Kompyuter tarmoqlari va ularning turlari. Lokal va global tarmoqlar - Информатика и ИТ - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	28.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Информатика и ИТ

Kompyuter tarmoqlari va ularning turlari. Lokal va global tarmoqlar

Купить

Mav zu. Kompy ut er t armoqlari v a ularning t urlari. Lok al v a
global t armoqlar
Reja:
1. Kompyuter tarmoqlari.
2. Lokal tarmoq.
3. Global tarmoq.

Kompy ut er t armoqlari
Ќ ozirda kompyuterni qo’llashda ko’pgina foydalanuvchilar uchun
yagona axborot makonini ta’riflovchi tarmoqlarni tashkil etish muhim
hahamiyatga ega.
Uzatish kanallari orqali o’zaro bog’langan kompyuterlar majmuiga
k o m p yu t ye r t a r m o g’ i deyiladi. Bu tarmoq undan
foydalanuvchilarni axborot almashuv vositasi va apparat, dastur
hamda axborot tarmog’i resurslaridan jamoa bo’lib foydalanishni
ta’minlaydi.
Kompterlarning tarmoqqa birlashishi qimmatbaho asbob
uskunalar - katta hajmli disk, printerlar, asosiy xotiradan birgalikda
foydalanish, umumiy dasturli vositaga va ma’lumotga ega bo’lish
imkonini beradi. Tarmoqning asosiy vazifasi foydalanuvchining
taqsimlangan umumtarmoq resurslariga oddiy, qulay va ishonchli
kirishini ta’minlash va ruxsat berilmagan kirishdan ishonchli
himoyalangan holda axborotdan jamoa bo’lib foydalanishni tashkil
etish. Mahalliy tarmoqlarida foydalanuvchilar ishlashi uchun
ma’lumotlarning umumiy bazasi tashkil etiladi. Global tarmoqlarida
yagona ilmiy, iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy axborot makoni
shakllantiriladi.h
Kompyuter tarmoqlarni ko’pgina belgilar, xususan hududiy
taqsimlanishi jihatidan klassifikasiyalash mumkin. Bunga ko’ra global,
mintaqaviy va lokal (mahalliy) tarmoqlarga farqlanadi.
G l o b a l t a r m o q l a r butun dunyo bo’yicha tarmoqdan
foydalanuvchilarni qamrab oladi va ko’pincha bir-biridan 10-15 ming

kilometr uzoqlikdagi KOMPYuTER va aloqa tarmoqlari uzellarini
birlashtiruvchi sputnik aloqa kanallaridan foydalanadi. Masalan,
INTERNET tarmog’i.
M i n t a q a v i y t a r m o q l a r uncha katta bo’lmagan mamlakat
shaharlari, viloyatlaridagi foydalanuvchilarni bir-lashtiradi. Aloqa kanali
sifatida ko’pincha telefon tarmoqlaridan foydalanadi. Tarmoq uzellari
orasidagi masofa 10-1000 kilometrni tashkil etadi.
Kompyutern i n g l o k a l t a r m o q l a r i bir korxona,
muassasaning bir yoki bir qancha yaqin binolaridagi abonentlarni
bog’laydi. Mahalliy tarmoqlar juda keng tarqalgan. Chunki 80-90%
axborotlar o’sha tarmoq atrofida aylanib yuradi. Mahalliy tarmoqlari
har qanday strukturaga ega bo’lishi mumkin. Lekin mahalliy
tarmoqlardagi kompyuterlar yuqori tezlikka ega yagona axborot
uzatish kanali bilan bog’langan bo’ladi. Barcha kompyuterlar uchun
yagona tezkor axborot uzatish kanallarning bo’lishi - mahalliy
tarmoqning ajralib turuvchi xususiyati. Optik kanalda yorug’lik
o’tkazgich inson soch tolasi qalinligida yasalgan. Bu o’ta tezkor,
ishonchli va qimmat turadigan kabel.
Mahalliy tarmoqda kompyuterlar orasidagi masofa uncha katta
emas -10 km.gacha, radiokanal aloqasidan foydalanilsa -20 km.
Mahalliy tarmoqlarida kanallar tashkilot mulki hisoblanadi va bu narsa
ularni ekspluatasiya qilishni osonlashtiradi.
Kompyuter tarmoqlarining dasturiy ta’minoti
Tarmoqning imkoniyati uning foydalanuvchiga ko’rsatadigan
xizmati bilan o’lchanadi. Tarmoqning har bir xizmat turi hamda, unga

