Kompyuter grafikasi uchun texnik vositalar

Информация о документе

Цена	10000UZS
Размер	23.7MB
Покупки	0
Дата загрузки	06 Ноябрь 2026
Расширение	doc
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Информатика и ИТ

Kompyuter grafikasi uchun texnik vositalar

Купить

Kirish
Dastur mazmuni oliy ta‘limning normativ-huquqiy asoslari va
qonunchilik normalari, ilg’or ta‘lim texnologiyalari va pedagogik
mahorat, ta‘lim jarayonlarida axborot-kommunikasiya texnologiyalarini
qo’llash, amaliy xorijiy til, tizimli tahlil va qaror qabul qilish asoslari,
maxsus fanlar negizida ilmiy va amaliy tadqiqotlar, texnologik taraqqiyot
va o’quv jarayonini tashkil etishning zamonaviy uslublari bo’yicha
so’nggi yutuqlar, pedagogning kasbi kompetentligi va kreativligi, global
Internet tarmog’i, multimedia tizimlari va masofadan o’qitish usullarini
o’zlashtirish bo’yicha yangi bilim, ko'nikma va malakalarini
shakllantirishni nazarda tutadi. Men o’z kurs ishimda AdobePhotoshop va
CorelDRAW dasturlarini o’rgandim. Bu dasturlar yordamida bir qancha
grafik chizmalarni chizdik. CorelDRAWda xarita kabi chizmalarni
amaliyot jarayonida chizdim. Kompyuter grafikasi jahonda yangi
fundamental fan hisoblanib, o’tgan asrning 90-chi yillarida paydo bo’ldi
hamda fan va ishlab chiqarishning barcha sohasida kadrlar tayyorlab
berishda uziga xos mustaqil ahamiyat kasb etdi. Maxsus dasturlar
yordamida xuddi bir varoq oq qog’ozga qalam yoki ruchka bilan har xil
rasmlarni solish singari kompyuter ekranida sichqoncha yordamida rasm
chizish, ya‘ni tasvir yaratish, tuzatish va ularni harakatlantirish imkonini
yaratdi. Bu dasturlar rasm solish dasturlarlari yoki grafik redaktorlar
bo’lib, ular yordamida rasmning elementlari boshqarib boriladi.
Kompyuter grafikasining juda tez rivojlanib borishi va uning texnikaviy
va dasturiy vositalarining yangilanib turishi ushbu kursni hamisha
takomillashtirishga, bu sohadagi yangi yo’nalishlarni tinmay o’rganib
borishni taqozo etadi. So’nggi yillarda bu sohada juda katta uzgarishlar
(siljishlar) yuz berdi, ya‘ni 16 miliondan ortiq rang va rang turlarini o’zida
aks ettira oladigan displeylar, grafik axborotlarni kirituvchi moslama –
skanerlar, dasturiy vositalar sohasida esa haqiqiy kompyuter dunyosini
kashf qila oladigan amaliy dasturlar vujudga keldi.

CorelDRAW xozirda eng ko’p tarqalgan vektorli grafik muharrirlardan
biri hisoblanadi. Ishlatish va sozlash qulayligi, tarkibiga kiritilgan ko’plab
effektlar to’plami foydalanuvchilarni bu dasturni ishlatishga yanada
ko’proq jalb qilmoqda. Dastur interfeysining qulayligi qisqa vaqtda uning
asosiy imkoniyatlari haqida tushuncha xosil qilish imkoniyatini beradi.
CorelDRAW dasturini o’rganishning eng samarali usuli - bu dasturda
ko’proq amaliy ishlashdir. Dasturni endi o’rganishni boshlagan
foydalanuvchilar katta miqdordagi murakkab ma‘lumotlarni
o’zlashtirmasdan ham kompyuter grafikasi olamiga kirishib ketishi
mumkin .

