фанни ўрганиш жараёнининг таркибий қисми бўлиб, услубий ва ахборот ресурслари билан тўла таъминланган. Талабалар аудитория машғулотларида профессор- ўқитувчиларнинг маърузасини тинглайдилар, савол- жавоблар қилиб билимини мустаҳкамлайди. Аудиториядан ташқарида талаба дарсларга тайёрланади, адабиётларни конспект қилади, уй вазифа сифатида берилган топшириқларга жавобларни топадилар. Бундан ташқари айрим мавзуларни кенгроқ ўрганиш мақсадида қўшимча адабиётларни ўқиб рефератлар тайёрлайди ҳамда мавзу бўйича тестлар ечади. Мустақил таълим натижалари рейтинг тизими асосида баҳоланади. Уйга вазифаларни бажариш, қўшимча дарслик ва адабиётлардан янги билимларни мустақил ўрганиш, керакл

бажаришда оптимал усулларни танлаш. 4. Топшириқни бажариш. 5. Ҳисобот тайёрлаш (реферат тарзида ёки эле к трон тарзида). “Меҳнат психологияси” фанидан т алабалар мустақил таълимининг мазмуни ва ҳажми № Мавзу соат 1. Психология ва меҳнат 4 2. Меҳнат фаолиятини ўрганиш методлари 4 3. Касблар классификасияси 6 4. Мотивация ва фаолият психологияси 4 5. Мотивация психологияси 4 6. Фаолият психологияси 4 7. Муваффақиятли иш излаш ҳамда ишни расмийлаштиришнинг йўл ва воситалари 4 Ўқув йили бўйича мустақил ишлар жами: 30 Маъруза ва амалий машғулотларнинг режаси Маъруза машғулотлари 1 Психология ва меҳнат Меҳнат психологияси. Меҳнат фаолияти психологияси. Меҳнат фаолияти психологиясининг асосий вазифалари. Меҳнат ва психологиянинг ўзаро муносабатлари. Меҳнат, касб, мутахассислик. Меҳнатнинг функция

суҳбат, експерт баҳолаш) методи. Биографик метод. Фаолият шарт-шароитларини ўрганишга қаратилган физиолого-гигиеник методлар. Меҳнат субектининг айрим психологик хусусиятларини аниқлашда ишлатиладиган тажриба (табиий ва лаборатория ) методи. Профессиография методи. Профессиограмма тушунчаси. Профессиограмманинг таркибий қисмлари: психограмма ва трудограмма. Шахснинг фаолиятда юксалишида акмеограмманинг роли. 3 Касблар классификасияси Касблар классификасиясига оид луғатлар таҳлили. Е.А. Климов бўйича касб даражалари таснифи. Меҳнат обекти тизимига кўра касб тоифалари: инсон → табиат (И-Та); инсон → техника (И-Те); инсон → инсон (И- И); инсон → белгилар тизими (И-Бт); инсон → бадиий образ (И-Бо). Касбларнинг мақсадига кўра синфлари: гностик (грек. “гнозис” – билим) касблар; ўзгарувчан касб;

хоҳлайсиз? Сиз нимани қила оласиз? Ушбу касбни танлашингиз шартми? Касб“умри”нинг босқичлари. Шахснинг касб танлаш жараёни алгоритми. Касб танлашнинг анъанавий усуллари: ютуқ ва камчиликлар. Сулолавий ёндашув. Ишга жойлашиш имкониятига асосланган ёндашув. Касбга йўналтирувчи мутахассисга мурожаат этиш. Фаолият тўғрисида умумий тушунча. Фаолият ва фаоллик. Фаолиятнинг тузилиши. Фаолиятнинг ўзига хослиги. Фаолиятни интериоризасиялаш ва екстериоризасиялаш. Фаолиятни ўзлаштирилиши ва малакаларни эгаллаш. Ўйин фаолияти. Ўқиш (таълим) фаолияти. Меҳнат фаолияти. Меҳнат фаолияти психологияси. Фаолиятнинг асосий жабҳалари тузилиши. Фаолият тузилишининг таснифи. Фаолиятни билиш. А.Н. Леонтев бўйича фаолиятнинг тузилиши. Фаолиятнинг морфологияси, аксиологияси, праксиологияси ва онтологияси. Касбий фа

Иш берувчи билан мулоқот. Мулоқот жараёнида рекрутер ва даъвогар психологиясига хос хусусиятларнинг намоён бўлиши. Даъвогарнинг иш берувчи билан бўладиган суҳбати: дастлабки ва асосий суҳбат. Суҳбатдошнинг фаолиятга йўналганлиги. Ишга қабул қилиниш. Янги иш жойига мослашиш. Хизматдошлар билан танишув. Раҳбар билан бевосита суҳбат. Корпоратив (бирлашмавий) маданиятга мослашиш. Янги ходим учун ўзини ташкилотда тутиш қоидалари. Мослашиш даврига хос амалий тавсиялар. Иш излашда йўл қўйиладиган енг кўп хатоликлар мазмуни. Семенар машғулотлар 1 Психология ва меҳнат Меҳнат фаолияти психологияси. Меҳнат фаолияти психологиясининг асосий вазифалари.. Меҳнат, касб, мутахассислик. Меҳнатнинг функциялари. Меҳнат функцияларининг самарали амалга ошишини таъминловчи омиллар. Меҳнат фаолиятини ташкил этувч

акмеограмманинг роли. 3 Касблар классификасияси Касблар классификасиясига оид луғатлар таҳлили. Е.А. Климов бўйича касб даражалари таснифи. Меҳнат обекти тизимига кўра касб тоифалари: инсон → табиат (И-Та); инсон → техника (И-Те); инсон → инсон (И- И); инсон → белгилар тизими (И-Бт); инсон → бадиий образ (И-Бо). Касбларнинг мақсадига кўра синфлари: гностик (грек. “гнозис” – билим) касблар; ўзгарувчан касб; изланувчилик касби. Касбларнинг мақсадга кўра классификасияланиши. Меҳнат восита/қуролларининг асосий белгиларига кўра касб бўлимлари. Қўл меҳнатига асосланган касблар. Машина ва қўл меҳнати касблари. Автоматлаштирилган ва автоматик тизимни қўллаш билан боғлиқ бўлган касблар. Меҳнат воситаларининг кўпфункциялилигига боғлиқ касблар. Меҳнат шароитига кўра касб гуруҳлари. Микромуҳит, маиший