kirish uchun dasturiy ta’minoti ishlab chiqiladi. Tarmoqda ishlash
uchun belgilangan dastur bir vaqtda ko’plab foydalanuvchilar
foydalanishi uchun mo’ljallangan bo’lishi kerak. Ќ ozirda shunday
dasturiy ta’minot tuzishning ikki xil asosiy konsepsiyasi joriy etilgan.
Birinchi konsepsiyada tarmoqning dasturlashtirilgan ta’minoti
ko’pgina foydalanuvchilarga hamma kirish mumkin bo’lgan
tarmoqning bosh kompyuteri resurslarini taqdim etishga mo’ljallagan.
U f a y l - server deb yuritiladi. Bosh kompyuterning asosiy resursi
fayllar bo’lgani uchun u shu nomni olgan. Bu dasturli modullar yoki
ma’lumotlarga ega fayllar bo’lishi mumkin. Fayl-server - bu serverning
eng umumiy turi.
Tarmoqda bir qancha fayl-serverlar bo’lishi mumkin. Fayl-server
resurslarini boshqaruvchi va ko’pgina tarmoq foydalanuvchilari uchun
ruxsat beruvchi dasturiy tarmoq ta’minoti tarmoqning operasiya tizimi
deb ataladi. Uning asosiy qismi fayl-serverda joylashadi; ishchi
stansiyada faqat resurs va fayl-server orasidan murojaat qilinadigan
dasturlar oralig’gidagi interfeys rolini bajaruvchi, uncha katta
bo’lmagan qobiq joylashtiriladi.
Ushbu konsepsiya doirasida ishlashga mo’ljallangan dastur
tizimlari foydalanuvchiga fayl-serverdan foydalanish imkonini beradi.
Љ oida bo’yicha ushbu dasturli tizimlar faylli serverda saqlanishi va
barcha foydalanuvchilar tomonidan bir vaqtda foydalanilishi mumkin.
Lekin bu dasturlarning modullarini bajarish uchun zarur bo’lganda
foydalanuvchi kompyuteriga ya’ni ishchi sta nsiyaga o’tkaziladi va
kerakli ishni bajaradi.

Ikkinchi konsepsiya “klient-server” arxitekturasi deb ataladi. Uning
dasturiy ta’minoti resurslardan jamoa bo’lib foydalanishgagina
mo’ljallanib qolmay ularni qayta ishlash va foydalanuvchi talabiga ko’ra
resurslarni joylashtirishga mo’ljallangan. “Kliyent-server” arxitekturalar
dastur tizimi ikkita bo’linmadan iborat: serverning dasturli ta’minoti va
foydalanuvchi-mijozning dasturli ta’minoti. Bu tizimlar ishi quyidagicha
tashkil qilinadi: mijoz-dasturlar foydalanuvchining kompyuterida
bajariladi va umumiy kirish kompyuterida ishlaydigan dastur - serverga
so’rov jo’natiladi. Ma’lumotlarning asosiy qismini qayta ishlash kuchli
server tomonidan amalga oshiriladi, foydalanuvchi kompyuteriga faqat
bajarilgan so’rov natijalari yuboriladi. Ma’lumotlar bazasi serverlari
katta hajmdagi ma’lumotlar bilan ishlashga mo’ljallangan va ko’p sonli
foydalanuvchilar yuqori unumli ishlab chiqarishni, ishonch va
himoyalanganlikni ta’minlaydi.
Taqsimlanadigan resursga ega har qanday kompyuter tarmog’i
server deb yuritilishi mumkin. Chunki, boshqa kompyuterlardan
foydalanishga ruxsat bo’lgan bo’linuvchi modemli kompyuter - bu
modem yoki kommunikasiyali serverdir.
Shaxsiy kompyuterlarning mahalliy tarmog’i keng tarqalgan.
Dunyodagi ko’pgina shaxsiy kompyutelar shu tarmoqlarda ishlaydi.
Mahalliy tarmoqlari bir-biridan uncha uzoq bo’lmagan masofada
joylashgan kompyuterlarni bog’lab turadi. Odatda ular bir yoki bir
necha yaqin joylashgan korxona, muassasa va ofislar kompyuterlarini
birlashtiradi. Mahalliy tarmoqlarining asosiy farqlanuvchi xususiyati
barcha uchun yagona kompyuterlarning ma’lumot uzatish tezkor

