Ko‘p ma’noli so‘zlar”modulini o‘qitishda kontseptual jadval grafik organayzerlardan foydalanish - Педагогика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	74.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Педагогика

Ko‘p ma’noli so‘zlar”modulini o‘qitishda kontseptual jadval grafik organayzerlardan foydalanish

Купить

“Ko‘p ma’noli so‘zlar”modulini o‘qitishda kontseptual jadval grafik organayzerlardan foydalanish” mavzusidagi BITIRUV ISHI

MUNDARIJA KIRISH......................................................................................................., 2 I BOB. “KO‘P MA’NOLI SO‘ZLAR” MODULINI O ‘ QITISHNING NAZARIY MASALALARI............................................................................................,,.6 1.1. O ‘ zbek tilida ma’no k o ‘ chishi ning nazariy masalalari........................................................................................................6 1.2 “Ko‘p ma’noli so‘zlar” modulini o ‘ qitishga doir kontseptual jadval grafik organayzerlardan foydalanish … ......................................................... ........... 10 II BOB. “KO‘P MA’NOLI SO‘ZLAR” MODULINI O‘QITISHGA DOIR KONTSEPTUAL JADVAL GRAFIK ORGANAYZERLAR DAN FOYDALANISH ” MODULINING O’QUV-USLUBIY TA’MINOTI.......

KIRISH Mavzuning dolzarbligi va uning asoslanishi . Yangi tahrirdagi davlat ta’lim standartlarida Ona tili ta’limiga nafaqat o’quv predmeti, balki butun ta’lim tizimi jarayonini uyushtiruvchi fan sifatida qarash lozimligi e’tirof etiladi. Shu bois Ona tili ta’limi jarayoniga zamonaviy pedagogik texnologiyalarni qo’llash dolzarb vazifalardan etib belgilangan. Ta’lim jarayoniga yangi o’qitish texnologiyalari va faol metodlar, kontseptual jadval grafik organayzerlarini qo’llash orqali bo’lajak kadrlarning ijodiy fikrlash, mustaqil qaror qabul qilish, yangi bilimlarni mustaqil egallash qobiliyatini rivojlantirishga erishish mumkin. Chunki, bozor iqtisodiyoti sharoitida faqat mustaqil fikrlash qobiliyatiga ega bo’lgan shaxsgina o‘z muammolarini o’zi mustaqil hal qila oladi va jamiyatda o’z mavq

Bitiruv ishining ob’ekti va predmeti – “Ko‘p ma’noli so‘zlar” modulini o’qitishda kontseptual jadval grafik organayzerlardan foydalanish jarayoni.Ko‘p ma’noli so‘zlar” modulini o’qitishda kontseptual jadval grafik organayzerlardan foydalanish mazmuni va amaliy-texnologik jihatlari. Ona tili mashg’ulotlari, xususan “Ko‘p ma’noli so‘zlar” modulini o’qitishga doir kontseptual jadval grafik organayzerlar dan foydalanish tashkil qiladi. An’anaviy o’qitish tizimida ta’lim oluvchining pedagogik ta’sirlar ostida bilim olishi yotadi, bunda talabaning faoliyati faol ijodiy xarakterga ega bo’lmaydi. Turli predmetlarni o’qitishda yangi pedagogik, innovatsion, interfaol texnologiyalari, shu jumladan, grafik organayzerlarga asoslangan ta’lim, an’anaviy ta’limga qaraganda ancha yuqori samara berishi kun

psixologik, pedagogik va metodik adabiyotlar hamda me’yoriy hujjatlar tahlili, pedagogik kuzatish, pedagogik eksperiment amalga oshirildi. Tadqiqotning metodologik asoslari: O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, «Ta’lim to’g’risida» gi qonun, «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi», tadqiqot mavzusiga oid O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmonlari, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari, Davlat ta’lim standartlari, O‘zbekiston Respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligining Nizomlari va buyruqlari; kontseptual jadval grafik organayzerlari o’qitish nazariyasiga oid fundamental tadqiqotlar, zamonaviy pedagogik texnologiyalar va metodikalar; uzluksiz ta’lim tizimi uchun o’quv adabiyotlarining yangi avlodini yaratish kontseptsiyasi. Bitiruv ishining nazari

I BOB. “KO‘P MA’NOLI SO‘ZLAR” MODULINI O’QITISHNING NAZARIY MASALALARI 1.1. O’zbek tilida polsemiya (k o‘p ma’nolilik ) hodisasining nazariy masalalari Ayrim so‘z‘lar gapdan tashqarida ham, gap ichida ham bir ma'noni bildiradi. Bunday so‘zlar bir ma'noli (monosemantik) so‘z‘lar deyiladi. (Aniq bir ma’noni ifodalash uchun qo’llanilgan so‘zlar bir ma’noli so‘zlar sanaladi). Gapdan tashqarida bir ma'noni, gap tarkibida boshqa ma'noni ifodalaydigan so‘zlar k o‘p ma'noli (polisemantik) so‘zlar deyiladi. (Nutqiy jarayonda ikki va undan ortiq ma’noda qo’llanuvchi so‘zlarga ko‘p ma’noli so‘z‘lar deyiladi). Qush, chumchuq, men, sen, kechagi, bugun kabi so‘zlar bir ma'noli so‘z‘lardir. Toshyo'l, toshyurak. Bunda tosh so‘zi ko‘p ma'noli so‘zdir. Polisemiya(ko‘p ma'

Nutqiy jarayonda ikki va undan ortiq ma'noda qo’llanuvchi so‘zlarga k o‘p ma'noli so‘zlar yoki polisemiya deyiladi. Polisemiya grekcha poli — «ko‘p», semiya — «ma'no» so‘zlaridan olingan bo’Iib, k o‘p ma'noli demakdir. Ko‘p ma'noli so‘zlarda ma'no qanchalik ko‘p bo’lsa ham, lekin u bir so‘z hisoblanaveradi. Shuning uchun ham ko‘p ma'noli so‘zlarda ma'nolardan biri to’g’ri ma'no (yoki o’z ma'no), qolganlari esa ko’chma ma'no bo’ladi. Ko ‘ chma ma'nolar nutq tarkibida boshqa so‘zlar bilan bog’langanda namoyon bo’ladi, nutq tarkibidan ajratilganda esa to’g’ri ma'nosi asosiy ma'no bo’lib qoladi. Masalan: tosh so‘zi nutq qurshovidan ajratib olinsa, «qattiq jism» ma'nosini anglatadi. So‘zlarning nutq jarayoniga bog’liq bo’lmagan atash (

