Kompyuter sistemali blokini qurilmalarga ajratish. Kompyuterni testlash - Информатика и ИТ - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	69.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	doc
Раздел	Рефераты
Предмет	Информатика и ИТ

Kompyuter sistemali blokini qurilmalarga ajratish. Kompyuterni testlash

Купить

Mavzu: Kompyuter sistemali blokini qurilmalarga
ajratish. Kompyuterni testlash. Kompyuterga ulangan
qurilmalarni texnik holatini tekshirish. Markaziy protsessorni
ishlash holatini tekshirish, uning turlarini aniqlash. Arifmetik
qurilmalarning vazifasini tashkil etuvchilar bilan tanishish.
Reja:
1. Kompyuter sistemali blokini qurilmalarga ajratish.
2. Markaziy protsessorni ishlash holatini tekshirish, uning turlarini
aniqlash. Kompyuterni testlash.
3. . Kompyuterga ulangan qurilmalarni texnik holatini tekshirish.
Arifmetik qurilmalar.
Kompyuter tizimli blokini qisimlarga ajratish.
Kompyuter tizimli blokini qisimlarga ajratish deganda biz tizimli blokini
ichidagi barcha qurilmalarni ajratish tushiniladi.Tizimli bloki ichidagi
qurilmalariga quyidagilar kiradi:Ona plata,qattiq disk,operativ hotira,video
karta,elektir ta’minoti bloki(blokpitaniya),disk yurtuvchi(DVD/ROM
yokiCD/ROM),mikroprotsessor,sovutish tizimi(kuller), tizimli blokining old
USB portlar,POWER va RESET tugmalari kiradi
Markaziy protsessorning tuzulishi bilan tanishish
Mikroprotsessor , boshqacha nomi - markaziy protsessor.
Markaziy protsessor (CPU, ingl. Central Processing Unit) -
kompyuterning dastur tomonidan berilgan arifmetik va mantiqiy
operatsiyalarni bajaradigan asosiy ish komponenti bo‘lib, hisoblash
jarayonini boshqaradi va kompyuterda mavjud barcha qurilmalar ishini
muvofiqlashtiradi.
Aksariyat hollarda MzP o‘z ichiga:

arifmetik-mantiqiy qurilmani;
ma’lumotlar shinalari va manzillar shinalarini;
registrlarni;
komandalar hisoblagichini;
kesh - kichik hajmli (virtual) xotiraga juda tez (8 dan 512 Kbayt ga
qadar) saqlash qurilmasini;
nuqtasi o‘zgaruvchan sonlarning matematik soprotsessorini mujassam
etadi.
Zamonaviy protsessorlar mikroprotsessorlar ko‘rinishida tayyorlanadi.
Jismonan mikroprotsessor integral sxema ko‘rinishidan iborat, ya’ni u
umumiy maydoni atigi bir necha kvadrat millimetr keladigan to‘g‘ri
burchak shaklga ega kristall holatdagi kremniyning yupqa plastinkasi
ko‘rinishida tayyorlangan bo‘lib, ustiga protsessorning barcha ishlarini
bajaradigan sxemalar (qoliplar) joylashtirilgan. Ushbu kristall-plastinka,
odatda, plastmassa yoki sopoldan tayyorlangan yassi korpusga joylanib,
kompyuterning tizim platasiga ulash imkoni bo‘lishi uchun metall
tilchalariga ega tilla simlar bilan ulanadi.
Ommabop mikroprotsessorlar bilan tanishish.
1971 yilning noyabr oyida Intel korporatsiyasi o‘zining uch nafar
muhandisi tomonidan ishlab chiqilgan va tijorat maqsadlarida tarqatish
uchun mo‘ljallangan dunyoda eng birinchi 4004 rusumli mikroprotsessor
yaratganini e’lon qildi. Bugungi standartlarga ko‘ra juda sodda sanaladigan
ushbu mikroprotsessor tarkibida atigi 2300 ta tranzistor bo‘lib, soniyada
bor-yo‘g‘i 60 000 ta hisoblash operatsiyalarini bajargan xolos.
Bugungi mikroprotsessorlar ommaviy ishlab chiqarilayotgan juda
murakkab mahsulot bo‘lib, o‘z ichiga 5,5 milliondan ortiq tranzistorni
mujassam etadi, soniyada yuzlab million operatsiyalar bajaradi. Bu borada
olib borilayotgan tadqiqotlar esa tobora jadal kechmoqda. Intel firmasining
asosiy yutuqlaridan biri Pentium rusumli protsessor yaratilishi bo‘ldi. Bu
ish 1989 yil iyun oyida boshlandi. Pentium ni ishlab chiqish va sinab

