Информация о документе

Цена 3000UZS
Размер 3.0MB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение pptx
Раздел Презентации
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Kolorado qo‘ng‘izi (Leptinotarsa decemliniata Say) va unga qarshi kurash choralari samaradorligi

Купить
  Mavzu: Kolorado qo’ng’izi (Leptinotarsa decemliniata Say) va unga qarshi kurash choralari samaradorligi • Ma’lumki O’zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishgandan so’ng qishloq xo’jaligining barcha sohalarida, jumladan sabzavot va kartoshkachilikka ham katta e’tibor qaratildi . Ayniqsa aholini meva-sabzavot, kartoshka va poliz mahsulotlariga bo’lgan ehtiyojlarini qondirish uchun ekin maydonlarida sabzavot ekinlari salmog‘ini o’rtacha yilga 3 mln tonnaga, poliz ekinlari 1 mln tonnaga, kartoshkachilikni esa 400-500 ming tonnaga yetkazish ko’zda tutilgan edi. Kartoshkachilik sohasida yuqori hosil yetishtiruvchi xo’jaliklar, brigada, zvenolar misolida Toshkent tumani 156, Bo’stonliq tumanida 178, Samarqand tumanida 175 sentner/ga hosil olinmoqda. Kartoshkadan O’zbekiston sharoitida ikki marta hosil olish kasallik va zararkunandalarni yo’qotish, mavjud imkoniyatlardan to’g‘ri foydalanish hozirgi kunda muhim ahamiyat kasb etadi. Tadqiqot obyekti va predmeti: • S amarqand viloyati PastDarg’om tumani sharoitida yetishtirilayotgan kartoshka dalalarining kemiruvchi zararkunandasi Kolorado qo’ng’izi (Leptinotarsa decemliniata Say ) tadqiqot obyekti hisoblanadi. • Kartoshka ekiladigan dalalarining kemiruvchi zararkunandasi Kolorado qo’ng‘izi biologiyasi, ekologiyasi tarqalishi , t ajriba o’tkazish uslubi, maqsadi va vazifalari tadqiqotning predmeti hisoblanadi Tajriba o’tkazish uslubi, maqsadi va vazifalari . • Kolorado qo’ng‘izi O’zbekiston sharoitida jumladan Samarqandda ham kartoshka va boshqa ekinlarga katta zarar keltirmoqda. Lekin bu hasharot bizning sharoitda deyarli o’rganilmagan. AQSh, Kanada Yevropa mamlakatlari iqlim sharoitida ma’lumotlar yetarli bo’lsada, O’zbekiston sharoitida oid ma’lumotlar kam, shu tufayli Samarqand D avlat U niversiteti Agrokimyo va o’simliklarni himoya qilish kafedrasi o’qituvchilari rahbarligida Pastdarg‘om tumanida kolorado qo’ng‘izi bo’yicha kuzatishlar olib borishni maqsad qilib qo’ydik. Kolorado qo’ng‘izi biologiyasi, ekologiyasi tarqalishiga doir ma’lumotlar • Kolorado (kartoshka) qo’ng‘izi bargxo’rlar oilasiga mansub bo’lib, bu oila o’z ichiga 20000 dan ortiq turni oladi. Amerikalik entomolog olim Sey tomonidan 1821 yilda ta’riflangan. • Qo’ng‘iz oval shaklda, ustki tomoni birmuncha bo’rtib chiqqan, osti tomoni yassi, asosiy rangi somonsimon-sarg‘ish tusdan sarg‘ish qo’ng‘ir tusgacha o’zgaradi. Qo’ng‘iz urg‘ochilari 8- 16,5 mm, erkagi 7-12,5 mm, eniga esa 0,8-1,5 mm kattalikda, lichinkalari- katta lichinkalari 15 mm, tanasi yopishqoq go’shtli, semiz. • AQShda yilning kelishiga qarab 1-4 martacha, Kanadada 1-2, Fransiyada 2-3, Germaniyada 1-2 marta, Rossiyada 2-3 avlod berishi kuzatilgan. Pastdarg‘om tumanida kolorado qo’ng‘izining rivojlanish 201 6 y № Kolorado qo’ng‘izining rivojlanish davrlari. Paydo bo’lish kunlari. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 Qo’ng‘izning qishdan chiqishi Ko’plab juftlashishi 1-avlod tuxum quyishi Lichinkalarni chiqishi 1 yosh 2 yosh lichinkalar paydo bo’lishi 3 yosh lichinkalar paydo bo’lishi 4 yosh lichinkaga o’tishi G‘umbakka aylanishi Ikkinchi avlod boshlanishi Juftlashish kunlari Lichinkalarning chiqishi 2 yosh lichinkalar 3 yosh lichinkalar 4 yosh lichinkalar G‘umbakka o’tishi 3- avlod Juftlashish Tuxum quyishi Lichinka chiqishi 2-yosh lichinkaga o’tishi 3-yosh lichinkaga o’tishi 4-yoshga aylanishi G‘umbakka o’tishi Qo’ng‘iz chiqishi Qishlashga ketishi 1-12.04 13-22.04 19-30.04 7-10.05 3-21.05 23-26,05 26-30.05 2-6.06 5-12.06 17-19.06 20-25.06 25-06.06 29-06.07 04-07.07 03-12.07 18-27.07 20-25.07 24-30.07 07-08.08 12-18.08 18-28.08 12-08.09 12-08.09 14-28.09 29-07.10 • . Pestitsidlarning ishchi aralashmalari sarfi esa, hamma variantlarda bir xil ko’rsatkichda 200-250 l/ga hisobida olinadi. Pestitsidlarning biologik samaradorlik ko’rsatgichlari Abbot formulasida aniqlandi. • S= (A-B * 100) % • S-biologik samaradorlik % • A-hasharotning ishlov berishdan oldingi miqdori dona. • B-hasharotning pestitsidlar bilan ishlagandan keying miqdori, dona. • 100-foizdagi ifodasi. • Pestitsidlarning biologik samaradorligi har qaysi variant uchun alohida–alohida aniqlandi. № Variant lar Tajribadagi o’simliklar soni, dona Kuzatuv o’tkazilgan kunlarda qo’ng‘izlar soni o’rtacha, 5- o’simlikda   Biologik samaradorlik %   Ishlov berilgan Hisob o’tkazilgan Himoyalashdan oldin   Himoyalashdan keyingi kunlar 5 10 15 20 1 Nazorat (pestitsid purkalmagan) 10 5 17,5 21,5 25,9 30,1 35,0 - 2 Desis 2,5 k.e -0,4 l/ga 10 5 13,1 3,1 6,0 12,1 18,2 76,4 3 Fazalon 35% k.e -2,0 l/ga 10 5 11,9 3,6 5,9 12,9 19,5 70,0 4 Sumi-Alfa -0,4 l/ga 10 5 12,1 4,6 13,1 14,6 22,1 62,4Kolorado qo’ng‘iziga qarshi kimyoviy usul natijalari. Tajribadagi insektisidlarning qo’ng‘izlarga ta’siri. № Variant lar Tajribadagi o’simliklar soni, dona Kuzatuv o’tkazilgan kunlarda lichinkalar soni o’rtacha, 5- o’simlikda   Biologik samaradorlik %   Ishlov berilgan Hisob o’tkazilgan Himoyalashdan oldin   Himoyalashdan keyingi kunlar 5 10 15 20 1 Nazorat (pestitsid purkalmagan) 10 5 17,3 25,6 33,4 46,5 64,0 - 2 Desis 2,5 k.e -0,4 l/ga 10 5 16,6 7,1 7,1 3,4 7,9 87,2 3 Fazalon 35% k.e -2,0 l/ga 10 5 17,4 12,1 6,0 3,6 5,8 79,3 4 Sumi-Alfa -0,4 l/ga 10 5 18,5 10,3 5,2 8,6 11,9 71,8Tajribadagi insektisidlarning kolorado qo’ng‘izi lichinkalariga ta’siri. № Tajriba variantlari Qaytariqlardagi hosildorlik, s/ga Qo’shimcha hosil   I II III o’rtacha s/ga % 1 Nazorat (pestitsid purkalmagan) 117,1 112,2 116,3 115,2 - 100,0 2 Desis 2,5 k.e -0,4 l/ga 135,6 134,3 138,1 136,0 20,8 118,1 3 Fazalon 35% k.e -2,0 l/ga 137,3 135,1 130,3 133,9 18,7 116,1 4 Sumi-Alfa -0,4 l/ga 132,0 126,3 130,5 129,6 14,4 112,5Kolorado qo’ng‘iziga qarshi kurashishning kartoshka hosildorligiga ta’siri R=1,26 NSR 05 -6,84 s/ga Ye=1,63 % O’rtacha hosildorlik ishlov berilmagan maydonlarda gektariga o’rtacha 115,2 sentnerni tashkil etgan bulsa, Desis 0,4 l/ga purkalgan maydonda gektaridan o’rtacha 136,0 sentner bo’lgan, boshqa variantlarda ham yuqori 129,6-133,9 sentnerni tashkil etgan. Nazorat maydoniga nisbatan hosildorlik 12,5-18,1 % saqlanib qolganini tajriba natijalaridan ko’ramiz. (4-jadval) № Ko’rsatkichlar Variantlar Nazorat (pestitsid purkalmagan) Desis 2,5 k.e -0,4 l/ga Fazalon 