Masalan: “ko’z” so‘zi dastlab “tirik organizmning qabariq shakliga ega bo’lgan ko’rish a’zosi” ma’nosida qo’llangan bo’lsa, keyinchalik “daraxtning ko’zi”, “derazaning ko’zi” ma’nolarida qo’llanila boshlandi. Ko‘p ma’noli so‘zlar badiiy uslub uchun vosita bo’ladi hamda lug’atni ham, uslubni ham boyitadi.Quyidagi so‘zlar ko‘p ma’noli so‘zlardir: qo’l, til, bosh, po’lat, oyoq, tish, bel, yur, qalin, yengil, dum, tumshuq, issiq, shirin, yo’l, achchiq, to’g’ri, etak, tirnoq, ulamoq, tutmoq, bog’lamoq, kelmoq, temir va boshqalar.Ko‘p ma’nolilik otda (ko’z, lab) fe’lda (kesdi, cho’zdi), sifatda (og’ir, tiniq), ravishda (erta, kech) sonda (bir) uchraydi.Fe’l turkumiga oid ko‘pgina so‘zlar ko‘p ma’noli hisoblanadi. Masalan: qochoqni tutmoq tutmoq ro’za tutmoq suv tutmoq o’zini tutmoq va hokazo. So

timsolidir.U yoki bu so‘zni eshitmasak-da,shu so‘zning qanday yozilishi va aytilishini tasavvur qila olishimiz so‘zning ichki, hissiy-ruhiy belgisi hisoblanadi. Ayrim so‘zlarning o'z ma'nosi va ko'chma ma'nosi bo'ladi. So‘zning gapdan tashqarida ifodalaydigan, nutq jarayoniga bog'liq bo'lmagan ma'nosi bosh (o'z) ma'no deyiladi. So‘zning boshqa so‘zlar yordamida aniqlanadigan, izohlanadigan ma'nosi ko'chma ma'no deyiladi: ko'z - ko'rish a'zosi (o'z ma'no), ignaning ko'zi - ko'chma ma'no. O’z ma’no atamasi darslikda turli sinonimiga ega: bosh ma’no, denotativ ma’no, asos ma’no, to’g’ri ma’no, genetik ma’no va hokazo. So‘zning predmet, voqea-hodisa haqidagi dastlabki, real, nutqdan tashqarida anglatgan ma’nosi

so‘zining o’z ma’nosida (gazmol to’qimoq) qo’shimcha ma’no yo’q, lekin ko’chma ma’nosida esa salbiy ma’no borligini anglash qiyin emas.So‘zning ko’chma ma’nosi – til taraqqiyoti mahsuli. Har qanday so‘z vaqt o’tishi bilan ko’chma ma’noli bo’lib keta oladimi? Ko’chma ma’no qanday hosil bo’ladi? Borliqdagi narsa-hodisa, belgi-xususiyat, harakat-holatning nomi ma’lum bir asosga ko’ra boshqa narsa-hodisa, belgi-xususiyat, harakat-holatning nomi sifatida ham qo’llanadi. Bunday vaqtda bitta so‘z bir necha narsa-hodisa, belgi-xususiyat, harakat-holatning nomi sifatida xizmat qiladi. Masalan, burun so‘zi “tirik organizmning yuz qismida bo’rtib chiqqan nafas olish a’zosi” ma’nosini ifodalash bilan birga “Yerning dengiz yoki okean tomon bo’rtib chiqqan qismi” ma’nosini ham ifodalaydi. Bunda narsa or

Grafikli organayzerlar (tashkil etuvchi) – fikriy jarayonlarni ko’rgazmali taqdim etish vositasi. Ma’lumotlarni tarkiblashtirish va tarkibiy bo’lib chiqish, o’rganilayotgan tushunchalar (hodisalar, voqealar, mavzular va shu kabilar) o’rtasida aloqa va aloqadorlikni o’rnatishning yo’li va vositalari Grafik organayzerlar – o’quv jarayonida qo’yilgan maqsadga erishishda yordam beruvchi chizma, jadval, grafiklar majmui. Agar grafik organayzerlarni o’qituvchi tayyor, to’ldirilgan holda qo’llasa, vosita vazifasini, o’quvchilarning mashg’ulot mavzusiga doir bilimlarini mustahkamlash va fikrlashini rivojlantirish maqsadida ishlatilsa, metod vazifasini bajaradi. Kasbiy fanlarni o’qitishda ilg’or pedagogik texnologiyalarni tatbiq etish tizimi o’quv mashg’ulotlari texnologiyasi interfaol metodlar gra

Insert jadvali Insert jadvali ni Ko‘p ma’noli so‘z larda quyidagicha qo’llash mumkin: V + - ? Ayrim so‘zlarning bir va Ko‘p ma’noga egaligi Ko‘p ma’noli so‘zlar kontekstda namoyon bo’lishi So‘z ma’nolari metafora, metonimiya, sinekdoxa, kinoya va vazifadoshlik asosida ko’chishi Ma’no ko’chish turlarining o’ziga xos turlarga bo’linishi va x. Metonimiya usulida ma’no ko’chishi bilan sinekdoxa usulida hamda metonimiya usulida ma’no ko’chishlarining o’ziga xos o’xshashliklarga egaligi. Yostiq so‘zining hayot ma’nosiga tengligi Shakldosh so‘zlar bilan Ko‘p ma’noli so‘zlar o’rtasidagi o’zaro farq hamda o’xshash jihatlarni farqlash bilan bog’liq muammoning mavjudligi. Masalan, tom, tom, tom bosh, bosh, bosh ko’z, ko’z, ko’z ot, ot, ot, ot“ INSERT” jadvali Mustaqil o’qish vaqtida olgan ma’lumotlar

Klaster jadvali MA’NO KO’CHISHI BIRIKMASIGA KLASTER TUZISH KLASTER ( Klaster-tutam, bog’lam )- axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha tuzilmaning mohiyatini markazlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil atrofida g’oyalarni yig’ish. Билимларни фаоллаштиришни тезлаштиради, фикрлаш жараёнига мавзу бўйича янги ўзаро боғланишли тасаввурларни эркин ва очиқ жалб қилишга ёрдам беради. Klasterni tuzish qoidasi bilan tanishadilar. Yozuv taxtasi yoki katta qog’oz varag’ining o’rtasiga asosiy so’z yoki 1-2 so’zdan iborat bo’lgan mavzu nomi yoziladi Birikma bo’yicha asosiy so’z bilan uning yonida mavzu bilan bog’liq so’z va takliflar kichik doirachalar “yo’ldoshlar” yozib qo’shiladi. Ularni “asosiy” so’z bilan chiziqlar yordamida birlashtiriladi. Bu “yo’ldoshlarda” “кичик йўлдошлар” б

Toifalash jadvali Toifalash sharhini tuzish qoidasi 1. Toifalar bo’yicha ma’lumotlarni taqsimlashning yagona usuli mavjud emas. 2. Bitta mini - guruhda toifalarga ajratish boshqa guruhda ajratilgan toifalardan farq qilishi mumkin. Toifalash jadvali T o i f a l a r o’xshashlik aloqadorlik butun-qism kinoya funtsiyadoshlik Shakl- Derzaning ko’zi Qozonning qulog’i, qopning og’zi 1) narsaning nomi shu narsa ichidagi boshqa bir narsaga ko'chiriladi: auditoriya - a) butunning nomi qismga ko’chiriladi: qo'1 (butun) — qo'1 (qism - «barmoq ma'nosida). Besh qo'1 1. Xo’sh, janobi oliy, qaysi sho’rlik xalq. Sizning “himoyangiz ga” qolmish intizor. o'q - yoy o'qi; o'q miltiq o'qi, tomir - daraxt ildizi; tomir - qo'l tomiri, siyoh - yozuvda, qo'llanadigan qora