kanali va kommunikasiya asbob - uskunalarida xatolik yuzaga kelish
ehtimolining deyarli yo’qligi.
Mahalliy kompyuter tarmog’ida ishlash asoslari.
Mahalliy tarmoqda ishlashning asosiy afzalligi quyidagicha: ko’p
marta foydalaniladigan rejimda dasturli modem, printerlar,
tarmoqdagi disklarning umumiy resurslardan va hamma kirishi
mumkin bo’lgan diskda saqlanuvchi ma’lumotlardan foydalanish,
shuningdek, bir kompyuterdan boshqasiga axborot uzatish imkoniyati.
Fayl-serverli mahalliy tarmoqdagi asosiy ish afzalliglarini sanab o’tamiz.
1. Shaxsiy va umumiy foydalanuvchi ma’lumotlarni faylli serverda saqlash
imkoniyatining mavjudligi. Shu bois umumiy foydalaniladigan
ma’lumotlar ustida bir vaqtda bir necha foydalanuvchi ishlay oladi
(matnlar, elektron jadval va ma’lumotlar bazasini ko’rib chiqish, o’qish),
Net Ware vositasida fayl va kataloglar darajasidagi ma’lumotlar ko’p
tomonlama himoya qilinadi; umumiy ma’lumotlarning Excel, Access
kabi tarmoqli amaliy dasturlangan mahsulotlar bilan yaratiladi. Ayni
paytda amaliy dasturda belgilangan kirish uchun chegara tarmoq
operasion tizimi orqali o’rnatilgan chegara doirasida bo’ladi.
2. Ko’pgina foydalanuvchilar uchun zarur bo’ladigan dasturli vositani
doimiy saqlash imkoniyati: u yagona nusxada fayl-server diskida bo’ladi.
Shuni qayd etamizki, dasturli vositani bunday saqlash foydalanuvchi
uchun ilk ish usullarini buzmaydi. Ko’pgina foydalanuvchilar uchun
zarur bo’lgan dasturli vositaga avvalo matn va grafik tahrirlovchi,
elektron jadvallar, ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi va boshqalar
kiradi. Ko’rsatilgan imkoniyatlar orqali quyidagi ishlarni bajarish

mumkin: ishchi stansiyalarning lokal diskni dasturlangan vositalarni
saqlashdan ozod qilish hisobiga tashqi xotiradan unumli foydalanish;
tarmoq operasion tizim himoya vositasi bilan dasturli mahsulotlarni
ishonchli saqlash; dasturli mahsulotlarni ishlashga layoqatli ahvolda
ushlab turishni va ularni yangilashni soddalashtirish. Chunki ular fayl-
serverda bir nusxada saqlanadi.
3. Tarmoqning barcha kompyuterlari o’rtasida axborot almashish. Ayni
paytda tarmoqdan foydalanuvchilar o’rtasida dialog saqlanadi,
shuningdek elektron pochta ishini tashkil etish imkoniyati ta’minlanadi.
4. Bir yoki bir qancha umumtarmoq printerlarida tarmoqdagi barcha
foydalanuvchilarning bir vaqtda yozishi. Bu paytda quyidagi omillar
ta’minlanadi: har bir foydalanuvchining tarmoq printeriga kira olishi;
kuchli va sifatli printerdan foydalanish imkoniyati (malakasiz
muomaladan himoyalangan holda); dasturli mahsulotlar sifatida
pechatlash (yozish)ni amalga oshirish.
5. Њ quvchilar va o’qituvchilar kompyuterlari o’rtasida axborot
almashishning maxsus dasturini qo’llash hisobiga o’quv jarayonini
uslubiy takomillashtirish uchun tarmoq muhitidan foydalanish
imkoniyati. Shular sababli quyidagilarni amalga oshirish mumkin:
o’qituvchi kompyuterida bajariladigan ishlarni o’quvchilar
kompyuterida ko’rsatish; o’qituvchining kompyuter monitorida
o’quvchilar kompyuterlari ekranlarini aks ettirish orqali o’quvchilar
bajaradigan ishlarni nazorat qilish.

