Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 572.8KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Рефераты
Предмет Информатика и ИТ

Продавец

Bohodir Jalolov

Kompyuterning asosiy va qo‘shimcha qurilmalari. Asosiy va qo‘shimcha qurilmalarning asosiy xususiyatlari, turlari va vazifalari

Купить
Mavzu: K ompyuterning asosiy va qo shimcha qurilmalari. Asosiy vaʻ qo shimcha qurilmalarning asosiy xususiyatlari, turlari va vazifalar ʻ i. Reja: I. Kompyuterning asosiy qurilmalari nimalardan iborat II. Kompyuterning qo’shimcha qurilmalari haqida malumot III. Kompyuter foydalanuvchisiga asosiy va qo’shimcha qurilmalarning qulayliklari IV. Kirish V. Asosiy qisim VI. Xulosa VII. Ilovalar (mavzuga oid krossvord yoki test) . VIII. Foydalanilgan adabiyotlar. 1 Kirish: Birinchi shaxsiy kompyuter 1973 yilda Fransiyada Nruohg Trohg Ti tomonidan yaratilgan. Dastlab yaratilgan maskur shaxsiy kompyuter elektron o'yinchoq sifatida qabul qilindi. Bu kompyuter 1977 yilda amerikalik Stiv Jobs boshchiligidagi "Apple Computer" firmasi tomonidan mukammallashtirilib, dasturlarning katta majmuini tatbiq etib, ommaviy ravishda chiqarila boshladi. Shundan beri kompyuter hayotimizga mustaxkam joylashib, axborotni qayta ishlashning eng zamonaviy vositasiga aylandi. Kompyuter, deganda turli hajmdagi, har xil ko'rinishdagi axborotlarni tezlik bilan ishlab berishni ta`minlovchi universal avtomatik qurilmani tushunish mumkin. Hozirda hilma-hil zamonaviy kompyuterlar insonga holis hizmat qilmoqda. Ularning tashqi ko'rinishi ham turlicha. Lekin ularni tashkil etuvchi qurilmalar, (ya`ni apparatli ta`minoti) bilan yaqindan tanishsak, turli turkumdagi mashinalardagi qurilmalarda o'xshashlik borligini ko'ramiz. Har qanday kompyuter apparatli ta`minoti, asosiy va qo'shimcha qurilmalardan tashkil topgan. Asosiy qurilmalar kompyuter ishlashini ta`minlasa, qo'shimcha qurilmalar kompyuter bilan ishlash imkoniyatini kengaytiradi. 2. Shaxsiy kompyuterning asosiy qurilmalari Asosiy qurilmalarga sistema bloki, monitor va klaviatura kiradi. Qo'shimcha qurilmalarga "sichqoncha" manipulyatori, printer, plotter, skaner, nurli pero va boshqalar misol bo'ladi. Sistema blokini asosiy xotira, protsessor va elektron sxema tashkil etadi. Asosiy xotira o'z navbatida tezkor xotira qurilmasi (TXQ) va doimiy xotira qurilmasidan (DXQ) iborat. Tezkor xotira qurilmasida kompyuterga kiritiladigan va uning ish jarayoni davomida hosil bo'luvchi barcha axborotlar va ma`lumotlarni ishlash uchun zarur bo'ladigan dasturlar vaqtincha saqlanadi. Chunki, tezkor xotira qurilmasida saqlanib turgan ma`lumotlar kompyuterlar elektr manba`dan uzilganda yoki qayta yuklangan vaqtda o'chib ketadi. Tezkor xotira qurilmasi registrlardan tashkil topgan. Registr - ma`lumotlarni ikkilik shaklida vaqtinchalik saqlab turish uchun mo'ljallangan qurilma. Har bir registr o'z navbatida triggerlardan tashkil topadi. Trigger mitti kondensator bo'lib, u elektr toki bilan zaryadlangan holda - "1", zaryadlanmagan holatda "0" ni ifodalaydi. Registrdagi triggerlarning miqdori kompyuterning necha razryadli ekanini belgilaydi. Registrlar uyachalar (yacheykalar) deb ham yuritiladi. Uyachalarning har bir razryadida bir bit axborot joylashadi, ya`ni 0 yoki 1. 