Belgi- Sovuq xabar Achchiq haqiqat Shirin so‘z Harakat- Qarzni uzmoq Fikrni bo’lmoq xona; auditoriya kuldi - xona ichidagi odamlar; 2) narsaning nomi shu narsaga asoslangan o'lchov birligi nomiga ko'chiriladi: qop - narsa = besh qop shakar (o'lchov birligi); 3) o'lchov birligi nomi shu o'lchov birligi bilan bog'liq bo'lgan narsa nomiga ko'chiriladi: to'qson besh - o'lchov birligi = to'qson besh choy - choy navi; 4) muallifning nomi uning asarlariga ko'chiriladi: Navoiyni ko ' r mutolaa qilgan. barobar emas; bosh (butun) — bosh (qism — «miya», «aql- hush» ma'nolarida). Tog’ning ko’rki tosh bilan, odam ko’rki bosh bilan. b) qismning nomi butunga ko’chiriladi: olma (qism — «meva») olma (butun — daraxt) olma gulladi, eshik (qism — «uyning

Kontseptual jadval ...tushunchalarg a yondashuvlar Tavsiflar, toifalar, xususiyatlar va boshqalar metafora o’xshashlik shakl belgi harakat Metonimiya aloqadorlik 1) narsaning nomi shu narsa ichidagi boshqa bir narsaga ko'chiriladi: 2) narsaning nomi shu narsaga asoslangan o'lchov birligi nomiga ko'chiriladi: 3) o'lchov birligi nomi shu o'lchov birligi bilan bog'liq bo'lgan narsa nomiga ko'chiriladi: Sinekdoxa Butun-qism Qism orqali butun Butun orqali qism vazifadoshlik funktsiya yoritish rang Dushman va hayvonni mavh etish kinoya Tag ma’no B/BX/B jadvaliKONTSEPTUAL JADVAL O’rganilayotgan hodisa, tushuncha, fikrlarni ikki va undan ortiq jihatlari bo’yicha taqqoslashni таъминлайди. Тизимли фикрлаш, маълумотларни тузилмага келтириш, тизимлаштириш кўникмаларини

B/BX/B jadvali Bilaman Bilishni xohlayman Bilib oldim So‘z ma’nolari ko’chadi, ularning o’ziga xos turlari mavjud, har bir ma’no ko’chishi turi o’ziga xos xususiyatga ega Ular o’rtasidagi umumiy jihatlar mavjudligini Ma’no ko’chishi tilda ixchamlikka intilish asosida kelib chiqqanligi, Ayrim ma’no ko’chishi bir so‘z turkumi doirasida amalga oshsa, ayrimlari bir necha turkumlar doirasida yuzaga keladi. Ma’lumotlarni tahlil qilish, solishtirish va taqqoslashning yo’l va vositalari Venn diagrammasi B /BX/B JADVALI- Bilaman/ Bilishni hohlayman/ Bilib oldim. Mavzu, matn, bo’lim bo’yicha izlanuvchilikni olib borish imkonini beradi. Тизимли фикрлаш, тузилмага келтириш, таҳлил қилиш кўникмаларини ривожлантиради. Jadvalni tuzish qoidasi bilan tanishadilar. Alohida /kichik гуруҳларда жадвални расмий

MA’NO KO’CHISHI BIRIKMASIGA VENN DIAGRAMMASI Metonimiyasr yozuvi yozuvi “Baliq skeleti” chizmasi VENNA DIAGRAMMASI - 2 va 3 jihatlarni hamda umumiy tomonlarini solishtirish yoki taqqoslash yoki qaraма- қарши қўйиш учун қўлланилади. Тизимли фикрлаш, солиштириш, таққослаш, таҳлил қилиш кўникмаларини ривожлантиради. Diagramma Venna tuzish qoidasi bilan tanishadilar. Alohida/kichik gurhlarda diagramma Vennani тузадилар ва кесишмайдиган жойларни (х) тўлдирадилар Juftliklarga birlashadilar, o’zlarining diagrammalarini taqqoslaydilar va тўлдирадилар Doiralarni kesishuvchi joyida, ikki/uch doiralar uchun umumiy бўлган, маълумотлар рўйхатини тузади. Metafora S h akliy, belgi va harakatlar orasidagi o’xshashlikka asoslanish Metonimiya O’rin joy va shaxslar, muallif,o’lchov birligi o’zaro aloqadorlik

«Baliq skeleti» chizmasi O’xshashlik aloqador butun qism vazifa Metafora metonimiya sinekdoxa sinekdoxa vazifadosh «Baliq skeleti» chizmasi - Ularni tasdiqlovchi muammochalarni aniqlash va tasdiqlash (lavha) C h izmani tuzish qoidasi bilan tanishadilar. Alohida/kichik guruhlarda yuqori “suyagida” kichik muammoni ifodalaydi, pastda esa, ushbu kichik muammolar mavjudligini tasdiqlovchi dalillar yoziladi Kichik guruhlarga birlashadilar, taqqoslaydilar, o’zlarining chizmlarini to’ldiradilar. Umumiy chizmaga keltiradilar. “ Baliq skeleti” chizmasi Bir qator muammolarni tasvirlash va uni yechish imkonini beradi. Tizimli fikrlash, tuzilmaga keltirish, tahlil qilish ko’nikmalarini rivojlantiradi Ish natijalarining taqdimoti010101 43 15 0C 1A120F 0608 14 010101 03 04090E 36 23

II-BOB. “KO‘P MA’NOLI SO‘ZLAR”MODULINI O’QITISHDA KONTSEPTUAL JADVAL GRAFIK ORGANAYZERLARDAN FOYDALANISH” MAVZUSIDAN ELEKTRON O’QUV MODULI ISHLANMASIKo’p ma’noli so’zlar mohiyatining to’la anglamaganliк Leksik tahlilni to’g’ri bajara olmaslik Ma’no ko’chish turlarini farqlay olmaslik Ko’p ma’noli so’z bilan shakldosh so’zlarni ajratolmaslik Qo’shim cha o’z устида ишлаш …03 0D 07 14 08