ko‘rish ishlarida shaxsiy kompyuterlarni ishlab chiqadigan va dasturiy
ta’minot tuzadigan asosiy mutaxassislar faol ishtirok etishdi. Bu esa, o‘z
navbatida, loyihaning umumiy muvaffaqiyatiga sezilarli omil bo‘ldi.
1991 yil intihosida protsessor maketi tayyor bo‘lib, unda muhandislar
dasturiy ta’minotni ishga tushirishga muvaffaq bo‘ldilar. Loyiha ishlari
asosan 1992 yilning fevral oyida nihoyasiga yetkazilib, protsessorlarning
tajriba uchun yaratilgan partiyasi keng qamrovli sinovdan o‘tkazila
boshlandi. Pentium sanoatini o‘zlashtirish yuzasidan qaror 1992 yilning
aprel oyida qabul qilinib, 1993 yil 22 mart kuni Pentium protsessorining
keng qamrovli taqdimoti o‘tkazildi.

Tezkor xotira. Xotira turlari bilan tanishish
Xotira-ma’lumot va dasturlarni saqlash uchun xizmat qiladi va
quyidagilarga bo’linadi:
1.Operativ xotira 2. Kesh xotira 3. BIOS xotira 4.CMOS(yarim
doimiy xotira) 5. Video xotira
Tezkor hotira boshqaruv hotirasiningsignallariorqali ishlaydi va ular
orasidagi ba’zi signallarning uzilishini tinimsiz ushlab turadi. Bu signallar
hotira modulidagi buyruqlarni bajarishga ulgurishi va keyingilariga
tayorgarlik ko’radi. Ushbu uzilishlar “Tayming” lar deb nomlanadi va
odatda qattiq disk xotirasini o’lchaydi. Bu “Tayming” lar orasida CAS#
Latency (tCL), RAS# toCAS# delay (tRCD), RAS# Precharge (tRP) va
Active to Precharge Delay (tRAS) lar ko’p ahamiyatga egadirlar.
BIOS ni sozlash jarayonida barcha kerakli o’lchamlar xotiraga avtomatik
ravishda joylashadi. Har bir modulda maxsus SPD (Serial Presence Detect)
deb nomlangan kodli chiplar bor va ular og’ir topshiriqlarni modullarga
yozib boradi. Tezkor xotirani jo’natish uchun avtomatik sozlanmalarni
o’chirish kerak bo’ladi va barchasini qo’l sozlanmalariga ogirish kerak,
barcha sozlanmalarni o’tkazgandan keyin protsessorning chastotasini
oshirmaslik kerak, aksincha uni tushirish kerak. Kiritilgan parametrlar

tezkor xotira sozlanmalari sistema platasidagi har xil modullardan ancha
farq qilishi mumkin, hattoki bitta chipda ishlatilgan bo’lsada. Ko’plab
platada jo’natish uchun tezkor xotiraning chastotasini va tayminglarni
o’zgartirishi mumkin (rasm 1). Tezkor xotiraning o’lchamlari sozlash
jarayonida jo’natilishi mumkin va Advanced Chipset Features yoki
Advanced bo’limlarda bo’ladi.
Tezkor xotira kompyuterning muhim qismi bolib, protsessor undan
amallarni bajarish uchun programma, berilganlarni oladi va amalni bajarib,
natijani yana unda saqlaydi. Shuni alohida ta’kidlash lozimki, kompyuter
ochirilsa, tezkor xotirada saqlanayotgan programmalar va berilganlar yoq
bolib ketadi. Shuning uchun ularni qattiq diskda yoki disklarda saqlab
qolish kerak. Kompyuter ishlab turganda elektr tokini ogohlantirmasdan
ochirish, umuman aytganda, katta zarar keltirishi mumkin. Barcha turdagi
xotiralar uchun muhim tushuncha uning hajmidir. Kompyuterlarda
ma’lumot birligining eng kichik olchovi sifatida bayt qabul qilingan bolib,
1 bayt 8 bit (ikkilik raqam)ga teng.
Kesh xotira. Kesh xotira kompyuterning ishlash tezligini oshirish uchun
ishlatiladi. U tezkor xotira va mikroprotsessor orasida joylashgan bolib,
uning yordamida amallar bajarish tezkor xotira orqali bajariladigan
amallardan ancha tez bajariladi. Shuning uchun kompyuter xotiraning
koproq ishlatiladigan qismi nusxasini kesh xotirada saqlab turadi.
Mikroprotsessorning xotiraga murojaatida, avvalo, kerakli programma va
berilganlar kesh xotirada qidiriladi. Berilganlarni kesh xotirada qidirish
vaqti tezkor xotiradagiga nisbatan ancha kam bolgani uchun kesh xotira
bilan ishlash vaqti ancha kam boladi.
Videoxotira . Videoxotira monitor ekraniga video ma’lumotlarni
(videotasvirlarni) saqlab turish uchun ishlatiladi. Shuni aytish lozimki,
videotasvirlar (ayniqsa rangli) kompyuter xotirasida kop joy egallaydi.
Shuning uchun video xotira hajmi qancha katta bolsa, shuncha yaxshi
albatta.

