Komputer texnologiyalaridan foydalanish samaradorligi - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	40.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Komputer texnologiyalaridan foydalanish samaradorligi

Купить

MAVZU: KOMPUTER
TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH
SAMARADORLIGI
Mundarija::
KIRISH……………………………………………..2
1.Kompyuter axborot texnalogiyalari…………….....3
2.Zamonaviy kompyuter axbrot texnalogiyalari va uning
asosiytushunchalari…………………………………..6
3.Kompyuter texnologiyalaridan samarali foydalanish..9
XULOSA……………………………………………..14
Foydalanilgan adabiyotlar va manbalar ro’yxati……..15
Kirish.

Zamonaviy dunyoda kompyuter texnologiyalaridan foydalanish kundalik
hayotimizning ajralmas qismiga aylandi. Biznesdan ta'limgacha, sog'liqni
saqlashdan o'yin-kulgigacha, kompyuter texnologiyalari bizning ishlash,
o'rganish, muloqot qilish va o'zimizni ko'ngil ochish uslubimizda inqilob
qildi. Kompyuter texnologiyalaridan foydalanish samaradorligi
tadqiqotchilar, siyosatchilar va soha mutaxassislari orasida katta qiziqish va
munozaralarga sabab bo'ldi. Ushbu inshoda biz hayotimizning turli
jabhalarida kompyuter texnologiyalaridan foydalanish samaradorligini va bu
bizning yashash va ishlash tarzimizni qanday o'zgartirganini o'rganamiz.
Biznesda samaradorlik.Kompyuter texnologiyalarining eng muhim
ta'sirlaridan biri biznes operatsiyalari samaradorligiga bo'lgan.
Kompyuterlar va dasturiy ilovalardan foydalanish jarayonlarni
soddalashtirdi, mahsuldorlikni oshirdi va barcha hajmdagi korxonalar uchun
operatsion xarajatlarni kamaytirdi. Inventarizatsiyadan tortib mijozlar bilan
munosabatlarni boshqarishgacha, buxgalteriya hisobi, inson resurslarini
boshqarishgacha, kompyuter texnologiyalari turli biznes funktsiyalarini
avtomatlashtirdi va optimallashtirdi, bu esa samaradorlik va rentabellikni
oshirishga olib keldi.Masalan, korxona resurslarini rejalashtirish (ERP)
tizimlaridan foydalanish korxonalarga ishlab chiqarishni rejalashtirish,
inventarni boshqarish va buyurtmalarni qayta ishlash kabi asosiy biznes
jarayonlarini birlashtirish va tartibga solish imkonini berdi. Bu turli bo'limlar
o'rtasidagi muvofiqlashtirishning yaxshilanishiga, qaror qabul qilishning
yaxshilanishiga va ish vaqtini qisqartirishga olib keldi. Kompyuter
texnologiyalari, shuningdek, ta'lim berish va qabul qilish usullarini
o'zgartirdi. Kompyuterlar, internet va raqamli o'quv vositalaridan

foydalanish ta'limni yanada qulay, interaktiv va shaxsiylashtirilgan qildi.
Talabalar endi onlayn rejimda koʻplab taʼlim resurslari va materiallariga
kirishlari, virtual sinflarda tengdoshlari va oʻqituvchilari bilan hamkorlik
qilishlari, oʻzlarining individual taʼlim uslublari va afzalliklariga mos keladigan
interaktiv taʼlim faoliyati bilan shugʻullanishlari mumkin.
Kompyuter axborot texnalogiyalari.
Kompyuterlar va axborot texnologiyalari zamonaviy hayotning deyarli barcha jabhalariga
integratsiyalashgan. Kompyuter axborot texnologiyalari bo‘yicha mutaxassislar o‘zlari
ishlayotgan korxonada qo‘llaniladigan apparat va dasturiy ta’minotni yaxshi bilishlari
hamda bir qator katta va kichik masalalarda texnik yordam ko‘rsatish imkoniyatiga ega
bo‘lishlari kerak. Ular kiberxavfsizlik, tarmoq va xavfsizlik, taqsimlangan hisoblash yoki
elektron biznes loyihalarida ishlashga yo'naltirilgan bo'lishi mumkin. Ushbu sohadagi
ba'zi sarlavhalar va asosiy yo'nalishlarga ma'lumotlar bazasi ma'murlari, axborot
xavfsizligi tahlillari, tarmoq va kompyuter tizimlari ma'murlari, kompyuter tarmog'i yoki
tadqiqot bo'yicha mutaxassislar kiradi. Tajriba va ta'limga qarab, ushbu sohadagi
ishchilar ma'lumotlar bazalarini ishlab chiquvchi, texnologiyani qo'llab-quvvatlash
rejalari yoki tizimlari ustida ishlaydigan yoki axborot tizimlari ma'murlarini qo'llab-
quvvatlovchi guruhlarda bo'lishi mumkin - yoki ular kattaroq loyihaning bir tomonini
boshqarishi mumkin. Axborot texnologiyalari (inglizcha: Information Technology(IT))
— bu kompyuter tizimlari, dasturiy ta minot, dasturlash tillari, ma lumotlar, ʼ ʼ
ma lumotlarni qayta ishlash va saqlashni o z ichiga olgan tegishli sohalar to plami.
ʼ ʻ ʻ
Axborot texnologiyalari (AT) axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT)ning bir
qismini tashkil qiladi. AT tizimi — odatda, axborot tizimi, aloqa tizimi yoki aniqrog i,
ʻ
kompyuter tizimi, jumladan, barcha apparat, dasturiy ta minot va periferik jihozlar —
ʼ