35% k.e -2,0 l/ga Sumi-Alfa -0,4 l/ga 1 Hosildorlik,s/ga 115,2 136,0 133,98 129,6 2 Qo’shimcha hosil,s/ga - 20,8 18,7 14,4 3 Qo’shimcha mahsulot narxi, so’m/ga - 14560000 13090000 10080000 4 Xarajatlar jami, so’m/ga - 4500000 4710000 4670000 5 Bir so’m xarajatga olingan foyda, so’m   - 3,23 2,77 2,15 6 Shartli sof foyda, so’m/ga - 10060000 8380000 5410000Kolorado qo’ng‘iziga qarshi kurashishning iqtisodiy ko’rsatkichlari 5-jadvalda iqtisodiy ko’rsatkichlarni aniqlash natijalari keltirilgan. Variantlar buyicha mahsulotni sotishdan qo’shimcha daromad 1008000-1456000 so’m/ga gacha bo’lgan bo’lsa, shartli sof foyda 541000-1006000 so’m/ga, himoyalash xarajatlari 450000- 471000sum/gacha bo’lgan, 2023-yilda har bir so’mlik qilgan xarajatlar buyicha 2,15-3,23 so’mgacha foyda keltirgan, hamma variantlardan ko’ra Desis-0,4 l/ga qo’llanganda eng yuqori bo’lgan. XULOSA VA TAKLIFLAR • 1.F osfororganik birikma Zolon (fazalon) bilan bir qatorda yangi istiqbolli insektisidlardan Desis va Sumi-alfa preparatlarni ham sinab ko’rdik. Bu preparatlar Zolonga nisbatan 3-4 barobar kam normada ham lichinka, ham qo’ng‘izlarga yuqori biologik aktivlik ko’rsatib, samaradorligi lichinkalariga 87,2 %, qo’ng‘izlarga esa 76,4 % dan yuqori bo’lganligi tufayli hosildorlik ham 12,2-18,1 % saqlanib qolinishiga erishildi. • 2. Tumanda 2023 - yili Desis 2,5 % k.ye. 0,4 l/ga normadagi variant har tomonlama ustunlik qildi. Boshqa pestitsidlardan o’zining qulayliklari bilan ajralib turdi. Shuning uchun ham pestitsidlar assortimentidan xo’jalik sharoitida kolorado qo’ng‘iziga qarshi Desisdan foydalanish tavsiya etiladi. • 3. Qo’ng‘izlarni o’rtacha uchish tezligi 8 km/soat atrofida, havoda uzoq turib, uzoq masofalarga shamol orqali ketishi mumkin. Kolorado qo’ng‘izi suv orqali tarqalganda, daryolarning ahamiyati katta. (qayiqlar, yog‘ochlar, paroxodlar va hokazolar) qo’ng‘izlar urug‘lik materiallari, jihozlar bilan ham tarqaladi. Ayniqsa kolorado qo’ng‘izi odamlar yordamida uzoq masofalarga tarqaladi. • 4. Pastdarg‘om tumani sharoitida kolorado qo’ng‘izining biologiyasi, ekologiyasini o’rganganimizda 2023-yil kolorado qo’ng‘izi biologiyasi, ekologiyasi zarar keltirishi kartoshkaning Diamant, Sante navlarida Pastdarg‘om tumani dalalarida olib borildi. Kartoshka maydonlarida erta bahorda qishdan chiquvchi qo’ng‘izlar miqdori, muddatlari o’rganildi. Bunda qo’ng‘izlarning birinchi va ko’plab chiqishlari har 5- 10-15-20 kunda kuzatilib borildi. • 5. 2023-yilda bizning kuzatishimizcha birinchi qo’ng‘izlar qishlab qolgan joylaridan chiqishi aprel oyining 1-10 kunlari kuzatildi. Birmuncha oziqlanib keyin 10-20 kunlari ko’plab juftlashib, oldingi qo’yilgan tuxumlardan 18-aprelda birinchi lichinkachalar paydo bo’la boshladi. Shunday qilib birinchi yangi avlod asosan may oyida (6-10) kunlari boshlanib, 7-12 iyungacha davom etdi. Qo’ng‘izning uchinchi avlodi yilning 16-iyul kuniga to’g‘ri keldi. • 6. Barcha avloddagi qo’ng‘izlar o’zining o’rtacha 30-32 kunlik hayotidan yetarli ozuqa bilan oziqlanib, qishlovga keta boshlagan bo’lsada, asosiy qismining qishlashga tayyorgarligi 15-20 sentabrga to’g‘ri keldi. E’tiboringiz uchun rahmat!

Kolorado qo‘ng‘izi (Leptinotarsa decemliniata Say) va unga qarshi kurash choralari samaradorligi

Купить