Ona plata bilan tanishish, uning turini, imkoniyatlarini aniqlash
Kompyuterlarning ona plata arxitekturasi funksional jihatdan boyitilib
va asosiy protsessorning unumdorligi oshishi bilan doimiy ravishda
mukammallashtirib boriladi. Bu uning eng muhim qismi, kompyuterning
yuragi bo‘lib, uning elektron tarkibiy qismini tashkil qiladi. U yoki bu
ishlab chiqaruvchilar tomonidan yaratilgan standartlashtirilgan ona plata
modeli unda qo‘llanilgan mikrosxemalar to‘plami va elementlarning
joylashish topologiyasi bilan belgilanadi. Standartlashtirilgan g‘ilof
shakliga qarab, o‘lchami bo‘yicha turli ona platalar ishlab chiqariladi.
Shaxsiy kompyuterlar uchun eng keng tarqalgan ona plata formatlari AT,
ATX (305×244 mm o‘lchamli), mikro ATX (244×244 mm) va FlexATX
(229×191 mm). Zamonaviy ona platalarning asosini tashkil etuvchilari,
uning g‘ilofiga joylashtirilgan bo‘ladi: protsessor razyomlari, kengaytirish
slotlari bilan magistral liniyalari, apparat xotira modullarining razyomlari,
chipset mikrosxemalari uchun razyomlar. Bu konstruktiv elementlar yuqori
darajali birlashtirish bilan apparat pog‘onasidagi asosiy elektron tashkil
etuvchilarni birlashtiradi. Ko‘pincha ona platalarda audio va video
vositalarning elektron tashkil etuvchilari joylashtiriladi. Tashqi
qurilmalarning tizimli blokka ulanishi, razyomlari tizimli blokning old yoki
orqa panellarga joylashtirilgan, tashqi interfeys vositalari yordamida tashkil
qilinadi. Masalan, sichqoncha ko‘rinishidagi boshqaruv qurilmasini ulash
uchun COM-port, bosmaga chiqarish qurilmasi uchun LPT-port ishlatiladi.
Hozirgi kunda o‘nlab firmalar tuzilishi, ular tomonidan qo‘llanilishi
mumkin bo‘lgan protsessor turlari va ularning taktlash chastotalari hamda
ishchi kuchlanishlarning kattaliklari bilan farqlanuvchi, turli xil tizimli
bloklarni katta miqdorda ishlab chiqarmoqdalar. Tizimli platalar har xil
turdagi tizimli, lokal va tashqi shinalarning interfeyslarini quvvatlaydi.
SHK ning ishlash samaradorligi qo‘llanuvchi shinalar tarkibiga va bu

shinalar uchun mo‘ljallangan platadagi mavjud slotlar miqdoriga
bog‘liqdir.