2.1. “KO‘P MA’NOLI SO‘ZLAR”MODULINI O’QITISHDA KONTSEPTUAL JADVAL GRAFIK ORGANAYZERLARDAN FOYDALANISH” MODULI GA MO’LJALLANGAN SILLABUSI 1. Fanning qisqacha tavsifi OTMning nomi va joylashgan manzili: Toshkent davlat pedagogika universiteti Toshkent shahar, C h ilonzor tumani, Do’mbirobod ko’chasi, 4-uy Kafedra: Boshlang’ch ta’lim metodikasi Boshlang’ich ta’lim va jismoniy madaniyat fakulteti tarkibida Ta’lim sohasi va yo’nalishi 511700 – Boshlang’ich ta’lim Bakalavr yo’nalishi uchun mo’ljallangan Fanga ajratilgan soatlar Auditoriya soatlari Mustaqil ta’lim 18Ma’ruza - 18 Amaliyot - 20 Fanning boshqa fanlar bilan bog’liqligi (prerekvizitlari): Ona tili va adabiyot fani bolalar adabiyoti, adabiyotshunoslikka kirish, psixologiya, pedagogika, etika va estetika, falsafa, umumiy tilshunoslik, o

201 7 4- fevral 2018 -yil Individual grafik asosida ishlash vaqti Dushanba, chorshanba, juma 14:00 – 17:00 1.2. Fanning mazmuni Fanning dolzarbligi va qisqacha mazmuni: O’quv fanining maqsadi: O’quv fanining maqsadi - talaba-yoshlarda ona tili faniga doir bilim, ko’nikma va malakalarni takomillashtirish. Til fani nazariy asoslarini puxta egallashlariga yordam berish; aniq, toza, ravon gapirishlariga ko’maklashish; sof adabiy tilda fikr ifodalash ko’nikmalarini o’stirish, lingvistik tahlilmalakalarini rivojlantirishdan iboratdir. Talabalar uchun talablar Fanning vazifasi – ona tilining nazariy asoslari, ifodali nutq, unga qo’yiladigan talablar, lingvistik tahlil malakalari haqida ma’lumot berish; nutqning asosiy sifatlari (to’g’riligi, aniqligi, tozaligi mantiqiyligi, ta’sirchanligi, maqsad

O’QITISHDA KONTSEPTUAL JADVAL GRAFIK ORGANAYZERLARDAN FOYDALANISH “KO‘P MA’NOLI SO‘ZLAR”MODULINI O’QITISHDA KONTSEPTUAL JADVAL GRAFIK ORGANAYZERLARDAN FOYDALANISH” MAVZUSI BO’YICHA MA’RUZA, AMALIY MASHG’ULOT VA MUTAQIL TA’LIMNING MAVZULARI Ma’ruz a Ko‘p ma’noli so’lar. So‘z ma’nolarining ko’chishi. Metafora, metonimiya, sinekdoxa, vazifadoshlik, kinoya. Ma’no Kengayishi va torayishii 2 Amaliy mashg’ulot Ko‘p ma’noli so’lar. So‘z ma’nolarining ko’chishi. Metafora, metonimiya, sinekdoxa, vazifadoshlik, kinoya. Ma’no ko’chish qonuniyatlari yuzasidan savol-javob, analiz-sintez mashqlari bajarish, test topshiriqlari bajarish 2 Mustaqil ta’lim Ko‘p ma’noli so’lar. So‘z ma’nolarining ko’chishi. Metafora, metonimiya, sinekdoxa, vazifadoshlik, kinoya. Ma’no ko’chish qonuniyatlari yuzasidan savol-ja

G‘ulomova. Hozirgi o’zbek adabiy tilidan ma’ruza matnlari (Sintaksis). Toshkent, 2001-yil. 5. Sh.Rahmatullayev. Hozirgi adabiy o`zbek tili. 2006, “Universitet” nashriyoti 6. R.Ikromova, D.Muhamedova, M.Hamroyev. Ona tilidan mashqlar to`plami Toshkent, 2009-yil Q o’shimcha adabiyotlar 1.Z.Otamirzayeva, M.Yusupova. O`zbek tili. 2004, O`AJBNT» markazi. 2. R.Ikromova D.Muhamedova, D.Shodmonqulova, X. G‘ulomova. Hozirgi o’zbek adabiy tilidan ma’ruza matnlari (Sintaksis). Toshkent, 2001-yil. 3. Sh.Rahmatullayev. Hozirgi adabiy o`zbek tili. 2006, “Universitet” nashriyoti 4. R.Ikromova, D.Muhamedova, M.Hamroyev. Ona tilidan mashqlar to`plami Toshkent, 2009-yil Internet saytlari: www.susov.ru www.ziyo.net www.google.uz www.tdpu.uz www.pedagog.uz Ta’lim natijalari nazorati va baholanish Maksimal bal

Oraliq nazorat 20 ball Yozma ish Mustaqil ish 20 ball Tilshunoslikka kirish faniga doir internetdan ma’lumotlar olish, to’plash va tahlil qilish ko’nikmalarining shakllanganligi. Yakuniy nazorat Yozma ish 30 ball Bakalavrning fan bo’yicha o’zlashtirish ko’rsatkichining namunaviy mezonlari - Xulosa va qarorlar qabul qilish, - ijodiy fikrlay olish, - mustaqil mushohada yurita olish, - olgan bilimlarini amalda qo’llay olish, - mohiyatini tushuntirish, bilish, aytib berish, tasavvurga ega bo’lish. 86-100 ball - mustaqil mushohada yurita olish, - olgan bilimlarini amalda qo’llay olish, - mohiyatini tushuntirish, bilish, aytib berish, - tasavvurga ega bo’lish. 71-85 ball - mohiyatini tushuntirish, - bilish, aytib berish, - tasavvurga ega bo’lish. 55-70 ball O’QUV FANNING SIY O SATI Bakalavrlar u

talablar rioya qilish; - mashg’ulotlar vaqtida o’qituvchining ruxsatisiz auditoriyadan chiqmaslik (umuman dars jarayonida auditoriyadan sababsiz chiqishga ruxsat berilmaydi); - uy vazifasi va mustaqil ish topshiriqlarini o’z vaqtida va sifatli bajarish; - har qanday holatda ham qoldirilgan darslar qayta o’zlashtirilishi shart; - ma’ruza va amaliyot darslariga oldindan tayyorlanib kelish va faol ishtirok etish; - qo’shimcha ravishda bajarilgan taqdimot, mustaqil ish, referat hamda fikrlash darajasi, turli xil tadbirlar va ilmiy- amaliy anjumanlarda ma’ruzalar bilan ishtirok etganligi uchun rag’batlantirish ballar beriladi; - bakalavr reyting balldan norozi bo’lsa fan bo’yicha nazorat turlari e’lon qilingan vaqtdan boshlab 1 kun mobaynida fakul ь tet dekaniga ariza bilan murojaat qiladi va a

