Kommunikatsion kanalning o‘tkazish qobilyati, signallarni modulyatsiya va demodulyatsiyasi, modemlar va ularni sozlash parametrlari

Kommunikatsion kanalning o’tkazish qobilyati, signallarni modulyatsiya va
demodulyatsiyasi, modemlar va ularni sozlash parametrlari.
                                    Reja:
1.  Kanalning o’tkazish qobiliyati. 
2. Signallarni modulyasiya va demodulyasiyasi.
3.  Modemlar.
        Ma’lumotlarni   uzatish   uchun   monokanaldan   (monochannel   —   bir   vaqtning
o’zida bir nechta abonentlar ishlatadigan aloqa kanal i, masalan, shinali va ilmoqli
topologiyali   tarmoqlarda)   foydalanadigan   lokal   hisoblash   tarmoqlari   uchun
mijozlarning   bu   kanalga   murojaat   qilish   masalasi   juda   dolzarb   hisoblanadi.
Murojaat   qilishning   samarali   bo’lishi   uchun   maxsus   mexanizm   -murojaat   qilish
usullari lozim.
   Monokanalga samarali murojaat qilishni tashkil etish uchun chastotali  yoki vaqt
bo’yicha   modulyaciya   bosh   tamoyillari   ishlatiladi.   Oddiy   tarmoqlarda   vaqt
bo’yicha   modulyaciyalash,   ya’ni   monokanal   bo’yicha   uzatilayotgan   axborotlarni
vaqt bo’yicha ajratish tamoyili eng ko’p qo’llaniladi.
        Vaqt   bo’yicha   ajratishga   asoslangan   murojaat   qilish   usullarining   bir   necha
guruhlari mavjuddir:
• markazlashtirilgan va markazlashtirilmagan;
• determinirlangan va tasodifiy.
        Markazlashtirilgan   murojaat   qilish   tarmoqni   boshqarish   markazidan,   masalan,
serverdan boshqariladi.
        Markazlashtirilmagan   murojaat   qilish   tarmoqning   barcha   ishchi   stanciyalari
tomonidan   bajarishga   qabul   qilingan   bayonnomalar   asosida,   markaz   tomonidan
biror-bir boshqaruvchi ta’sirlarsiz ishlaydi.
        Determinirlangan   murojaat   qilish   monokanalning   eng   to’liq   ishlatilishini
ta’minlaydi va har bir ishchi stanciyaga aniq bir vaqt ichida monokanalga murojaat
qilishga kafolat beradigan bayonnomalar bilan tasvirlab chiqiladi.         Tasodifiy   murojaat   qilishda   stanciyalarning   monokanalga   murojaat   qilishi
istalgan   vaqtda   bajarilishi   mumkin,   lekin   har   bir   shunday   murojaat   qilishda
ma’lumotlarni samarali uzatishni amalga oshirish imkoniyatiga kafolat yo’qdir.
        Markazlashtirilgan   murojaat   qilishda   har   bir   mijoz   monokanalga   quyidagi
tartibda murojaat qilish huquqiga ega bo’lishi mumkin:
• oldindan tuzilgan jadval bo’yicha — kanal vaqtini statik bo’lib chiqish;
• elektron kommutator bilan beriladigan aniqlangan vaqt oraliqlari (masalan, har 15
sekundda) orqali qatiy pakt bo’yincha kommutaciyalash — kanal vaqtini dinamik
determinirlashgan bo’lib chiqish;
•   tarmoq   markazidan   ishchi   stanciyalarining,   murojaat   qilishning   kerakligini
aniqlash   borasidagi   so’rovini   bajarish   jarayonidagi   amalga   oshiriladigan
moslashuvchan vaqt bo’yicha kommutaciyasi  bo’yincha — kanal  vaqtini dinamik
soxta tasodifiy bo’lib chiqish;
• maxsus paket - marker ko’rinishidagi vakolatni olganda.
        Birinchi   ikki   usul   kanalning   samarali   yuklanishini   ta’ninlamaydi,   negaki
murojaat qilish mumkin bo’lganda ba’zi bir mijozlar qiymatlarni uzatishga tayyor
bo’lmasliklari   mumkin   va   kanal   ular   uchun   ajratilgan   vaqt   oraliqda   bo’sh   turib
qoladi.
        Suroqlash   usuli   boshqarish   markazi   aniq   ifodalangan   tarmoqlarda   va   ba’zida
ajratilgan   abonentlik   aloqa   kanalli   tarmoqlarda   (masalan,   radial   topologiyali
tarmoqlarda   markaziy   server   resurslariga   murojaat   qilishni   ta’minlash   uchun)
ishlatiladi. 
        Vakolatni  uzatish   usuli  markaz  deb  ataladigan  (ba’zida  «estafeta  tayokchasi»)
paketni ishlatadi.
Marker-aniq   bir   formatli   xizmat   paketa   bo’lib,   unga   tarmoq   mijozlari   o’zlarining
ma’lumot  paketlarini  joylashtirishlari  mumkin. Markerning bir  ishchi  stanciyadan
boshqasiga   uzatish   ketma-ketligi   server   (boshqaruvchi   stanciya)   tomonidan
beriladi.   Uzatish   uchun   ma’lumotga   ega   bo’lgan   ishchi   stanciya   mar-kerning
bo’shligini   tahlil   qiladi.   Agar   marker   bo’sh   bo’lsa,   stanciya   unga   punktlari
ma’lumotlari paketini (paketlarini) joylashtiradi, unda bandlik belgisi o’rnatiladi va markerni   yana   tarmoq   bo’yicha   uzatadi.   Axborot   yuborilgan   stanciya   (paketda
albatta adresli qism bo’ladi) uni qabul qiladi, bandlik belgisini tashlab yuboradi va
markerni yana uzatib yuboradi.
    Markazlashtirnlmagan determinirlangan usullarga quyidagilar kiradi:
• aralashib ketadigan segmentlar usuli;
• segmentni ulash usuli.
    Ikkala usul asosan ilmoqli (halqali) topologiya tarmoqlarda ishlatiladi va tarmoq
bo’yicha maxsus paketlarni uzatishga asoslanadi.   Aralashib ketadigan segmentlar
usuli   segment   deb   ataladigan   paketni   ishlatadi.   Segment   —   bu   tarmoq   bo’yicha
erkin aylanib yuradigan paket bo’lib, u standart vaqt oralig’ini aniqlaydi. Segment
«band»   yoki   «bo’sh»   bo’lishi   mumkin.   Agar   segment   bo’sh   bo’lsa,   segment   etib
borgan stanciya unga punktlari ma’lumotlari paketini/paketlarini qo’yishi mumkin,
segmentni   band   deb   belgilaydi   va   uni   uzatib   yuboradi.   Bu   usul   ko’p   jihatdan
vakolatni   o’zatish   usuliga   o’xshashdir,   lekin   segment   harakatini   tarmoq
markazidan   boshqarilmaydi.Segmentni   ulash   usuli   ham   segment   deb   ataladigan,
tarmoq bo’yicha erkin aylanib yuradigan paketni ishlatadi. Segmentni olgan ishchi
stanciya,   xatto   agar   kelgan   segment   band   bo’lsa   ham,   punktlari   ma’lumotlarini
uzatishi mumkin.