Markaziy mikprotsessorning sovutish tizimi bilan tanishish.
Markaziy mikprotsessorning sovutish tizimi mikprotsessorni qizib
ketishi oldini olib turuvchi qurilma hisoblanadi. Mikprotsessorning
sovutish tizimining ostida radiator joylashga.Radiatorning vazifasi sovuq
havoni yaxshi o’tkazganligi uchun o’rnatiladi. Mikprotsessorning sovutish
tizimi kompyuterimiz uchun eng kerakli qurilma hisoblanadi chunki
mikroprotsessor qizib ketsa kompyuterimiz o’chib qoloishi yoki
mikprotsessorimiz ishdan chiqishi mumkin.Shuning uchun mikroprotsessor
doimo sovuq holatda bo’lishi kerak.Mikroprotseesorning ustiga termopasta
surilgan bo’ladi.Termopastaning vazifasi kullerdan kelgan sovuq havoni
yaxshi o’tkazib berganligi uchun surtib qo’yiladi. Mikprotsessorning ustiga
termopasta, termopasta ustiga radiator va kuller o’rnatiladi.Hozirgi
zamonaviy kompyuterlarda mikprotsessorning sovutish tizimi
zamonaviylashib bormoqda.Hozirga kunda mikprotsessorning sovutish
tizimi suv orqali ham sovutilmoqda buning uchun o’zining mahsus
qurilmalari kerak bo’ladi.
Markaziy mikprotsessorni olib turini aniqlash.
Mikroprotsessor qurilmasi funksional jihatdan ShKning eng murakkab
qurilmasi
sanaladi. Ushbu qurilma yo‘riqlarning kodli shinasi vositasida mashinaning
barcha bloklariga yetib boradigan boshqaruv signallarini shakllantiradi.
Mikroprotsessorlar yoki markaziy protsessorlar shaxsiy kompyuterlarning
“miyasini” tashkil qiladi. Mikroprotsessorning quyidagi turlari mavjud:
8088/8086 protsessorlari, 80386 protsessorlari, 80486 protsessorlari,
Pentium protsessorlari, Pentium MMX protsessori, Pentium Pro
protsessori, Pentium II protsessolari, Pentium III protsessolari, AMD K-6

protsessori,Intel CoreI1,2,3,4,5,6,7,8,9,NVIDIA,Elburs,Philips.Harbir
mikroprotsessorning ustiga firma nomi va turi yoziladi. Mikroprotsessorlar
ham avlodlarga bo’linadi.Bular:1-avlod mikroprotsessorlari DDR1 plataga
ishlab chiqarilgan,2-avlod mikroprotsessorlari DD2 plataga ishlab
chiqarilgan,3-avlod mikroprotsessorlari DD3 plataga ishlab
chiqarilgan.Hozirgi kunda 4-avlod mikroprotsessorlari ishlab
chiqarilmoqda.
Kompyuterni testlash
Testli dasturlar kompyuter konfiguraciyasini, uning tizimli resurslarini
identifikaciyalash hamda nisbiy unumdorlikni diagnostikalash va baholash
uchun ishlatiladi.
DOS dasturlari asosiy paketiga Microsoft Diagnostics (MSD.EXE)
utilitasi kiradi. Uning yordamida bir qator murakkab bo’lmagan apparatura
nosozliklarini va/yoki tizim fayllarining noto’g’ri konfiguraciyasini
aniqlash mumkin. Bu dasturni tizimli disketada saqlash foydalidir.
Bu maqsadlar uchun ko’pincha Symantec firmasining Norton
Diagnostic (Norton Utilites paketidan), Touchstone firmasining Checkit
paketining turli versiyalari kabi dastur mahsulotlari ham ishlatiladi.
Checkit, odatda, SHK tizimli konfiguraciyasini aniqlash, uning
asosiy komponentalarini testlash va alohida qims tizimlarning
unumdorligini baholash imkonini beradi.
Checkit dasturining imkoniyatlari orasida quyidagi ko’rib
chiqishlarni ta’kidlash mumkin:
adreslanadigan xotira birinchi megabaytining ichidagi bor narsasini;
uzulish liniyalarini va xotiraga bevosita murojaat qilish kanallarini;
CMOS xotirasining ichidagi bor narsasini;
tizimga O’rnatilgan DOS drayverlarining to’liq ro’yxatini.
tizimga O’rnatilgan DOS drayverlarining to’liq ruyxatini.
Dasturda xotiraning barcha tiplari (standart, kengaytirilgan va
qo’shimcha), tizimli plataning komponentalari (processor, soprocessor,