1.Bob. Kompyuter grafikasi uchun nazariy qismi.
1.1. Kompyuter grafikasining asosiy tushunchasi
Kompyuter gr afikasi . birinchi navbatda informatika fani bilan bog’liqdir.
Kompyuterda oddiy operatsiyalar majmuasini bilmasdan turib kompyuter
grafikasini o’zlashtirib bo’lmaydi. Demak ta‘lim tizimida avval informati - ka
fani kursantlar (talabalar) tomonidan o’zlashtirilishi lozim ekan. Keyingi
talab o’rganiladigan grafik dasturni talabidan kelib chiqadi. CorelDRAW,
AdobePhotoshop, Microsoft Visio grafik das-turlari chizma yaratish bilan
bog’liq bo’lganligi uchun ham chizmachilik, geometriya, chizmachilik
fanining nazariyasi hisoblanmish chizma geo-metriya kabi aniq fanlarni va
oddiy geometrik yasashlar (aylanani teng bo’lakarga bo’lish, aylana yoyi,
urinma, burchak bissektrisalarni o’tka-zish, perpendikulyarlik va parallellik
xossalari…)ni bilish talab etiladi. Aks holda o’zimiz buyruqlar majmuasini
noto’g’ri berib dasturdan biron bir amalni bajarishini talab etishimiz o’rin-
siz. Qisqa qilib aytganda CorelDRAW, AdobePhotoshop, Microsoft Visio
grafik dasturlarini o’rga-nishda dastlab informatika so’ng chizma-chilik va
chizma geometriya fanlari o’zlashtirilgan bo’lishi lozim. Keyingi talab
o’rganiladigan grafik dasturlarning talabidan kelib chiqadi.
Fan va texnika taraqqiyoti jamiyatimizni informatsion jamiyatga aylantirdi.
Bu jamiyatda faoliyat ko’rsatuvchilarning aksariyat qismi axborotlarni ish-
lab chiqarish, saqlash, qayta ishlash va amalga oshirish bilan banddirlar.
Bunday ishlarni zamonaviy kompyuterlarsiz amalga oshirish qiyin. Ularda-
gi ma‘lumotlarni qayta ishlash mashina grafikasi yor-damida amalga oshi-
rilsa foydalanuvchiga katta qulayliklar tug’diradi.
Kompyuter grafikasi – bu model va tasvirlarni kompyuter yorda-mida hosil
qilish, saqlash va qayta ishlash to’g’risidagi fandir. Kompyuter grafikasi
deganda odatda grafik ma‘lumotlarni kompyuter vositasida tayyorlash, qayta
ishlash (qurish), saqlash va namoyish etish jarayonlarini avtomatlash-tirish

tushunilsa, grafik ma‘lumot deganda ob‘ekt modellari va tasvirlari
tushuniladi.
Kompyuter grafikasi jahonda yangi fundamental fan hisoblanib, o’tgan
asrning 90-chi yillarida paydo bo’ldi hamda fan va ishlab chiqarishning
barcha sohasida kadrlar tayyorlab berishda uziga xos mustaqil ahamiyat kasb
etdi. Maxsus dasturlar yordamida xuddi bir varoq oq qog’ozga qalam yoki
ruchka bilan har xil rasmlarni solish singari kompyuter ekranida sichqoncha
yordamida rasm chizish, ya‘ni tasvir yaratish, tuzatish va ularni
harakatlantirish imkonini yaratdi. Bu dasturlar rasm solish dasturlarlari yoki
grafik redaktorlar bo’lib, ular yordamida rasmning elementlari bosh - qarib
boriladi. Kompyuter grafikasining juda tez rivojlanib borishi va uning
texnikaviy va dasturiy vositalarining yangilanib turishi ushbu kursni hami -
sha takomillashtirishga, bu sohadagi yangi yo’nalishlarni tinmay o’rganib
borishni taqozo etadi. So’nggi yillarda bu sohada juda katta uzgarishlar
(siljishlar) yuz berdi, ya‘ni 16 miliondan ortiq rang va rang turlarini o’zida
aks ettira oladigan displeylar, grafik axborotlarni kirituvchi moslama–ska -
ne r lar, dasturiy vositalar sohasida esa haqiqiy kompyuter dunyosini kashf
qila oladigan amaliy dasturlar vujudga keldi.