cheklangan AT foydalanuvchilari guruhi va AT loyihasi tomonidan boshqariladigan tizim
va odatda AT tizimini ishga tushirish va joriy etishni nazarda tutadi. AT atamasi odatda,
kompyuterlar va kompyuter tarmoqlarining sinonimi sifatida ishlatiladi, lekin u televizor
va telefon kabi boshqa axborot tarqatish texnologiyalarini ham qamrab oladi. Iqtisodiyot
doirasidagi bir qancha mahsulot yoki xizmatlar axborot texnologiyalari, jumladan,
kompyuter texnikasi, dasturiy ta minot, elektronika, yarimo tkazgichlar, internet, ʼ ʻ
telekommunikatsiya uskunalari va elektron tijorat bilan bog liq.
ʻ Axborot texnologiyasi
— bu axboriy ma'lumotni bir Ko’rinishdan ikkinchi, sifat jixatidan yangi Ko’rinishga
keltirish, axborotni yig’ish, qayta ishlash va uzatishning usul va vositalari majmuasidan
foydalanish jarayonidir. Axborot texnologiyalari jamiyat axborot resurslaridan okilona
foydalanishning eng muhim usullaridan biri bo’lib, xozirgi vaktga kadar bir necha
evolyutsion bosqichlarni bosib utdi.Ana shu bosqichlarga qisqacha to’xtalib o’tamiz.
1-bosqich. XIX asrning ikkinchi yarmigacha davom etgan. Bu bosqichda «Kullik»
axborot texnologiya tarag’kiy etgan. Uning vositasi: pero, siyoxdon, kitob.
Kommunikatsiya, ya'ni aloqa odamdan odamga yoki pochta orqali xat vositasida amalga
oshirilgan.
2-bosqich. XIX asrning oxiri, unda «Mexanik» texnologiya rivoj topgan. Uning asosiy
vositasi yozuv mashinkasi, arifmometr kabilardan iborat.
3-bosqich. XX asr boshlariga mansub bo’lib, «Elektromexanik» texnologiyalar bilan
fark qiladi Uning asosiy vositalari sifatida telegraf va telefonlardan foydalanilgan. Bu
bosqichda axborot texnologiyasining maqsadi xam uzgardi. Unda asosiy urKu axborotni
tasvirlash shaklidan, uning mazmunini shakllantirishga kuchirildi.
4-bosqich. XX asr urtalariga to’g’ri kelib, «Elektron» texnologiyalar kullanilishi bilan
belgilanadi. Bu texnologiyalarning asosiy vositasi EHMlar va ular asosida tashkil
etiladigan avtomatlashtirilgan boshqarish tizimlari va axborot izlash tizimlaridir.
5-bosqich. XX asr oxiriga to’g’ri keladi. Bu bosqichda «Kompyuter» texnologiyalari
tarag’kiy etdi. Ularning asosiy vositasi turli maqsadlarga muljallangan dasturiy
vositalarga ega bo’lgan shaxsiy kompyuterlardir. Bu bosqichda kundalik turmush,
madaniyat va boshqa soxalarga muljallangan texnik vositalarning o’zgarishi ro’y berdi.

Lokal va global kompyuter tarmoklari ishlatila boshlandi. Axborot texnologiyalari bir
necha turlarga bo’linadi:
Ma'lumotlarga ishlov beruvchi axborot texnologiyalari. Ular ma'lum algoritmlar
bo’yicha boshlang’ich ma'lumotlarga ishlov beruvchi masalalarni yechishga
muljallangan. Masalan, xar bir firmada o’zining xodimlari haqidagi axborotga ishlov
beruvchi axborot texnologiyasi albatta bo’lishi kerag’. Boshkarishning axborot
texnologiyalari. Ularning maqsadi ish faoliyati qaror qabul qilish bilan bog’liq bo’lgan
insonlarning axborotga bo’lgan talabini kondirishdan iborat. Boshkarishning axborot
tizimlari tashkilotning utmishi, xozirgi xolati va kelajagi haqidagi axborotni xam o’z
ichiga oladi. Ofis(idora)ning axborot texnologiyasi.Avtomatlashtirilgan ofisning
zamonaviy axborot texnologiyalari bu — tashkilot ichidagi va tashki muxit bilan
kommunikatsion jarayonlarni kompyuter tarmoklari va axborotlar bilan ishlovchi boshqa
zamonaviy vositalar asosida tashkil etish va kullab-kuvvatlashdan iborat. Buning uchun
maxsus dasturiy vositalar xam ishlab chiqilgan. Ulardan biri Microsoft Offise dasturlar
paketidir. Uning tarkibiga Word matn muxarriri, Excel elektron jadvali, Power point
takdimot uchun grafikani tayyorlash dasturi, Microsoft Access ma'lumotlar omborini
boshqarish tizimlari kiradi. Hozirgi paytdagi kompyuterlar uchun ko’plab dasturiy
vositalar mavjudki, ular barcha turdagi axborot texnologiyalarini ta'minlay oladi.
Ularning ayrimlari bilan qisqacha tanishib chiqamiz.Ma'lumotlar ombori. Uar qanday
axborot texnologiyasining majburiy komponenti ma'lumotlar omboridir (MO).
Avtomatlashtirilgan ofisda MO firmaning ishlab chiqarish tizimi haqidagi barcha
ma'lumotlarni uzida saklaydi. Matn protsessori. Bu matnli xujjatlarni tashkil etish va
ularga ishlov berishga muljallangan dasturiy vosita turidir. Masalan, matn muxarririda
tayyorlangan xat va xujjatlarni doimiy ravishda qabul qilish menedjerga firmadagi
xolatni doimo nazorati ostida to’tishga yordam beradi.Elektron pochta (Ye-mail) —
kompyuterlardan tarmokda foydalanishga asoslangan bo’lib, xamkor (partnyor)larga
ma'lumotlar junatish yoki ulardan ma'lumot olish imkoniyatini yaratadi.Audiopochta —
bu ma'lumotlarni klaviatura yordamida emas, balki tovush orqali uzatuvchi pochtadir.
Moddiy ishlab chiqarish texnologiyasining maqsadi insonning talabini kondiradigan
yangi maxsulot ishlab chiqarishdan iborat. Axborot texnologiyasining maqsadi esa