nazoratchilar), haqiqiy vaqt soatlari, SHK ga ulangan printerning ketma-ket
va parallel portlarining testlari mavjud. Qattiq disk uchun nazoratchi
testidan tashqari, har bir fizik yo’lakchani tekshiruvchi, nazoratni
bo’zmaydigan amallar qo’llaniladi. Videoqism tizimni nazorat qilishli
matnli va grafikli rejimlar hamda videoxotira alohida tekshiril adi.
Dastur kiritish qurilmalarini: klaviatura, sichqonchani interaktiv-
nazorat qilishni ko’zda tutadi. Bajarilishi mumkin: modemlarni, tarmoqli
platalarni, CD-ROM yuritmalarini identifikaciyalash, е giluvchan disklar
yuritmalarini testlash, CMOS RAM ni taxrirlash. Va nihoyat, tizimli plata,
qattiq disk (murojaat qilish vaqti va uzatish tezligi), videoqism tizim (alma
shish tezligi) uchun unumdorlikni baholashni bajarish mumkin.
Norton utilitalari (xususan 7.0 versiyasi) paketidan juda
ommaviy SYSINFO.EXE (System Information) utilitasi taqdim е tadigan
testlash imkoniyatlarini va kompyuterning asosiy reytingli parametrlarini
ko’rib chiqaniz, bu utilitani qattiq; diskdagi, agar u erda bo’lmasa,
disketadagi NU (Norton Utilites) katalogidan ishga tushirish mumkin.
SYSINFO utilitasi kompyuterning tizimli konfiguraciyasi, uning
asosiy komponentalari va ularning tavsiflari tugrisidagi ma’lumotlarni
taqdim е tadi, hamda butun kompyuterning va uning alohida qims
tizimlarining kiyosiy unumdorligini (SHK ning tanlangan tipik modellariga
nisbatan) baholash imkonini beradi.
Utilita ishlaganda videomonitor е kranida foydalanuvchi bilan
muloqat qilish rejimida foydalanuvchiga qiziqarli bo’lgan malumotlarni o’z
ichiga olgan ma’lumot kadrlari aks е ttiriladi.
Har bir е kran quyidagilarga е ga bo’ladi:
umumiy sarlavxa System Information
Kompyuterga ulangan texnik qurilmalarning ishlash xolatini
tekshirish

Diagnostik dasturlar, kompyuterni tekshirishga moljallangan. Uning
yordamida, vaqtida bartaraf etilmagan muammolarni yechish mumkin
Lekin bu panatseya emas. diagnostik utilitni ishga tushirish uchun
kompyuter disketadan yoki qattiq diskdan yuklanish lozim. Agarda,
yoqib/o‘chirish tugmachani bosgandan so‘ng jimjidlik bo‘lsa siz
( самостоятельно ), shu kitob yordamida, nima bo‘lganini aniqlashingiz
kerak.
Ba’zi bir diagnostik dasturlar DOS yoki Windows ish nusxasi mavjudligiga
bog‘liq, boshqa dasturlar esa DOSdagi chegarali funksional analogi bilan
birga etkizib beriladi yoki o‘rnatish jarayonida yuklanish disketani
yaratadi.
Yana bitta manfiy tarafi shundaki, eng yetakshi ( самой совершенной )
diagnostik dasturga, diagnostik natijalarni interpretatsiya qiloladigan
superkompyuter kerak. Bu superkompyuter- sizning miyangiz..
Diagnostik dasturlar qanchalik yaxshi bo‘lmasin, ulardan hech biri
kompyuterning har bir komponentini sinalolmaydi. Antivirus dasturlarning
faoliyat maydoniga tusholmaydigan muammolar quyida keltirilgan.
Kompyuterga qo’shimcha yangi texnik qurilmalarni ulash.
Kompyuterga qo’shimcha yangi texnik qurilmalarni ulashimizdan
maqsad bizga kerak bo’lgan hamma funksiyalarni faqat kompyuterni o’zi
bajara olmaydi,shuning uchun kompyuterimizga qo’shimcha yangi texnik
qurilmalarni ulanadi.Kompyuterga qo’shimcha yangi texnik qurilmalarni
ulashimiz uchun bizga ulamoqchi bo’lgan qurimamiz kerak bo’ladi va
anashu qurilmaning drayveri kerak bo’ladi.Drayver-Operatsion tizim va
qurilmani bir biriga tanishtirib qo’yuvchi dastur hisoblanadi.Ulamoqchi
bo’lgan qurilmamiz printer bo’lsa bizga anashu printerning modeliga mos
tushadigan drayveri kerak bo’ladi.Qurilmani kompyuterga ulaymiz va
kompyterga qurilmani drayverini o’rnatamiz va qurilmani ishlayotganini
tekshirib ko’ramiz.

Kompyuter sistemali blokini qurilmalarga ajratish. Kompyuterni testlash

Купить

Похожие документы
3d-max dasturida obektlarni yaratish
Algoritm va ma’lumotlar strukturasi
3D-MAX dasturi haqida
3D Studio MAX dasturiga kirish. 3D Studio MAX dasturi haqida tushuncha
Adobe photoshop dasturida tasvirlarda ishlov berish,taqdimot yaratish