1.2. K ompyuter grafikasi turlari.
Kompyuter grafikasining uch turini o’rganamiz, bular: rastrli ,
fraktal va vektorli grafikadir.
Rastrli grafika
Rastr tasvirlar to’g’ri burchakli matritsa shaklida namoyon bo’lib, har
bir yacheykasi rangli nuqtadan iborat.
Rastr grafikasining asosi piksel (nuqta) hisoblanib, u rang bilan ifodalanadi.
Tasvir turli rangdagi va yorug’likdagi to’rtburchak qism (piksel)lardan
tashkil topgan bo’lishi mumkin. Bunday turdagi tasvirlar rastrli tasvir
deyiladi (1.1-rasm).

1.1-rasm. Rastrli tasvir
Rastrli tasvirlar har bir katagi ranglangan katakli qog’ozni eslatadi. Piksel
(inglizcha pixel – pic ture el ement ) – rastrli tavirlarning asosiy elementi
hisoblanib, tasvir aynan shu elementlardan tashkil topadi. Rasmdan
ko’rinib turibdiki rastrli tasvir uzunligiga qandaydir sondagi piksellar
joylashgan bo’ladi. Bu kattalik razresheniye ( разрешение ) deb ataladi va
odatda bir duymdagi piksellar soni bilan o’lchanadi (pixels per inch, ppi) .
Ayrim hollarda ppi o’lchovi o’rniga unga yaqin bo’lgan dpi (dots per inch
— bir dyumdagi nugtalar soni) o’lchovidan ham keng foydalaniladi.
Tasvir nuqtalar to’plami sifatida akslanib ular qanchalik ko’p bo’lsa
ko’rinish shunchalik tiniq va sifatli, fayl esa ko’p joy egallaydi. Ya‘ni,
aynan bitta tasvirning o’zi yuqori yoki past sifatli bo’lishi, o’lchov

birligiga qarab nuqtalar ko’p yoki kam (odatda bir dyuymga nisbatan
nuqtalar soni – dpi yoki piksellar soni – ppi bilan belgilanadi) bo’lishi
mumkin.
Rastr – bu nuqtalarning tartibli joylashuvidir.
Rastrli grafikani tahrirlaganda biz piksellarni tahrirlaymiz, ya‘ni ularning
rangini o’zgartiramiz. Rastrli grafika asosan sifat sig’imiga bog’liq,
chunki tasvirni ifodalovchi ma‘lumot ma‘lum bir o’lchamdagi to’rga
bog’langan bo’ladi. Rastrli tasvir tahrirlanganda uning sifati o’zgarishi
(odatda pasayishi), ya‘ni tasvirni o’zini emas, balki u joylashgan to’rning
o’lchamlari o’zgartirilib tasvirning aniqlik, tiniqlik darajasi o’zgartiriladi
va fayl egallagan hajmi kamaytiriladi. Rastrli grafikani tasvirning sifat
sig’imiga nisbatan past bo’lgan qurilma (printer)da chop ettirish rasm
sifatini pasaytishiga olib keladi. Demak rastrli grafikani chop etish
qurilmasining sifat sig’imi tasvir sifat sig’imiga nisbatan yuqori bo’lishi
tavsiya etiladi.
Rastrli grafikaning keng tarqalgan formatlari: *.tif, *.gif, *.jpg,
*.png, *.bmp, *.pcx va boshqalar.
Afzalligi:
 Rastr grafikasi real obrazlarni effektiv namoish eta oladi. Sifatli rastr
tasvirlari foto surat darajasidagi yuqori aniqlikda real va haqqoniy aks
ettirilishi mumkin.
 Rastr tasvirlar chiqarish qurilmalari – asosan lazer printerlarida juda
yaxshi chop etiladi. Ya‘ni rastr grafikasining sifati chop etishda
o’zgarmaydi.

Kamchiliklari:
 Rastr tasvirlari saqlash qurilmalarida (qattiq disk, CD-DVD, fleshka
va h.) ko’p joy egallaydi;

 Rastr tasvirlarni tahrirlashda kompyuterning xotira resurslari –
xususan tezkor xotirada ko’proq joy talab etiladi;
 Rastr tasvirlarni tahrirlash mehnat talab va mashaqqatli;
 Rastr tasvir masshtablashtirilganda tasvir sifati o’zgaradi.
Qo’llanish sohasi:
 Elektron va poligrafik nashriyotlar, Web dizaynda; Foto tasvirlarni
tahrirlash va restavratsiya qilishda;
 Badiiy grafika va skaner bilan ishlashda.