insonning biror-bir ishni bajarishi uchun zarur bo’lgan, uni taxlil etish va u asosida qaror
qabul qilishi kerag’ bo’lgan yangi axborotni ishlab chiqarishdan iborat (2.4-rasm). Turli
texnologiyalarni kullab, bitta moddiy resurs lardan turli maxsulotlar olish mumkin. Xuddi
shu narsani axborot texnologiyalariga nisbatan xam aytish mumkin. Misol:
matematikadan nazorat ishini bajarganda xar bir o’quvchi boshlang’ich axborotni qayta
ishlash uchun o’zining bilimini kullaydi. Masalaning yechimi bo’lgan yangi axborot
maxsuloti, o’quvchi tanlay olgan masalani yechish texnologiyasi, usuliga bog’liq.Moddiy
ishlab chiqarishda turli maxsus jixozlar, stanoklar, uskunalar va boshqalar ishlatiladi.
Axborot texnologiyalari uchun xam o’zining «uskunalari», vositalari mavjud. Bular
kseroks, telefaks, faks, skaner va boshqa vositalardir. Bu vositalar orqali axborotga ishlov
berilib, uzgartiriladi. Uozirgi paytda axborotga ishlov berish uchun kompyuterlar va
kompyuter tarmoklari keng kullanilmokda. Axborot texnologiyasida kompyuterlar va
kompyuter tarmoklarining kullanishiga urKu berish maqsadida ko’pincha kompyuter va
kommunikatsion texnologiya haqida gapirishadi.
Zamonaviy kompyuter axborot texnologiyalari va ularning asosiy tushunchalari.
Informatika bu - axborotlarni kompyuter yordamida qayta ishlash, yigish, ifodalash va
uzatish usullari bilan shugullanuvchi fandir. Informatika deganda har bir odam soz
qandaydir axborot, ushbu axborot biror narsaga, hodisa yoki jarayonga tegishli ekanligi,
va boshqalar haqida borishligini tushunadi. XX asrning 60-yillarida Informatika fan
sifatida Fransiyada qollanila boshladi. Informatika atamasi lotincha informatic sozdan
kelib chiqqan bolib, tushuntirish, xabar qilish, bayon etish manosini anglatadi. Ingliz
tilida bu atamaga Computer science (kompyuter texnikasi haqida fan) sinonimi mos
keladi. Computer – hisoblash texnikasi degani.
Kibernetika va infоrmatika sоhasida ilmiy-tadqiqоt ishlarini оlib bоrish va xalq
xojaligiga jоriy etish maqsadida 1956 yilda akademik M.T.Orоzbоev tashabbusi bilan
Ozbekistоn Fanlar Akademiyasi tarkibida V.I.Rоmanskiy nоmli Matematika instituti
qоshida Hisoblash texnikasi bolimi оchildi. Unga V.K.Qоbulоv raxbar etib tayinlandi va
1958 yilda Respublikamizda ilk bоr «Ural-1» rusumli EHM ornatildi yilda markaziy
Оsiyo mintaqasida Ozbekistоn Respublikasi Fanlar Akademiyasi tarkibida hisoblash