Фаолият тўғрисида умумий тушунча. Фаолият ва фаоллик. Фаолиятнинг тузилиши. Фаолиятнинг ўзига хослиги. Фаолиятни интериоризасиялаш ва екстериоризасиялаш. Фаолиятни ўзлаштирилиши ва малакаларни эгаллаш. Ўйин фаолияти. Ўқиш (таълим) фаолияти. Меҳнат фаолияти. Меҳнат фаолияти психологияси. Фаолиятнинг асосий жабҳалари тузилиши. Фаолият тузилишининг таснифи. Фаолиятни билиш. А.Н. Леонтев бўйича фаолиятнинг тузилиши. Фаолиятнинг морфологияси, аксиологияси, праксиологияси ва онтологияси. Касбий фаолиятни психологик баҳолаш. Инсон ҳаёти ва фаолиятини ўзгартирувчи асосий омиллар. Реориентасия психологик муаммо сифатида. Меҳнат субектининг касбий мукамаллашуви жараёнининг асосий йўналишлари. Ижтимоийлашув жараёни. Ривожланиш жараёни. Касбда ўзини ўзи кўрсата олиш, баҳолаш, назорат қила олиш жараёни

маданиятга мослашиш. Янги ходим учун ўзини ташкилотда тутиш қоидалари. Мослашиш даврига хос амалий тавсиялар. Иш излашда йўл қўйиладиган енг кўп хатоликлар мазмуни. Талабалар учун талаблар - ўқитувчига ва гуруҳдошларга нисбатан ҳурмат билан муносабатда бўлиш; - университет ички тартиб - интизом қоидаларига риоя қилиш; - уяли телефонни дарс давомида ўчириш; - маърузаларни тўлиқ ёзиб бўриш; - берилган уй вазифаси ва мустақил иш топшириқларини ўз вақтида ва сифатли бажариш; - кўчирмачилик (плагиат) қатъиян ман этилади; - дарсларга қатнашиш мажбурий ҳисобланади, дарс қолдирилган ҳолатда қолдирилган дарслар қайта ўзлаштирилиши шарт; - дарсларга олдиндан тайёрланиб келиш ва фаол иштирок этиш; - талаба ўқитувчидан сўнг, дарс хонасига - машғулотга киритилмайди; - талаба рейтинг баллидан норози бўл

3. Касблар классификасияси 6 2 4 6 12 4. Мотивация ва фаолият психологияси 2 2 4 6 5. Мотивация психологияси 2 2 4 6 6. Фаолият психологияси 2 2 4 6 7. Муваффақиятли иш излаш ҳамда ишни расмийлаштиришнинг йўл ва воситалари 6 2 4 4 10 Жами соатлар 2 8 1 0 18 30 58 Талабалар билимини баҳолаш тизими: “Меҳнат психологияси” фани бўйича рейтинг жадваллари, назорат тури, шакли, сони ҳамда ҳар бир назоратга ажратилган максимал балл, шунингдек жорий ва оралиқ назоратларининг саралаш баллари ҳақидаги маълумотлар фан бўйича биринчи машғулотда талабаларга еълон қилинади. Фан бўйича талабаларнинг билим савияси ва ўзлаштириш даражасининг Давлат таълим стандартларига мувофиқлигини таъминлаш учун қуйидаги назорат турлари ўтказилади: жорий назорат (ЖН) - талабанинг фан мавзулари бўйича билим ва амалий кўни

даражасини баҳолаш усули. Якуний назорат асосан таянч тушунча ва ибораларга асосланган “Ёзма иш” ёки “Тест” шаклида ўтказилади. ОН ўтказиш жараёни кафедра мудири томонидан тузилган комиссия иштирокида мунтазам равишда ўрганиб борилади ва уни ўтказиш тартиблари бузилган ҳолларда, ОН натижалари бекор қилиниши мумкин. Бундай ҳолларда ОН қайта ўтказилади. Олий таълим муассасаси раҳбарининг буйруғи билан ички назорат ва мониторинг бўлими раҳбарлигида тузилган комиссия иштирокида ЯН ни ўтказиш жараёни мунтазам равишда ўрганиб борилади ва уни ўтказиш тартиблари бузилган ҳолларда, ЯН натижалари бекор қилиниши мумкин. Бундай ҳолларда ЯН қайта ўтказилади. Талабанинг билим савияси, кўникма ва малакаларини назорат қилишнинг рейтинг тизими асосида талабанинг фан бўйича ўзлаштириш даражаси баллар орқали

• Талабаларнинг ўқув фани бўйича мустақил иши жорий, оралиқ ва якуний назоратлар жараёнида тегишли топшириқларни бажариши ва унга ажратилган баллардан келиб чиққан ҳолда баҳоланади. • Талабанинг фан бўйича рейтинги қуйидагича аниқланади: К =В Ў/ 100 бу ерда: В- семестрда фанга ажратилган умумий ўқув юкламаси (соатларда); Ў -фан бўйича ўзлаштириш даражаси (балларда). • Фан бўйича жорий ва оралиқ назоратларга ажратилган умумий баллнинг 55 фоизи саралаш балл ҳисобланиб, ушбу фоиздан кам балл тўплаган талаба якуний назоратга киритилмайди. • Жорий ЖН ва оралиқ ОН турлари бўйича 55бал ва ундан юқори бални тўплаган талаба фанни ўзлаштирган деб ҳисобланади ва ушбу фан бўйича якуний назоратга кирмаслигига йўл қўйилади. • ОН ва ЯН турлари календар тематик режага мувофиқ деканат томонидан тузилган р

