Ko‘chirma va o‘zlashtirma gaplar uslubiyati - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	32.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Ko‘chirma va o‘zlashtirma gaplar uslubiyati

Купить

Ko‘chirma va o‘zlashtirma gaplar uslubiyati.
R e j a :
1. Ko‘chirma gaplarning funksional uslublarda qo‘llanish xususiyatlari.
2. Ko‘chirma gaplarning badiiy uslubda personajlar ichki dunyosini, tashqi
qiyofasini, tabiatini chizishda muhim vosita ekanligi.
3. O‘zlashtirma gaplarning stilistik xususiyatlari.

1. Ko‘chirma gaplarning funksional uslublarda qo‘llanish
xususiyatlari. Har bir funksional uslubda ko‘chirma gaplarning qo‘llanishi o‘ziga
xos tarzda kechadi va o‘zbek tilidagi barcha uslublarda u yoki bu darajada
uchraydi. Masalan, ilmiy uslubda ulardan muallif o‘z fikrini asoslash, to‘g‘ri
ekanligini tasdiqlash maqsadida foydalanadi – shu fikrga mos keladigan
qarashlardan sitata – iqtiboslar keltiradi. YOki, aksincha, o‘z fikrining to‘g‘ri
ekanligini tasdiqlash maqsadida unga zid bo‘lgan qarashlarni ham keltirishi va
uning noto‘g‘ri ekanligini, unga qo‘shila olmasligining sabablarini asoslashi
mumkin.
Bunga misol tarzida R.Qo‘ng‘urovning «O‘zbek tili stilistikasidan
ocherklar» (Samarqand, 1975) asarining 11-betidan quyidagi parchani keltirishimiz
mumkin: « A. M. Peshkovskiy o‘zining «Ona tili metodikasi, lingvistika va
stilistikasi» nomliasarida stilistik kuzatishlar qanday yo‘l bilan borish kerakligini,
xususan, grammatik stilistikaning xarakterli xususiyatini juda to‘g‘ri ko‘rsatib
bergan edi. U yozadi: «Boshqa bo‘limlardagi kabi, so‘z faqat nafis ottenkalar va
nozikliklar haqida borishi mumkin, chunki stilistika, umuman, xuddi shular bilan
shug‘ullanadi. «Ukamni yuboraman» va «ukamga yuboraman» birikmalari
o‘rtasidagi farq qanchalik nozik bo‘lmasin, u hali stilistika uchun dag‘al hodisadir.
Bu stilistik farq emas. «Menga yasadi» va «men uchun yasadi» gaplari o‘rtasidagi
farq esa faqat grammatik emas, balki stilistik farq hamdir. Xuddi shu kabi
«pichoqqa oldim» va «pichoq bilan oldim» bir-biridan faqat grammatik farqlanadi,
«tosh otdi» va «toshbo‘ron qildi» esa bir-birlaridan ham grammatik, ham stilistik
jihatdan farqlanadi. Boshqacha qilib aytganda, stilistikada, umuman, grammatik
ma’nolar o‘rganilishi va chog‘ishtirilishi kerak emas, balki faqat grammatik
sinonimlar, ya’ni grammatik ma’nosi bilan bir-birlariga yaqin so‘z va so‘z
birikmalari o‘rganilishi va qiyoslanishi kerak»* (Sitata A. N Gvozdevning
“Ocherki po stilistike russkogo yazыka" asaridan olindi, Moskva, 1955 y., 133-
134-betlar).