6. Global tarmoqning yagona kommunikasiya uzeli bo’lganda mahalliy
tarmoqning har qanday kompyuteridan global tarmoq resurslariga
kirishni ta’minlash.
Global kompyuter tarmog’i - INTERNET.
Axborot texnologiyalari va zamonaviy texnika yutuqlari bilan
o’zaro al ma shish ehtiyoji global kompyuter tarmoqlarini mamlakat la -
raro hamkorlik dasturini amalga oshirishning ajralmas qismi qilib
qo’ydi. Ilmiy va maorif maqsadlari va biz nes uchun ko’plab kompyuter
tarmoqlari tashkil etilgan. Ko’plab tarmoqlarni birlashtira oluvchi va
dunyo hamjamiyatiga kirish imkonini beruvchi tarmoq - bu Inter net.
Internet foydalanuvchiga cheksiz axborot resurslarini taqdim etadi.
Ushbu resurslarga kirish uchun mos keluvchi amaliy dasturiy
ta’minotdan foydalanish kerak. Do’stona grafik interfeys Internet
xizmatidan har bir kishining foydalana olishi uchun imkoniyat
yaratadi. Bunday dasturlarning ko’pi foydalanuvchi uchun qulay
bo’lgan Windows OT muhitida ishlaydi. Grafik interfeysli dasturlar
muhim xususiyat larga ega: ular foydalanuvchidan barcha tizimli
arxitektu rani bekitadi va har qanday platforma kompyuterida
saqlanadigan ma’lumotlar bilan ishlash imkonini beradi.
Umumiy holatlarda global tarmoq kompyuterlar va termi nallar
ulangan aloqa tarmoqchasini ulaydi. Mahalliy tarmoqqa birlashgan
kompyuterlarni ulashga ruxsat beriladi. Aloqa tarmoqchasi
ma’lumotlarni uzatish kanali va kommunikasiya uzellaridan iborat.
Mijoz-foydalanuvchilar ishlaydigan kompyuter ishchi stansiyalar deb

yuritiladi. Foydalanuvchi lar uchun taqdim etiladigan tarmoq resurslari
manbai serverlar deb yuritiladi.
Aloqa tarmoq bo’ylab axborotni tez uzatish uchun, axborotni
uzatishning maqbul marshrutini tanlash uchun, uzatilayotgan
axbortlarning paketlar kommunikasiyasi uchun mo’ljallangan.
Kommunikasiya uzeli - bu ayrim apparat qurilmasi yoki te gishli
dasturiy ta’minot yordamida vazifalarni bajaruvchi kompyuter. Bu
uzellar aloqa tarmog’ining ishlash samaradorligini ta’minlaydi.
Internet doimo yangilanib boruvchi iqtisodiy fanlar bo’yicha
axborot resurslari ombori hisoblanadi. Internetda axborot izlash
kerakli axborotni olish vazifasini yengillashtiradi. Internet yangi
bilimlarni egallashda eng samarali vosita bo’lishi mumkin. Internet
yerdamida iqtisodiy fanlarni o’qitishning yangi usullarini tashkil kilish
mumkin, masalan masofadan o’qitish usulini.
Dunyoda ko’plab kompyuter tarmoqlari (KT) ishlab turibdi.
Bulardan ba’zilari bilan tanishamiz. 1957 yil A RPA (Advanced Research
Projects Agency) tashkiloti tuzildi. 1960 - yillar oxirida DA RPA (Defense
Advanced Research Projects Agency), 1969 yilda (A Љ Shning Mudofaa
ministrligi tomonidan tashkil qilingan eng eski KTlari hisoblanadi)
A RPA N et (Advanced Research Projects Agency Network) tajriba
tarmog’ini tashkil etish h aqida qaror qabul qildi. Ilk bor TARMO Љ 1972
yilda namoyish etildi. U 40 ta kompyuterdan iborat bo’lib, asosiy
tuzilish prinsipi TARMO Љ dagi barcha kompyuterlarning teng xuquqli
bo’lishi edi. 1975 yil A RPA N et tajriba tarmog’i maqomini harakatdagi
(amaliy) TARMO Љ maqomiga o’zgartirdi (1989 yil – A RPA N et mustaqil