куннинг ўзида хулосасини билдиради. Баҳолашнинг ўрнатилган талаблар асосида белгиланган муддатларда ўтказилиши ҳамда расмийлаштирилиши факултет декани, кафедра мудури, ўқув-услубий бошқарма ҳамда ички назорат ва мониторинг бўлими томонидан назорат Талабалар ЖН дан тўплайдиган балларнинг мезонлари № Кўрсаткичлар ЖН-баллари Макс 1-ЖН 2-ЖН 1 Дарсларга қатнашганлик ва ўзлаштириши даражаси. дарс машғулотлардаги фаоллиги, дарс машғулот дафтарларининг юритилиши ва ҳолати 2 0-1 0-1 2 Мустақил таълим топшириқларининг ўз вақтида ва сифатли бажарилиши. Мавзулар бўйича уй вазифаларини бажарилиш ва ўзлаштириши даражаси. 10 0-5 0-5 3 Семинар (лаборатория) мавзулари бўйича талабанинг берган оғзаки жавоблари 23 0-12 0-11 Жами ЖН баллари: 35 18 17 Талабалар ОН дан тўплайдиган балларнинг мезонлари № Кўрсатк

1-4-машғулотлардан сўнг 1- ЖН 18 16-18 13-15 10-12 Огзаки 5-9-машғулотлардан сўнг 2- ЖН 17 15-17 12-14 9-11 Оғзаки 4-семинар машғулотидан сўнг 8 - Семинар машғулотидан сўнг 1 -ОН 17 15-17 12-14 9-11 Оғзаки 2 -ОН 18 16-18 13-15 10-12 Тест Жадвал асосида ЯН 30 30-26 25-21 20-17 Ёзма • Якуний назорат “Ёзма иш” шаклида белгиланган бўлса, у ҳолда якуний назорат 30 баллик “Ёзма иш” вариантлари асосида ўтказилади. Агар якуний назорат марказлашган тест (100 та савол) асосида ташкил этилган бўлса, шундан фан бўйича якуний назорат ҳар бир талабага 30 та тест саволи асосида 30 балл асосида амалга оширилади. Якуний назорат “ ТЕСТ” асосида баҳолаш мезони Якуний назорат “Тест” шаклида амалга оширилганда, синов кўп вариантли усулда ўтказилади. Ҳар бир савол содда ва мураккаблигига қараб белгиланган тарти

3. Каримова В.М., Холйигитова Н.Х. Психология: Ўқув қўлланма. – Т.: “IQTISODIYOT”, 2014. – 175 б. 4. Бекмуродов А. ва бошқ. Муваффақиятли иш излаш ва ишни расмийлаштиришнинг йўл ва воситалари: Олий таълим муассасалари битирувчиларига ёрдам тариқасида. Ўқув-амалий қўлланма / Ходиев Б. умумий таҳрири остида. – Т.: ТДИУ, 2010. – 90 б. 5. Ғозиев Э ., Жабборов А. Фаолият ва хулқ-атвор мотивация: Университетларнинг психология мутахассислиги учун ўқув қўлланма. – Т.: Университет, 2003. – 124 б. 6. Ғозиев Е.Ғ., Азизова Ш.В. Ташкилий психология. – Т.: “Университет”, 1999. – 92 б. 7. Каримова В.М., Ҳайитов О.Е. Маъмурий бошқарув органлари раҳбарларининг лавозимга лойиқлигини баҳолашга оид тест ва методикалар тўплами. Методик қўлланма // Проф. В.М. Каримованинг умумий таҳрири остида. – Т.: “Фан ва те

аниқлашда ишлатиладиган тажриба (табиий ва лаборатория ) методи. 5. Меҳнат психологияси методлари ва уларнинг мохияти. 6. Меҳнат психологияси тадқиқот методлари ҳақида умумий тушунча. 7. Меҳнат фаолиятини ўрганиш методи. 8. Меҳнатни ташкил қилиш психологияси 9. Хронометраж метод. 10. Ҳужжатларни таҳлил этиш методи. 11. Таржимаи ҳол методи. 12. Анкета методи. 13. Тест методи. 14. Биографик метод. 15. Инсон ҳаёти ва фаолиятини ўзгартирувчи асосий омиллар. 16. Ташкилот миссиясининг иерархик тузилмаси. 17. Фаолият тузилишининг таснифи. 18. Фаолият шарт-шароитларини ўрганишга қаратилган физиолого- гигиеник методлар. 19. Фаолиятни интериоризасиялаш ва екстериоризасиялаш. 20. Фаолиятнинг асосий жабҳалари тузилиши. 21. Фаолиятнинг морфологияси, аксиологияси, праксиологияси ва онтологияси. 22. Жамо

29. Шахснинг касб танлаш жараёни алгоритми. 30. Шахснинг фаолиятда юксалишида акмеограмманинг роли. 31. Касб танлашнинг анъанавий усуллари. 32. Касб танлашнинг бош тамойили. 33. Касбга йўналтириш учбурчаги. 34. Муваффақиятли иш излаш. 35. Резюме (инглизча – Curiculum Vitae ёки қисқача CV) тузиш қоидалари. 36. “Жобсикерлар”нинг фаолияти мазмуни. II -боб.“КАСБЛАР КЛАССИФИКАЦИЯСИ” МАВЗУСИНИ ЎҚИТИШ ДАГИ ИННОВАЦИОН ТАЪЛИМ ТЕХНОЛОГИЯЛАР 2.1. “ Касблар классификацияси” мавзусидаги маъруза машғулотларининг таълим бериш технологияларини ишлаб чиқишнинг концептуал асослари “ Касблар классификацияси ” деб номланган мавзуни ўқитиш бўйича ташкил этиладиган маъруза ва семинар машғулотларининг мақсади ҳамда таълим бериш технологиясини лойиҳалаштиришдаги асосий концептуал 39

