Kislotalarni neytrallash, oziqa muhiti kamponentlarini kiritish va aralashtrish uskunalari

Mavzu:     Kislotalarni neytrallash, oziqa muhiti kamponentlarini kiritish va   
aralashtrish uskunalari.
Reja:
1.Neytrailizatorlar va ularning turlari
2.Lentali transportyorlar
3. Aralashtirgich uskunalar tuilishi ishlash printspi
 Foydalanilgan adabiyotlar. Rezina-matoli   lentalar   -25   °C   ...   +100   °C   gacha   bo’lgan   materiallarning
tashishda   foydalaniladi.   Lentalarning   uchi   shnmir   bilan   birlashtiriladi.
Transportyor uzatma asinxron elektrodvigateldan va elektrodviyiih'ldan uzatgich -
barabandan iborat. Uni karkas ustida ham, pastda n ansportyor yonida ta’mirlash
mkin I /.atmali va tortma baraban odatda podatdan tayyorlanadi. Barabanninning
tashqari tomoniga mexanik ishlov beriladi. Tortma barabanlar ilindrik, uzatmalilar
- birmuncha bochicasimon shaklga ega bodadi. Shu shakl hisobiga uzun davomiy
o ‘q atrofida lenta chiqib ketmaydi. Ishlab turuvchi roliklar lentani osilib ketishini
kamaytiradi.   Ular   orasidagi   masofa   0,8...   12   mm   yuqori   yuk   va2...3   m   ishehi
qismi. Rolikli tayanchlar, o ‘rta gorizontli va yonroliklili bodadi. 20... 30° d.iraja
qivalikda   bodib,   lentaga   shakl   berish   bilan   birga   sochiluvchan   inaleriallarni
joylashtirishda unumdorlik sezilarli yuqori bodadi. bu lekis lentali transportyorga
nisbatan.   Agar   zarur   bodsa,   ishchi   qismi   lentani   osilib   ketmasligi   uchun,   uning
ostiga   roliklar   emas,   balki   yog‘och   yoki   metall   yo‘naltirgich   o   ‘rnatiladi,   unda
lenta sirpanadi. Bunda tez eskiradi va uzatmaga (privod) ga yuk tushish kamayadi.
Tortma   qurilma   vintli   yoki   yukli   bo‘lishi   mumkin.   Birinchisi   ixchamroq,   biroq
doimiy   katta   tortmani   bermaydi.   Biroq   vintli   qurilmalar   ko‘p   hollarda   ancha
foydalaniladi,   chunki   transportyor   odatda   katta   emas   va   lentaning   uzunligi
ahamiyatga   ega   emas.   Lentali   transportyorlaming   barabanlarining   to‘siqlari   tuti,
yugurmas   qismi   lentaning   0   ,6   m   dan   kam   bo‘lmasligi,   transportyor   uzunligi
bo‘yicha   o‘qdan   barabangacha;   lentali   transportyoming   qiyaligi   30°   yuqori
bo‘lmasligi talab etiladi.
Aralashtirgichlar
Aralashtirish—kimyo sanoatidagi zarur jarayon bo‘lib, bunda bir jinsli eritma va
suspenziyalar   hosil   qilinadi,   issiqlik   va   massa   almashinish   jarayoni
jadallashtiriladi. Aralashtirgichlar umumiy nom bilan aralashtirish apparatlari deb
atalib, ayrim hollarda qurilmaning ma’lum bir maqsadga mo‘ljallanganidan kelib chiqib, reaktor, ekstraktor, repulpator, kaustifikator va hokazolar deb ataladi. Har
bir   jarayonning   o‘ziga  xos  xususiyatiga  qarab   aralashtirgichlarning  tuzilishi  ham
har   xil   bo‘ladi:   romli,   parrakli,   propellerli,   turbinali.   Aralashtirish   jarayoni
aralashuv   darajasi,   aralashtirish   sur’ati   va   samaradorligi   bilan   ifodalanadi.
Aralashish (bir jinslilik) darajasi — bu umumiy holda sistemani to‘liq aralashtirib
bo‘lgandan so‘ng  bir  qancha moddalarning  o‘zaro taqsimlanishidir.  Aralashtirish
darajasi   (I)   qanchalik   yuqori   bo‘lsa,   aralashtirilayotgan   moddaning   reaktor
hajmining turli joylaridagi konsentratsiyasidagi farq ham shunchalik kam bo‘ladi.
U(namuna analizi) quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:
bu   yerda:   k   —   namunalar   soni;   xp   ...   xk—narnunalardagi   moddaning   quyidagi
formulalar bilan aniqlanadigan nisbiy konsentratsiyasi:
bu yerda: e., e0 —analiz qilinayotgan komponentning / nchi namunadagi va butun
qurilmadagi  hajmiy  ulushi.   Aralashtirish   sur’ati   (AS)   aniq  bir  ifodaga   ega  emas.
Bu tushuncha dj_ ostida vaqt 
birligi   ,         da aralashtirish darajasining o‘zgarish tezligi yotadi.
Aralashtirgichli   apparatlar   turli   joylarda   foydalaniladi.   Ulardan   isitgichlar,
bug‘latgichlar,   kristallashtirgichlar,   aralashtirgichlar,   eritgichlar,   reaktorlar   va
absorberlar   sifatida   foydalaniladi.   Aralashtirgichning   tuzilishi   idishning   turi
singari   aralashtirish   jarayonida   muhim   rol   o‘ynaydi.   Noorganik   moddalar   ishlab
chiqarish texnologiyasida parrakli, turbinali, kurakli va romli aralashtirgichlardan
foydalaniladi.   Umumiy   holda   ularni   tezyurar   va   sekinyurar   aralashtirgichlarga ajratish   mumkin.   Tezyurar   aralashtirgichga   parrakli   va   turbinali   aralashtirgichlar
kiradi.   Ular   parraklarining   shakli   va   o‘rnatilish   usuliga   qarab   suyuqlik   radius
bo‘ylab,   o‘q   bo‘ylab,   radius-o‘q   bo‘ylab   oqim   hosil   qilishi   mumkin.   Bunday
aralashtirgichlar,   odatda,   qaytaruvchi   to‘siqli   qurilmalarga   o‘rnatiladi.   To‘siqlar
bo’lmasa, suyuqlikda girdob yoki chuqur hosil boTadi (5-rasm). Bunda suyuqlik
yomon   aralash   ad   i,   oqimining   turbulentligi   va   qurilmaning   foydali   ish   hajmi
kamayadi.   Aralashtirgichlarning   turlari.   Aralashtirgichlarning,   asosan,   12   ta   turi
mavjud   bo’lib,   ulardan   ayrimlari   5-rasmda   keltirilgan.   Parrakli   va   romli
aralashtirgichlar   sekinyurar   turga   kiradi.   Ular   -j   suyuqlikning,   asosan,   aylanma
oqimini hosil qiladilar. 
Aralashtirgichlarning   fizik   ko‘rsatkichlari   dastlab   uning   yopishqoqligi   va   hajmi
muhim   rol   o‘ynaydi.   Aralashtirgich   turini   tanlashda   6-rasmdan   foydalanish
mumkin.   Bunda   tegishli   egri   chiziq   ushbu   turdagi   aralashtirgich   ishining   yuqori
diapazonini   ko‘rsatadi.   Rasmdan   ko‘rinib   turibdiki,   turbinali   aralashtirgichlar
parrakliga   qaraganda   suyuqlik   yopishqoqlikning   kengroq   diapazonida   ishlatilishi
mumkin.   Parraldi   aralashtirgichlarda   kam   energiya   sarflab,   o‘q   bo‘yIab   katta
sirkulatsiya   hosil   qilish   mumkin.   Ularning   2   tadan   4   tagacha   (ko‘pincha   3   ta)
parragi   bo‘Iib,   aylanish   chastotasi   7—40   c"1   ga   teng.   Aralashtirgich   diametri   d
ning  qurilma  diametriga  nisbati  d/D=  0,20-^0,33  ni,  parraklar  oxirining  aylanma
tezligi   u=3,6+16   m/s   ni   tashkil   etadi.   Bunday   aralashtirgichlarni   tubi   qavariq
idishlarga   o‘matish   tavsiya   etiladi,   tubi   tekis   qurilmalarda   ulardan   foydalanish
maqsadga   muvofiq   emas.   Sig‘imi   katta   idishlarda   o‘lchami   0,5   mm   dan,   hajmiy
ulushi   10%   dan   oshmagan   dispers   zarralarni   bunday   aralashtirgich   bilan
aralashtirish  katta samara beradi, lekin gazni suyuqlikka dispergatsiyalash uchun
bunday   aralashtirgich   yaramaydi.   Turbinali   aralashtirgichlarning   4—8   parragi
(odatda,   6   ta)   bo‘lib,   d/   D=0,20—0,33   ga,   aylanish   chastotasi   w=2-^20c—1   ga
teng, parraklar oxirida aylanma tezlik 3—16 m/s ni tashkil etadi. To‘g‘ri parrakli turbinali aralashtirgichlar suyuqlikning radius bo‘ylab oqimini, qiya parraklari esa
radius-o‘q   bo‘ylab   oqimini   hosil   qiladi.   Parraklaming   qiyalik   burchagi   odatda
45°C   ni   tashkil   etadi.   Bu   aralashtirgichlami   to‘g‘ri   jarayonlarda   komponentni
eritish, issiqlik almashinish, suspenziya hosil qilish, gazlarni yuttirish va kimyoviy
reaksiyalarni   olib   borishda   ishlatish   tavsiya   etiladi.   Suspenziyalar   tayyorlashda
zarralarning   pastga   harakatlanishining   oldini   olish   uchun   qiya   parrakli   turbinali
aralashtirgichlardan   foydalangan   maqsadga   muvofiq.   Kurakli   aralashtirgichlar
turbinalidan   d/D   nisbatning   kattaligi,   aylanish   chastotasi   va   kuraklar   soni   bilan
farq qiladi. Kuraklarning diametri d va kengligi v, odatda, d=(0,5+0,8)D va b=0,ld
chegarada   qabul   qilinadi.   Aralashtirgich   idish   tagidan   h=(0,1+0,3)   balandlikda
o'rnatiladi, bunda suyuqlikning idishdagi balandligi H=(0,8+\,3)D ni tashkil etadi.
Kuraklarning   soni,   odatda,   2   ta,   kamdan   kam   hollarda   4   ta   bo‘ladi.   Baland
qurilmalarda   bitta   valga   balandlik   bo'yicha   har   0,3—   0,8   d   masofada   bir   nechta
kurak o‘matish  mumkin. Ularning aylanma tezligi 1,5—5 m/s oralig‘ida bo‘ladi.
Qiya   o‘matilgan   kuraklar   to‘g‘ri   o'matilganlariga   qaraganda   suyuqlikni   tezroq
araJashtiradi.   52   a   o>>   ac   c   IV   K   urakli   aralashtirgichlar   oddiy   tuzilishga   ega
bo‘iganligi va ulami tayyorlash osonligi uchun kimyo sanoatida keng qo'llaniladi.
>. 3 C/3 1 0,1 0,04 0,4 4 40 400 Ramali aralashtirgichlar boshqalarga qaraganda
sekin   aylanadi,   ularning   aylanish   tezligi   0,5—2,5   m/c,   aylanish   chastotasi
Aralashtirilayotgan suyuqlikning hajmi, V, mJ 0,3—1 S 1 ga teng. Aralashqoqligi
yuqori   bo‘lgan   suspenziyalar   (100   Pa-s)ni   aralashtirish   uchun   xizmat   qiladi.
Suyuqlikning turbulentligini hamda qurilmaning butun hajmi bo‘ylab aralashtirish
sur’atini   oshirish   uchun   ramaning   ichiga   qo‘shimcha   kuraklar   (ayniqsa,   qiya
parraklar)   o‘matish   mumkin,   Ramali   aralashtirgich   idish   devori   oldida
suyuqlikning   tezligi   kattaligi   tufayli   devorga   qattiq   zarrachalarning   yopishib
o'sishiga   to‘sqinlik   qiladi   va   suyuqlik   konsentratsiyasining   qurilmaning   butun
hajmi   bo‘ylab   bir   xilda   bo'lishini   ta'minlaydi.   Apparatlar   uchun   idishlar   silindr
shaklida bo‘lib, tubi tekis, konussimon yoki ellips shaklida tayyorlanadi. Odatda, ular   vertikal   tarzda   o'rnatiladi.   Hozirgi   paytda   kimyo   mashinasozligida
standartlashtirilgan   sig‘imi   0,01   dan   100   m3   gacha   bo'lgan,   273   dan   3200   mm
gacha   diametrli   10   xil   idishlar   ishlab   chiqarilmoqda.   Ular   vakuum   ostida   va   6,4
MPa   gacha   bosimda   ishlashi   mumkin.   Apparatlarning   korpuslari   22   xilda
ishlanadi.   tirgichning   diam   etri   qurilma   diametriga   yaqin,   parrak   va   idish   devori
oralig'i (0,005—0,1)£>; b—0,06 d ga teng. Bunday aralashtirgichlar yopishqoqligi
yuqori   bo‘lgan   suspenziyalar   (100   Pa-s)ni   aralashtirish   uchun   xizmat   qiladi.
Suyuqlikning turbulentligini hamda qurilmaning butun hajmi bo‘ylab aralashtirish
sur’atini   oshirish   uchun   ramaning   ichiga   qo‘shimcha   kuraklar   (ayniqsa,   qiya
parraklar)   o‘matish   mumkin,   Ramali   aralashtirgich   idish   devori   oldida
suyuqlikning   tezligi   kattaligi   tufayli   devorga   qattiq   zarrachalarning   yopishib
o'sishiga   to‘sqinlik   qiladi   va   suyuqlik   konsentratsiyasining   qurilmaning   butun
hajmi bo‘ylab bir xilda bo'lishini ta'minlaydi. Foydalanilgan adabiyotlar 
1. Jihozlar_va_loyihalash_asoslari_T_Otaqo'ziyev,_M_Iskandarova
2. M.Melibaev, Sh.Halimov TEXNOLOGIK JIHOZLARNI HISOBLASH 
VA KON STRUKSIYALASH
3. https://studfile.net/