8 bit axborot birlashganda 1 bayt miqdordagi axborotni hosil qiladi. Har bir bayt o'z tartib raqamiga, 2 ya`ni adresiga ega bo'ladi. Uyachaning sig'imi mashina so'zi uzunligini belgilab beradi. Mashina so'zining uzunligi baytlarda o'lchanadi. Mashina so'zining uzunligi 2, 4, 8 baytga teng bo'lishi mumkin. Demak, ketma-ket joylashgan ikki, to'rt yoki sakkiz bayt birlashib bitta mashina so'zini tashkil etishi mumkin ekan. Har bir xotira uyachasi ham o'z adresiga ega, u esa shu uyachadagi boshlang'ich bayt adresi bilan ifodalanadi. Tezkor xotira qurilmasining boshqacha nomi - RAM (Random Access Memory - tanlov bo'yicha istagan qismiga o'tish mumkin bo'lgan xotira), chunki undagi bor, istagan adresli uyachaga to'g'ridan-to'g'ri o'tish imkoniyati mavjud. Tezkor xotira qurilmasining bir qismida kompyuter ekranidagi joriy tasvirga mos keluvchi ma`lumotlar saqlanadi, uni shartli ravishda videoxotira deb yuritiladi. Agar tezkor xotirani IBM PC rusumidagi kompyuterlar uchun olsak, u quyidagicha taqsimlanadi: dastlabki 640 Kbayti foydalanuvchi dasturlari va ma`lumotlar uchun, 1 Mbaytgacha bo'lgan qismi sistemali foydalanish uchun. Doimiy xotira qurilmasida kompyuter ishlagan paytda yozilgan axborot o'zgarmasdan doim saqlanadi. Unda odatda, kompyuterning har yoqilishida uning barcha asosiy qurilmalarining sozligini tekshiruvchi dasturlar, diskyurituvchi, monitor, klaviatura qurilmalarining ishini boshqaruvchi dasturlar, operatsion sistema diskning qaysi joyida joylashganligi haqidagi axborotlar joylashgan bo'ladi. Protsessor - kompyuterning asosiy qurilmasi. Protsessor arifmetik va mantiqiy amallar bajaradi, xotira bilan bog'lanadi va barcha mahalliy qurilmalarning ishini boshqaradi. Protsessorning asosiy ishi tezkor xotira qurilmasida joylashgan dasturdan navbatdagi buyruqni o'qish va bajarish, natijani yozib qo'yish hamda keyingi bajariladigan buyruqni aniqlashdan iborat takrorlanuvchi jarayon. Dastur - kompyuter bajarishi lozim bo'lgan buyruq va ko'rsatmalarining izchil ketma-ketligi. Bundan tashqari protsessor dastur mazmunidagi boshqarishni amalga oshirish, ma`lumotlarni zarur joydan o'qish, lozim joyga yozish, kerak joyga uzatish boshqa qurilmalarning izlanishini muvofiqlashtirish vazifasini ham bajaradi. ^ Demak, protsessor berilgan dastur va zarur malumotlar asosida odam aralashuvisiz kompyuterning avtomatik ishlashini ta`minlovchi qurilma ekan. Zamonaviy kompyuterlarda protsessor vazifasini mikroprotsessor, ya`ni o'ta katta integral sxemalar bajarmoqda, u 10 mm kvadratdan ham kichik yuzada joylashgan yagona yarim o'tkazgichli kristalda (kremniy yoki germaniy) joylashgan millionlab mitti tranzistorlardan tashkil topadi. Misol sifatida ko'radigan bo'lsak, Intel Pentium Pro mikroprotsessori o'z ichida 5,5 milliondan ortiq tranzistorlarni saqlaydi. 3 Protsessorning ish unumdorligi uning tezligi (taktli chastota) va razryadlar soni bilan belgilanadi Tezlik protsessorni 1 sekundda bajargan amallar miqdori bilan belgilanadi va Gs bilan ifodalanadi. Masalan, i8086 protsessori 10 MGs (sekundiga 10 million amal) tezlikka ega bo'lsa Pentium protsessori uchun bu ko'rsatkich 850 MGsga teng. Protsessorning razryadlari soni uning bir vaqtning o'zida baravariga ishlash mumkin bo'lgan bitlar miqdori bilan aniqlanadi. Hozirgi kunda 8, 16, 32, 64, 128 razryadli prssessorlar keng qo'llanmoqda. Protsessorning tezligini oshirish uchun hozirgi vaqtda