ёндашувларини келтирамиз: Мавзунинг мақсади: Талабаларга касблар классификацияси ва касб даражалари ҳақида тушунчалар бериш ва уларни қўллай олиш малакасини шакллантириш. Мавзунинг вазифаси: Мақсаддан келиб чиқиб, мавзунинг субъектив жиҳатларини таҳлил қилиш услубларининг қандай вазиятларда қўлланишини тушунтириш каби вазифалар амалга оширилади. Мазкур мавзуни ўзлаштирганда талаба: - гностик (грек. “гнозис” – билим) касблар; - ўзгарувчан касб; - изланувчилик касби; - қўл меҳнатига асосланган касблар; - машина ва қўл меҳнати касблари; - автоматлаштирилган ва автоматик тизимни қўллаш билан боғлиқ бўлган касблар; - меҳнат воситаларининг кўп функциялилигига боғлиқ касблар; - микромуҳит, маиший қулайликлар, “хонакилаштирилган” шароитларда ишловчилар; - ҳар қандай об-ҳаво шароитида ҳам очиқ ҳаво

эга бўлиши зарур. Шахсга йўналтирилган таълим . Бу таълим ўз моҳиятига кўра таълим жараёнининг барча иштирокчиларини тўлақонли ривожланишларини кўзда тутади. Бу эса таълимни лойиҳалаштирилаётганда, албатта, маълум бир таълим олувчининг шахси га эмас, аввало, келгусидаги мутахассислик фаолияти билан боғлиқ ўқиш мақсадларидан келиб чиқ қ ан ҳолда ёндашишни назарда тутади. Тизимли ёндашув . Таълим технологияси тизимнинг барча белгиларини ўзида мужассам этиши лозим: жараённинг мантиқийлиги, унинг барча бўғинларини ўзаро боғлиқлиги ва яхлитлиги. Фаолиятга йўналтирилган ёндашув . Таълим олувчи шахснинг индивидуал-типологик хусусиятларини, яъни қобилиятини, ташаббускорлигини ривожлантириш, ўқув фаолиятини мотивациялаш, тезлаштириш ҳамда имкониятларини оширишга йўналтирилган таълимдир. Диалогик ён

уларни амалий фаолиятда ижодий қўллашни шакллантиришни таъминлайди. Ахборотни тақдим қилишнинг замонавий воситалари ва усулларини қўллаш – бу янги компьютер ва ахборот технологияларини ўқув жараёнида қўллашдир. Ўқитиш услублари ва техникалари . Маъруза (маълумотли, муаммоли ва бинар), “Кластер” техникаси, “Б/Б/Б” жадвали, “Нима учун?” чизмаси, “Балиқ скелети” чизмаси, “Инсерт” жадвали, “Пинборд” техникаси, “Венн диаграммаси”, “ФСМУ технологияси”, “Баҳс-мунозара”, “Қандай?” диаграммаси каби график органайзерлар техникаси ва “Блиц сўров”, “Ақлий ҳужум”, “Мини-доклад” мунозара кўринишидаги амалий ишлаш усуллари. Ўқитишни ташкил этиш шакллари : диалог, полилог, мулоқот, ҳамкорлик ва ўзаро ўқитишга асо с ланган оммавий, жамоавий ва гуруҳларда ўқитиш. Ўқитиш воситалари : ўқитишнинг анъанавий вос

таълим технологиялар Маъруза – ўқув материалини баён қилиш усули – вербал (лот.т. verbalis – оғзаки) усул ҳисобланади. Одатда бу усуллар намойиш, видеоусул, кўргазма усуллари билан қўшилган ҳолда олиб борилади. У талабаларнинг билимини ўзлаштириш, эслаб қолиш ва тушунишга қаратилган рецептив фаолиятини таъминлаб беради ва ўқитувчи томонидан тайёр ҳолда баён этилади. Илмий манбаларда қайд этилишича, маъруза – катта ҳажмдаги ўқув материалини нисбатан узоқ вақт давомида монологик баён этиш шакли демакдир. Бу усулнинг асосий вазифаси – таълим бериш ва ўргатиш ҳисобланади. Қатъий тузилмага эгалиги, мантиқий баён қилиниши (нутқий), берилаётган ахборотнинг кўплиги маърузанинг асосий белгилари сифатида қайд этилади. Одатда – маъруза, бизга, талабаларнинг тажрибасизликлари туфайли эътибор бери л ма

Меҳнат объекти тизимига кўра касб тоифалари: инсон → табиат (И-Та); инсон → техника (И-Те); инсон → инсон (И-И); инсон → белгилар тизими (И-Бт); инсон → бадиий образ (И-Бо). Касбларнинг мақсадига кўра синфлари: гностик (грек. «гнозис» – билим) касблар; ўзгарувчан касб; изланувчилик касби. Касбларнинг мақсадга кўра классификацияланиши. Меҳнат восита/қуролларининг асосий белгиларига кўра касб бўлимлари. Қўл меҳнатига асосланган касблар. Машина ва қўл меҳнати касблари. Автоматлаштирилган ва автоматик тизимни қўллаш билан боғлиқ бўлган касблар. Меҳнат воситаларининг кўпфункциялилигига боғлиқ касблар. Меҳнат шароитига кўра касб гуруҳлари. Микромуҳит, маиший қулайликлар, «хонакилаштирилган» шароитларда ишловчилар. Ҳар қандай об-ҳаво шароитида ҳам очиқ ҳавода бўлиш зарурати билан боғлиқ ишлар. Но

Маъруза шакллари Ўзига хос хусусиятлари Маълумотли Бу маърузани ташкил қилишнинг анъанавий тури. Педагогик вазифалар: ўқув материалини баён қилиш ва тушунтириш. Муаммоли Бунда янги билимлар ўқитувчи ва талабаларнинг ҳамкорликдаги фаолияти орқали муаммоли савол/ топшириқ/вазиятларни ечиш йўли билан ўзлаштирилади. Педагогик вазифалар: янги ўқув материали моҳиятини ёритиб бериш; муаммони аниқлаш, уни ечиш ёки ечимларни жамлашнинг анъанавий ва замонавий усулларини қўллаш йўлларини ташкиллаштириш. Бинар Бунда янги билимлар икки ўқитувчи (2 та мактаб вакиллари), яъни қўйилган муаммо юзасидан назариётчи ва амалиётчи ўртасидаги суҳбат, баҳс- мунозара кўринишидаги вазифаларни амалга ошириш орқали ўзлаштирилади. Педагогик вазифалар: янги ўқув материали икки томон нуқтаи назарини ўзаро таққослаш орқа