markazi bolgan Kibernetika instituti, 1978 yilda esa uning asosida Kibernetika ilmiy
ishlab chiqarish birlashmasi tashkil etildi. Axborotlashtirish haqida (1993 yil may), EHM
va malumotlar bazasi uchun dasturlarni huquqiy muhofazalash haqida (1994 yil may)
qonunlari, Ozbekistоn Respublikasi Prezidentining 2002 yil 30 maydagi
«Kоmpyuterlashtirishni yanada rivоjlantirish va axbоrоt- kоmmunikasiya
texnоlоgiyalarini jоriy etish togrisida»gi farmоni, Vazirlar Mahkamasining 2001 yil 23
maydagi « yillarda kompyuter va axborot texnologiyalarini rivojlantirish, «Internet»ning
xalqaro axborot tizimlariga keng kirib borishini taminlash dasturini ishlab chiqishni
tashkil etish chora-tadbirlari togrisida»gi 230-sonli qarori qabul qilingan.
ахborotdir Informatika sohasining eng asosiy resursi bu – ахborotdir. Ахborot - оlamdagi
butun borliq, undagi roy beradigan voqea, hodisa va jarayonlar haqidagi xabar va
malumotlardir. Yani voqea va hodisalarning sezgi organlarimizga tasiri. Ахborot inson
nutqida, kitob va gazeta- jurnallardagi matnlarda, musavvir tasvirida va boshqalarda
mavjuddir. Ахborotni almashishFikrМоliyaviy kelishuv Ахborot tushunchasi.Sezish
azolari, turli asboblar va hokazolar yordamida qayd etiladigan tashqi dunyo dalillari
malumotlar deb ataladi. Malumotlar aniq vazifalarni hal etishda zarur va foydali deb
topilsa axborotga aylanadi. Masalan, qogozga telefon raqamlarini malum tartibda yozib,
birovga korsatsangiz, u buni malumot sifatida qabul qiladi. Biroq ana shu har bir telefon
raqami qarshisiga muayyan korxona yoki tashkilot nomi, uning faoliyat turi yozib
qoyilsa, avvalgi malumot axborotga aylanadi. Ахborotni almashishFikrМоliyaviy
kelishuv.Ахborot manbalari va istemolchlarining har xilligi axborot shaklining turli
korinishda bolishiga olib keladi: -Belgili -Belgili – turli ishoraviy belgilardan iborat
axborotlar. -Matnli -Matnli – harf, raqam va belgilar toplamidan iborat axborot -Grafik -
Grafik – tasvirlardan iborat bolgan tasavvur korinishidagi. Shuningdek, ogzaki, yozma,
bosma, jadval va boshqalar.Axborotdan foydalanish imkoniyati va samaradorligi uning
reprezentativligi, mazmundorligi, yetarliligi, aktualligi, oz vaqtidaligi, anikdigi,
ishonarliligi, barqarorligi kabi asosiy istemol sifat korsatkichlari bilan bogliqdir:
a)axborotning reprezentativligi obyekt xususiyatini adekvat ifoda etish maqsadlarida uni
togri tanlash va shakllantirish bilan boglikdir.

b)axborotning mazmundorligi semantik (mazmuniy) hajmini ifoda etadi.
v)axborotning yetarliligi (tolaligi) qaror qabul qilish uchun minimal, lekin yetarli
tarkibga (korsatkichlar jamlamasiga) ega ekanligini bildiradi. Togri qaror qabul qilish
uchun toliq bolmagan, yani yetarli bolmagan, xuddi shuningdek, ortiqcha bolgan axborot
ham foydalanuvchining qabul qilgan qarorlari samaradorligini kamaytiradi.
g)axborotning aktualligi (dolzarbligi) axborotdan foydalanish vaqtida uning boshqarish
uchun qimmatliligi sakdanib qolishi bilan belgilanadi va uning xususiyatlari ozgarishi
dinamikasi hamda ushbu axborot paydo bolgan vaqtdan buyon otgan vaqt oraligiga
bogliq boladi.
d)axborotning oz vaqtidaligi uning avvaldan belgilab qoyilgan vazifani hal etish vaqti
bilan kelishilgan vaqtdan kechikmasdan olinganligini bildiradi.
e)axborotning aniqligi olinayotgan axborotning obyekt, jarayon, hodisa va hokazolarning
real holatiga yaqinligi darajasi bilan belgilanadi.
j)axborotning ishonarliligi axborotning real mavjud obyektlarni zarur aniqlik bilan ifoda
etish xususiyati bilan belgilanadi. z)axborotning barqarorligi axborotning asos qilib
olingan malumotlar anikdigini buzmasdan ozgarishlarga tasir qilishga qodirligini aks
etgiradi. Ахborot texnologiyasi va tizimlari Теxnologiya Теxnologiya – grekcha tildan
tarjima qilinganda sanat, mahorat kabi manolarni bildiradi. Axborot texnologiyasi -
obekt, jarayon yoki hodisalar holati haqidagi malumotlarni bir korinishdan ikkinchi, sifat
jihatdan mutloq yangi korinishga keltiruvchi malumotlarni toplash, qayta ishlash
uzatishning vosita va usullari majmuasidan foydalanish jarayonidir. Axborot
texnologiyasi axborot tizimlari bilan mukammal boglangan bolib, ular uchun axborot
texnologiyasi asosiy muhit hisoblanadi. Bir qaraganda axborot texnologiyasi va tizimi
ta'rifi bir-biriga oxshash korinadi, lekin bunday emas. Axborot texnologiyasi
kompyuterda saqlanayotgan ma'lumotlar ustidan tartiblashgan qoidalar asosida amal,
harakat va bosqichlarni bajarish jarayonidir. Axborot texnologiyasining asosiy maqsadi
birlamchi axborotni maqsadga yonaltirilgan harakat natijasida qayta ishlash yoli bilan
foydalanuvchiga kerakli axborotni berishdir.Axborot tizimi kompyuterlar, kompyuterlar
tarmogi, das-turiy mahsulotlar, ma'lumotlar bazasi, insonlar, turli texnik va dasturiy aloqa
vositalari hamda boshqa qurilmalardan tashkil topgan muhitdir. Axborot tizimining