kesh-xotira, turli matematik hamprotsessorlar kabi vositalardan foydalanish yo'lga qo'yilgan. Komppyuter qurilmalari orasidagi axborot almashinuvi sistema magistrali - shinalar (elektr simlarining bog'lamlari) ko'magida amalga oshiriladi. Shinadagi simlar kompyuterning hamma qurilmalariga parallel holda ulanadi. Kompyuter ishi uchun uch xil shina xizmat ko'rsatadi: berilganlar (berilgan malumotlar) shinasi, adreslar shinasi, boshqarish shinasi. Bog'lamdagi simlarning miqdori, shinaning razryadlari sonini belgilaydi. Aniq protsessorga mos i80386, 16/32 yozuvi, ushbu protsessor 16 razryadli berilganlar shinasi va 32 razryadli adreslar shinasiga ega ekanligini, ya`ni bir vaqtning o'zida 16 bit axborot va 2^32= 4 Gbayt hajmdagi adreslar (adreslar sohasi) bilan ishlash imkoniyatini mavjudligini bildiradi. Protsessor va asosiy xotira kompyuterning sistema bloki ichidagi asosiy platada joylashadi. Unga diskyurituvchi, printer kabi qo'shimcha qurilmalarni ulash uchun kontrollerlardan, ya`ni maxsus platalardan foydalaniladi. Ular ona platadagi maxsus qirqimlarga joylanadi, portlar deb yuritiluvchi ikkinchi uchlariga qo'shimcha qurilmalar bevosita ulanadilar. Ma`lumotlarni kiritish - chiqarish qurilmalari. Kompyuterga turli shakldagi axborotlarni kiritish yoki chiqarish uchun xizmat qiluvchi qurilmalarni ma`lumotlarni kiritish - chiqarish qurilmalari (MKCHQ) deb yuritiladi. Ularni ba`zida maxalliy qurilmalar deb xam ataydilar. Eng asosiy ma`lumotlarni kiritish - chiqarish qurilmalari, safiga monitor (displey), klaviatura va diskyurituvchi qurilmalari kiradi. Kompyuterga turli shakldagi axborotlar kiritishning yo'llaridan biri klaviaturada joylashgan tugmalar ko'magida amalga oshiriladi. Aniq bir tugmani yoki tugmalar birikmasini bosilishiga aynan mos ikkilik kodni kiritilishiga olib keladi, Buning boisi shifrlovchi deb yuritiladigan - mikrosxema ma`lum bir tugma bosilishida hosil bo'ladigan signalni ikkilik kodga aylantirib beradi. Monitor kompyuterning ish jarayonida vujudga keladigan axborotlarning zarur qismini ekranda yoritib berishni ta`minlaydi. Monitor matn yoki grafik rejimda ishlaydi. Matn rejimida ekran belgi o'rinlari deb yuritiluvchi alohida qismlarga bo'linadi. Grafik rejimda ekran piksel deb ataluvchi nuqtalar to'plamidan tashkil topadi. Ikkala rejimda ham belgi yoki pikselning ranglari, fonning rangi, 4 ravshanligi va boshqa parametrlar xaqidagi ma`lumotlar videoxotirada saqlanadi. Monitordagi piksellarning umumiy miqdori monitorning imkon darajasi, deb ataladi. Hozirgi davrda keng tarqalgan monitorlarni tavsiflovchi jadvalni keltiramiz. Bu erda belgi o'rinlarining miqdori ekrandagi satr va ustunlardagi belgi o'rinlarning miqdorlari ko'paytmasi hamda piksellar soni gorizontal va vertikal bo'yicha piksellar sonining ko'paytmasi shaklida berilgan ASOSIY QISIM I. Kompyuterning asosiy qurilmalari nimalardan iborat: Monitor, sestemali blok, klaviatura, sichqoncha. 1.1 SESTEMALI BLOK: tarkibida asosiy plata, protssor, qattiq disk, operativ xotira protsessor sovutish tizimi, video karta kabi qurilmalarni o’z ichiga oladi. ASOSIY PLATA: yaxlit asosga yig’ilgan elktron sxemalardan iborat. Unga protsessor xotira va boshqa qurilmalar ulanadi. PROTSESSOR: kompyuterning tarkibiy qurilmasi hisoblanib boshqa barcha qurilmalar ishini boshqaradi.Protsessor asosan kompyuterda bo’ladigan jarayonlarni amalga oshirish va boshqarishvazifalarini bajaradi.Asosiy o’lchov birligi chastota hisoblanadi.Protsessor chastotasi uning malum vaqat ichida nechta bajarishini ifodalaydi. QATTIQ DISK: malumotlarni saqlovchi xotira qurilmasi. 