Ахборот технологияси ва техник воситалар самарасини белгилайдиган дидактик материаллардан кенг фойдаланиш замонавий педагогик технологияларнинг асосий белгиларидан биридир. Ўқитувчи “Касблар классификацияси” мавзусида ги маърузани маълумотли-кўргазмали тарзда ташкил қилиши мақсадга мувофиқдир. Таълимнинг кўргазмали услубини шартли равишда икки катта гуруҳга бўлиш мумкин: кўргазмали ва намойиш қилиш услублари. Кўргазмали услуби талабаларга намойиш этиладиган қўлланмалар, жумладан, харита, плакат, доскадаги чизма ва расмлар, суратлар ва бошқаларни кўрсатишни кўзда тутади. Намойиш қилиш услуби, одатда, қурилма, асбоблар, тажрибалар, турли препаратларни намойиш қилиш билан боғлиқ. Шунингдек, ўқитувчи маъруза давомида бир қатор интерфаол усуллардан фойдаланиши зарур. Бу усуллар жамоа бўлиб , фи

ҳақида тушунчалар беришда маърузачи таълимнинг қуйидаги график органайзерлар техникаси дан хабардор бўлиши зарур. 2.3-чизма Графикли органайзерлар (ташкил этувчи) – фикрий жараёнларни кўргазмали тақдим этиш воситаси. Маълумотларни таркиблаштириш ва таркибий бўлиб чиқиш, ўрганилаётган тушунчалар (воқеа ва ҳодисалар, мавзулар) ўртасидаги алоқа ва ўзаро боғли қ ликни ўрнатиш усул ва воситалари: Кластер, Тоифалаш жадвали, Инсерт, Б/Б/Б жадвали Маълумотларни таҳлил қилиш, солиштириш ва таққослаш усул ва воситалари: Т-жадвали, Венна диаграммаси Муаммони аниқлаш, уни ҳал этиш, таҳлил қилиш ва режалаштириш усул ва воситалари: “Нима учун?”, “Балиқ скелети”, “Пирамида”, “Нилуфар гули” схемалари, “Қандай?” иерархик диаграммаси, “Каскад” таркибий-мантиқий схема Умуман олганда мавзу режаларининг хусуси

МАЪРУЗА МАШҒУЛОТИНИНГ ТЕХНОЛОГИК ХАРИТАСИ “Педагогика ва психология” кафедраси “Меҳнат психологияси” 3-босқич академик гуруҳлари учун Ўқув машғулотининг мавзуси 2-маъруза. “ Касблар классификацияси” ( 2 соат). Маъруза машғулотининг режаси 1. Касблар классификациясига оид луғатлар таҳлили . 2. Меҳнат объекти тизимига кўра касб тоифалари. 3. Касбларнинг мақсадига кўра синфлари . 4. Меҳнат восита/қуролларининг асосий белгиларига кўра касб бўлимлари. 5. Меҳнат шароитига кўра касб гуруҳлари . Асосий тушунчалар ва атамалар инсон → табиат (и-та); инсон → техника (и-те); инсон → инсон (и-и); инсон → белгилар тизими (и-бт); инсон → бадиий образ (и-бо), гностик касблар; ўзгарувчан касб; изланувчилик касби; қўл меҳнатига асосланган касблар; машина ва қўл меҳнати касблари; автоматлаштирилган ва автома

- гностик (грек. “гнозис” – билим) касблар; - ўзгарувчан касб; - изланувчилик касби; - қўл меҳнатига асосланган касблар; - машина ва қўл меҳнати касблари; - автоматлаштирилган ва автоматик тизимни қўллаш билан боғлиқ бўлган касблар; - меҳнат воситаларининг кўпфункциялилигига боғлиқ касблар; - микромуҳит, маиший қулайликлар, “хонакилаштирилган” шароитларда ишловчилар; - ҳар қандай об-ҳаво шароитида ҳам очиқ ҳавода бўлиш зарурати билан боғлиқ ишлар; - ноқулай шарт-шароитлар – баландликда, сув тагида, ер остида, юқори ҳамда паст температурада ва ҳоказолардаги ишлар; - инсонларнинг маънавий ҳаёти ва соғлиги учун жавобгар бўладиган, асосан қадриятларга йўналтирилган ишлар кабиларни билишлари керак. - касблар классификациясига оид луғатлар таҳлилини юритиш; - касбларнинг мақсадига кўра синфларин

ЎҚУВ МАШҒУЛОТИ БОСҚИЧЛАРИ, АЖРАТИЛАДИГАН ВАҚТ Технологик босқич Фаолият мазмуни Ўқитувчи Талаба I босқич – кириш қисми (5 дақ.) 1.1. Талабалар билан саломлашиш. 1.2. Давоматни текшириш. 1.3. Ўтилган мавзуни мустаҳкамлаш. 1.4. Янги маърузанинг мавзуси ва режаларини эълон қилиш. 1.1. Ўқитувчи билан саломлашиш. 1.2. Ўқув гуруҳи давомати ҳақида гуруҳ сардорининг ҳисоботи. 1.3. Зарурий қайдларни текшириш. 1.4. Маъруза машғулоти ва ундаги зарурий маълумотларни қайд қилишга тайёргарлик кўриш. II босқич – асосий қисм (60 дақ.) Маъруза режасига мувофиқ ишлаш: 2.1. Маълумотларни таркибий бўлиб чиқиш, ўрганилаётган тушунчалар (воқеа ва ҳодисалар, мавзулар) ўртасидаги алоқа ва ўзаро боғли қ ликни ўрнатиш усул ва воситалари саналадиган график органайзерлар техникаси таркибига кирувчи “кластер” методи ё