asosiy maqsadi axborotni saqlash va uzatishdan iboratdir. Axborot tizimi axborotni qayta
ishlash inson- kompyuter tizimidir. Axborot texnologiyasi kompyuterda axborotni qayta
ishlashda xodimlarning aniq yonaltirilgan harakatlar toplamidir. Axborot tizimi qaror
qabul qilishni qollab quvvatlash va axborot mahsulotlarini ishlab chiqarishda kompyuter
axborot texnologiyasidan foydalanayotgan inson-kompyuter tizimidir.Ахborot tizimi
Telekommunikatsiya tizimi Kompyuter tizimi Korxona tizimi
Ахborotlashgan jamiyat. Axborotni kodlash Jamiyatning axborotlashuvi deganda,
zamonaviy Axborot tehnologiyalar va telekomunikasiyalar asosida davlat hokimiyati,
turli vazirlik va idoralar, ishlab chiqarish korhonalari, mahalliy oz-ozini boshqarish
organlarining, hamda fuqarolarining axborotlarga bolgan ehtiyojlarini etarli va tola
qoplab oladigan, qulay sharoitlar yaratishga qaratilgan ijtimoiy - iqtisodiy va ilmiy -
texnikaviy jarayon tushuniladi. Axborotlashgan jamiyat jamiyatning kopchilik azolari
axborot, ayniqsa, uning oliy shakli bolmish bilimlarni ishlab chiqarish, saqlash, qayta
ishlash va amalga oshirish bilan band bolgan jamiyatdir. Axborotlashgan jamiyatga
otishda kompyuter va telekommunikasiya axborot texnologiyalari negizida yangi
axborotni qayta ishlash sanoati yuzaga keladi.Har xil turdagi malumotlar (tovush, matn,
tasvir, video) kompyuterda raqamlar (kodlar) korinishida saqlanadi. Har birini saqlashda
kompyuter maxsus qoidani qollaydi. Masalan: musiqani saqlash uchun u har bir vaqt
intervalida bolgan tovush tebrlanish kodini xotiraga saqlaydi; tasvirda esa tasvirni bir
nechta satr va ustunlarga bo`lib, kesish nuqtalarning har birining rangini kodini xotiraga
saqlaydi; matnda esa har bir belgi, raqam, harf kodini xotiraga saqlaydi. Biz unlik sanok
sistemada hamma hisob kitoblarni qilsak, kompyuter esa ikkilik sanoq sistemada ularni
bajaradi. Shuning uchun malumotlarni minimal hajmi BIT deb nomlanib 1 yoki 0 ga teng
boladi. Bu sonlarni manosi - xa yoki yuk va tugri yoki notugri. Maksimal 256 belgi
bulishi mumkinligi uchun bitta qanaqadir belgi uchun xotirada 1 BAYT hajm xotira
ajratiladi (1 bayt = 2 3 bit = 8 bit). Baytdan katta olchov birliklari ham bor: 1 bayt = 8 bit.
1 Kilobayt = 1024 bayt = 2 10 bayt 1 Megabayt = 1024 Kilobayt = 2 10 Kb = 2 20 bayt, 1
Gegabayt = 1024 Megabayt = 2 10 Mb = 2 20 Kb = 2 30 bayt. 1 Terabayt = 1024

Gegabayt = 2 10 Gb = 2 20 Mb = 2 30 Kb = 2 40 bayt. 1 Petabayt = 1024 Terabayt = 2
10 Tb = 2 20 Gb = 2 30 Mb = 2 40 Kb = 2 50 bayt
Kompyuter texnologiyalaridan samarali foydalanish.
Hozirgi zamon mutaxassislari faoliyat doiralari qanday bo‘lishidan qat’iy nazar,
informatika bo‘yicha keng kolamdagi bilimlarga, zamonaviy hisoblash texnikasi,
informatika aloqa va kommunikatsiya tizimlari, orgtexnika vositalari va ulardan
foydalanish borasida yetarli malakalarga ega bo‘lishi hamda yangi informatsion texnika
va texnologiya asoslarini, uning ertangi kuni, rivoji to‘g‘risidagi bilimlarni o‘zida
mujassamlashtirgan bo‘lishi kerak. Zamonaviy hisoblash texnikalari va informatsion
texnologiyaning kun sayin rivojlanib, jamiyatning esa tobora informatizatsiyalashib
borishi sababli uzluksiz ta’lim tizimining o‘rta va yuqori bosqichlariga informatika,
ishlab chiqarish va boshqarish jarayonlarini kompyuterlashtirish bo‘yicha bir qator o‘quv
fanlari kiritilgan
XX asr o1rtalariga kelib tezkor mashina mexanizmlaridan foydalana boshlandi,
murakkab texnika va texnologiyalar o‘ylab topildi. Kopgina masalalarni xal qilish
jarayonida axborot hajmi behisob bir majmuaga aylanadi hamda bu axborotlarni yig‘ish
va uzatish vositalarini yaratish, ularni vaqtida qayta ishlab, boshqarish uchun zarur
bolgan choralarni belgilab chiqish kerak bo‘lib qoldi. Ko‘pchilik vazifalarni bajarishda
boshqarish jarayonlarini takomillashtirish, axborot tizimini joriy etish, mutaxassislarni
kompyutyerda ishlashga o‘rgatish muhim ahamiyatga ega. AKT o‘quvchilarni
rag‘batlantiradi va ularning qiziqishini oshiradi. AKT o‘quvchilarni kelajakdagi
faoliyatiga tayyorlashga ko‘mak beradi. Hozirgi zamonda mehnat faoliyati o‘quvchilar
qoniqish bilan ishlatayotgan kompyuterlar, texnologiyalar, dasturlar va qurilmalar
yordamida boshqariladi. AKT XXI asrning yangi ta’lim berish vositasidir.
AKT o‘rganish va o‘qitishning yangi imkoniyatlarini ochib beradi. AKT
o‘qituvchilarning kasbiy o‘sishi uchun ularga o‘z fanlari bo‘yicha o‘qitishning yangi
usullarini kiritishga, yangi yondashuvlarni qo‘llashga, g‘oyalarni ro‘yobga chiqarish va
yangi ko‘nikmalarni rivojlantirishga imkoniyat yaratadi. AKT o‘z resurslaridan oqilona
foydalanishga imkoniyat yaratadi. AKT o`quv jarayonini oqilona boshqarish va nazorat
qilish orqali vaqtni hamda mablag‘ni tejaydi. AKT darslarga tayyorgarlik jarayonini