YUqorida aytganlardan xulosa qilib, A. M. Peshkovskiy grammatik
stilistikaning, jumladan, morfologiyaning stilistik imkoniyatlari juda ham
cheklanganligini ta’kidlaydi.
Rasmiy uslubda bu kabi holatlar kam ko‘zga tashlanadi.
Publitsistik uslubda ham xuddi ilmiy uslubdagi singari holatlarda ko‘chirma
gaplarga murojaat qilinadi. Masalan: «Davlat tili haqida»gi Qonunning 8-
moddasida «O‘zbekiston Respublikasining qonunlari, davlat hokimiyati va
boshqaruv organlarining boshqa hujjatlari davlat tilida qabul qilinadi va e’lon
etiladi. Mahalliy hokimiyat va boshqaruv organlarining hujjatlari davlat tilida
qabul qilinadi va e’lon etiladi», deb ta’kidlangan. Bugungi kunda ushbu qonunga
to‘liq amal qilinmoqda, darsliklar, qo‘llanmalar, qonunlar, ilmiy asarlar davlat
tilida nashr qilinayapti. («Huquq» gazetasi, 2009 yil 15 oktyabr).
Funksional uslublarda ko‘chirma gaplarning qo‘llanish xususiyatlarini ushbu
gaplar tarkibida qo‘llangan fe’llar tahlilida yana ham oydinlashtirish mumkin.
Masalan, turli uslublarda aytmoq, demoq fe’llarining bir necha sinonim lar idan
foydalan sa bo‘ladi . Jumladan, publitsistikada oddiy xabar aytilsa, mazkur
fe’llarning odatdagi shakllari qo‘llanadi: Dokladchi aytdiki, qishloqlarimiz
qiyofasini tubdan o‘zgartish uchun kurash davom etadi.
Agar bu fe’llar orqali uslub bo‘yoqlari, ta’siriylik ham berilmoqchi
bo‘lsa, ta’kidlamoq, uqtirmoq, e’tirof etmoq, qaydqilmoq, eslatmoq,
ogohlantirmoq, to‘xtalmoq, da’vo qilmoq, ta’na qilmoq, ta’riflamoq, talab qilmoq,
murojaat qilmoq, o‘tinmoq, yolvormoq, so‘ramoq kabi fe’l-sinonimlardan
foydalaniladi, Misollar: Notiqlar ta’kidladilarki, shahar mehnatkashlari
davlatimizning sanoatni yanada rivojlantirish oldiga qo‘ygan vazifalarini
bajarish uchun kurashda katta muvaffaqiyatlarni qo‘lga kiritdilar (Gazetadan).
O‘tinib so‘rayman: tezroq oting. (M. Lermontov.) Avvalo, shuni qayd qilish
kerakki, do‘stlik mavhum narsa emas, u yo‘qdan paydo bo‘lmaydi. (V. Z.)

2. Ko‘chirma gaplarning badiiy uslubda personajlar ichki dunyosini,
tashqi qiyofasini, tabiatini chizishda muhim vosita ekanligi. Ilmiy manbalarda

ko‘chirma gap badiiy nutqda boy stilistik-sintaktik vosita ekanligi ta’kidlangan
(Kojina M.N. Stilistika russkogo yazыka.- M., 1983, 161-bet).
Ko‘chirma gap o‘zga kishining nutqini aynan, o‘zgarishsiz keltirishi bilan
alohida ahamiyatga ega bo‘lishi masalaning bir tomoni. Ikkinchidan esa, ana shu
vazifani ado etish borobarida u nutq egasining fikr va mulohazalarini aniq bera
oladigan hamda nutq muallifiga tavsif ham bera oladigan xususiyatga ega.
«O‘zgalarning hech o‘zgarishsiz, so‘zma-so‘z berilgan gapi ko‘chirma
gapbo‘lib, unda ham, avvalo, tugal fikr, his-tuyg‘u ifodalanadi. – deyiladi «O‘zbek
tili stilistikasi» asarida. - SHu bilan birga, yozuvchi ko‘chirma gapdan uslubiy
maqsadda ham foydalanadi: uning vositasida obraz yaratiladi, qahramonga ma’lum
darajada xarakteristika beriladi. Ba’zi personajlar nutqidan ularning ichki
dunyosini, tashqi qiyofasini, tabiatini ham anglab olish mumkin:
— CHexovmi? Himm... burjuaziya realizmi to‘g‘risida so‘zlaganda, eng
avval, uiing ob’ektiga diqqat qilish kerak. Burjuaziya realistlari tushungan,ular
aks ettirgan ob’ektiv voqelikni anglash lozim bo‘ladi. Turgan gapki, CHexovning
ijodi boshdan-oyoq, butun mohiyati bilan ilk burjuaziya realizmi, ya’ni... himm,..
Mukarram, tovuqqa moyak qo‘ydingmi? Qo‘yish kerak, bo‘lmasa daydi bo‘lib
ketadi... Tavba, tovuqdan ham ahmoq jonivor yo‘q — moyak qo‘ysang,tug‘adi!
Nima uchun moyak qo‘ysang, tug‘adi? Xo‘roz nima uchun saharda qichqiradi?
Ajoyib psixologiya! Biologiya o‘qiysiz-larmi? (A. Q. Adabiyot muallimi).