қандай ўтказиш тўғрисида маълумотларни таркибий бўлиб чиқиш, ўрганилаётган тушунчалар (воқеа ва ҳодисалар, мавзулар) ўртасидаги алоқа ва ўзаро боғли қ ликни ўрнатиш усул ва воситаси саналган “ инцерт ” техникаси орқали, шунингдек презентациядаги ахборотлар орқали тушунтирилади – (15 дақ.) (2.4.1-илова). 2.5. “ Меҳнат восита/қуролларининг асосий белгиларига кўра касб бўлимлари ” ни “маълумотларни таркиблаштириш ва таркибий бўлиб чиқиш, ўрганилаётган тушунчалар (воқеа ва ҳодисалар, мавзулар) ўртасидаги алоқа ва ўзаро боғликликни ўрнатиш усул ва воситаси” саналган “пинборд” техникаси орқали тушунтирилади. Ушбу услубнинг юқоридаги услублардан фарқи нимадалиги ҳаётий мисолларни ўзаро таққослаш орқали кўрсатиб берилади – (10 дақ.) (2.5.1-илова). 2.6. “ Меҳнат шароитига кўра касб гуруҳлари ” слай

2.1.1-илова “Кластер” техникаси Бу усулнинг маъноси – фикрларнинг тармоқланиши. “ Кластер ” технологияси – психологик-педагогик стратегия бўлиб, у талабаларни бирор-бир мавзуни чуқур ўрганишларига ёрдам беради. Талабаларни мавзуга тааллуқли тушунча ёки аниқ фикрни эркин ва очиқ равишда кетма-кетлик билан узвий боғланган ҳолда тармоқлашларига ўргатади. Бу усул бирор мавзуни чуқур ўрганишдан аввал талабаларнинг фикрлаш фаолиятини жадаллаштириш ҳамда кенгайтириш учун хизмат қилади. Шунингдек, ўтилган мавзуни мустаҳкамлаш, умумлаштириш ҳамда талабаларни шу мавзу бўйича тасаввурларини чизма шаклида ифодалашга ундайди. Бу босқичда ўқитувчи мавзуга доир зарурий терминлар ва тушунчалар: инсон → табиат (и-та); инсон → техника (и-те); инсон → инсон (и-и); инсон → белгилар тизими (и-бт); инсон → бади

Бунда ўқитувчи кластер усулини тузишнинг қуйидаги кетма-кетлигига эътиборни қаратиши зарур: 2.1.3-илова  Ўқув доскасига ёхуд ёзиш учун фойдаланиш мумкин бўлган сатҳга “калит” сўз ёки гап ёзилади.  Шу мавзуга тегишли деб ҳисобланган ва хаёлга келган сўз ва гаплар ёзилади.  Фикрлар пайдо бўлганда ва уларни ёзганда фикрлар ўртасида мумкин бўлган боғланишлар белгиланади.  Фикрлар тугамагунча ёки вақт тамом бўлгунча хаёлга келган барча фикрлар ёзилаверади.  Келтирилган сўз ва фикрлар мазмуни ҳамда яқинлигига қараб тоифаларга ажратиб чиқилади. 2.1.4-илова Маърузачи томонидан “Касблар классификациясига оид луғатлар таҳлили” режаси талабаларга маълумотларни таркибий бўлиб чиқиш, ўрганилаётган тушунчалар (воқеа ва ҳодисалар, мавзулар) ўртасидаги алоқа ва ўзаро боғли қ ликни ўрнатиш усул ва вос

2.2.2-илова “Б/Б/Б” жадвали № Мавзу саволлари Биламан Билишни хоҳлайман Билиб олдим 1 2 3 4 5 1. Классификатор нима ? ... ... ... 2. Гуманитар билим соҳасига оид қандай касбларни биласиз? ... ... ... 3. Ижтимоий соҳа, иқтисод ва ҳуқуқ соҳасига тааллуқли қандай касбларни биласиз? ... ... ... 4. Ишлаб чиқариш ва техник соҳага тегишли қандай касбларни биласиз? ... ... ... 5. Қишлоқ ва сув хўжалиги соҳасига оид қандай касбларни биласиз? ... ... ... 6. Соғлиқни сақлаш ва ижтимоий таъминот соҳаларига тегишли қандай касбларни биласиз? ... ... ... 7. Хизматлар соҳаси доирасидаги қандай касбларни биласиз? ... ... ... Маърузачи Олий таълим муассасаси талабаларига “Меҳнат объекти тизимига кўра касб тоифалари”ни тушунтиришда муаммони аниқлаш, уни ҳал этиш, таҳлил қилиш ва режалаштириш усуллари ва воси

талабаларга ушбу методларни қандай қўллаш бўйича инструкцияларни беради. 2.3.1-илова “Нима учун?” чизмаси Нима учун? Нима учун? Нима учун? Нима учун? 2.3.2-илова Маърузачи Олий таълим муассасаси талабалари зиммасига қўйилган муаммони “Нима учун?” чизмаси ёрдамида ҳал этиш вазифасини юклар экан, уни тузишда қуйидаги қоидаларга қатъий амал қилишни уқтириш лозим. 2.3.3-илова “Нима учун?” чизмасини тузиш қоидалари 1. Айлана ёки тўғри тўртбурчак шакллардан фойдаланишни ўзингиз танлайсиз. 2. Чизманинг кўринишини – мулоҳазалар занжирини тўғри чизиқлими, тўғри чизиқли эмаслигини ўзингиз танлайсиз. 3. Йўналиш кўрсаткичлари: муаммо билан боғлиқ қидирувларингизни дастлабки ҳолатдан то изланиш ечими гача бўлган ҳаракат траекторияси бўйлаб аниқланади . 55

2.3.4-илова “Балиқ скелети” чизмаси 2.3.5-илова Олий таълим муассасаси талабаларига “Касбларнинг мақсадига кўра синфлари” режаси юзасидан тарқатилган материалдаги матнни ўқиб чиқиш топшириғи берилади. Олинган маълумотларни диққат билан ўрганиб, “инсерт” усули ёрдамида соҳаларга ажратиш талаб этилади. Қалам билан ҳар бир қаторга қуйидаги шартли белгиларни қўйиб чиқиш вазифаси юклатилади:  V – мен билган маълумотларга мос;  + – мен учун янги маълумот;  – – мен билган маълумотларга зид;  ? – мен учун тушунарсиз ёки маълумотни аниқлаш, тўлдириш талаб этилади. Инсерт – самарали ўқиш ва фикрлаш учун матнда белгилашнинг интерфаол тизими. Инсерт – аввалги билимларни фаоллаштириш ва матнда белгилаш учун саволларнинг қўйилиш тартиби . Шунингдек, матнда учрайдиган турфа хилдаги маълумотларнинг ша

