Kompyuter grafikasi.grafik fayllarning ko‘rinishlari - Информатика и ИТ - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	12000UZS
Размер	7.8MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Информатика и ИТ

Kompyuter grafikasi.grafik fayllarning ko‘rinishlari

Купить

Mavzu: KOMPYUTER GRAFIKASI.GRAFIK
FAYLLARNING KO’RINISHLARI
Mundarija:
Kirish;
Nazariy qism;
1.Kompyuter grafikasi turlari
2.grafik fayllarning ko’rinishlari
3.grafik fayllarning formatlari
Amaliy qism
II.Ilova
III.Xulosa
IV.Foydalanilgan adabiyotlar
1

Kirish
Bugungi kunga kelib butun dunyo miqyosida fan va texnologiyalar
sohasida ulkan o'zgarishlar sodir bo’lmoqda. Bu o’zgarishlar bevosita axborot
texnologiyalarining taraqqiyoti bilan bog’liqdir. Aynan axborot
texnologiyalari sohasidagi zamonaviy muhandislar faoliyati bilan bog’liq
o’zgarishlar, oliy texnik ta’lim tizimida olib borilayotgan islohotlar, bo’lajak
muhandis kadrlarga qo’yiladigan talablarning oshishi mazkur sohada
tayyorlanayotgan talabalarning kasbiy kompetentligini shakllantirish
zaruriyatini keltirib chiqaradi. Axborot texnologiyalari iqtisodiyotning barcha
tarmoqlariga kirib borgan va shu sohaning rivojlanishiga o’z hissasini qo’shib
kelayotgan bir vaqtda, aynan mazkur yo’nalishlarga bog’liq axborot
texnologiyalarining tadbiqi alohida fan sifatida vujudga kelmoqda. Bu esa
axborot texnologiyalari fani sohasi ko’lamining kengayishiga olib keladi.
Xususan, raqamli kontentlar uchun maxsus effektlar - kino, klip, reklama,
san’at, dizayn, taqdimotlar, dinamikalar immitatsiyasi, shuningdek kompyuter
o’yinlari va ta’limiy dasturlar yaratish kabi sohalarda zarur uskunaviy vosita
hisoblanib, kompyuter grafikasining muhim yo’nalishlaridan biri sanaladi.
Har kuni ko’z o’ngimizda yangi mo'jizalar yaratilmoqdaki, buni ajoyib video
tasvirlar, o’zgacha tasvirlarda mujassam bo’lgan kosmik kemalar, tabiatda
mavjud bo’lmagan narsalar va boshqalar orqali ko’rishimiz mumkin.
Zamonaviy kinoda film yaratuvchilar montaj, ovoz va ranglar bilan bir
qatorda barcha texnik vositalar va usullar yordamida o’zlari xoxlagandek
asarlarini olib chiqishlari imkoniyati yaratildiki,bugun kino chegara bilmas
darajada rivojlanayotganligini bemalol aytish mumkin. Elektronika va
kibernetikaning rivojlanishi asosida va tasvirlarni qayta ishlashni kompyuter
dasturlarida amalga oshirish natijasida yuzaga kelgan yangi vositalar, ularning
keng tarqalishi tasviriy san’atda yangi bir yo’nalish -kompyuter grafikasining
paydo bo’lishiga olib keldi. Bu esa sanoat va maishiy dizayn ko’rinishini
2

o’zgarishiga sabab bo’ldi. Kompyuter grafikasi termini endlikda kino
sanoatida “Kompyuter maxsus effektlari” deb qo’llanilmoqda.
Biz axborot texnalogiyalar asrida yashayapmiz. Hozirgi kunda axborotni
boshqarish juda muhim tushunchaga aylanib bo’ldi. Axborot dunyosidagi eng
asosiy vazifa – uni qayta ishlashdir. Axborotni qayta ishlash esa eng
murakkab jarayonlardan biridir. Umuman olganda, ma’lumotlarni qayta
ishlash deganda, ular ustida bajariladigan amallar – saqlash, uzatish, tahrirdan
o’tkazish kabilarni tushunishimiz mumkin. Axborotlar ustida amallar bajarish
uchun ularni bir joyga to’plash muhim hisoblanadi. Axborotlar miqdori oz
bo’lmaganligi sababli bu jarayon, albatta, kompyuterlar yordamida amalga
oshirilmoqda.
Kompyuter grafikasi — grafik displey ( monitor ) ekranida tasviriy
informatsiyani vizuallash („ko rinadigan“ qilish). ʻ Tasvirni qog’ozda
fotoplyonkada , kinolenta va boshqalarda aks ettirish usulidan farqli ravishda
Kompyuter grafikasida kompyuterda hosil qilingan tasvirni darhol o chirib
ʻ
tashlash, unga tuzatish kiritish, istalgan yo nalishda toraytirish yoki cho zish,
ʻ ʻ
yaqinlashtirish va uzoqlashtirish, rakurenn o zlashtirish, burish,
ʻ
harakatlantirish, rangini o zgartirish va boshqa amallarni bajarish mumkin.
ʻ
Kitoblarni bezash, rasm va chizmalarni tayyorlashda buyumlarni loyihalash va
modellarini yasashda, telereklamalar yaratishda, television eshittirishlar
„qistirmalari“( zastavkalari ) ni, multfilmlarni yaratishda, kinofilmlarda
qiziqarli kadrlar hosil qilish va boshqa ko p sohalarda qo llaniladi.
ʻ ʻ
3

Kompyuter grafikasi yangi informatsion texnologiyalar orasida tuxtovsiz
rivojlanib bora etgan yunalishlardan biri xisoblanadi. Bunday rivojlanish
texnika soxasida xam (grafika stantsiyalari), programmaviy vositalar sohasida
ham (SUPER ANIMATOR yoki 3-D STUDIO ) ko’zga tashlanmoqda. Ular
videofilm kadrlari bilan sifat buyicha taqqoslashga loyiq xaqiqiy, xajmli
xarakatlanuvchi tasvirlarni yaratishga imkon beradi. Bu programmaviy
maxsulotlar reklamalar ishlab chiqaruvchi vositalar xisoblanib, san’at va
multimediya texnologiyasi sohalarida qo’llaniladi. Bundan tashkari namoyish
grafikasiga , geometrik modellashtirishga, grafik interfeyslarni loyihalashga,
animatsiya (hayvonlar tasviri bilan ishlash)ga va ko’zga ko’rinuvchi (vizual)
xarakatni kurishga katta e’tibor berilmoqda.
Kompyuter grafikasi iqtisodiyot sohasida, ayniqsa iqtisodiy
ko’rsatkichlarni tahlil qilishda muvaffaqiyatli qo’llanilishi mumkin.
4

“ Kompyuter grafikasi” to’g’risida umumiy tushuncha. Kompyuter
grafikasi jahonda yangi fundamental fan xisoblanib, iqtisodiyot soxasida
kadrlar tayyorlab berishda o’ziga xos mustaqil ahamiyatga egadir.
Maxsus kompyuter programmalari xuddi bir varoq oq qog’ozga qalam
yoki ruchka bilan har xil rasmlarni solish singari kompyuter ekranida
sichqoncha yordamida rasm chizish, ya’ni tasvir tuzish, tuzatish va ularni
harakatlantirish imkonini yaratdi. Bu programmalar rasm solish
programmalari yoki grafik redaktorlar hisoblanib , ular yordamida rasmning
elementlari boshqarib boriladi.
Kompyuter grafikasining juda tez rivojlanib borishi va uning texnikaviy
va programmaviy vositalarining yangilanib turilishi kursni hamisha
takomillashtirishga, bu soxadagi yangi yunalishlarni tinmay urganib borishni
takozo etadi. Oxirgi yillarda bu soxada juda katta uzgarishlar (siljishlar) yuz
berdi, ya’ni 16 mln.dan ortik rang va rang turlarini (ottenok) uzida aks ettira
oladigan displeylar, grafik axborotlarni (paper part) kirituvchi moslama-
skanerlar, grafik ish stantsiyalari; programmaviy vositalar soxasida esa
xakikiy kompyuter dunyosini kashf kila oladigan programmalar dunega keldi.
Bundan tashkari jamiyat ongida xam uzgarishlar sodir buldi, endi
kompyuter grafikasi kirib bormagan soxa kolmaydi.
Kompyuter grafikasi asta-sekin informatika ukuv rejalarining ajralmas
kismi bulib bormokda va 80-chi yillarning boshidan boshlab injenerlik
ma’lumotini egallashda markaziy o’rinni egallab turibdi. Hozirgi vaqtda
kompyuter grafikasi quyidagi kurslarning tarkibiy qismi hisoblanadi:
1.“Iqtisodiy informatika va hisoblash texnikasi”
2.“Kompyuter informatsion sistemalari”
3.“Moddiy resurslarning kompyuter informatsion sistemalari (marketing)”
ADP (amaliy dasturlar paketi)
4.“Kompyuter tarmoqlari” va boshqalar.
5

Shaxsiy kompyuterlarda amalga oshiriladigan hozirgi zamon grafikasi
sistemali iqtisodiy izlanishlarda , berilgan ma’lumotlarni tahlil kilishda,
olingan natijalarni ko’rimli qilib ko’rsatishda va taqdimot (prezentatsiya)
uchun materiallar tayyorlashda va boshqa soxalarda ko’plab ishlatiladi.
Grafikni tuzish va uni tushunish uchun grafika elementlari ma’nosi va
ularni turli holatlarda qo’shilishini o’rganish zarur.
Grafikani yaqqoligini oshiruvchi va uning yo’qlama qobiliyatini
ko’paytiruvchi vositalardan biri bu rang berish usulidir. Lekin rang grafikada
aralash-quralashlikning keltirib chiqarmasligi kerak. Masalan, alohida
regionlarda aholini zichligini ko’rsatishda yoki bolalar o’rtasida o’lim
grafikasini ifodalashda turli xil regionlar orasida go’yoki uzilishni
ifodalagandek taassurot qoldiradi. Bu holda bir xil rangni raqamni qiymatiga
qarab to’q yoki och holatini ishlatgan ma’qul.
Amaliy dasturlar paketlarini keng tarqalishi shu bilan asoslanadiki,
tasvirni kommunikatsiya vositasi sifatida qabul qilish inson uchun tabiiyroq
bo’lib bu usulda ham yetarli aniqlikka erishish mumkin.
Mashina grafikasini passiv va interaktiv bo’laklarga bo’lish avvaldan
ma’lum. Bundan 20 yil avval ulug’ olimlarni, san’at ustalarini, sportchilarni,
multiplikatsion filmlar qahramonlarini (masalan, bo’ri, quyon rasmlari),
Albert Eynshteyn rasmi alfavit raqamli chop etuvchi qurilmalardan chiqarish
keng tarqalgan edi. Bunda rasm ma’lum nuqtalarga bir xil belgilarni tushirish
orqali, rang tafovut esa ba’zi bir joylarda shu belgilarni bir necha marta urib
(to’q rang uchun), ba’zi bir joylarda bir marta tushirib (och rang uchun)
mashina qog’ozi satxida xosil qilinardi. Tasvirni bunday usulda xosil qilish
passiv mashina grafikasiga tegishlidir.
Interaktiv mashina grafikasi (IMG) bu shundayki, bunda tasvirning
holati , uning shakli, mazmuni, o’lchamlari va rangi displey ekranida interaktiv
6

qurilmalar yordamida dinamik ravishda uzluksiz o’zgartirilib, boshqarib
turiladi.
Zamonaviy shaxsiy kompyuterlarda hosil qilinadigan grafikalar amaliy
jihatdan qaraganda hammasi interaktivdir.
Passiv mashina grafikasiga planshetli va barabanli grafik quruvchi
qurilmalar yordamida, shuningdek printer, kino va videokameralar yordamida
hosil qilinadigan tasvirlar kiritiladi.
Bu qurilmalar yordamida xosil qilinayotgan tasvirga bevosita ta’sir qilib
bo’lmaydi. Displey(monitor) qurilmasi, sichqoncha yordamida kiritish,
klaviatura, skaner qurilmalari orqali tasvir hosil qilishda tasvir jarayonini
istagancha boshqarish mumkin.
Yuqorida ko’rib o’tilgan hamma tasvir hosil qilish usullari ning umumiy
tomoni shundaki , bu erda tasvir raqamli protsessor yordamida xosil qilinadi.
Grafik tasvirni xosil qilishni zamonaviy usullari bilan yaxshiroq
tanishish uchun kompyuter grafikasining ikki usulda - rastrli va vektorli
usulda hosil qilinishini ko’rib chiqamiz. Bu ikki usulning asosiy farqi ekran
yuzasi bo’yicha nurni xaraktlanishini turlichaligidadir.
Vektorli kompyuter grafikasi - bu usulda vektorli displeylardan
foydalaniladi. Vektorli qurilmalarda xotirlovchi elektron nurli trubka
qo’llanilib , nur ekran bo’yicha berilgan traektoriya bo’yicha bir marta
yugurib o’tadi va shu xolat ikkinchi buyruq kelmaguncha trubka xotira
qurilmasida saqlanib qoladi.
7

Rastrli qurilmalarda tasvir uni xosil qiluvchi nuqtalarning yig’indisi
sifatida paydo bo’ladi. (piksel va PEL-lar yig’indisi). Rastr - deb gorizontal
qatorlarning vaqt birligidagi yig’indisiga aytiladi. Bunda xar bir qator aloxida
PELlardan tashkil topadi. Nur ketma-ket xar bir qator bo’ylab yugurib o’tadi.
Har bir PELlardan o’tayotganda nurning yorqinlik darajasi o’zgaradi.
Displeylar turli rejimda ishlashi mumkin.
8

Bir qatordagi piksellar sonini ekrandagi qatorlar soniga ko’paytmasi
displeyning sezuvchanlik darajasini ko’rsatadi. Sezuvchanlik darajasi
qanchalik katta bo’lsa, shunchalik xosil qilinadigan tasvirni sifati xam yaxshi
bo’ladi, lekin teskari nisbatda apparatura tannarxi qimmatlashib boradi.
Kompyuter grafikasining quyidagi turkumlarini ajratib ko'rsatish mumkin:
Tijoratga oid;
namoyishlarga oid;
injenerlikka oid;
ilmiy;
ko’rgazmaviy;
animatsion;
Kompyuter grafikasi turlarining xususiyatlari.
9

Kompyuter grafikasi uch turga bo’linadi: rastli grafika, vektorli grafika
va fraktal grafika. Ular bir-biridan monitor ekranida tasvirlanishi va q o g’ ozda
bosib chi q arilishi bilan far q lanadi.
Rastli grafika . Rastli grafika da tasvir nu q talar (ko g’ ozda), piksellar
(nu q talar ekranda shunday deb ataladi) yordamida h osil q ilinadi. Tabiiyki,
nu q talar soni q ancha k o’ p b o’ lsa (ular zich q ilib joylashtirilsa), unga
asoslangan rasm, shakl, grafik va h okazolar shuncha ani q k o’ rinib turadi. Shu
munosabat bilan ekranning ruxsat etish q obiliyati tushunchasi kiritilgan
b o’ lib, unda gorizontal va vertikal y o’ nalishlardagi nu q talar soni mu h im
ahamiyatga ega va u ekranning ruxsat etish imkoniyati deyiladi.
Vektorli grafika. Vektorli grafikada tasvirning asosiy elementi sifatida
chizi q q araladi.
Chizi q sifatida t o’g’ ri chizi q yoki egri chiziq o li ni shi mumkin. Rastli
grafikada bunday chizi q lar nu q talar (piksellar) yordamida yaratilsa, vektorli
grafikada esa tasvirlarni yaratishda nu q taga nisbatan umumiyro q b o’ lgan
chizi q lardan foydalaniladi va shuning h isobiga tasvirlar ani q ro q ko’rinishga
b o’ ladi.
Vektor li grafikaning afzallik tomoni tasvirning xotirada kamro q joy
olishidir, chunki bu h olda xotirada joy chizi q o’ lchoviga bo g’ li q bo’lmagan
ravishda b o’ ladi. Buning sababi xotirada chizi qning o’zi emas balki uni
ifodalovchi formula yoki parametrlar saqlanishida dir. Vektor grafikaning
ixtiyoriy tasviri chizi q lardan tashkil topadi va oddiy chizi q lardan
murakkablari h osil q ilinadi. K o’ pincha vektorli grafikani ob`ektga
m o’ ljallangan grafika deyish mumkin. Chunki bunda, masalan, uchburchak
h osil q ilish uchun 3 ta chizi q (kesma)dan foydalanilsa, p i r a m id a h osil q ilish
uchun uni uchburchakdan foydalanibgina hosil q ilish mumkin. Vektorli
grafikani h isoblanadigan grafika deb h am atash mumkin , ch unki tasvirni
10

(ob`ektni) ekranga chi q arishdan avval uning koordinatalari h isoblanadi va
mos nu q talar h osil q ilinadi.
Vektorli grafikaning matematik asosini geometrik figuralarning
xosslarini o’ rganish tashkil et adi. Ma`lumki, nu q ta tekislikda 2 ta (x,y)
koordinatasi bilan , t o’g’ ri chizi q uning kanonik k o’ rinishi y=kx+b (bunda k va
b ixtiyoriy sonlar) da, kesma esa mos ravishda boshlan g’ ich va oxirgi
nu q tasini berish bilan tasvirlanadi. Egri chizi q lar h am mos ravishda o’ z
tenglamalariga ega.
Vektorli grafika asosan illyustratciyalar yaratish uchun y o’ naltirilgan dir .
Vektorli grafika reklama agentliklarida, loyixalash byurolarida,
nashriyotlarida va bosh q a joylarda keng qo’ llaniladi.
Vektorli grafika bilan ishlaydigan dasturlarga misol sifatida Adobe
Illustrator 7.0, Macromedia Freehand 8.0 va Corel Draw 5.0 larni keltirish
mumkin.
Kompyuter grafikasi – bu model tasvirlarni kompyuter yordamida hosil
qilish, saqlash va qayta ishlash to’g’risidagi fandir.
Kompyuter grafikasining 3 turini o’rganamiz, bular : rastrli, fraktal,
vektorli grafikadir.
Rastrli-grafikaning asosi piksel (nuqta) hisoblanib, u rang bilan
ifodalanadi. Rastr bu – nuqtalarning tartibli joylashuvidir.
Afzalligi:
Rastr grafikasi real obrazlarni effektiv namoyish eta oladi. Sifatli rastr
tasvirlari foto surat darajasidagi yuqori aniqlikda real va haqqoniy aks
ettirilishi mumkin. Rastr tasvirlar chiqarish qurilmalari – asosan lazer
printerlarida juda yaxshi chop etiladi. Ya‘ni rastr grafikasining sifati chop
etishda o’zgarmaydi.
Kamchiliklari:
11

Rastr tasvirlari saqlash qurilmalarida (qattiq disk, CD-DVD, fleshka va
h.) ko’p joy egallaydi;
Rastr tasvirlarni tahrirlashda kompyuterning xotira resurslari – xususan
tezkor xotirada ko’proq joy talab etiladi;
Rastr tasvirlarni tahrirlash mehnat talab va mashaqqatli;
Rastr tasvir masshtablashtirilganda tasvir sifati o’zgaradi.
Fraktal grafikasi-asosan matematik amallar asosida grafik kompozitsiya
tuzishda qo’llaniladi. Bugungi kunda videoroliklar, kliplar, video o’yinlar
yaratishda fraktal grafikaning o’rni beqiyosdir.
Afzalligi:
Original va bejirim, fantastik tasvirlarni hosil qilish mumkinligi;
Real hodisa va jarayonlarni (ilmiy grafikaviy) modellashtirishda qo’llash
mumkinligi.
Kamchiliklari:
Dasturlash tilining murakkabligi. Turli dasturlash tillari (C, Delphi,
Pascal va h.) ni bilish talab etiladi;
Natijani oldindan baholashning qiyinligi.
Qo’llanish sohasi:
Ko’ngilochar dastur va video o’yinlar yaratishda (oddiy va murakkab
teksturalar, turli landshaft va fonlarni yaratishda);
Kino va video industriyada (noananaviy hodisa va jarayonlarni hosil
qilishda, fantastik syujetlar yaratishda).
Vektorli- grafikada tasvir vektor deb nomlanuvchi chiziqlar asosida
qurilib, ularga turli parametrlar – rang, chiziq qalinligi va joylashuvi (vaziyati)
xususiyatlari beriladi.
12

Afzalligi :
Vektor grafikasi printerda barcha sifat sig’imidan foydalanib, tasvir
masshtabi o’zgartirilganda ham uning sifatini saqlab qoladi;
Vektor grafikasi alohida ob’ektlarni tahrirlash imkonini beradi va
tasvirlar oson tahrirlanadi;
Vektorli grafika agar tasvirda rastrli ob’ektlar qo’llanmagan bo’lsa
xotirada kam joy egallaydi.
Kamchiliklari :
Vektorli tasvirlar sun’iy ko’rinadi;
Rastr grafikasiga nisbatan ranglar kam tusga ega.
Qo’llanish sohalari :
Kompyuterda loyihalash tizimlarida ;
Elektron va poligrafik nashriyotlarda,
Web dizynda;
Kompyuter dizayni va reklamada.
Vektorli tasvir koordinatalar, rang va boshqa parametrlarga ega bo‘lgan
egri chiziqlar, shuningdek , biror rangdagi yopiq sohalardan iborat. Bu
sohalarning chegaralari ham egri chiziqlardan iborat. Vektorli rasm bu egri
chiziqlarning koordinatalari va parametrlarini o‘z ichiga oladi. Muharrir
bunday fayllarni ochishda egri chiziqlarni ularning funksiyalariga ko‘ra
chizadi. Matematikadagi funksiyalarning grafik tasvirlari vektorli grafikaning
eng yaqin analogidir. Bunda tasvirlash usuli rasmdagi barcha egri chiziqlarni
ketma-ket chizishdan iborat. Vektorli grafikani tahrirlash koordinatalarlar,
ranglar, koeffitsiyentlardagi egri chiziqlar va yopiq sohalarni o‘zgartirishda
o‘z ifodasini topadi. Vektorli grafikaga Kompyuterlar paydo bo‘lishi bilan
13

ijodiy qurol sifatida qarala boshlandi. Shuning uchun uning barcha
xususiyatlari hozircha to‘la o‘rganilmagan.
Kompyuter grafikasining yuqorida aytilgan ikkala turi ham o‘z afzallik
va kamchiliklariga ega. Nuqtali grafika tahrirlash usullariga ancha boy, shu
bilan birga u diskret xarakterga ega. Nuqtali grafikaning minimal elementi
nuqta hisoblanadi. Monitor ekranida u o‘lchamlari monitor imkoniyatlari va
videokarta rejimiga boliq bo‘lgan pikseldir. Vektorli grafika esa
formulalarning mustaqil to‘plami hisoblanadi, u tasvirni aks ettiruvchi obpekt
xususiyatlariga deyarli bog’liq emas.
Bu holatni biror tasvirni tahrirlash misolida tushuntiramiz. Ixtiyoriy
nuqtali tasvir o‘zining boshlanich o‘lchamiga ega. Bu o‘lchamni bazis
o‘lcham deb nomlaymiz. Tasvirni raqamli vositalar yordamida
kattalashtirilganda uning asl ko‘rinishi buziladi, ranglar chaplashib ketadi. Asl
ko‘rinishni saqlab qolish algoritmlari murakkablashib ketadi.
Vektorli tasvirni, aksincha, hech qanday kamchiliksiz kattalashtirish
mumkin. Bunda barcha egri chiziqlarning koeffitsientlari o‘zgaradi xolos. Bu
parametrlarni yetarlicha aniqlikda hisoblash bilan tasvirni o‘nlab baravar
kattalashtirish yoki kichiklashtirish mumkin. Vektorli tasvirda bazis o‘lcham
mavjud emas , unda ranglar matematik ifodalash mumkin bo‘lgan
o‘zgartirishlar, masalan, maolum burchakka burish, egish, ko‘chirish,
aylantirish, o‘xshashlik almashtirishi kabilar natijasida o‘zgarmaydi,
chaplashib ketmaydi. Tasvirni qarama-qarshi yo‘nalishlarga kattaligi jihatdan
teng burchaklarga burganda nuqtali tasvir ranglari kamida ikki baravar
chaplashadi, vektorli tasvir ranglarida umuman o‘zgarish bo’lmaydi.
Vektorli grafikaning kamchiligi shundaki, vektorli tasvirga juda kichik
o‘zgartirish kiritilganda, bir necha parametrli egri chiziq qo‘shiladi va buning
hisobiga tasvir faylining o‘lchami sezilarli darajada kattalashadi. Nuqtali
14

tasvirda kichik o‘zgarishlar deyarli bilinmaydi, chunki bir nechta nuqta
qo‘shiladi xolos.
Vektorli tasvirlarni tahrirlash nuqtali tasvirlarni tahrirlashga qisman
o‘xshaydi. Foydalanuvchi (tasvirlovchi) qurollardan birini tanlaydi va ishchi
maydonda uning yordamida chizish , bo‘yash ishlarini bajaradi. Lekin nuqtali
tasvirlardan farqli ravishda yangi qo‘shilgan element tasvirga doimiy
«yopishib» qolmaydi. Uni istalgan paytda to‘g’rilash mumkin. Vektorli
tasvirning har bir egri chiziq parametrlarini o‘zgartirish mumkin bo‘lgan
formula bilan ifodalanadi. Sichqoncha yordamida egri chiziqning tayanch
nuqtalari va bog’lamlarini siljitish yo‘li bilan ham tasvirni osonroq
o‘zgartirish mumkin. Vektorli grafikalar - ob'ektlarning asl manbaga nisbatan
matematik ta'rifi. Vektorli grafika matematik jihatdan Bezpe egri chiziqlaridan
foydalanishga asoslanadi. Professor Pper Bezpe (1910 yilda tuilgan)
«Renault» kompaniyasida ishlagan. Bezpe egri chiziqlari juda murakkab
bo'lmagan ikkita 3-darajali parametrik tenglamalar sistemasi bilan ifodalanadi.
Ko’plab vektorli grafika muharrir dasturlari, o‘yinlar, SWF (Makromedia
Flash 4, Makromedia FreeHand dasturlari foydalanadigan) formatdagi fayllar
Bezpe egri chiziqlariga asoslanadi.
Muharrir dasturlarda Bezpe egri chiziqlari odatda ikkita bog’lam (chiziq
oxirlari), va bolamlardan chiqqan kesmalarning chegaralarida joylashgan
ikkita yoki to‘rtta egri chiziq ko‘rinishda tasvirlanadi.
Kompyuter grafikasi uch turga bo‘linadi: nuqtali (rastrovaya,
tochechnaya, pikselnaya), vektorli va fraktal grafika. Dastlabki ikki tur
orasidagi farq grafik tasvirni yaratish texnologiyasi aks ettirish uslubi,
tahrirlash va saqlashda bo’linadi. Qisqacha qilib bu farqni shunday
tushuntirish mumkin: nuqtali grafikada tasvirning minimal elementi nuqta
hisoblanadi, vektorli grafikada esa - egri chiziq. Fraktal grafikada esa
tasvirlarni matematik hisoblashlar yordamida avtomatik o‘zgartirib
ko‘paytirish yo‘li chiroyli manzaralar hosil qilinadi. Fraktal kompozitsiya
15

yaratish chizish yoki shakl berish emas, balki dasturlashga asoslanadi.
Teleko‘rsatuvlar va reklamalarni badiiy bezashda ishlatiladi.
Nuqtali rasm koordinatalar va rangga ega bo‘lgan nuqtalar to‘plamidan
iborat. Grafik muharrir bu rasmni nuqtalarni ketma-ket chizgan holda
tasvirlaydi. Oddiy holda nuqtali tasvirdan iborat bo‘lgan fayl - rasmni birin-
ketin hosil qiluvchi nuqtalar ketma-ketligi va ularning ranglarini o‘z ichiga
oladi. Minglab yillardan beri yaratib kelinayotgan rangtasvir asarlarini nuqtali
grafikaning ilk ko‘rinishi deyish mumkin. Atrofimizdagi olamda biz faqat
nuqtali tasvirlarni ko‘ra olamiz. Fotosurat, rasm, izlar, tasvirlar ko‘zimizda
16

nuqtali xarakterda aks etadi.
Nazariy qism
Har qanday grafik tasvir faylga saqlanadi. Grafika fayllarini faylga
saqlab qo'yish uslubi faylning grafik formatini aniqlaydi. Rastr tasvir va
vektor tasvir fayl formatlari mavjud. Raster tasvirlari to'rtburchaklar jadval
shaklidagi faylga saqlanadi, har bir kamerada mos keladigan pikselning ikkilik
rang kodi saqlanadi.Ushbu fayl, grafik tasvirning ma'lumotlarni va boshqa
xususiyatlarini, shuningdek, siqishni algoritmini saqlaydi. Vektorli tasvirlar
faylga ob'ektlar va ularning xususiyatlarining qiymatlari - koordinatalar,
o'lchamlar, ranglar va shunga o'xshashlar ro'yxati sifatida saqlanadi. Raster va
vektor formatlari ham grafik fayllarning juda ko'p soni bor. Ushbu turli xil
formatlar orasida barcha mumkin bo'lgan talablarni qondiradigan ideal bir
narsa yo'q. Rasmni saqlash uchun bir yoki bir nechta formatni tanlash tasvir
bilan ishlash maqsadlariga bog'liq. Agar rangni qayta tiklashning fotosurat
aniqligi talab etilsa, raster formatlardan biri afzalliklarga ega. Tizmalar,
sxemalar, dizayn elementlari saqlanishi kerak bo’lgan format bu- vektor
formatlari. Fayl formati ushbu faylni egallagan xotira miqdoriga ta'sir qiladi.
Grafik tahrirlovchilari foydalanuvchini tasvirni saqlash formatini tanlashga
imkon beradi. Agar siz faqatgina bitta tahrirlovchida grafik tasvir bilan
ishlashni rejalashtirmoqchi bo'lsangiz, tahrirlovchini sukut bo'yicha taqdim
17

etadigan formatni tanlash tavsiya etiladi. Ma'lumotlar boshqa dasturlar
tomonidan qayta ishlanadigan bo'lsa, universal formatlardan birini
qo'llashingiz kerak.
Quyidagi fikrlarni aytib o'tish mumkin. Ba'zida bizda katta kutilmagan
hodisalar mavjud. Qadimgi siqishni filtrlaridan foydalanish ham keng
tarqalgan, shuning uchun grafik formatlar keraksiz darajada
murakkablashmagan bo'lishi kerak - rasm siqilgan bo'lishi yoki siqilmasligi
mumkin. Ta'riflangan grafik formatlar ikki versiyada - matn va ikkilik
versiyada mavjud.
Ikkala variant orasidagi farq ochiq. Matn versiyasi bo'lsa, to'rt martadan
katta fayllar yaratiladi , lekin saqlangan rasmlar avvalo matnli fayllarni ishlash
uchun mo'ljallangan dasturiy ta'minot resurslari yordamida osonlik bilan
ishlanadi. Ba'zi hollarda matnning ayrim variantlari ham oddiy bo'lib, odatda
dasturning standart chiqimini faylga yo'naltiradi va keyinchalik nom
qo'shiladi. Dasturchi tomonidan yaratilgan matnli fayllar deyarli har qanday
protokolga osongina ko'chirilishi mumkin. . Buning sababi aniq - raster
faylining oxiridan siz qanday chuqurlikdagi bit va ranglarning maksimal
sonini topishingiz mumkin.
U yerda universal formatlar bir vaqtning o'zida ham vektor, ham raster
tasvirlarni qo'llab-quvvatlaydigan rasm fayllari.
PDF (portativ hujjat formati) Acrobat dasturiy ta'minot to'plami bilan
ishlash uchun mo'ljallangan. Ushbu formatda ham vektor, ham rastrli
formatdagi tasvirlar, matnli matn mo'l-ko'l shriftlar gipermatnli matnlar va
hatto printerni chop etish sozlamalari ham mavjud. Fayl hajmi juda kichik. Bu
faqat fayllarni ko'rish imkonini beradi, bu formatdagi rasmlarni tahrirlash
mumkin emas.
Ushbu ketma-ketlikning ortida bir yoki bir necha oq belgi, piksel
kengligi, bitta yoki undan ko'p oq belgi, piksel balandligi, kerak bo'luvchi va
18

maksimal pikselni zichligi ko'rsatilgan. Ko'pgina ilovalar bu yerda 255 piksel
qiymatiga ega, shuning uchun piksellar intervalda intensivlikni o'z ichiga
olishi mumkin. Quyida oq harflar bilan ajratilgan son qiymatlari, kamida bitta
bo'sh joy, yorliq yoki satr yakuni belgisi bo'lgan rastrli ma'lumotlar mavjud.
GIF (CompuServe grafik almashinuvi formati). Uskuna mustaqil gIF
formati rastrli tasvirlarni tarmoqlar orqali uzatish uchun CompuServe
tomonidan 1987 yilda (GlF87a) ishlab chiqildi. 1989 yilda format o'zgartirildi
(GIF89a), shaffoflik va animatsiyani qo'llab-quvvatlash qo'shildi. GIF LZW-
siqishni ishlatadi, bu juda ko'p hil bo'lmagan plombalarning (logotiplar,
yozuvlar, diagrammalar) bo'lgan fayllarni yaxshi siqilishini ta'minlaydi.
Bu yerda siz barcha na’munali fayllarni yuklab olishingiz mumkin.
Maksimal intensivlik 256 dan kam bo'lsa, ikkilik fayldagi har piksel bir bayt
sifatida saqlanadi, aks holda piksel qiymati uchun ikki bayt himoyalangan.
Ikki baytli formatda ba'zi brauzerlar to’g’ri o'rnatilmaydi, shuning uchun biz
odatda faqat bitta bayt shaklini ko'ramiz. Sarlavha shunday ko'rinadi.
Rangli piksel komponentlari 2 gacha bo'lgan koeffitsiyent bilan
saqlanadi, ammo ba'zi materiallarda gamma koeffitsiyenti = 2
mavjud.Noto’g’ri yozilgan ilovalar rang komponentining qiymatini va uning
qiymati bilan chiziqli munosabat mavjudligini ko'rsatadi, lekin olingan
tasvirlar yuqori zo'ravonlik sohasidagi kontrasti va dinamikani kamaytiradi.
JPEG (Qo'shma Fotografik Ekspertlar Guruhi). Albatta, JPEG formati
emas, balki bir xil elementlarni izlashga emas , balki piksellar orasidagi farqqa
asoslangan holda siqishni algoritmi emas, balki siqishni darajasi qanchalik
yuqori bo'lsa, undagi ma'lumotlar ko'paytiriladi, sifati ham past bo'ladi.JPEG
yordamida faylni 1-500 marta olishingiz mumkin BMP dan kichikroq!
Dastlab, spektaklda CMYK yo'q edi, Adobe ajralmaslikka yordam berdi,
ammo CMYK JPEG ko'p dasturlarda muammo yaratdi.JPEG "fotosurat
sifatining rastr tasvirlari logos yoki sxemalarga qaraganda yaxshiroq siqilgan.
19

Bu shaffof va portativ tasvirlardan foydalanishga bog’liq. Ikki tomonli
formatda ishlashda ham biz 2 gacha bo'lgan gamma koeffitsiyentini unutib
qo'ysak bo'ladi. Rang elementlarining maksimal qiymati 256 gacha, odatda,
qo'ng'iroq jadvalini ishlatish uchun gamma tuzatishni bajarish afzaldir, lekin
katta maksimal qiymatlar uchun jadvalning kattaligi oshadi va shuning uchun
ham sekinroq xotira yo'q, ayirboshlash funktsiyasidan foydalanish osonroq.
Tez oldindan ko'rish uchun so'rov mavjud bo'lsa, gamma funksiyasini
yaqinlashtirishi ham juft-juftliklar tomonidan qo'llaniladi.
TIFF, TIF (maqsadli rasm fayl formati). Bugungi kunda eng keng
tarqalgan va ishonchli TIFF formatidagi apparat-mustaqil TIFF formati PC va
Macintosh'dagi deyarli barcha dasturlar, shu bilan birga, grafikalar bilan
bog'liq. Unga monoxromdan RGB, CMYK va qo'shimcha Pine Flowers gacha
rangli modellar taqdim etiladi. TIFFda kesish yo'llari, alfa kanallari, qatlamlar
va boshqa qo'shimcha ma'lumotlar bo'lishi mumkin. In tIFF formatida bir
necha turdagi siqishni yordamida saqlash mumkin: JPEG, ZIP, lekin odatda
faqat LZW-siqishni ishlatiladi.
Ko'p EPS navlari bor, ular oldindan ko'rishlar, kompozit yoki ajratilgan
tasvirlar, kodlash va siqish mavjudligi bilan ajralib turadi. Ammo ularning
barchasi bir narsaga rozi bo'lishadi - EPS PostScript-sahifa ta'rifi tiliga
asoslangan bo'lib, u o'z navbatida chiqadigan qurilmalarni chop etish uchun
standart hisoblanadi. Shuning uchun, masalan, CDR va CCX kabi boshqa
formatdagi barcha fayllar majburiy PS ga o'tkazilishi kerak. Bundan tashqari,
bitta tilning buyruqlar har doim ham etarlicha boshqa tilga tarjima qilinmaydi
va bunday o'zgarishlarning natijasi , eng yomoni, butunlay muomalada
bo'ladigan filmlarni buzishi mumkin. Shuning uchun, matbaa xodimlarining
bunday format va dasturlarga bo'lgan munosabati to'g'ri. Biroq, bu barcha
so'rovlar fotosuratda Illustrator va raster grafik vektor grafikasini boshqa
paketda tayyorlashda tayyorlash kerak degani emas, balki siz "fantaziya"
parvozingizni cheklashingiz va PostScript xatolar uchun chiqish fayllarini
20

diqqat bilan tekshirishingiz kerak. Boshqa paketlardan farqli o'laroq, Adobe
Illustrator PostScript til interfeysi sifatida ishlab chiqilgan va chiqdi
qurilmalar uchun tushunarli bo'lgan formatni olish uchun fayllarini
aylantirishga hojat yo'q. Illustrator ning to'qqizinchi va o'ninchi versiyalarida
asosiy format PDF bo'lib, u ham chiqish uchun muammo emas deyarli
"tozalangan" EPS. Barcha oldingi versiyalar PostScript-ga asoslangan.
Shriftlar haqida unutmang. Odatda, EPS faylida shrift nomlari ko'rinadi,
boshqalari esa ishlab chiqaruvchining niyatiga mos kelmaydigan chiqishi
bilan almashtiriladi. Shuning uchun, shriftlar faylga kiritilgan yoki alohida
fayllarga biriktirilgan egri chiziqlarga aylantirilishi kerak.
HSB rangli modellari ulardan foydalanish uchun qulay grafik
tahrirlovchisitayyorlangan tasvirlarni qayta ishlashga yo'naltirilgan emas,
balki o'zlarining yaratilishiga qaratilgan. Rassomning turli xil asboblarini
(cho'tkasi, qalam, naqshli qalam, qalam), bo'yoq materiallarini (akvarel,
gouache, neft, siyoh, ko'mir, pastel) va kanvas materiallarini (kanvas, karton,
guruch qog'ozi va boshqalarni) taqlid qilishga imkon beruvchi dasturlar
mavjud. O'z rasmingizni yaratishda HSB modelida ishlash qulay bo'lishi va
ish oxirida uni ekran yoki bosib chiqarilgan tasvir sifatida ishlatilishiga qarab
RGB yoki CMYK modeliga o'tkazilishi mumkin. Rang qiymati doira
markazidan kelgan vektor sifatida tanlanadi. Markazdagi nuqta oq (neytral)
rangi va atrofdagi joylar - sof ranglarga mos keladi. Vektor yo'nalishi
ranglarning rangini belgilaydi va HSB modelida burchak darajasida
belgilanadi. Vektor uzunligi ranglarning to'yinganligini aniqlaydi. Rangning
yorqinligi alohida o'qga o'rnatiladi, nol nuqtasi qora.
EPS (Encapsulated PostScript). Format PostScriptning soddalashtirilgan
versiyasidan foydalanadi: u bitta faylda bir nechta sahifa bo'lmasligi mumkin,
printer uchun bir qator sozlamalarni saqlamaydi. EPS vektorlarni va rasterni
nashriyot tizimlariga uzatish uchun mo'ljallangan bo'lib, grafikalar bilan
ishlaydigan deyarli barcha dasturlar tomonidan yaratiladi. PostScript
21