Fraktal grafika
Fraktal grafikasi asosan matematik amallar asosida grafik kompo -
zitsiya tuzishda qo’llaniladi. Bugungi kunda videoroliklar, kliplar, video
o’yinlar yaratishda fraktal grafikasining o’rni beqiyosdir. Fantastik janr -
dagi kinofilmlarda yoki kompyuter o’yinlarida atrof muhitning murak - kab
kompozitsiyalari (o’rmonlar, tog’lar, shahar qiyofasi va h.) yaratishda
fraktal grafikasidan keng foydalaniladi.
Fraktal grafikasining qo’llanish printsipi proektiv geometriyaning
qonuniyatlariga asoslangan bo’lib, oddiy geometrik elementni o’ziga
o’xshash akslantirishdan iborat. Aytaylik qish sovug’ida deraza
oynasidagi naqshlar yoki kristal panjaralarning hosil bo’lishi insonni
ajablantiradi. Bunday hodisa va jarayonlarni kompyuterda
modellashtirish, ularning formula asosida qonuniyatlarini topish bir
qarashda matematik echimga ega emasday ko’rinadi, lekin echimi
oddiydan murakkablikka printsipi asosida yaratiladi. Yuqorida keltirilgan
misollarda agar diqqat bilan e‘tibor qaratsangiz oddiy bir element,
aytaylik bir dona qor parchasi xuddi shunga o’xshash (katta yoki kichik,
holati, rangi o’zgargan) boshqa bir element bilan takrorlanadi. Fraktallar
bizga oddiy geometriyadan ma‘lum bo’lgan figuralarga o’xshamaydi va

$ma‘lum bir algoritmlar asosida quriladi. Fraktal grafika - sida asosiy ob‘ekt bu geometrik figura emas, balki matematik formula - dir. Formuladagi koeffitsientlarni o’zgartirish asosida mutlaqo boshqa bir kompozitsiyalarni yaratish mumkin bo’ladi. Umuman oddiy qilib aytganda fraktallar – bu dastlabki figuraga nisbattan ko’p marta qo’llanilgan ma‘lum bir almashtirish va o’zgarti-rishlar demakdir. Dastlabki fraktal geometriyasi g’oyalari XIX asrlarda vujudga kel-gan. Kantor oddiy rekursiv (qaytariladigan) funktsiya orqali chiziqni chi-ziqlar to’plamiga olib keldi, keyinchalik esa Benua Mandel brot fraktal geometriyasiga asos soldi va fraktal iborasini kiritdi. Fraktal – lat. fractal bo’lingan (qismlarga ajratilgan) ma‘nosini bildiradi. Fraktalning yana bir izoh-tushunchalaridan biri bu – qismlardan iborat va har bir qismi yana bo’linadigan geometrik figuradir. Har bir bo’linadigan figura yaxlit figuraning kichraygan yoki o’xshash nusxasidir. Fraktallarning asosiy xususiyati bu o’ziga o’xshashlikdir. Oddiy figurani doimo kichraytirish va unga o’xshatish asosida fraktallar tuzish mumkin. Misol uchun: Oddiy kesma teng uchga bo’linadi (1.2- rasm, a). O’rtadagi qismga teng bo’lgan yangi bir kesma bo’lagi qo’shiladi va to’rt bo’lakdan iborat siniq chiziq hosil qilinadi (1.2- rasm, b). Keyingi etapda to’rtta kesmaning har biri yana uchga bo’linadi va o’rta qismiga teng yangi bo’laklar qo’shiladi (1.2- rasm, c). Bu holat yana takrorlanganda bejirim bir naqsh kompozitsiyasi kelib chiqadi (1.2- rasm, d). Agarda har bir etapda bo’laklarni kichraytirish bilan birga ularni yo’nalishini ham o’zgartirilsa yanada boshqaroq kompozitsiya kelib chiqadi.$