Инсерт – ўқув материалини мустақил ўзлаштириш орқали билимларни мустаҳкамлаш, шунингдек, китоб билан ишлаш малакасини ривожлантиришга қаратилган ўқитиш усулидир. 2.4.1-илова “Инсерт” жадвали Ўқитувчи “Меҳнат восита/қуролларининг асосий белгиларига кўра касб бўлимлари” режасини маълумотларни таркибий бўлиб чиқиш, ўрганилаётган тушунчалар (воқеа - ҳодисалар, мавзулар) ўртасидаги алоқа ва ўзаро боғли қ ликни ўрнатиш усул ва воситаси саналган “пинборд” техникаси орқали тушунтиради. Пинборд (инглизча: pin – маҳкамлаш, board – доска ) – муаммони ҳал қилишга оид фикрларни тизимлаштириш ва гуруҳлашни амалга оширишга, гуруҳий тарзда ягона ёки аксинча қарама-қарши позицияни шакллантиришга имкон берадиган педагогик технология усулидир. Бунда ўқитувчи таклиф этилган муаммо бўйича ҳар бир иштирокчидан

бўлмаган) сифатида алоҳида қоғозларга ёзадилар ва доскага маҳкамлайдилар. 2.5.1-илова “Пинборд” техникаси Ҳар бир кичик гуруҳ аъзолари орасидан ўқитувчи томонидан белгиланган бит та талаба доска олдига чиқади ва бошқалар билан маслаҳатлашиб: яққол хато бўлган ёки такрорланаётган фикрларни олиб ташлайди; баҳсга сабаб бўлувчи фикрларни ойдинлаштиради; фикрларни ягона тизимга олиб келиши мумкин бўлган белгиларини аниқлайди; шу белгилар асосида доскадаги (қоғоз варақларидаги) барча фикрларни гуруҳларга ажратади; уларнинг ўзаро муносабатларини чизиқлар ёки бошқа белгилар ёрдамида кўрсатади ҳамда якунда гуруҳнинг ягона ёки қарама- қарши позициясини шакллантиради. Ўқитувчи талабалар билан ҳамкорликда “Меҳнат шароитига кўра касб гуруҳлари” режасининг мазмуни ни дастлаб, слайдлар тақдимоти ёрдамида

таққослаш усул ва воситалари ҳисобланадиган график органайзерлар техникаси таркибига кирувчи “Венн диаграммаси” техникаси орқали асослайди. 2.6.1-илова “Венн диаграммаси” 2.6.2-илова Масалан, ушбу услуб ёрдамида икки тоифадаги касб эгалари, яъни микромуҳит, маиший қулайликлар, “хона” шароитида ишловчилар ва ноқулай шарт-шароитлар – баландликда, сув тагида, ер остида, юқори ҳамда паст температурада ва ҳоказоларда ишлайдиганларнинг меҳнат фаолиятидаги иштироки ҳамда психологик хусусиятлари тўғрисида таҳлили юритилади. 59Микромуҳит, маиший қулайликлар, “хона” шароитида ишловчилар Ноқулай шарт- шароитлар – баландлик, сув таги, ер ости, юқори, паст темпера-турада ишлайдиганлар

“Касблар классификацияси” мавзуси юзасидан тавсия қилинадиган кейс вазиятлар Мотивацияни идрок қилиш Ушбу масала айни даврда таълим олаётган ўқув муассасасига кириш мотивлари бўйича сизнинг фикрларингиз билан курсдош ва дўстларингизнинг жавобларини қиёслаш имкониятини беради. Қуйида келтириладиган жадвалда курсдошларингизни ўқув муассасасига киришга ундаган эҳтимолий сабаблар кўрсатилган. Ўз нуқтаи назарингиздан келиб чиқиб, уларнинг ўқишга кириш сабабларини беш баллик шкала асосида баҳоланг: 1 – умуман муҳим эмас; 2 – унчалик муҳим эмас; 3 – ўртача муҳим; 4 – етарлича муҳим; 5 – ҳаддан ташқари муҳим. Шу тарзда бир ёки икки нафар курсдошингизни баҳоланг. 1-масала бўйича жадвал Ушбу ўқув юртини танлашга сабаб 1-курсдош (сабабларнинг муҳимлиги 1- 5) 2-курсдош (сабабларнинг муҳимлиги 1- 5) От

2. Агар бошқа сабаблар ҳам бўлса жадвалдаги сабаблар рўйхатини давом эттиринг. 3. Аниқланган мотивлар билан ижтимоий установкалар бир-бирига мос келиши тўғрисида тўхтамга келинг. Психологик тавсифнома тузиш Ушбу масалани бажариш орқали психологик тавсифнома тайёрлаш кўникмаларига эга бўласиз. Ижтимоий-психологик ўрганиш учун бирор шахсни танланг. Ўрганишда ушбу шахс билан ишлашни осонлаштириш учун ўзингизга яқиндан таниш бўлган курсдош ёки гуруҳдошингизни танлашингиз мумкин. Танланган шахсни ижтимоий психологиянинг кузатув, ҳужжатларни таҳлил қилиш, сўров ва бошқа методларни қўллаган ҳолда ўрганинг ва қуйида келтирилган психологик тавсифноманинг тахминий тузилишидан фойдаланиб психологик тавсифнома тайёрланг. 61

------------------------------------------------------------------------------------------- НАМУНА ПСИХОЛОГИ К ТАВСИФНОМА 1. Фамилия, исми, отасининг исми _______________________________________________ 2. Туғилган йили, ойи ва куни ___________________________________________________ 3. Жисмоний ривожланганлиги ва соғлиғи _________________________________________ 4. Оиласи тўғрисида маълумотлар Ота-онаси тўғрисида маълумот : Фамилия си , и сми , от асининг исми Туғилган йили Маълумоти Иш жойи Бошқа оила аъзолари тўғрисида маълумот : Бошқа оила аъзоси Қариндошлик даражаси Туғилган йили 5. Оилавий шароити ( ижтимоий-демографик, уй-жой, маиший, ижтимоий-психологик, криминоген ) ___________________________________________________________________________ ________________________________________