qisqartiradi va o‘qish jarayonini o‘quvchilar uchun qiziqarli hamda ko‘ngilochar qiladi.
AKT moslanuvchandir. AKT turli yoshdagi o‘quvchilar, turli darajadagi o‘qituvchilar
uchun moslashtirilishi mumkin hamda ta’lim jarayonida o‘qituvchilar va o‘quvchilar
uchun ko‘makdir. Axborot texnologiyalari faqat fan va texnika hodisasi bo‘lmasdan,
iqtisodiy rivojlanishning muhim omiliga aylanmoqda. Axborot bilan kamrab olinmagan
biror muhim xo‘jalik sektorini (ishlab chiqarish, transport, kredit-moliya sohasi, savdo)
tasavvur qilish qiyin. Ayni payda hisoblash texnikasi va aloqa vositalari asosida
axborotni to‘plash, saqlash va taqdim etishning zamonaviy usullari yangi axborot
texnologiyalari va xizmatlarni sotish (tarqatish) maqsadlarida ishlab chiqarish mustaqil
tarmoq sifatida shakllandi va ajralib chiqdi. Shunday qilib xalq xo‘jaligini
axborotlashtirish kelajakka qadam qo‘yish demakdir. Mustaqillik yillarining dastlabki
kunlaridan boshlab mamlakatimizda axborotlashgan jamiyat qurish borasida keng
islohatlar olib borilayotgan davrda yoshlarning axborot madaniyatini shakillantirish
ta’lim tizimining muhim vazifalaridan biridir. O’quvchi va talabalarning axborot
madaniyatini shakillantirish ta’lim muassasalarida va keying bosqichda Oliy ta’lim
muassasalarida “Informatika va axborot texnologiyalari” fanini o’qitish davrida amalga
oshiriladi. Shuning uchun, ta’lim muassasalarida “Informatika va axborot
texnalogiyalari” fanini zamonaviy pedagogik va axborot texnologiyalari asosida o’qitish
muhim ahamiyat kasb etadi.Ushbu fan, birinchidan umum ta’lim fanlardan biri bo’lib
hisoblansa, ikkinchidan fan doirasida olingan bilim, malaka va ko’nikmalarni
o’quvchilar bo’lg’usi kasbiy faoliyatlarida qo’llay olishlari kerak. Shuning uchun, ta’lim
tizimidagi har qanday umum ta’lim fanning xususiyatlaridan kelib chiqqan holda,
“Informatika va axborot texnologiylari” fanidan ham o’qitishning samaradorligini
oshirish uchun kelgusida biz kasbiy faoliyatimizda o’quv maqsadlarimizni aniq va
ravshan qo’yishimiz, o’qitishdan kuzatiladigan natijani belgilashimiz va o’quv
jarayonida innovatsion ta’lim texnologiyalarini joriy etishimiz lozim. Hozirgi davrda
olimlar innovatsion ta’lim texnologiyalari tarkibini samarali usul va vositalar asosida
tizimlashtirib, ularning tub mohiyatini ochib berishga erishmoqdalar. Ayniqsa,
axborot-kommunikatsiya texnologiyalarning jadal rivojlanishi axborot-ta’lim muhitini
shakillantirishga va innovatsion darslarni tashkil etishga keng imkoniyatlarni ochib

bermoqda.Axborot tizimlarining asosiy vazifasi hodisa va jarayonlar kechishini
boshqarish imkoniyatlarini yaratishdan iborat. Shuningdek, axborotlarga asoslangan,
maqsadi oldindan belgilangan va shu maqsadga erishish dasturi ishlab chiqarilgan
boshqariluvchi jarayonga maqsadli ta’sir ko’rsatadi. Axborotlarni avloddan-avlodga
uzatishning ahamiyati ta’lim – tarbiya ishining ahamiyati bilan hamohangdir. Axborot
texnologiyalari (AT) – bu tizim masalalar yechimini topish maqsadida axborotlarni
yig’ish, qayta yig’ish, qayta tiklash, saqlash, ifodalash, tizimlash, uzatish va uni
iste’molchiga foydalanishga qulay holga keltirsh jarayonini kompyuter va
telekommunikatsiya vositalari yordamida amalga oshiriladigan, tartibga solingan amaliy
dasturlar majmuasidir. Axborot texnologiyalari – jarayonlarni boshqarishdagi asosiy
manba bo’lib hisoblanadi. Tayyorlangan ma’lumotlarni tizimga ajratish va qayta ishlash
hamda kerakli maqsadlar bo’yicha qayta ishlangan ma’lumotlarni uzatishni o’z ichiga
oladi. Axborotlashtirish faqatgina fan va texnika yutug’i bo’lmasdan, balki ular ta’lim,
tarbiya, san’at, tibbiyot, iqtisodiyot, qishloq xo’jaligi, sanoat va shu kabi sohalarning
rivojlanishida ham doimo omil bo’la oladi. Axborot- kommunikatsiya texnologiyalari
esa o’z navbatida motivlarni yuzaga keltiruvchi eng muhim omillardan biridir. Chunki,
axborotlarning jamlanganligi, ko’rgazmaliligi, ya’ni turli xil taqdim etish
imkoniyatlarining mavjudligi, animatsiyalardan foydalanish, ta’lim-tarbiya
oluvchilarning yoshi va fiziologik xususiyatlariga mos axborotlarni taqdim etib borish
o’quvchilarda ta’limga bo’lgan qiziqishni va bilim olishga bo’lgan ichki
harakatlantiruvchi kuchlar (motiv) ni yuzaga keltiradi. Bu borada olib boriladigan ishlar
mazmuni motivni o’stirishga, uni qo’ya bilishni o’rgatishdan iborat. Axborotlashtirish
axborot jarayonlarini rivojlantirish vosita va sharoitlarining butun majmui bo’lib, tegishli
texnik, bazani yaratish, tashkiliy, iqtisodiy, madaniy-ma’rifiy islohotlar qilishni o’z
ichiga oluvchi jarayon bo’lib, u ta’limni texnologiyalashtirishga keng imkoniyatlar
yaratadi. Axborotlardan samarali foydalanish asosida faoliyat ko’rsatish quyidagi
vazifalarni hal etishning ma’qul yo’llarini ta’minlab beradi:
- manba va unda kechadigan jarayon to’g’risidagi ma’lumotlarni qayta ishlash;
- jarayonlar kechishi haqidagi davriy ma’lumotlarni muntazam olib turish va ular asosida
nazoratlar olib borish. Eng so’nggi texnik yutuqlar ko’pincha ta’lim jarayonida o’zining

munosib o’rnini egallagan, bu ma’noda axborot-kommunikatsiya texnologiyalari ham
istisno emas.O’quv jarayonida kompyuterlardan foydalanish bo’yicha dastlabki tajribalar
hisoblash texnikasidan foydalanish ta’lim jarayoni samaradorligini sezilarli darajada
oshirishi, bilimlarni hisobga olish va baholashni yaxshilashi, qiyin vazifalarni hal qilishda
o’qituvchining har bir ta’lim oluvchiga yakka tartibda yordam berishini ta’minlash kabi
imkoniyatlarni yaratadi.Zamonaviy dunyoda kompyuter texnologiyalaridan foydalanish
kundalik hayotimizning ajralmas qismiga aylandi. Biznesdan ta'limgacha, sog'liqni
saqlashdan o'yin-kulgigacha, kompyuter texnologiyalari bizning ishlash, o'rganish,
muloqot qilish va o'zimizni ko'ngil ochish uslubimizda inqilob qildi. Kompyuter
texnologiyalaridan foydalanish samaradorligi tadqiqotchilar, siyosatchilar va soha
mutaxassislari orasida katta qiziqish va munozaralarga sabab bo'ldi. Ushbu inshoda biz
hayotimizning turli jabhalarida kompyuter texnologiyalaridan foydalanish
samaradorligini va bu bizning yashash va ishlash tarzimizni qanday o'zgartirganini
o'rganamiz.Biznesda samaradorlikKompyuter texnologiyalarining eng muhim
ta'sirlaridan biri biznes operatsiyalari samaradorligiga bo'lgan. Kompyuterlar va dasturiy
ilovalardan foydalanish jarayonlarni soddalashtirdi, mahsuldorlikni oshirdi va barcha
hajmdagi korxonalar uchun operatsion xarajatlarni kamaytirdi. Inventarizatsiyadan tortib
mijozlar bilan munosabatlarni boshqarishgacha, buxgalteriya hisobi, inson resurslarini
boshqarishgacha, kompyuter texnologiyalari turli biznes funktsiyalarini avtomatlashtirdi
va optimallashtirdi, bu esa samaradorlik va rentabellikni oshirishga olib keldi.Masalan,
korxona resurslarini rejalashtirish (ERP) tizimlaridan foydalanish korxonalarga ishlab
chiqarishni rejalashtirish, inventarni boshqarish va buyurtmalarni qayta ishlash kabi
asosiy biznes jarayonlarini birlashtirish va tartibga solish imkonini berdi. Bu turli
bo'limlar o'rtasidagi muvofiqlashtirishning yaxshilanishiga, qaror qabul qilishning
yaxshilanishiga va ish vaqtini qisqartirishga olib keldi. Xuddi shunday, mijozlar bilan
munosabatlarni boshqarish (CRM) dasturiy ta'minoti korxonalarga mijozlar bilan o'zaro
munosabatlarni boshqarish va tahlil qilish, savdo jarayonlarini avtomatlashtirish, mijozlar
ehtiyojini qondirish va saqlashni yaxshilash imkonini berdi.Bundan tashqari, bulutli
hisoblashning paydo bo'lishi kengaytiriladigan va tejamkor IT infratuzilmasi va
xizmatlarini taqdim etish orqali biznes operatsiyalari samaradorligini yanada oshirdi.

Endilikda korxonalar apparat va dasturiy ta’minotga katta investitsiyalarni talab
qilmasdan turib, saqlash, qayta ishlash quvvati va dasturiy ilovalar kabi hisoblash
resurslariga to‘lov asosida kirishlari va ulardan foydalanishlari mumkin. Bu nafaqat
egalik qilishning umumiy qiymatini kamaytirdi, balki korxonalarning o'zgaruvchan bozor
talablariga javob berish uchun moslashuvchanligi va chaqqonligini yaxshiladi.Ta'lim
samaradorligiKompyuter texnologiyalari, shuningdek, ta'lim berish va qabul qilish
usullarini o'zgartirdi. Kompyuterlar, internet va raqamli o'quv vositalaridan foydalanish
ta'limni yanada qulay, interaktiv va shaxsiylashtirilgan qildi. Talabalar endi onlayn
rejimda ko plab ta lim resurslari va materiallariga kirishlari, virtual sinflarda tengdoshlariʻ ʼ
va o qituvchilari bilan hamkorlik qilishlari, o zlarining individual ta lim uslublari va
ʻ ʻ ʼ
afzalliklariga mos keladigan interaktiv ta lim faoliyati bilan shug ullanishlari mumkin.
ʼ ʻ
Xulosa.
Xulosa qilib aytish kerakki zamonaviy axborot texnologiyalari qo’llanilayotgan bugun
har yerda, har qadamda uchratish mumkin. O’quvchi- yoshlarni zamonaviy axborot
texnologiyalari va zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanishni o’rgatish,
ularda o’z faoliyat sohasida yangi axborot texnologiyalari va interfaol usullardan
foydalanish o’rganilayotgan mavzuning yana keng qamrovli tushunib olishga , bilim
ko’nikma va malakalarning mustahkamlanishiga olib keladi.Yana shuni aytish mumkin,
ta’lim muassasalarida Informatika va axborot texnologiyalari fanini zamonaviy
pedagogik texnologiyalar va interfaol usullardan foydalanish darslarning mazmunli
tashkil etilishi va talabalarda o’zlashtirish ko’rsatkichlarini oshirish hamda mustahkam
bilim olishlariga yordam beradi.

Foydalanilgan adabiyotlar va manbalar ro’yxati:
1.”Ta’lim to’g’risida”gi qonuni // Xalq ta’limi ,1997.No 5 S.4-16.
2. Axborot-kommunikatsiya texnalogiyalar va tizimlar.Dadabaeva R.A
Nasridinova.Sh.T. N.X .Ibragimova .L.T . Ermatov .Sh.T “Sano-standart” 2017.-552b.
3.Axborot-kommunikatsiya texnalogiyalar va tizimlar.O'quv qullanma.Kenjabayev A.T.,
Ikramov M.M., Allanazarov A.Sh., O'zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti.
2017-408b.
4. Taylaqov N.I. Ta'lim tizimida zamonaviy axborot texnologiyalarinijoriy etishning
istiqbollari // Ta'lim va tarbiya -T 2002
Akhmedov, B. A., Xalmetova, M. X., Rahmonova, G. S., Khasanova, S. Kh. (2020).
Cluster method for the development of creative thinking of students of higher
educational institutions. Экономика и социум , 12 (79), 588- 591.
5. Akhmedov, B. A., Makhkamova, M. U., Aydarov, E. B., Rizayev, O. B. (2020).
Trends in the use of the pedagogical cluster to improve the quality of information
technology lessons. Экономика и социум , 12 (79), 802-804.

6.Akhmedov, B. A., Majidov, J. M., Narimbetova, Z. A., Kuralov, Yu. A. (2020).
Active interactive and distance forms of the cluster method of learning in
development of higher education. Экономика и социум , 12 (79), 805-808.

7.Akhmedov, B. A., Eshnazarova, M. Yu., Rustamov, U. R., Xudoyberdiyev, R. F.
(2020). Cluster method of using mobile applications in the education process.
Экономика и социум, 12 (79), 809-811.

8. Akhmedov , B . A ., Kuchkarov , Sh . F., (2020). CLUSTER METHODS OF
LEARNING ENGLISH USING INFORMATION TECHNOLOGY. SCIENTIFIC
PROGRESS, 1(2), 40-43.

Komputer texnologiyalaridan foydalanish samaradorligi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish