Kompyuter tizimi va tarmoqlari - Информатика и ИТ - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	339.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Информатика и ИТ

Kompyuter tizimi va tarmoqlari

Купить

Kompyuter tizimi va tarmoqlari.
Reja:
1. Kompyuter tarmoqlarining kelib chiqish tarixi.
2. Kompyuter tarmoqlari nazariyasiga kirish.
3. Tarmoq servisi.

Hozirgi zamon jamiyat xayotini informatsion texnologiyalarsiz tasavvur qilish
qiyin. Kompyuterlar na faqat bank tizimida, atom reaktorini nazorat etishda,
quvvatni taqsimlashda, samolyot va kosmik kemalarni boshqarishda emas, balki
maktab o‘quvchilarida, kolledj, akademik litsey va O‘zbekistonimizdagi Oliy
o‘quv yurtlaridagi talabalarda bemalol ishlatilmoqda. Hozirda kompyuter
sistemalari va telekommunikatsiyalar mamlakat mudofaa sistemasining
ishonchliligini va havfsizligini aniqlaydi, har hil ma’lumotlarni saqlash, ishlash,
iste’molchiga Etkazish yo‘li bilan axborot texnologiyalarni amalga oshiradi. Ushbu
1 – nchi bo‘limda “Kompyuter tizimlari va tarmoqlari” faniga tegishli bo‘lgan
barcha mavzular bo‘yicha bakalavrlarga Davlat ta’lim standartlari asosida
Etkazilishi shart bo‘lgan minimum bilimlar va ko‘nikmalar to‘la qamrab olingan.
Zamonaviy kompyuter tizimlarini yaratilishi va global axborot tarmoqlarini paydo
bo‘lishi, ularning tarixi, shaxsiy kompyuterlar va ularning asosiy texnik va dasturiy
vositalari, bir mashinali va ko‘p mashinali, hamda ko‘p protsessorli kompyuter
tizimlari, tarmoqlarda ishlatiladigan asosiy texnikaviy va dasturiy vositalar, tarmoq
turlari, ularning topologiya va strukturalari, xalqaro kompyuter tarmg‘i bo‘lmish
Internet tarmog‘ining yaratilishi, unga ulanish usullari, hamda Internetdan
foydalanish masalalarini talabalarga o‘rgatish asosiy maqsad qilib qo‘yiladi.
Hozirgi kunda kompyuter tarmog‘isiz hech qanday masalalarni Echib
bo‘lmaydi. Zamonaviy axborot texnologiyalarning juda tez rivojlanib borish
natijasida barcha davlatlar elektron xujjat almashinuvi natijasida shartnomalar
tuzmoqdalar va barcha kelishuvlarni kompyuter tarmoqlari orqali hal etmoqdalar.
Xar bir ma’lumot, xabar yoki axborot o‘z qiymatiga ega bo‘la boshladi. Ya’ni o‘z
vaqtida Etkazib berilmagan yoki xato va soxtalashib qabul qilingan har qanday
ma’lumot qabul qiluvchini yoki boshqaruv tizimini no’to‘g‘ri qaror chiqarishiga
olib keladi. Bularni to‘g‘rilash esa katta moliyaviy xarajatlarga olib kelishi
mumkin. Keng kompyuterlashtirilgan va axborotlashtirilgan zamonaviy jamiyatda
real qadriyatlarga ega bo‘lish, ularni boshqarish, qadriyatlarni uzatish va ularga
murojaat qilish ko‘pincha nomoddiy axborotlarga, ya’ni mavjud bo‘lishi fizik

tashuvchidagi birorta yozuv bilan bog‘lanishi majburiy bo‘lmagan axborotlarga
asoslangandir.
Kompyuter tizimi va tarmoqlarida axborotlar almashinuvi darajasi oshib
borayotganligi, ma’lumotlarni hilma hilligi, ularni telekommunikatsiya tarmoqlari
orqali uzatilayotgan tezligi juda yuqori ekanligi, qabul qilayotgan
foydalanuvchilarga o‘z vaqtida, aniq va to‘liq Etkazib berish jarayonida
tarmoqlardan to‘g‘ri foydalanish vazifasi asosiy masalalardan biri bo‘lib
qolmoqda. Shuning uchun bakalavrlarni va magistrlarni kompyuter tizimi va
tarmoqlarni yaratish usullarini, ulardan to‘g‘ri foydalanish, asosiy texnik va
dasturiy vositalarni ishlata bilish, hamda ularni tuzilishini va xarakteristikalarini
mukammal bilgan xolda amaliyotga tadbiq etishni o‘rgatishdan iboratdir.
Kompyuter tizimi va tarmoqlarini yaratilish tarihini, lokal, koorporativ va global
tarmoqlarning tuzilish strukturalarini, ishlash tezliklarini, asosiy texnik va dasturiy
vositalarni, xalqaro kompyuter tarmog‘i bo‘lmish Internet tarmog‘iga ulanish
usullarini, Web brauzerlardan foydalanish, internet protokollarini qo‘llanishini, har
saytlarga kirib ma’lumotlarni topib olishni, kerakli o‘zgarishlarni bajarishni
o‘rganishdan iborat.
Ushbu bo‘limni o‘rganish uchun talabalardan kompyuterning tuzilishi, ularning
asosiy texnik va dasturiy vositalarini bilish, Informatika fanida o‘tilgan HTML,
Front Page va Web saytlar yaratishni, Etti darajali protokollarning tuzilishi hamda
xalqaro kompyuter tarmog‘i bo‘lmish Internetda ishlash jarayonlarini mukammal
bilishi talab etiladi. Fanni o‘rganish davomida talabalar kompyuter tizimi va
tarmoqlarni yaratilish tarixini, kampus, lokal (maxalliy), metropoliten, keng va
global tarmoqlarning tuzilishlarini, ularning har topologiyalarini, ishlash tezligiga

va operatsion tizimiga qarab bo‘linishlarini, tarmoqda qo‘llaniladigan texnikaviy
vositalarni turlarini va ularning xarakteristikalarini, kompyuterlarni bog‘lovchi
koaksial, juft o‘ramli va shisha tolali kabellarni tuzilishini, parametrlarini, hozirgi
paytlarda ishlatilayotgan simsiz bog‘lanishlar, ya’ni WI FI, WI MAX, Flesh
modemlar, USB modemlar va mobil aloqa telefonlari orqali Internetga ulanib,
ma’lumotlar olish va berish texnologiyalarini, elektron raqamli imzo, elektron
xukumat va xozirgi zamonoviy intelektual texnikaviy vositalarni o‘rganadilar.
1. Kompyuter tarmoqlarining kelib chiqish tarixi.
Kompyuter tarmoqlarining paydo bo‘lish sabablaridan biri xisoblash resurslaridan
hamkorlikda foydalanish, aloxida kompyuter imkoniyatini kengaytirishdir. Bunday
tarmoqlarga sodda misol sifatida qattiq magnit disk (vinchester) yoki chop etish
qurilmalari (printerlar)ning birgalikda ishlashini ko‘rish mumkin.
1969 yilda Len Kleynrok 3 ta talaba bilan interfeys va drayverlar ishlab chiqib
ikkita kompyuterni bir - biri bilan ulab, ma’lumot almashishga erishishi kompyuter
tarmog‘ini yaratilishiga asos bo‘lgan. Bir oy o‘tgandan so‘ng 4 ta, 1971 yilda esa

ikki katta universitet kompyuterlarini birlashtirishga erishdilar. • 1969 – ARPA net
– 4 ta kompyuterni birlashtiruvchi tarmoq ishga tushdi. • 1971 – tarmoqda 14 ta
kompyuter. FTP – File Transmission Protocol (fayl uzatish protokoli) qabul
qilindi. • 1972 – Larry Roberts tomonidan elektron pochta uchun birinchi dastur
yaratildi. • 1974 – Tarmoqdagi kompyuterlarni bir-biri bilan bog‘lash uchun TCP –
Transmission Control Protocol taklif qilindi. • 1982 – ARPA net ikkiga bo‘lindi.
Milnet (Military net – harbiy tarmoq) va Internet (tarmoqlararo tarmoq). • 1983 –
TCP/IP – Transmission Control Protocol/Internet Protocol tarmoqlar orasida
ma’lumotlarni almashish protokoli Internet uchun asos qilib olindi. • 1984 –
Internetda domenlarni nomlash tizimi (Domain Name System) joriy qilindi. • 1986
– Tezligi 56 kb/s bo‘lgan birinchi internet magistrali ishga tushdi. • 1991– Tim
Berners-Lee tomonidan World Wide Web (butun olam to‘ri)ga asos solindi.
Internet hozirgi ko‘rinishga ega bo‘ldi. • 1994 – Yahoo kompaniyasiga asos
solindi. • 1995 – birinchi veb brauzer Netscape Navigator sotuvga chiqarildi. •
1996 – Google loyihasi ish boshladi. • 1999 – yirik shaharlarda DSL liniyalari
orqali internetga ulanish ommaviylasha boshladi. • 2007 – Mobil internet
ommaviylashdi. Apple iPhone ommaviy ravishda sotila boshlandi. Masalan 80-
yillarning boshida juda ommaviylashib ketgan APPLE 11 kompyuterlari va ular
uchun qattiq magnit disklari shunchalik qimmat ediki, faqatgina ba’zi bir o‘quv
dargoxlari ularni ta’limni tashkil etishda foydalanish uchun sotib olish
imkoniyatiga ega edilar. Kompyuterlarni vinchesterlarsiz sotib olish esa xisoblash
majmualari samaradorligini keskin kamaytirib yuboradi.

Bu muammoga ilk bor ORVUS kompaniyasi jiddiy e’tibor berdi. Ular qattiq
magnit diskli to‘plagich (QMDT)ni ustalik bilan sistemada ishlata oldilar, ya’ni
shunday loyixa yaratdilarki, bitga katta xajmli QMDT va QMDT qo‘yilmagan
ko‘p sonli kompyuterlarni o‘zaro xisoblash tarmog‘iga birlashtirdilar. Shu tariqa
APPLE foydalanuvchisi KMDTga kirish imkoniyatiga ega bo‘ldi. Bu shunday
ajoyib g‘oya bo‘ldiki, oqibatda ORBUSkompaniyasining obro‘si afsonaviy
darajada ortib ketdi. Bugungi kunga kelib shunday uskunalarning narxi keskin
tushib ketgan bo‘lsa ham, g‘oyaning qadri saqlanib qolmoqda. Biroq tarmoqni
yaratish maqsadga muvofiqligiga doir bir necha qo‘shimcha omillar ham paydo
bo‘ldi. Bulardan birinchisi va eng asosiysi uning tejamkorligidir, ya’ni tarmoq
resurslari (adapter, kabel)dan birga foydalanganda, Etarli samaraga erishiladimi?
Quyidagi dalillar kompyuterlarni tarmoqqa birlashtirishni oqlaydi. Birinchidan,
foydalanuvchilar bir vaqtning o‘zida bir hil ma’lumot va fayl nusxalari, amaliy
dasturlar bilan ishlashi mumkin. Bu xolat axborot tashuvchilardagi joyni tejaydi.
Bundan tashqari, printer, skaner, modem (oddiy telefon tarmoqlaridan foydalanib,
sonli axborotlarni kompyuterlararo uzatish), lazer disklar majmuining birgalikda
ishlatilishi qo‘shimcha mablag‘ni asraydi. Ikkinchidan, axborotni saqlash
ishonchliligi ortadi, chunki juda oddiy usulda qimmatli axborotlarni qayta
nusxalash mumkin va aloxida foydalanuvchilar o‘rtasida axborot almashish
Engillashtiriladi. Uchinchidan, bugungi kunga kelib, ayniqsa bank faoliyatida,
tarmoq (ko‘p foydalanuvchi) dastur maxsulotlaridan keng foydalanilmoqda.
Ular foydalanuvchilar so‘rovini mujassamlashtiradi, bir vaqtning o‘zida
axborotdan foydalanish imkonini beradi. Shunday qilib, bundan 10-15 yil avval
yakka, juda ulkan kompyuterlarning bir o‘zi qiladigan ishlarni, nisbatan arzon,
qulay, bir-biriga ulangan mitti kompyuterlar bir zumda bajarmoqda.
2.Kompyuter tarmoqlari nazariyasiga kirish. Apparat qurilmalari va tarmoq
dastur ta’minoti orqali o‘zaro bir-birlari bilan hamoxang ishlay oladigan
kompyuterlar majmuiga tarmoq deyiladi. Tarmoqlarni turli me’yorlarga ko‘ra
sinflarga ajratish mumkin. Bular:

1) o‘tkazish qobiliyati, ya’ni ma’lumotlarni tarmoqqa uzatish tezligiga muvofiq: -
past 100 Kbit/s gacha; - o‘rta 0,5-10 Mbit/s gacha; - yuqori 10 Mbit/s dan ortiq.
2) uzoq kommunikatsiya tarmoqlari bilan ishlash tezligi, ularning fizik o‘lchoviga
muvofiq: - LAN (Lokal Area Network) lokal tarmoq (LXT bir ofis, bino ichidagi
aloqa); - CAN (Campus Area Network) - kampus tarmoq, bir-biri bilan telefon
yoki modemlar bilan ulanishi shart bo‘lmagan, ammo Etarlicha bir-birlaridan
uzoqda joylashgan kompyuter lokal tarmog‘i; - MAN (Metropolitan Area
Network) katta tezlik bilan aloqa uzatish (100 Mbit/s) imkoniyatiga, katta radiusga
(bir necha o‘n km) axborot uzatuvchi kengaytirilgan tarmoq; - WAN (Wide Area
Network) keng masshtabli (mintaqaviy) maxsus qurilma va dasturlar bilan
ta’minlangan aloxida tarmoqlarni birlashtiruvchi yirik tarmoq; - GAN {Global
Area Network} global (xalqaro, qit’alararo) tarmoq;
3) tarmoq tugunlari turi bo‘yicha (tugun - xisoblash tarmoqlari va ularning aloxida
elementlari ulangan joyi). Boshqacha aytganda, tugunga shaxsiy, mini- va katta
kompyuterlar, aloxida tarmoq ham kiradi. Masalan, umumiy foydalanish
tarmoqlaridagi aloxida kompyuterlar (boshqachasiga ularni stantsiyalar deb ham
yuritishadi) tugunlarga misol bo‘la oladi. Unchalik katta bo‘lmagan aloxida
tarmoqlar kampus tarmog‘i uchun tugun bo‘ladi.
4) tugunlar munosabatiga ko‘ra:
Yacheykalar oralig‘i, satr va ustunlar bilan ishlashning asosiy usullari va tavsifi bir
hil rangli (peer-to-peer), uncha katta bo‘lmagan, bir hil mavqega ega kompyuterlar
(bu Erda hamma kompyuterlar ham "mijoz", ya’ni tarmoqning oddiy
foydalanuvchisi, ham "server", ya’ni tarmoq foydalanuvchilariga xizmat
ko‘rsatishni ta’minlovchi bo‘lishi mumkin). Maalan, WINDOWS 95 OS tarmog‘i;
-tarqatilgan (Distributed) tarmoqlar. Bunda serverlar tarmoq foydalanuvchilariga
xizmat ko‘rsatadi, biroq tarmoqni boshqarmaydi; -server (Server based) yoki
markazlashgan boshqarishga ega tarmoqlar. Bu Erda tarmoqning bosh elementi
serverdir. Qolgan tugunlar serverning resurslaridan foydalanishi mumkin (masalan,
Novell NetWare, Microsoft LAN Manager va boshqalar). 5) tarmoq operatsion
sistemalarini ishlatish bo‘yicha (tarmoq OS): - gomogenli - hamma tugunlarda bir

hil yoki yaqin operatsion sistemalardan foydalaniladi (masalan, WINDOWS 9x OS
tarmog‘i); - geterogenli - bir vaqtning o‘zida bir nechta tarmoq operatsion
sistemalari ishlatiladi (masalan, Novell NetWare va WINDOWS 9x). Kompyuter
tarmogini yaratish uchun olimlar tomonidan quyidagi texnik va dasturiy vositalari
ishlab chikildi: 1. Kontsentratorlar (inglizchasiga HUB). 2. Kommutatorlar
(inglizchasiga SWITCH). 3. Kupriklar (inglizchasiga BRIDGE). 4.
Marshrutizatorlar (inglizchasiga ROUTER). 5. Kaytargich kuchaytiruvchilar
(inglizchasiga REPEATOR). 6. Darboza yoki Shlyuzlar (inglizcha GATEWAY).
7. Interfeyslar. 8. Drayverlar. 9. Boglovchi aloka liniyalari (Xar xil turdagi
kabellar, radio, radiorele va Erning sun’iy yuldoshlari).
3). Tarmoq servisi. Tarmoqda bir necha hil serverlar bo‘lishi mumkin. Kompyuter
tarmog‘i o‘z mijozlariga qanday xizmatlar turkumini taklif etishi, ularning servisi
qanday bo‘lishi juda muximdir. Ular bilan tanishamiz:
2. -fayl-server-mijozga axborot saqlash qurilmalarida saqlanuvchi
fayllardan foydalanish imkonini beradi. Bunda server barcha ishchi

stantsiyalaridan fayllarga kirish ruxsatini berishi zarur. Bunda bir vaqtning
o‘zida turli stantsiyalardan bir hil so‘rov kelganda, axborotlarni himoya qila
olish vazifasi ijobiy xal etiladi; -print-server umumiy xolda ko‘pgina
mijozlarga bir nechta printer orqali xizmat ko‘rsatishni ta’minlaydi. Bunda
server chop etiluvchi axborotlarni qabul qila olishi va ularni navbati bilan
chop etishga chiqarishi kerak; -faks-server-mijozlarga faks-modem telefon
tarmoq-lari bilan mujassam tarmoqli xizmat ko‘rsatishni ta’minlaydi.Bu
go‘yo axborot chiqarishga o‘xshaydi (printer kabi). Faks-server olgan
faksimil xabarlar aloxida tarmoqda qayta ishlanadi. Bundan tashqari,
tarmoqda quyidagi
3. xizmatlar bo‘lishi mumkin:
-elektron pochta (E-mail)-mijozlar o‘rtasida, ular bir-birlaridan qancha uzoqlikda
joylashganligidan qat'iy nazar, axborot almashishni ta’minlaydi. Bu Erda jarayon
xuddi oddiy pochta kabi kechadi. Elektron xat o‘z adresiga ega. Uni jo‘natuvchi
desak, qabul qiluvchi ham o‘z adresiga ega. "Xat" pochta qutisiga tashlanadi (ya’ni
pochta serveri) va pochta serverlar sistemasi yordamida qabul qiluvchi pochta
qutisiga etkaziladi, ya’ni bu Erda uzatuvchi va qabul qiluvchining maxsus
kataloglari mijozga xizmat qiluvchi kompyuterda joylashtirilgan bo‘ladi. Shu
tariqa xatlar fayllar sifatida uzatiladi. Oxang, tovush kartalari yoki ovozli
modemlar xatto tovushlarni ham uzatish imkonini beradi; -bevosita muloqot
(Chat), bunda aniq vaqtda maxsus dastur ta’minoti yordamida ikki yoki undan
ortiq mijozlar o‘zaro axborot almashinishi tushuniladi, ya’ni bir kompyuter
klaviaturasida terilgan axborotlar ayni vaqtning o‘zida boshqa kompyuter ekranida
paydo bo‘laveradi. Raqamli videokameralar, tovushli kartalar, mikrofonlar,
multimedia vositalarini qo‘llaganda, videokonferentsiyalar o‘tkazish imkoniyati
tug‘iladi. Bunday xolatlarda kompyuterlar yuksak unumdor va tarmoqning
o‘tkazish qobiliyati kuchli bo‘lishi lozim.

Foydalanilgan adabiyotlar:
1. https://www.coursehero.com/file/113731819/kompyuter-tarmoqlarining-
standart-tepptx/
2. https://fayllar.org/kompyuter-tarmoqlari.html
3. https://hozir.org/kompyuter-tarmoqlarining-standart-texnologiyalari-
simli-va-sim.html
4. https://www.researchgate.net/publication/
5. https://crabo.ru/uz/configuring-wi-fi/a-wireless-network-is-what-it-is-
wireless-local-area-networks-wireless-lans.html
6. https://uz.atomiyme.com/topologiyasi-nima-mahalliy-tarmoq-
topologiyasi-nimani-anglatadi/
7. https://norarite.ru/uz/internet/chto-takoe-globalnaya-set-opredelenie-i-
tipy-globalnyh-setei-chto/
8. https://arxiv.uz/uz/documents/referatlar/xayot-faoliyati-xavfsizligi/
maxalliy-va-global-tarmoq-texnologiyalari
9. https://rgu.jageun.sitehttps://rgu.jageun.site/
10. https://lib.fbtuit.uz/assets/files/Sim_ken_pol_tex.pdf

Kompyuter tizimi va tarmoqlari

Купить

Похожие документы
3d-max dasturida obektlarni yaratish
Algoritm va ma’lumotlar strukturasi
3D-MAX dasturi haqida
3D Studio MAX dasturiga kirish. 3D Studio MAX dasturi haqida tushuncha
Adobe photoshop dasturida tasvirlarda ishlov berish,taqdimot yaratish