Vaqti: 2 soat Talabalar soni: 5 0 ta Mashg'ulot shakli Ma`ruza ma shg`loti Ma`ruza masg''uloti rejasi 1. Leksikologiya , uning obyekti , vazifalari 2. So‘zning leksik va grammatik ma ’ nolari . 3. Bir ma ’ noli va Ko‘p ma ’ noli so‘zlar . 4. So‘z ma ’ nosining o ’ zgarishi . 5. So‘z ma ’ nosining o ’ zgarishi . O'quv mashg'ulotning maqsadi Talabalar Leksikologiya, uning obyekti, vazifalari. So‘zning leksik va grammatik ma’nolari. Bir ma’noli va Ko‘p ma’noli so‘zlar. So‘z ma’nosining o’zgarishi. Ma’no ko’chishi, kengayishi, torayishi mavzusi haqida tushuncha berish. O'qiituvchining vazifasi: 1.Leksikologiya haqidagi nazariy bilimlarini aniqlash 2. So‘zning leksik va grammatik ma’nolari bo'yicha umumiy tasavur hosil qldirish 3 Bir ma’noli va Ko‘p ma’noli so‘zlar h

4. Vazifadoshlik va kinoya yo’li bilan ma’noning ko’chishi Ma’noning ko’chishi – bir predmet (yoki hodisa) nomining keyinchalik boshqa predmet yoki hodisani anglatish xususiyatiga ega bo’lishi. Bunday ko’chish shu nom bilan atalayotgan ikki yoki undan ortiq predmet (hodisa) o’rtasidagi aloqadorlikka asoslanadi. Masalan, nafas so‘zining bosh (to’g’ri) ma’nosi “o’pkaga olinadigan va undan chiqariladigan havo”dir, ammo nafasingizni iliq qiling deganda nafas so‘zi “havo”ni emas, “gap” va “niyat”ni ifodalamoqda, chunki nafas olish va nafas chiqarishsiz gap shakllanmaydi, gapsiz esa fikr-niyat ifodalanmaydi: nafas, gap, fikr-niyat o’rtasidagi ana shu aloqa va bog’lanish nafas so‘zining mazmun mundarijasidagi ma’no ko’chishlariga sabab bo’lgan. Ma'no ko'chishning nima asosda ro’yobga chiq

to'qson besh - o'lchov birligi = to'qson besh choy - choy navi; 4) muallifning nomi uning asarlariga ko'chiriladi: Navoiyni ko ' r mutolaa qilgan. 3. Sinekdoxa (grekcha: birga anglash, nazarda tutish) - shaxs yoki predmet qismi nomini aytish bilan o'zini tushunish yoki o'zining nomini aytish bilan uning qismini tushunish asosida ma'no ko'chishidir. 1) qism nomi butunga ko'chadi: Dunyoda o'zimizdan keyin qoladigan tuyog'imiz... (A. Qodiriy). Tirnoq (farzand ma'nosida), ko'z (mahalla qora ko'zlari), quloq (Eshitgan quloq nima deydi?), qo’l, oyoq (egri qo'llar, qing'ir oyoqlar - o'g'rilar ma'nosida), bosh (Bu bosh nimalarni ko'rmadi!), yostiq (hayot, umr ma'nosida - Urush Ko‘plarning yostig'ini quritdi

yo’li bilan ko’chirishda predmetlar orasidagi tashqi ko’rinish jihatidan, material jihatdan o’xshashlik asosga olinsa, funksional ko’chirishda vazifa jihatidan o’xshashlik nazarda tutiladi. Masalan, qush tanasidagi uchish uchun xizmat qiluvchi a’zo qanot deyiladi. Shunga o’xshash vazifani bajaruvchi qism samolyotga nisbatan ham qanot deb nomlangan. Yana misollar: chiroq (qora chiroq – sham chiroq – kerosin bilan yonadigan, shishali chiroq - elektrolampochka), siyoh (yozuv uchun ishlatiladigan qora rangli suyuqlik) – siyoh (yozuv uchun ishlatiladigan suyuqlik, rangi har xil bo’laveradi) kabi. Vazifadoshlik asosida ma’no ko’chishida Ko‘pincha shakliy o’xshashlik ham qatnashadi. Masalan, yuqorida keltirilgan qanot so‘zida shakl jihatidan, ko’mir so‘zida rang jihatidan, siyoh so‘zida holat (su

3. “Matematik” sinfdoshimiz bu masalani zo’rg’a 3 soatda yechdi. Tag ma'no - butun boshli gapning, hatto kichik hajmdagi matnning ko'chma ma'noda qo'llanishidir. Xotin: Sizga tekkuncha alvastiga tegsam bo'lmasmidi?! Er: Afsuski, yaqin qarindoshlar orasida nikoh man qilingan. So‘z ma’nosining ko’chishida birinchi ikki usul ancha keng tarqalgandir. Musta hkamlash uchun savol va topshiriqlar: 1. “ Leksikologiya ” so‘zining ma ` nosi va mo h iyatini tushuntiring. 2. So‘zning lug`aviy ma’nosi deganda nimani tushunasiz? 3. So‘zning grammatik ma`nosi deganda nimani tushunasiz? 4. Hissiy-ta’siriy bo’yoqlar haqida gapiring. 5. Uslubiy belgi nima? 6. Bir ma’noli so‘zlar haqida gapiring va misollar keltiring. 7. Ko‘p ma’noli so‘zlar haqida gapiring va misollar keltiring. 8. Ko‘p m

Vaqti: 2 soat Talabalar soni: 25 ta Mashg'ulot shakli Amaliy ma shg`ulot Amaliy masg''uloti rejasi 1Tashkiliy qism. 1. Savol-javob asosida talabalar bilimini aniqlash va mustahkamlash 2. Mavzuga oid mashqlar orqali talabalar bilimini tekshirish va mustahkamlash. 3. Uyda bajarilgan mustaqil ishlar asosida talabalar bilimini aniqlash va baholash. 4. Texnologiyasi orqali talabalar bilimini baholash va mustahkamlash 5. Mustaqil ish asosida talabalar bilimini tekshirish va baholash. 6. Test texnologiyasi orqali talabalar bilimini nazorat qilish va baholash Mavzuni yakunlash. O'quv mashg'ulotning maqsadi Talabalarning « Leksikologiya, uning obyekti, vazifalari. So‘zning leksik va grammatik ma’nolari. Bir ma’noli va Ko‘p ma’noli so‘zlar. So‘z ma’nosining o’zgarishi. Ma’no ko’c

1 Savol-javob asosida talabalar bilimini aniqlash va mustahkamlash 3.Mavzuga oid mashqlar orqali talabalar bilimini tekshirish va mustahkamlash. 4.Uyda bajarilgan mustaqil ishlar asosida talabalar bilimini aniqlash va baholash. 5.Blits texnologiyasi orqali talabalar bilimini baholash va mustahkamlash. 6.Mustaqil ish asosida talabalar bilimini tekshirish va baholash. 7. Test texnologiyasi orqali talabalar bilimini nazorat qilish va baholash. 1) auditoriyaning sanitariya holati, davomat, mavzu, uyga berilgan topshiriqlar aniqlanadi, guruh jurnali rasmiylashtiriladi; 2) talabalar « Leksikologiya, uning obyekti, vazifalari. So‘zning leksik va grammatik ma’nolari. Bir ma’noli va Ko‘p ma’noli so‘zlar. So‘z ma’nosining o’zgarishi. Ma’no ko’chishi, kengayishi, torayishi » mavzusi yuzasidan 1- ilov