TARMO Љ sifatida tugatildi). Uning afzalligi – tarkibida turli turdagi
kompyuterlar bor TARMO Љ bilan ishlash qobiliyatiga egaligidir. U
keyinchalik boshqa KTlari bilan birlashtirilib, Int ernet ning qismi
sifatida ishlatila boshlandi. Xozirda u MILN ET – Military NET (xarbiy
TARMO Љ ), CSN ET – (Computer Science NETWORK) (kompyuter ilmi
tarmog’i), N SFN ET – (National Science Fondation NETWORK) (milliy fan
fondi tarmog’i) tarmoqlar sifatida Int ernet da ishlatiladi.
BITN ET (1981) – Because it’s Time Network (bug u ngi kun
tarmo g’ i) KT Nyu-York va Yel universitetlari tomonidan ishlab chiqilgan
Yevropa, A Љ Sh qit’asi, Meksika va boshqa mamlakatlarni
birlashtiruvchi TARMO Љ bo’lib, u alohida ajratilgan kanallar bilan aloqa
bog’laydi. U OSI – (Open System Interconnection – ochiq xalqaro
bo g’ lanish tizimi) va TCP/IP qaydnomalariga mos tushmaydi. Uning bir
xususiyati – uzatilgan ma’lumotlar uchun h aq to’lanmaydi. Ќ ukumat
tomonidan mablag’ bilan ta’minlanadi. Uning ko’rsatadigan xizmat
doirasi fayllarni uzatish, elektron pochta va masalalarning uzoqdan
turib ishlashini ta’minlashdan iborat.
CSN ET (1981) (Computer Science Network – Kompyuter va fan
tarmog’i) a’zolik badallari va xizmat uchun to’lovlar hisobidan ishlaydi.
U butun dunyo olimlarini birlashtiruvchi tarmoq bo’lib, Internet
tarkibiga kiradi va TCP/IP qaydnomaii asosida ishlaydi.
EA RN – Europan Akademic Research Network BITMA P tarmog’i
bilan bevosita ulangan bo’lib, juda ko’p milliy tadqiqot muassasalarini
birlashtiradi. Uning qaydnomasi RSES bo’lib, ajratilgan kanallar orqali
ma’lumot almashiniladi, o’z-o’zini xo’jalik hisobida qoplash asosida

ishlaydi.
EUN ET – Europe Union Network (Yevropa kompyuter tarmog’i
uyushmasi). Uning markaziy qismi Amsterdamda joylashgan. U asosan
UNIX operasion sistemasida va UUCP va TCP/IP da ishlaydi.
FIDON ET (1984) – shaxsiy kompyuterlar bilan MS va PS DOS
boshqaruvida ishlaydigan TARMO Љ . Fayllarni telefon simlari orqali
uzatadi va UNIX operasion sistemasida ishlaydigan kompyuterlar bilan
bog’lanishi mumkin. Fayllarni, bildirishlarni va yangiliklarni
UUCP/USWET tarmoqlari bilan uzatishi mumkin.
IN TERN ET – International Network (xalkaro kompyuter tarmog’i)
butun dunyo kompyuter tarmog’idir. U ko’p KTtlarni birlashtiradi va
TCP/IP qaydnomalari asosida ishlaydi va kompyuter tarmoqlarini
tarmoqlararo interfeys – GA TEWA Y (shlyuz) orqali birlashtiradi. Bu
tarmoq turli davlat korxonalari, o’kuv yurtlari, xususiy korxonalar va
shaxslarning yangi kompyuter texnologiyalari yaratish, joriy qilish va
ularning shu so h adagi h arakatlarini birlashtirish uchun xizmat qiladi.
Ќ ozirda u butun dunyo q it’alarini o’ziga birlashtiradi, Internet
tarkibidagi ba’zi kompyuter tarmoqlari – CSN ET, N SFN ET, o’z
navbatida, katta-katta tarmoqlar bo’lib, o’zlari ham bir necha
tarmoqlardan tashkil topgan. Internetning ishini koordinasiya qilishni
NIC (Network Information Centry) Stenford universitetidagi SRI
(Stanford Researsh Institute), ko’pincha SRI – NIC deb yuritiluvchi
markaz tomonidan boshqariladi.
Internetda TELN ET (telefon tarmog’i) uzo qq a uzatish, FTP (File
Tranferd Protocol) faylini uzatish, SMTP (Simple Mail Transport

Protocol) oddiy pochta jo’natish qaydnomalaridan elektron pochta
uchun foydalaniladi. Domenlarni nomlash tizimi – DN S (Domen Name
Systems) ko’llaniladi.
MSI Mail – savdo-soti q uchun mo’ljallangan ICT ham Internet
bilan bog’langan bo’lib, o’z mijozlariga pochta, faksimil va teleks
xizmatini ko’rsatadi.
N SFN ET – A Љ Shning milliy ilmiy fondi tarmog’i, A Љ Shdagi
minglab ilmiy – tadqiqot institutlarini, korporasiya va h ukumat
idoralarini birlashtiradi. U Amerikadagi eng yirik superkompyuterga
ulangan bo’lib, murakkab masalalarni yechishda undan foydalanish
imkoniyatini beradi.
USEN ET (1979) – yangiliklar va elektron pochtaning xalqaro
tarmog’i. Universitetlar o’rtasida alo q a o’rnatish maqsadida ish
boshlangan bu tarmoq xozirda A Љ Shning deyarli barcha
universitetlarini KT orqali birlashtiradi. Ќ atto undan foydalanuvchilar
juda ko’payib ketganligi tufayli, grafikning ancha qismini UUN ET
t armog’i ga topshirgan. UUN ET tarmog’i asosan shu maqsad uchun
ham yaratilgan.
UUN ET – savdo–soti q bilan bog’li q bo’lmagan tarmoq bo’lib, u
USEN ET yangiliklarini UN IX da boshlang’ich matnlarni olishni va
boshqa ishlarni bajarishni ta’minlaydi. U Internet bilan tarmoqlararo
interfeysga ega.
UUCPN ET – Unix-to Unix Copy – xalqaro elektron pochta bo’lib,
ma’lumotlar UUCP nomli dasturlar yordamida uzatiladi. UUCP –
uzatish uchun qaydnoma, kommunikasiya maqsadlari uchun fayllar

to’plami, kommunikasion dasturlar uchun esa buyruqlar to’plamidir.
Undan elektron pochtalar yuborish va telekonferensiyalarda
qatnashish maqsadlarida keng foydalaniladi.

Kompyuter tarmoqlari va ularning turlari. Lokal va global tarmoqlar

Купить

Похожие документы
3d-max dasturida obektlarni yaratish
Algoritm va ma’lumotlar strukturasi
3D-MAX dasturi haqida
3D Studio MAX dasturiga kirish. 3D Studio MAX dasturi haqida tushuncha
Adobe photoshop dasturida tasvirlarda ishlov berish,taqdimot yaratish