Ёқтирган фанлари :____________________________________________________ Ёқтирмаган фанлари :__________________________________________________ 13. Меҳнатга муносабати : ўқишга_____________________________________________________________ ишга _______________________________________________________________ ижтимоий фойдали меҳнатга __________________________________________ ўз-ўзига хизмат қилишга ______________________________________________ 14. Матнни ўқиш характери _____________________________________________________ 15. Гуруҳ ва жамоадаги ўзаро муносабати, жамоадаги ўрни__________________________ ____________________________________________________________________________ 16. Ота-онаси, қариндошлари ва тенгдошларига нисбатан муносабати __________________ _______________________________

__________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________ Тузувчи __________________ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 64

ХУЛОСА ВА ТАКЛИФЛАР Ушбу битирув лойиҳа ишини тайёрлаш орқали, биз, “Касблар классификацияси” мавзусини ўқитиш да инновацион технологиялари нинг замонавий ташкилий шакллари ҳақида тўхталдик. Биз, уларни нг ўзига хос хусусиятларини, амалга ошириш усулларини атрофлича кўриб чиқдик. Шу билан бирга, таълим олувчиларни гуруҳларга бўлишда, гуруҳда ишлашни ташкил қилишда фойдаланиш керак бўлган умумий тамойилларни муҳокама қилдик. Ушбу лойиҳа натижасида қўйидаги хулосаларга келишимиз мумкин: Биринчидан, таълим жараёнида фойдаланувчининг дарсни ташкиллаштиришнинг гуруҳли шаклини, нафақат, қандай вазиятларда қўллаши мумкинлиги ҳақида тасаввурга эга бўлишга, балки амалиётда иллюстрация қилишга кўмаклашади; Иккинчидан, мавзуни талабаларга етказишда анча самарали натижага эришишимиз мумкин; Учинчидан,

ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ I. Раҳбарий адабиётлар. 1. Каримов И.А. Ўзбекистон иқтисодий ислоҳотларни чуқурлаштириш йўлида. – Тошкент.: Ўзбекистон, 1995. -269 б. 2. Каримов И.А. Янгича фикрлаш ва ишлаш – давр талаби. – Тошкент.: Ўзбекистон, 1997. Т.5. -384 б. 3. Каримов И. Биз келажагимизни ўз қўлимиз билан қурамиз. Т.7. – Тошкент.: Ўзбекистон, 1999. -139 б. 4. Каримов И.А. Озод ва обод ватан, эркин ва фаровон ҳаёт – пировард мақсадимиз. – Тошкент.: Ўзбекистон, 2000. Т.8. -528 б. 5. Каримов И.А. Ватан равнақи учун ҳар биримиз масъулмиз. – Тошкент.: Ўзбекистон, 2001. Т.9. -439 б. 6. Каримов И.А. Жамиятни эркинлаштириш, ислохотларни чуқурлаштириш, маънавиятимизни юксалтириш ва халқимизнинг ҳаёт даражасини ошириш- барча ишларимизнинг мезони ва мақсадидир. –Тошкент.: Ўзбекистон, 2007, Т.

жамияти қуриш – ёруғ келажагимизнинг асосий омилидир” маърузаси. - Тошкент., 2013 йил 6 декабрь. 10. Каримов И.А. Она юртимиз бахту иқболи ва буюк келажаги йўлида хизмат қилиш – энг олий саодатдир – Т.. Ўзбекистон, 2015. – 304 б. II. Меъёрий- ҳуқуқий хужжатлар. 1. Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси. -Т., 2014. 2. Ўзбекистон Республикасининг “Таълим тўғрисида”ги Қонуни. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1997 йил. 9- сон, 225-модда. 3. Кадрлар тайёрлаш миллий дастури. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1997 йил. 11-12-сон, 295-модда. 4. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Махкамасининг 2012 йил 28 декабрдаги “ Олий ўқув юртидан кейинги таълим хамда олий малакали илмий ва илмий педагогик кадрларни аттестациядан ўтказиш тизимини такомиллаштириш чо

стандартларини тасдиқлаш тўғрисида” 2001 йил 16 августдаги 343-сон қарорига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида”ги № 3-сонли Қарори. 8. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг "Узлуксиз таълим тизими учун давлат таълим стандартларини ишлаб чиқиш ва жорий этиш тўғрисида" 1998 йил 5 январдаги 5-сон Қарори. 9. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2015 йил 20 августдаги “Олий таълим муассасаларининг раҳбар ва педагог кадрларини қайта тайёрлаш ва уларнинг малакасини оширишни ташкил этиш чора- тадбирлари тўғрисида”ги № 242-сонли Қарори. III. Махсус адабиётлар. 1. Толочек В.А. Современная психология труда: Учебное пособие. – СПб.: Питер, 2005. – 479 с. 2. Климов Е.А. Введение в психологию труда: Учеб. для вузов. – М.: Култура и спорт, ЮНИТИ, 1998. – 350 с.Шаховой В.А.

1999. – 92 б. 9. Каримова В.М., Ҳайитов О.Е. Маъмурий бошқарув органлари раҳбарларининг лавозимга лойиқлигини баҳолашга оид тест ва методикалар тўплами. Методик қўлланма // Проф. В.М. Каримованинг умумий таҳрири остида. – Т.: “Фан ва технология”, 2008. – 64 б. 10. Қодиров Б.Р., Қодиров К.Б. Касбий ташхис методикалари тўплами // Амалиётчи психологлар учун методик қўлланма. – Т.: ЎзМУ, 2003.– 94 б. IV . Интернет сайтлар 6. www.ziyonet.uz 7. http://bankrabot.com 8. http://www.bestdisser.com 9. www.ht.ru 10. www.stat.uz 69

Купить