qurilmasiga chiqishda faqat uni ishlatish kerak. EPS, chop etish uchun talab
qilinadigan barcha rangli modellarni qo'llab-quvvatlaydi. EPS ijodkor
dasturiga bog'liq holda ko'p navlarga ega. Eng ishonchli EPS Adobe Systems
kompaniyasining ishlab chiqarish dasturini yaratadi: Photoshop , Illustrator,
InDesign.
Alohida piksel ranglaridan tashqari, alfa kanali ham saqlanishi mumkin;
unda shaffoflik bir bit yoki sakkiz bit bilan ifodalanishi mumkin. Quyida biz
raster ma'lumotlarini saqlashning ikkala usulini ta'riflaymiz. Avvalo, bu foto-
realistik grafikalar, asosan, mahalliy ishlab chiqaruvchi yorituvchi model bilan
ishlaydigan turli xil dasturchilar yoki dasturlarni ishlab chiqarishdir. Keyingi
xat. Faqat shaffoflik bayrog'i etarli bo'lsa, siz shaffoflik uchun bittadan bit
o'rnatilgan 16 bitli piksel formatini qo'llashingiz mumkin - bu holda
ranglarning soni 32000 ni tashkil qiladi, bu tez-tez ishlatiladigan dokular
uchun yetarli.
CCX, Corel'dan vektor grafik formati. CorelDraw-dan tashqari, qo'llab-
quvvatlanmaydi. Matbuot va Internet uchun mos emas. Bu afzalliklarga faqat
ushbu formatda saqlangan fayllarning oz miqdori va ko'plab ajoyib klipart
mavjudligi kiradi.Shunday qilib, to'g'ri chiziqni ko'rsatish uchun faqat
koordinatalar talab qilinadi. Bir doira uchun - markazning koordinatalari va
radiusi va boshqalar. Grafik formatlari qo'shimcha ma'lumot bo'lishi mumkin:
alfa kanallari, yo'llar, rangli model, raster lineature, hatto animatsiya.
Mahsulotlarni chop etish formatini tanlash, avvalo, chiqish qurilmasiga
bog'liq. Fotosintez mashinasi Postscript tilini ishga tushiradi. Shuning uchun,
asosiy ma'lumotlarni saqlash formatlarini chop etish uchun TIFF va EPS
mavjud. Shunga ko'ra, raster va vektor grafikalar shakli. Yaqinda PDF
(Portable Document Format) tezlashdi.
22

ILOVA
COREL DRAW DASTURINING OYNASI QUYIDAGICHA:
Logotip yaratish corel Drawdagi kpo’rinishi quyidagicha:
23

VIZITKA YARATISH QUYIDAGICHA:
24

PHOTOSHOP DASTURI
PHOTOSHOP OYNASINING UMUMIY KO’RINISHI:
26

JPG FAYL OLINDI:
27

XULOSA
Xulosa qilib aytganda bugungi kunga kelib butun dunyo miqyosida fan
va texnologiyalar sohasidaulkan o'zgarishlar sodir bo’lmoqda.Men bu kurs
ishida kompyuter grafikasi fani bilan yanada chuqurroq tanishib chiqdim.bu
fan bizga ko’p sohalarda kerak ekan.Kompyuter grafikasi fani 2d va 3d grafik
fayllar bilan ishlashni yanada yaxshiroq o’rganishga yordam berdi. Bundan
tashqari vektorli va rastrli grafiklar bilan ishladim. Men JPEG, RLE, CCITT,
ZIP. PDF-da, asl Postscript faylida joylashgan chiqish qurilmasi uchun barcha
ma'lumotlarni saqlashini va shunga o’xshash grafik formatlar bilan bilan
ishlashni o’rgandim va bu formatli tasvirlar ustida bir qancha ishlarni ko’rdim.
Masalan berilgan tasvirni ko’rinishini,rangini holatini formatini va tahrirlashni
shunga o’xshash ishlarini ko’rib chiqdim.Bunda men corel draw va
photoshop dasturida ko’proq ishladim.Misol sifatida men Corel draw
dasturida xaritani chizdim.Photoshopda esa grafik fayllardan tasvirlar ustida
ishlashni, tahrirlashni o’rgandim.Bular asosida keraklicha bilimga ega bo’ldim
va o’rganishga harakat qildim.
29

Foydalanilgan adabiyotlar
1.Kompyuter grafikasi asoslari
OLiy ta’lim muassasalari uchun darslik. / Alimov F, Shodimetov X,
Ibragimov A, Rixsiboev T.
2. 1. M.M. Aripov, T. Imomov va boshqalar. Informatika va AT.
Axborot texnologiyalari. O`quv qo`llanmasi, 1-2-qism, Toshkent, 2005,
TDTU 334 b. Va 394 b.
2. van Dam, Andris (1998), Grafika standartlari bo'yicha ba'zi
shaxsiy xotiralar" , SIGGRAPH Kompyuter grafikasi yangiliklari, 32 (1),
dan arxivlangan asl nusxasi 2016 yil 20 dekabrda , olingan 26 yanvar
2010 .
3. John M. Blain The Complete Guide to ender Graphics: Computer
Modeling & Animation. A K Peters/CRC Press. USA, 2016. 550-p.
4. Петров . CorelDraw 9: Справочник . – Мtква : Бином , 2000 г .
5.Миронов Д. CorelDraw 9: Учебный курс.мtква, 2000 г.
6.Макарова Н.В. и др. Инфоматика – M .: Финансы и статистика,
1997 г.
7.Aripov M. Internet va elektron pochta asoslari.- T .; 2000 y .
8.Компьютерные сети. Учебный курс: eициальное пtобие
Microsoft для самtтоятельнl пdготовки.Пер.с англ. 2 изд. – M .:
«Русская редакция», 1999 г.
9.М.Бурлаков. CorelDraw 12. Мtква, “ BHV -Петербург”, 2004 г.
30

Kompyuter grafikasi.grafik fayllarning ko‘rinishlari

Купить

Похожие документы
3d-max dasturida obektlarni yaratish
Algoritm va ma’lumotlar strukturasi
3D-MAX dasturi haqida
3D Studio MAX dasturiga kirish. 3D Studio MAX dasturi haqida tushuncha
Adobe photoshop dasturida tasvirlarda ishlov berish,taqdimot yaratish