Ko‘chirma gap bo‘lgan keyin, so‘zsiz u bilan birgalik muallif so‘zlari ham
ishtirok etadi. Muallifning ana shu so‘z va jumlalari nutqda ma’lum ekspressiv
ahamiyatga ega bo‘lishi mumkin.
Dramatik asarlarda qatnashuvchi shaxslarning replikalari muallif
remarkalari ham ayrim qahramonlar xarakterini yoki ular orasidagi
munosabatlarni tushunishda o‘ziga xos o‘rin tutadi:
X o l m a t (o‘zicha). Voy xom kalla-ey, sen hali hayvon deb yurgan
edingmi?
Xolmat (o‘zicha).Mana qo‘y, deb tumshug‘igasolmaysanmisiynitalog‘ni!

Xolmat (o‘zicha). Bo‘lmasa hali surma ichgan itdek ovoz i bo‘g‘ilib,
imomatga o‘ta olmay qoladilar. (Imomga.) CHarchamaysiz, domla pochcha,
faqat quruq qoshiq og‘iz yirtadi, xolos! Sadqai gapingiz ketsin bu gadoga! Bunga
o‘xshagan mingta sarpoyoqdan sizlar uchun boyga o‘xshagan bitta xo‘l tayoq
yaxshi! (H. H.)
Navoiy kuladi. Mansur kirib erga tashlanadi, yig‘lab, Navoiyning etagini
o‘padi.
Haram. Sochlari parishon, ozg‘in Guli to‘shakda yotibdi. Nozik qo‘llari
bilan Alisher bergan devonni ko‘kragiga bosgan. YOnida enaga. («Alisher
Navoiy» dramasidan.)
Ko‘chirma gap ko‘proq muallif gapi bilan birga qo‘llanadi. Bu vaqtda har
ikki sodda gap birikib, to‘ldiruvchi ergash gapli qo‘shma gapga sinonim bo‘ladi:
ko‘chirma gap ham muallif gapini, uning kesimidan anglashilgan xilma-xil
ma’nolarni to‘ldiradi. Muallif gapining kesimi,
asosan, aytmoq va demoq fe’llarining tuslangan (aniq) shakllari orqali ifodalanadi.
Qo‘chirma gapli qo‘shma gaplarni uslub talablariga ko‘ra, turlicha qurish
mumkin: YOzuvchi aytgan edi: «So‘z barcha fikrlar va faktlar libosidir». «So‘z
barcha fikrlar va faktlar libosidir», — degan edi yozuvchi.
Ko‘chirma gapdan shu tarzda foydalanilsa, aytmoq, demoq fe’llari betaraf
ma’noda — xabar qilish, xabarni aytish usuli vazifasidagina ishlatiladi. Bu vaqtda
ko‘chirma gap og‘zaki nutqda o‘ziga xos ohang bilan aytiladi, yozuvda esa
qo‘shtirnoq orqali belgilanadi va har ikki gap orasidagi chegara aniqlanadi.

Turli nutq uslublarida so‘ramoq o‘rnida iltimos qilmoq, arz qilmoq (arz
aylamak – arxaik) kabi shakllar; pichirlamoq, shivirlamoq, do‘ng‘illamoq,
vaqillamoq (va boshqa ko‘rinishlari), javob bermoq, e’lon qilmoq, ma’lum
qilmoq va boshqa fe’llar qo‘llanadi.
Bunday fe’llar ma’nosini yanada ochish, fikrni kuchaytirish, tinglovchiga
buyurish, da’vat, eslatish kabi maqsadlarda bosh gap tarkibida -ki, -chi, -mi, -

ku kabi yuklamalarni ham keltirish mumkin: Qani ayting-chi, bu shiferlarni qaysi
kolxozchiga berdingiz? (N. Safarov.) Aytdim-ku, boramiz deb.
So‘zlovchining xilma-xil kayfiyati, his-tuyg‘usi, harakat va holati,
mimikasini aynan berish uchun xabar qilish, suroqlash ifodalovchi fe’llar o‘rnida
muallif ko‘pincha kulimsiramoq, shod bo‘lmoq, tabassum qilmoq, jilmaymoq,
iljaymoq, ochilib ketmoq, olqishlamoq, qarshi olmoq, so‘zini bo‘lmoq, rad etmoq,
man qilmoq, qaytarmoq, ma’qullamoq, tasdiqlamoq, bosh irg‘amoq, his etmoq,
o‘ylamoq, tasavvur qilmoq, nazarda tutmoq, ishontirmoq, asaslamoq, isbot etmoq,
taajjublanmoq, buyurmoq, tushuntirmoq, eslatmoq, jerkmoq, achchiqlanmoq,
koyimoq, bo‘g‘ilmoq, kesatmoq, g‘ovg‘a solmoq, yuziga solmoq, shovqin
ko‘tarmoq, oh chekmoq, baqirmoq kabi modallik ma’nosi kuchli bo‘lgan fe’l yoki
fe’l-iboralardan foydalanadi:
Anvar o‘ylanib yana kulimsidi: — Sening fotihang bo‘lmasin? (A. Qod.)
Mohlar oyim Ra’noni bag‘ridan chiqarib buyurdi: — Bor, Anvar akangga salom
qil. (A. Qod.) Ra’no to‘xtab, Mahmudni koyishga majbur bo‘ldi: — Mahmud,
Mahmud, esi yo‘q Mahmud!. (A. Qod.) «Quloq teshish fazl emas, pulni topish hazil
emas, jevak taqish farz emas!»— g‘ovg‘a solar taqsirim. (A. Qod.) Farishta ham
shunchalik bo‘lar deb o‘ylab qoldim. (A. Qod.) Mahdum qo‘lini bir-biriga urib oh
chekdi: — SHarmanda bo‘ldim, rasvo bo‘ldim! (A. Qod.) SHahodat mufti bosh
chayqadi: — Biz yanglishamiz. (A. Qod.) Safar bo‘zchi Mamatqulning so‘zini
bo‘ldi: — Kimga yomonlabdi? (A. Qod.)
Badiiy asarlarda dialoglarni berish yozuvchining ixtiyoriga bog‘liq: shaxslar
gapi orasida (oldin yo keyin) muallif gapi ham keltirilishi mumkin.

3. O‘zlashtirma gaplarning stilistik xususiyatlari. Ko‘chirma va muallif
gapi orasida, ayniqsa, mazmun yaqinligi kuchli bo‘ladi: birinchisi ikkinchisini
to‘ldiradi. SHuning uchun bunday qurilmalarni shaklan o‘zgartirish va ikki sodda
gapni birlashtirib, bir gapga keltirish mumkin. Bu vaqtda mazmun saqlangan
holda, gap bo‘laklarining miqdori va shakli o‘zgaradi: ko‘chirma gapning kesimi
to‘ldiruvchiga, egasi esa qaratqich aniqlovchiga aylanadi: Donolardan biri aytgan

edi: «Hech kimga yomonlik qilmagan odam elga yoqadi». — Donolardan biri hech
kimga yomonlik qilmagan odamning elga yoqishini aytgan edi.
Demak, ko‘chirma va o‘zlashtirma gap orasida sinonimiya: — parallellik
bo‘ladi.
Ko‘chirma gap o‘zlashtirma gapga o‘ziga xos grammatik qonun-qoidalar va
stilistik talablar asosida aylantiriladi.
Ko‘chirma gapning kesimi ot, sifat, ravish va son bilan ifodalansa, uni
to‘ldiruvchiga aylantirishda ekan to‘liqsiz fe’lidan ham
foydalaniladi: «YOlg‘on so‘zdan olam bezor», — degan edi Abay. — Abay yolg‘on
so‘zdan olam bezor ekanini aytgan edi.
Ayrim gaplarni esa o‘zlashtirma gapga aylantirish uchun qo‘shimcha
vositalardan foydalaniladi: — Sen uy egasidan qochib o‘tirma, o‘zi mening
og‘am... Tuzukmi, Ra’no? — dedi Anvar. (A. Qod.) - Anvar uy egasining o‘ziga
og‘a ekanligini, shuning uchun undan qochmaslikni Ra’nodan iltimos qildi.
His-tuyg‘u kuchli ifodalangan gaplarni, so‘z-gaplarni hatto o‘zlashtirma
gapga ham aylantirib bo‘lmaydi: U favqulodda bir narsa kashf etganday hovliqib:
«CHiroq! Elektr» — dedi. (A.Q.)
Bunday gaplarni biror ehtiyoj bilan o‘zlashtirma gapga aylantirish zarur
bo‘lsa, gapni qayta qurish kerak: U birdan yalt etib ko‘ziga tashlangan elektr
chiroqni ko‘rib, favqulodda bir narsa kashf etganday hovliqib «chiroq» va
«elektr» so‘zlarini aytib yubordi.
Ko‘chirma gapli qo‘shma gapiing yana bir sinonimi to‘ldiruvchi ergash gapli
qo‘shma gaplardir. Bular ikki xil bo‘ladi:
1. Aytdi, dedi, uqtirdi fe’llaridan keyin -ki (-kim), deb kabi bog‘lovchilar
qo‘llanadi: Hikmatoy s’ezd delegatlarini ishontirib aytdiki, uning brigadasi bu yil
har gektar erdan olinadigan hosilni 50 sentnerga etkazadi.
2. Aytdi, dedi, uqtirdi, va’da berdi kabi fe’l kesimlardan keyin izohiy
ohangdan foydalaniladi; bu vaqtda bosh va ergash gaplar (muallif gapi va
ko‘chirma gap) orasiga ikki nuqta qo‘yiladi: Deyman: quvonchingga tor kelur
jahon... (E.V.) Men undan so‘radim: mehringni qo‘yib, shunchalar saralab gul

terding kimga? Ishidan ko‘zini uzmayin singlim, qisqa javob berdi: o‘qituvchimga.
(S. Zunnunova.)
Ko‘chirma gaplar kirish so‘z yo iborali sodda gaplar orqali ham berilishi
mumkin: Abu Ali ibn Sinoning aytishicha, agar havoda chang bo‘lmasa, odam
ming yil yashashi mumkin.
Gaplarning ushbu turlaridan foydalanishda mualliflarning o‘ziga xos bayon
uslublari ham namoyon bo‘lishi mumkin. A.Qahhorning «Adabiyot muallimi»
hikoyasini tahlil qilib ko‘ramiz:
O‘zining aytishiga ko‘ra «nafis adabiyot muallimi» o‘rtoq Boqijon Baqoev
og‘ilga kirib ta’bi xira bo‘ldi: sigirning qulog‘iga yana kana tushibdi! Kanadan
ham ko‘ra sigir uning achchig‘ini keltirdi: kanani teray desa qo‘ymaydi – boshini
silkiydi, pishqiradi.
– Hayvon! Sigir emas, hayvon!– dedi og‘ilning eshigini qattiq yopib.–
Hayvon!
Xotini Mukarram hovlida samovarga suv quyar edi.
– Hayvon!– dedi Baqoev,– bu sigirni sotib puliga cho‘chqa olish kerak!
– SHaharda cho‘chqa asrash mumkin emas,– dedi Mukarram samovarga
ko‘mir solayotib.
– Nima uchun? Taqiq qilinganmi? Kim aytdi? Men aytib edimmi? To‘g‘ri,
mumkin emas... albatta, mumkin emas...
– Uyga kiring, Hamida keldi.
Hamida o‘n olti yoshlardagi tiyrak, quvnoq qiz, pochchasini ko‘rib sevinib
ketdi.
– Siz uyda ekansiz, bilsam daftarimni olib kelar ekanman... esizgina...
O‘rtoq Boqijon Baqoevning ta’bi ochildi – sigir, uning qulog‘idagi ko‘m-
ko‘k kana, g‘o‘qillab tumshug‘i bilan ariq yoqalarini buzib yurgan cho‘chqa ko‘z
oldidan ketdi.
– Texnikumdan rabfakka o‘tibsan deb eshitdim, rostmi?– dedi.– Hmm...
yaxshi qilibsan. Rabfakka o‘t, deb men aytib edim shekilli? Hmm... Auff, zarda
bo‘libman... Rabfak yaxshi. Men bir borgan edim. Kanselyariyaning eshigiga

praktikum deb yozib qo‘yipti. To‘g‘ri emas. Praktikum, minimum, maksimum
bular hammasi lotincha yoki lotinchaga yaqin so‘zlar. Men shaxsan shunday deb
bilaman.
Bir oz jim qolishdi.
– Boqijon aka,– dedi qiz uyalibroq,– bir narsani sizdan so‘ramoqchi edim:
biz sinfda CHexovning «Uyqu istagi»ni o‘qidik, go‘dakni o‘ldirgan qizni sud
qilmoqchimiz. Da’vogar go‘dakning onasi – Rahima bo‘ladi, qoralovchi –
SHarifjon. Sudyalar ham bo‘ladi. Men qizni oqlab, butun gunohni uning
xo‘jayiniga, yosh qizni bu qadar berahm ekspluatatsiya qilgan kishiga
qo‘ymoqchiman. Mana shu... SHuni yozdim. SHu to‘g‘rida sizning fikringizni
bilmoqchiman. CHexov shunday demoqchi emasmi?
O‘rtoq Baqoev o‘ylab turib, so‘radi:
– Nafis adabiyot darsini sizlarga kim beradi? Hakimov? Ahmoq odam! O‘z
ustida ishlamaydi. Savol alomati hammavaqt «mi»dan keyin qo‘yiladi desam,
kuladi. Gap bunda ham emas...
Mukarram samovar ko‘tarib kirdi. Hamida irg‘ib turib, samovarni opasining
qo‘lidan oldi va stolga qo‘ydi. U homilador xotinga samovar ko‘tartirib, qarab
o‘tirgan pochchasidan o‘pkalamoqchi edi, biroq uyaldi, indamadi. O‘rtoq Boqijon
Baqoev juda chanqab turgan ekan, ustma-ust to‘rt piyola choy ichdi va terladi.
– CHuchvaradan keyin choy juda yaxshi ketadi-da,– dedi yuzidagi, terni
artib.– Hmm... soqol ham o‘sipti, sartarosh bo‘lmasa odamlar maymun bo‘lib ketar
edi. Maymun juni to‘kilib, odam bo‘lgan. Bu haqda Engelsning fikri bor...
– Haligini aytmadingiz, Boqijon aka,– dedi qiz,– CHexov shunday
demoqchi emasmi?
O‘rtoq Baqoev yana bir piyola choy so‘radi.
– CHexovmi? Hmm... burjuaziya realizmi to‘g‘risida so‘zlaganda eng avval
uning ob’ektiga diqqat qilish kerak. Burjuaziya realistlari tushungan, ular aks
ettirgan ob’ektiv voqelikni anglash lozim bo‘ladi. Turgan gapki, CHexovning ijodi
boshdan-oyoq, butun mohiyati bilan ilk burjuaziya realizmi, ya’ni... hmm...
Mukarram, tovuqqa moyak qo‘ydingmi? Qo‘yish kerak, bo‘lmasa daydi bo‘lib