8.Mavzuni yakunlash. munosarada ishtirok etadilar; 5) talabalar « Leksikologiya, uning obyekti, vazifalari. So‘zning leksik va grammatik ma’nolari. Bir ma’noli va Ko‘p ma’noli so‘zlar. So‘z ma’nosining o’zgarishi. Ma’no ko’chishi, kengayishi, torayishi » mavzusi yuzasidan 4- ilovada berilgan blits savollariga javob beradilar; 6) talabalar « Leksikologiya, uning obyekti, vazifalari. So‘zning leksik va grammatik ma’nolari. Bir ma’noli va Ko‘p ma’noli so‘zlar. So‘z ma’nosining o’zgarishi. Ma’no ko’chishi, kengayishi, torayishi » avzusi yuzasidan 5-ilovada berilgan mustaqil ishni amalga oshiradilar; 7) talabalar « Leksikologiya, uning obyekti, vazifalari. So‘zning leksik va grammatik ma’nolari. Bir ma’noli va Ko‘p ma’noli so‘zlar. So‘z ma’nosining o’zgarishi. Ma’no ko’chishi, kengayishi, toray

Ta'lim shakli Yakka tartibdagi savol-javob, guruhlarda ishlash Ta'lim sharti Auditoriya, O‘ T V dan foydalanish So‘zning leksik va grammatik ma’nolari. Bir ma’noli va Ko‘p ma’noli so‘zlar. So‘z ma’nosining o’zgarishi. Ma’no ko’chishi, kengayishi, torayishi. Amaliy mashg’ulotning texnologik kartasi Dars bosqichlari va vaqti O'qituvchi Talaba 1-boqich Kirish (5 daqiqa) 1.Ma`ruza mashg'ulotning tashkiliy qismini amalga oshiradi, mavzu (Orfoepiya. Fonetik yozuv (transkripsiya). maqsadi , r e jasini e ' lon qil adi. 1.Eshitadi, yozadi, javob beradi. . 2-bosqich Asosiy bosqich (70 daqiqa) 1. Savol-javob asosida talabalar bilimini aniqlash va mustahkamlash . 2.Mavzuga oid mashqlar 1. Eshitadi, javob beradi 1) talabalar « Leksikologiya, uning obyekti, vazifalari. So‘zning leksi

orqali talabalar bilimini tekshirish va mustahkamlash. 3.Uyda bajarilgan mustaqil ishlar asosida talabalar bilimini aniqlash va baholash. 4.Blits texnologiyasi orqali talabalar bilimini baholash va mustahkamlash 5.Mustaqil ish asosida mavzusi yuzasidan 1-ilovada berilgan savollarga javob beradilar, munozarada ishtirok etadilar; 2) talabalar « Leksikologiya, uning obyekti, vazifalari. So‘zning leksik va grammatik ma’nolari. Bir ma’noli va Ko‘p ma’noli so‘zlar. So‘z ma’nosining o’zgarishi. Ma’no ko’chishi, kengayishi, torayishi » mavzusi yuzasidan 2- ilovada berilgan mashqlarni bajaradilar, bir-birlarining javoblarini to’ldiradilar; 3) talabalar « Leksikologiya, uning obyekti, vazifalari. So‘zning leksik va grammatik ma’nolari. Bir ma’noli va Ko‘p ma’noli so‘zlar. So‘z ma’nosining o’zgarishi

talabalar bilimini tekshirish va baholash. 6. Test texnologiyasi orqali talabalar bilimini nazorat qilish va baholash asosida o’z mustaqil ishlarini himoya qiladilar, munosarada ishtirok etadilar; 4) talabalar « Leksikologiya, uning obyekti, vazifalari. So‘zning leksik va grammatik ma’nolari. Bir ma’noli va Ko‘p ma’noli so‘zlar. So‘z ma’nosining o’zgarishi. Ma’no ko’chishi, kengayishi, torayishi » mavzusi yuzasidan 4- ilovada berilgan blits savollariga javob beradilar; 5) talabalar « Leksikologiya, uning obyekti, vazifalari. So‘zning leksik va grammatik ma’nolari. Bir ma’noli va Ko‘p ma’noli so‘zlar. So‘z ma’nosining o’zgarishi. Ma’no ko’chishi, kengayishi, torayishi » avzusi yuzasidan 5- ilovada berilgan mustaqil ishni amalga oshiradilar; 6) talabalar «

Leksikologiya, uning obyekti, vazifalari. So‘zning leksik va grammatik ma’nolari. Bir ma’noli va Ko‘p ma’noli so‘zlar. So‘z ma’nosining o’zgarishi. Ma’no ko’chishi, kengayishi, torayishi » mavzusi yuzasidan 6- ilovada berilgan test savollariga javob beradilar 3 -bosqich Yakuniy bosqich (5 daqiqa) 1.Talabalarni rag’batlantirish, baholarni e'lon qilish, uyga vazifa berish, mashg’ulotga yakun yasash. 2. Adabiyotlar ro`yhatini beradi 1.Eshitadi, yozadi, bilib oladi. 2. Eshitadi yozib oladi. Darsning borishi Tashkiliy qism: Auditoriyaning sanitariya holati, davomat, mavzu, uyga berilgan topshiriqlar aniqlanadi, guruh jurnali rasmiylashtiriladi. Mashg’ulot mazmuni, maqsadi va o’tkazilish tartibi tushuntiriladi. Asosiy anglash bosqichi. 1-ilova . Кичик гуруҳлар билими quyidagi savollar asosid

1. Leksikologiya bo’limining obg’ektiga nimalar kiradi? 2. So‘zning leksik ma’nosi nima? 3.So‘zning grammatik ma’nosini izohlang. 4.Bir va Ko‘p ma’noli so‘zlarni tushuntirib bering. 5. So‘zning o’z va ko’chma ma’nosini tushuntirib bering. 6.So‘z ma’nolarining o’zgarishini misollar asosida tushuntirib bering. 7.Ma’no ko’chishi hodisalarini misollar orqali tushuntirib bering. 8. Ma’no kengayishi va ma’no torayishi hodisalarini izohlang. Savol-javob jarayonida mavzu materiallarining izchilligi va uzviyligiga amal qilinadi, talabaning javobini ikkinchi bir talaba tomonidan to’ldirilishi uchun imkoniyat yaratib beriladi. Talabalar faolligini ta’minlash maqsadida har bir talabaning javobi o’z vaqtida belgilangan ballar asosida baholanib boriladi. 2-ilova.Mavzuga oid mashqlar orqali talabalar bil

SHorahmedov.) 9. Bir samovar bilan bir necha choynak meniki bo’ldi. (S. A.) 10. Otlarni saroyga bog’lab, o’zlari samovarga kirishdi. (H. Nu’mon, A. SHorahmedov.) II. 1. U yil oxirida xizmati uchun boydan ma’lum miqdorda tuyoq oladi. Bu yilgi oladigan tuyog’i ham noma’lum. (H. Nu’mon, A. SHorahmedov.) 2. Otlarning tuyoqlari... qattiq yerdan... toshlarni taraqlatib ketar edi. (S. B.) 3. Mana menam suv to’la ariq labida quruq labman. (H. Nu’mon, A. SHorahmedov.) 4. Barmog’imning tirnog’i etidan ajrab ketdi. (N. S.) 5. Xushro’y bitta-yu bitta qizi. Befarzand o’tdim deganda ko’rgan tirnog’i. (H. Nu’mon, A. SHorahmedov.) 6. — Sizlar menga ishonaveringlar, — dedi Nosir mamash ohu ko’z yigitga choy uzatib... — Siz Haydarbek emassiz! — dedi burgut ko’z yigit. — Bu yog’i endi o’zlaringizga bog’liq.

Harakat- Qarzni uzmoq Fikrni bo’lmoq nomi shu narsaga asoslangan o'lchov birligi nomiga ko'chiriladi: ostonam tuyoq ko'rmagan. 4-ilova.Blits texnologiyasi orqali talabalar bilimini baholash va mustahkamlash № Blits savollari Tal. javobi To’g. Jav. Savollarga javoblar 1 So‘zning gapdan tashqarida ifodalaydigan ma’nosi qanday ma’no hisoblanadi? 2 Gazeta, ravish 2 Faqat bir ma’noli so‘zlar berilgan qatorni aniqlang. 4 Ma’no torayishi 3 Ko‘p ma’noli so‘zlar berilgan qatorni toping. 10 Bir ma’nolilik 4 Atoqli ot turdosh otga ko’chsa qanday ma’no o’zgarishi hosil bo’ladi? 5 Ma’no kengayishi 5 Turdosh ot atoqli otga ko’chsa qanday ma’no o’zgarishi sodir bo’ladi? 7 Metafora 6 Butunni ifodalash orqali qism, qismni ifodalash asosida butunni anglash asosida ma’no ko’chishi nima deb yuriti

8 Men 11da keldim gapida ma’no ko’chishining qaysi turi qo’llangan? 9 Kinoya 9 Uyda har kuni “dushman” tomondan bir vakil bo’ladi. Gapida ma’no ko’chishining qaysi shakli qo’llangan? 6 Sinekdoxa 10 Monosemiya hodisasi qanday ma’noni anglatadi? 1 So‘zning asl o’z ma’nosi Talabalar savollarga javoblarni belgilaganlaridan so’ng javoblar mavjud ikkinchi shakl namoyish etiladi va talabalar o’z xato va kamchiliklarini bilib olish imkoniyatiga ega bo’ladilar. Blits savollari ifodalangan varaqlar talabalarga tarqatilishi yaxshi samara beradi. 5. Mustaqil ish. Talabalar o’tirgan joylariga qarab 6 qatorga bo’liniadilar va har bir qatorga alohida quyidagi tartibda o’tilayotgan mavzu asosida mustaqil ishi topshiriladi:(Bajarilgan ishning sifati gapning mazmuni, tarbiyaviy ahamiyati hamda talabaning o’

natijalari keyingi mashg’ulotgacha e’lon qilinadi.) Namuna 1. Quyida berilgan so‘z qo‘shilmalaridagi suzmoq so‘zi qanday so‘z? Oshni suzdi, suvda suzdi, sigir suzdi. A) omonim B) paronim C) sinonim D) Ko‘p ma’noli so‘z 2. Ko‘p ma’noli so‘z har bir ma’nosi bilan ayrim-ayrim so‘zlarga antonim bo‘lishi mumkinmi? A) Ko‘p ma’noli so‘z faqat bir ma’nosi bilan boshqa bir so‘zga antonim bo‘lishi mumkin B) bir ma’noli so‘zlargina antonim bo‘lishi mumkin C) har bir ma’nosi bilan ayrim-ayrim so‘zlarga antonim bo‘lgan so‘zlar Ko‘p ma’noli so‘z hisoblanmaydi D) Ko‘p ma’noli so‘z har bir ma’nosi bilan ayrimayrim so‘zlarga antonim bo‘lishi mumkin 3. Qurilishda men boshliqman, Bo‘riyev. Mablag‘ ham, odamlar ham, jumladan, siz ham mening ixtiyorimdasiz. Ushbu gapdagi ixtiyor so‘zi o‘rnida quyidagi so‘zlarn

A) adil-odil B) adolatli-odil C) adil-tik D) odil-adl 7. O‘chib borayotir qanchalar kalom, Ne-ne bitiklar ham yo‘qdir, vassalom, Dunyoda faqat bir sobit suxan bor: U o‘z farzandingga o‘zing qo‘ygan nom (A.O.) Banddagi sobit so‘zining sinonimi... A) yoqimli B) ishonchli C) qat’iy D) doimiy 8. Quyidagi hodisalarning qaysi biri uchun shakliy bir xillik xos? A) Ko‘p ma’noli so‘zlar uchun xos B) omonimlarga xos C) paronimlarga xos D) A va B 9. Qaysi so‘zlar o‘zaro paronim emas? A) yuvindi – yuvundi B) yoriq – yorug‘ C) charlamoq – chorlamoq D) archish – artish 10. Quyidagi hodisalarning qaysilari mustaqil so‘z turkumlarining barchasi uchun xos? 1) Ko‘p ma’nolilik; 2) sinonimiya; 3) omonimiya; 4) antonimiya. A) 1 B) 1, 2 C) 1, 2, 3 D) 1, 2, 3, 4 7.Mashg’ulotni yakunlash.O’qituvchi mashg’ulotning

Keysni ko’rib chiqishda ta’lim oluvchilar ta’lim olish jarayonini yaratadilar va jarayonda o’zaro harakatda haqiqiy fikr almashish holatlarini yaratadilar. Keys-stadi usuli qo’llanilgan o’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi Ishlar bosqichi va mazmuni F a o l i ya t ta’lim beruvchi ta’lim oluvchi Tayyorgarlik Tanishish uchun talabalarga keys materiallarini tayyorlaydi va avvalgi mashg’ulotlarda tarqatadi. Keys mazmuni bilan tanishadilar 1 – bosqich O’quv mashg’ulotiga kirish (5 daq.) 1.1. O’quv mashg’ulotining mavzusi, maqsadi, kutilayotgan natijalar va uni olib borish rejasi bilan tanishtiradi. Keys ahamiyatini va uni kasbiy bilimlarni rivojlanishiga ta’sirini tushuntiradi. Diqqat qiladilar. 2 - bosqich Bilimlarni faollashtirish (10daq.) 2.1. Talabalar bilimini faollashtirish maqsadid

yechadilar. IV -bosqich Kichik guruhlarda ishlash (20 daq.) 4.1. Talabalarni kichik guruhlarga bo’ladi va topshiriq beradi: vaziyatni muhokama qilish va tahlil qilib ko’rish, guruh uchun vaziyatni tahlil qilish varag’ini to’ldirish, yechish tartibini ishlab chiqish, topshiriqni yechish, taqdimotga tayyorlanish Keysni yechish va taqdimot varag’ini tayyorlash bo’yicha harakatlar qiladilar V-bosqich Taqdimot (20 daq.) 5.1. Taqdimot, muhokama va guruhlar taqdimotini o’zaro baholashni tashkillashtiradi. Javoblarni sharhlaydi, tahlil qilish va muammoli vaziyatni yechish jarayonida qilingan xulosalarga e’tibor qaratadi. Keys bo’yicha o’zining javobini havola qiladi (№ Ilova) Guruhlar taqdimot qiladilar Boshqa talabalar munozarada ishtirok etadilar, savollar beradilar Metonimiya – so’z ma’nolaring

Mustaqil o’rganish uchun topshiriqlar 1. Ma’no ko’chish turlari haqida ma’lumot bering. 2. Ma’no ko’chishining har bir turiga misollar keltiring. 3. Ma’no ko’chishi, kengayishi va torayishi tushunchalarinig o’zaro munosabatlarini aniqlang. 4. Ko‘p ma’noli va shakldosh so‘zlarning o’zaro farqi nimadan iborat? Tayanch ibora va tushunchalar (glossariy) 1. Bir va Ko‘p ma’nolilik. 2. Monosemiya va polisemiya hodisalari. 3. Bosh ma’no va ko’chma ma’nolar. 4. Metafora.Metonimiya. Sinekdoxa.Kinoya. Vazifadoshlik. Sinekdoxa- bu butunni ifodalash orqali qismni va aksincha qismni ifodalash asosida butunni ifodalash anglaniladi Butun oilaning taqdiri mana shu tuyoqqa qarab qolgan edi Urush millionlab begunoh kishilarning yostig’ini quritdi

XULOSA VA TAVSIYАLAR Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o’zbek tili va adabiyoti universiteti huzuridagi pedagogik kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tarmoq markazida tinglovchi sifatida quyidagi xulosalarga keldik: - ta’lim tizimida fanlarni o’qitishda kontseptual jadval grafik organayzerlarni o’quv jarayoniga kiritish yuqori samaradorlikni ta’minlaydi. Bundan tashqari, o’quv jarayonini kontseptual jadval grafik organayzerlar yordamida tashkil qilish bilim oluvchi uchun keng imkoniyatlar yaratadi, olinayotgan bilimlar yaxlitligini, tezkorligini ta’minlaydi. SHuningdek, o’rganilayotgan mavzu doirasidagi qo’shimcha ma’lumotlarni tezkorlik bilan olish, mustaqil ishlash imkoniyatlari yaratiladi. Demak, ta’lim jarayonlarida kontseptual jadval grafik organayzerlar,

o’qitishda qo’llaniladigan an’anaviy va noan’anaviy ta’lim texnologiyalarini kontseptual jadval grafik organayzerlarni muammo sifatida tadqiq etdik, tahlil qildik, ularning ijobiy va salbiy tomonlarini ko’rsatishga harakat qildik; “Ko‘p ma’noli so‘zlar” modulini o’qitishda foydalalaniladigan grafik organayzerlardan foydalanish uslubiyotini ishlab chiqdik, amaliyotda qo’lladik. Kontseptual jadval grafik organayzerlar dan foydalanishga doir didaktik materiallar tizimini yaratdik. Malaka oshirish davomida bajargan ushbu bitiruv loyihasini amalga oshirish davomida quyidagi takliflarni kiritmochiman: “Ko‘p ma’noli so‘zlar” modulini o’qitishda grafik organayzerlardan foydalanishda rivojlangan mamlakatlarning ta’lim tizimadagi yuruqlardan va fan yangiliklaridan keng foydalanish lozim. Ushbu modul

IZOHLAR Grafik organayzerlar – o’quv jarayonida qo’yilgan maqsadga erishishda yordam beruvchi chizma, jadval, grafiklar majmui. Agar grafik organayzerlarni o’qituvchi tayyor, to’ldirilgan holda qo’llasa, vosita vazifasini, o’quvchilarning mashg’ulot mavzusiga doir bilimlarini mustahkamlash va fikrlashini rivojlantirish maqsadida ishlatilsa, metod vazifasini bajaradi. Klaster (Klaster-tutam, bog’lam) – axborot xaritasini tuzish yo’li; barcha tuzilmaning mohiyatini markazlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil atrofida g’oyalarni yig’ish. Pedagogik texnologiya – bu muayyan loyiha asosida tashkil etiladigan, aniq maqsadga yo’naltirilgan hamda ushbu maqsadning natijalanishini kafolatlovchi pedagogik faoliyat jarayonining mazmunidir . O’qitish texnologiyasi – o’quv mashg’ulotin

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI 1. Sh.Mirziyoev. Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik – har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo’lishi kerak – T.: O’zbekiston, 20107 2. H.Jamolxonov. Hozirgi o`zbek adabiy tili. 2005, “Talqin” nashriyoti 3. M.Hamroyev, D.Muhamedova, D.Shodmonqulova, X. G‘ulomova, Sh.Yo‘ldosheva. Ona tili. Toshkent, 2007-yil. 4. Z.Otamirzayeva, M.Yusupova. O`zbek tili. 2004, O`AJBNT» markazi. 5. R.Ikromova D.Muhamedova, D.Shodmonqulova, X. G‘ulomova. Hozirgi o’zbek adabiy tilidan ma’ruza matnlari (Sintaksis). Toshkent, 2001-yil. 6. Sh.Rahmatullayev. Hozirgi adabiy o`zbek tili. 2006, “Universitet” nashriyoti 7. R.Ikromova, D.Muhamedova, M.Hamroyev. Ona tilidan mashqlar to`plami Toshkent, 2009-yil. 8. Azizxo’jaeva N.N. O’qituvchi tayyorlashn

12. Klarin M.V. Innovatsionnыe modeli obucheniya v zarubejnыx pedagogicheskix klassax. – M., 1994. – 178 s. 13. Tolipov O’.Q., Usmonboeva M. Pedagogik texnologiya: nazariya va amaliyot. – T.: Fan, 2005. – 205 b. 14. Xodjaev B.X., Zufarov SH.M. Pedagogik innovatika. – T.: “Fan va texnologiya” nashriyoti, 2010. – 80 b. 15. Yo’ldoshev I., Muxamedova S., Saripova. O’, Madjidova R. Tilshunoslik asoslari. T. – 2013. 16. Mechkovskaya N. B. Umumiy tilshunoslik, tillarning tuzilmaviy va ijtimoiy tipologiyasi. T., 2006 Internet saytlari: 17. www . susov . ru 18. www . ziyo . net 19. www.google.uz 20. www.tdpu.uz 21. www.pedagog.uz 22. www.edu.uz 23. www.tdpu-INTRANET.ped 24. www.nutq.intal.uz

Купить