5 OPERATIV XOTIRA: malumotlarni vaqtincha kompyuter ishlashi davomida saqlaydi, operativ xotira joylashadigan joy shina deb ataladi. Bu xotira turi vaqtinchalik axborotni o’zida saqlaydi.dastur yuklangandan dastlab operativ xotiraga yuklanadi va shu yerdan ishga tushiriladi.Operativ xotiraning hajmi qancha katta bo’lsa bir vaqtning bir qancha dasturlarni yuklab ishlatish mumkin.Masalan: musiqa tinglab o’yin o’ynash kabi 1.2 MONITOR: (lotincha so’z bo’lib- eslatuvchi, -xabar beruvchi degan ma’nolarni anglatadi) kompyuterdagi matn, grafik, va boshqa turdagi malumotlarni ekranda aks ettirish qurilmasi hisoblanadi. Monitorning bir nechta turlari mavjud: ELEKTRON NURLI TRUBKALI, PLAZMALI PANELLAR, SUYUQ KRISTALLI kabilar kiradi. 6 1.3 KLAVIATURA: tugmachalar qurulmasi hisoblanib bosma mashinkadagi kabi tugmachalardan iborat bo’lib malumotlarni kompyuter xotirasiga kiritish qurilmasi hisoblanadi. 1.4 SICHQONCHA: kompyuterning asosiy qurilmalaridan hisoblanib uning yordamida barcha turdagi ishlar oson hal qilinadi, uning o’rnini hech qanday sensorli panellar bosa olmaydi sichqoncha yordamida monitordagi kursorni juda qulay tarzda boshqaramiz uning chap va o’ng qismidagi tugmachalari malumotlarni saqlashda kompyuterdagi ilovalarni topishda juda ham qo’l keladi ustki qismidagi rolik yordamida ekrandagi tasvirlarni bir necha marotaba kattalashtirish, kichiklashtirish imkoniyatlariga ega bo’lamiz. II.Kompyuterning qo’shimchga qurilmalari haqida malumot: 7 lardan: PRINTER-malumotlarni chop etish qurilmasi yani kompyuterdagi kerakli malumotlarimizni uning yordamida qog’ozga chop etamiz. 8 DISK YUTITGICH (diskavod)-CD(compact-disk) va DVD(digital video disk) bu qurilma yordamida diskdagi malumotlarni ko’rish, o’qish, ko’chirish imoniyatlariga ega bo’lamiz. SKANER-qog’ozdagi tasvirlarni, matnlarni kompyuter xotirasiga rasm ko’rinishida kirituvchi qurilma hisoblanadi uning imkoniyatlari tufayli tasvirlarni nusxalab ularga ishlov berib chop etishimiz mumkin. 9 KALONKALAR -kompyuterdagi ovozli malumotlarni audio fayllar, musiqalar, video tasvirlar shu kabi malumotlarni eshittirish foydalaniladi. VEB KAMERA- bu kichik o’lchamli raqamli video kamera tasvirlarni real vaqtda yozib olish, video muloqotlarni amalga oshirishda yordam beradi. 10 MIKRAFON-ovozli malumotlarni kompyuter xotirasiga kiritadi. UPS-uzluksiz quvvat manbai hisoblanadi kompyuterda elektr kuchlanish yo’qolganda uni elektr energiyasi bilan taminlaydi. 11 INTERAKTIV DOSKA-oq magnit marker paneli shaklida katta interaktiv ekran hisoblanadi u proyektor va sensorli panelni birlashtirgan qurilma sifatida taqdim etiladi. Kompyuter qo’shimcha qurilmalarsiz ham ishlay oladi lekin ularsiz malumotlarni chop etish, ularni kompyuter xotirasiga saqlash, tasvirlarni matn malumotlarni uning xotirasiga kiritish kabi bir qancha kerakli jarayonlani amalga oshirib bo’lmaydi. Shuning uchun kompyuterning asosiy va qo’shimcha qurilmalari uzviy bog’liq hisoblanadi. 2.1 Kompyuterning qo’shimcha qurilmalarini ulash Kompyuterning qo’shimcha qurilmalarini sestemali bokdagi USB Portlariga yoki HDML portlariga ham ulash mumkin. Hozirgi kundagi yangi avlod kompyuterlarining bir qancha qulay tomonlari mavjud ulardan kompyuterning qo’shimcha qurilmalarini bog’lovchi ilovalar yordamida yani blutooh, yoki wf ilovalari bilan ham ulash ular yordamida kompyuterning qo’shimcha qurilmalariga buyruqlar berish mumkin. Bu ilovalar orqali bir nechta kompyuterlarni masofadan turib boshqarishimiz mumkin. 3. KOMPYUTERNING asosiy va qo’shimcha qurilmalarining xaraktristikasi yani bajaradigan amallari: Monitor-kompyuterning ish jarayonida vujudga keladigan axborotlarning zarur qismini ekranda yoritib berishni taminlaydi. Klaviatura-5 guruhga bo’linadi: 1.Boshqaruvchi klavishlar-(ESC, CTRL, PUSK, ALT, PRINT SCRIN, SCROLL LOSC, PASE BREAK) 2.Funksional klavishlar-(F1,F2,F3,F4,F5,F6,F7,F8,F9,F10,F11,F12) 3.Raqamli klavishlar-(Num losc tugmasi orqali yoqib o’chiriladi uning tarkibiga raqamlar kalkulyator amallari kiradi) 4.Kirituvchi klavishlar-klaviaturadagi alfavit va sonlar belgilar 5.O’tkazuvchi klavishlar-o’nga chapga yuqoriga pastga o’tkazuvchi tugmalar insert, home, page up, delete, end, pg down, shular tarkibida. 12 Sichqoncha-sichqonchaning chap tugmasi asosiy hisoblanadi Uning vazifalari: obektlarni tanlash va ularni bosish tahrir qilingan obektdagi kursorning o’rnini tanlash, obektni siljitish Sichqonchaning o’ng tugmasi yordamchi hisoblanadi- Agar biz sichqonchaning o’ng tugmasini bossak unda ekranda qoida tariqasida contest menyusi tanlangan obekt bilan bajarilishi mumkin bo’lgan harakatlar ro’yhati ko’rsatiladi. Rolik- sichqonchaning chap va o’ng tugmalari o’rtasida joylashgan bo’lib odatda rolik vertical o’tish uchun ishlatiladi masalan:o’qish paytida matnni siljitish. 13 Xulosa: Hozirgi zamonaviy hayotimizda texnalogiyalar juda muhim o’rin tutadi.Shulardan biri zamonaviy kompyuterlar ular deyarli barcha jabhalarda bizga yordamchi bo’lib ulgurishgan kundalik turmushda ham ishda ham ularning xizmatlari juda katta zamonaviy kompyuterlarda asosiy va qo’shimcha qurilmalar mavjud har bir qurilmaning o’z o’rni o’z vazifasi bor buni yuqorida qisqacha tushuntirishga harakat qildim bu albatta asosiy va qo’shimcha qurilmalarga nisbatan kichikroq tushuncha lekin har birimiz foydalanadigan qurilmamizning nima vazifani bajarishini albatta bilishimiz zarur bu bizga ancha foydali va xavsiz man bu mavzuda kompyuterning asosiy va qo’shimcha qurilmalariga oida juda kerakli malumotlarga ega bo’ldim. A dabiyotlar 1.Mingbayev N.S., Jumanov I.I. Informatika. - Samarqand: SamDU nashri, 2002, 107 bet. 2.Mingbayev N.S., Jumanov I.I. Kompyuter texnologiyalari - Samarqand: SamDU nashri, 2004, 152 bet. 3.Jumanov I.I., Mingboyev N.S. Axborot texnologiyalari (1-qism: axborot texnologiyalarining qurilmaviy va dasturiy ta’minoti), Samarqand,: SamDU nashri, 2005, 148 bet. 4 . Jumanov I.I., Mingboyev N.S. Axborot texnologiyalari (2-qism: axborot texnologiyalarining informasion ta’minoti) . - Samarqand: SamDU, 2005, 70 bet. 5 . G’ulomov S.S., va boshqalar. Axborot tizimlari va texnologiyalari: Oliy o’quv yurti talabalari uchun darslik / Akademik S.S. G’ulomovning umumiy tahriri ostida -T.: «Sharq», 2000. 529 b. 14

Kompyuterning asosiy va qo‘shimcha qurilmalari. Asosiy va qo‘shimcha qurilmalarning asosiy xususiyatlari, turlari va vazifalari

Купить