ketadi... Tavba, tovuqdan ahmoq jonivor yo‘q – moyak qo‘ysang tug‘adi! Nima
uchun moyak qo‘ysang tug‘adi? Xo‘roz nima uchun saharda qichqiradi? Ajoyib
psixologiya! Biologiya o‘qiysizlarmi?
Hamida biologiyadan nimalar o‘qiganini, bu o‘qish yilida yana nimalar
o‘tilajagini so‘zlab berdi va o‘zining oqlash nutqida fiziologik asoslar ham
ko‘rsatish niyati bor ekanini aytib, yana so‘zni CHexov ustiga burdi.
– Hmm...– dedi Baqoev,– CHexov to‘g‘risida o‘zimning fikrim bor.
Boshqalar nima desa desin, harholda uning dunyoga qarashida... Uning dunyoga
qarashi Pushkin va Lermontovlarning dunyoga qarashidan farq qiladi. Bir davr, bir
sinf, bir mamlakat yozuvchilari bo‘lishlariga qaramasdan mutlaqo farq qiladi!
– CHexov Pushkin bilan bir davrda yashagan emas-ku,– dedi Mukarram,–
bizning kutubxonada uning Maksim Gorkiy bilan oldirgan surati bor. CHexov
1904 yilda o‘lgan bo‘lsa kerak.
O‘rtoq Baqoev bir oz o‘ng‘aysizlandi.
– Sizlar qaysi CHexov to‘g‘risida gapirayotibsizlar? CHoydan quy!.. Bu
CHexov haqidami? To‘g‘ri, bu 1904 yilning birinchi yarmidami, ikkinchi
yarmidami o‘lgan... Boshqa ro‘molcha ber, bundan piyoz hidi kelayotipti. Men ana
u CHexov, ilk burjuaziya realizmining namoyandasi bo‘lgan CHexov haqida
so‘zlayotibman.
– «Uyqu istagi» qaysi CHexovniki?– dedi Hamida.
– Hech shubhasiz, bu CHexovniki. Bu narsa birinchi marta «Sovremennik»
jurnalida bosilgan.
SHundan keyin o‘rtoq Boqijon Baqoev uzundan-uzoq so‘zlab ketdi. Uning
nima to‘g‘rida so‘zlayotganini Hamida bilmas edi. Detirding degan allaqanday
mashhur tanqidchi SHelling degan yozuvchiga «sen dastyorga zor bo‘lguncha
o‘g‘ling dastyor bo‘ladi» deb xat yozgan; Marks Dobrolyubovni Mering bilan bir
qatorga qo‘ygan; Stending degan allaqanday bir dramaturg o‘lar chog‘ida Demping
degan bir tanqidchiga: «Agar butun jonivorlarni xudo yaratgan bo‘lsa, men uning
zavqiga qoyil emasman, echkiemar ham jonivor bo‘ldimi?» degan... Hamidaning
boshi og‘irlashib ketdi, ikki marta sekin, og‘zini ochmasdan esnadi.

Hamida mezbonlar bilan xayrlashib ko‘chaga chiqqanda qorong‘i tushgan
edi, «Uyqu istagi» to‘g‘risida pochchasidan hech qanday fikr ololmadi. Uning
so‘zlaridan nima olgani haqida o‘ziga hisob berar ekan, g‘uvillab turgan boshida
shundan boshqa hech narsa yo‘q edi: praktikum, minimum, maksimum; Detirding,
Stending, SHelling, Mering, Demping..
Adabiyotlar:
1. Мамажонов А. Қўшма гап стилистикаси.- Тошкент, 1990.
2. Шомақудов А., Расулов И., Қўнғуров Р. Ўзбек тили стилистикаси. –
Тошкент, 1983.
3. Содиқова М. Феъл стилистикаси. – Тошкент, 1975.
4. Қў нғуров Р. Ўзбек тили стилистикасидан очерклар.- Самарқанд, 1975.
5. Қў нғуров Р. Грамматик стилистика // “Ўзбек филологияси” тўплами.
СамДУ асарлари, янги серия, № 315. – Самарқанд, 1975.
6. Қў нғуров Р. Субъектив баҳо фaмаларининг семантик ва стилистик
хусусиятлари. – Тошкент, 1980.
7. Қў нғурg Р. Стилистика имени существительного в узбекском языке. –
Ташкент, 1983.
8. Қў нғурg Р. Олмош стилистикасига оид айрим мулоҳазалар // “Ўзбек тили
стилистикасидан кузатишлар” тўплами. – Самарқанд, 1981.
9.Қў нғурg Р. Сифат стилистикаси // “Ўзбек тили стилистикаси
ва нутқ маданияти” тўплами. – Самарқанд, 1982.
10. Қў нғурg Р. Каримg С. Ўзбек тили стилистикаси ва нутқ маданияти.
Библиографик кўрсаткич.– Самарқанд, 1984.
11. Ўзбек тили грамматикаси. I том – Тошкент, 1975. II том – Тошкент,
1975.

Ko‘chirma va o‘zlashtirma gaplar uslubiyati

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish