Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 400.3KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Рефераты
Предмет Информатика и ИТ

Продавец

Bohodir Jalolov

Kompyuterning asosiy va qo‘shimcha qurulmalari. Tizimli blokning tarkibiy qisimlari

Купить
Mavzu:Kompyuterning asosiy va qo’shimcha qurulmalari. Tizimli blokning tarkibiy qisimlari. Reja: Kirish I Asosiy qism. 1) Kompyuterning asosiy qurulmalari. 2) Kompyuterning qo’shimcha qurulmalari. 3) Tizimli blokning tarkibiy qisimlari. II Xulosa. III Mavzu yuzasidan 10 ta test. IV Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati. Kirish qismi Kompyuter ( inglizcha : computer — „hisoblayman“) — oldindan berilgan dastur bo yicha ishlaydigan avtomatik qurilma.ʻ Elektron hisoblash mashinasi (EHM) bilan bir xildagi atama. Biroq, kompyuter hisoblash ishlarini bajarishdan tashqari uning funksiyasi ancha keng. EHMlarning rivojlanishida kompyuter ning bir necha avlodlarini ko rsatish mumkin. Bu avlodlar element ʻ turlari, konstruktiv-texnologik xususiyatlari, mantiqiy tuzilishi, dastur ta minoti, ʼ texnik tafsilotlari, texnikadan foydalanishning qulaylik darajasi bilan bir-biridan farq qiladi. Kompyuterning dastlabki avlodida (Ural-1, Minsk-2, BSEM-2) asosiy element elektron lampa bo lgani uchun u juda katta joyni egallagan edi. So ngra bu ʻ ʻ lampa o rnida tranzistorlar ishlatilgan kompyuter (Razdan-2, M-220, Minsk-22 va ʻ boshqalar), integral mikrosxemalar ishlatilgan kompyuter (IBM-360, 1BM-370, ( AQSh ), YESEVM ( Rossiya ) va boshqalar, integratsiya darajasi katta bo lgan ʻ integral sxemalar o rnatilgan ʻ shaxsiy kompyuterlar paydo bo ldi. Shaxsiy ʻ kompyuter (mikro va -mikro EHM) tushunchasi 20-asr 70-yillar oxiridan boshlab keng tarqala boshladi. Shaxsiy kompyuterning keyingi avlodlarida mikroelektron va biosxemalardan foydalanildi; ularning hajmi kitob kattaligidek hajmga kichraydi, massasi esa 3,5 kg gacha kamaydi. 1981-yil IBM shirkati shaxsiy kompyuterning yanada takomillashgan modellarini ishlab chikara boshladi. Keyinchalik boshka firmalar IBM bilan PC biriktirilgan kompyuterni, Apple shirkati esa Macintosh (talaffuzi: „Makintosh“) yoki oddiygina „maki“ deb ataladigan kompyuterni yaratishdi. 21-asr boshlarida dunyoda o nlab million shaxsiy kompyuterlar, 1 millionga yaqin EHM (shu ʻ jumladan, bir necha o n superEVM) bo lgan. Kompyuterlar masalalarni yechishda ʻ ʻ foydalaniladigan komponentlar (tarkibiy qismlar) tarkibi va tavsifi jihatdan bir- biridan farq qiladi. Murakkab masalalarni yechishda kuchli qurilmalar urnatilgan kompyuterdan, qujjatlarni bosishda harf bosish qurilmasi bo lgan kompyuterdan ʻ foydalaniladi. Istalgan kompyuter tizimlar bloki, monitor va klaviaturadan iborat bo ladi. Kerak bo lganda bo lardan tashqari boshqa qurilmalar ham ulanadi. ʻ ʻ ʻ Tizimlar bloki da kompyuterning ishlashi uchun zarur muhim qismlar (diskni yuritkich, vinchester — qattiq disk, mantiqiy amallarni bajaruvchi mikrosxemalar) bo lib, unga qolgan qurilmalar ulanadi. Monitor (displey) matn va turli tasvirʻ kurinishidagi axborotlarni ekranda aks ettiradi. Klaviatura kompyuterga buyruq va turli axborotlarni kiritadi. Ko pincha, kompyuter tarkibiga „sichqon“ ʻ manipulyatori va printer kiritiladi. „Sichqon“ ikki yoki uchta knopkasi (tugmasi) bo lgan qurilma bo lib, uning yordamida kompyuter ishini osonlashtiradi. Printer ʻ ʻ esa axborotlarni qog ozga tushirish uchun xizmat qiladi. Zamonaviy kompyuterlar, ʻ asosan, to rt qurilma: boshqarish, protsessor, xotira va kiritish-chiqarish ʻ qurilmalaridan iborat. Boshqarish qurilmasi kompyuterning barcha qurilmalari ishini muvofiklashtiradi va boshqaradi. Protsessor kompyuterning asosiy qurilmasi bo lib, axborotlarga ishlov beradi, ya ni hisoblash amallari, solishtirish va uzatish ʻ ʼ kabi arifmetikmantiqiy amallarni bajaradi. Bu qurilma bajaradigan amallar dasturlar orqali belgilanadi. Xotira qurilmasi axborotlarga ishlov berish vaqtida uni saqlash uchun xizmat qiladi. Foydalanayotgan dasturlar ichki xotirada, uzoq, muddat saqlanadigan axborotlar tashqi xotira (disketalar)da saqlanadi. Ichki va tashqi xotiralarda axborot almashinuvi kiritish — chiqarish qurilmalari yordamida amalga oshiriladi. Asosiy qism Kompyuterning asosiy qurulmalari. Shaxsiy kompyuterning tuzilishi Sistema bloki - kompyuterning markaziy qismi hisoblanadi. Kompyuter - deyilganda aynan sistema bloki tushuniladi. Sistema bloki kompyuterning ishlashini ta’minlovchi: prosessor, xotirada saqlovchi qurilma, qattiq va yumshoq disklardan iborat yig’uvchilardan tashkil topgan. Sistema blokida “yoqish/o’chirish” tugmasi joylashtirilgan. Sistema bloki odatda dESCtor (yassi) yoki town (minora) ko’rinishida ishlab chiqariladi. Kompyuterning asosiy qismlari sistema blokida joylashtiriladi. .Klaviatura - kompyuterga asosiy ma’lumot kiritish vositasi hisoblanadi. Bu ishlar klaviaturaning klavshli tugmalari bosish orqali amalga oshiriladi. Klaviaturada klaavshli tugmalar soni 101/105 (hozir undan ham ko’p)ni tashkil qiladi. NoteBook (bloknot) tipidagi kompyuterlarda, klaviaturadagi tugmalar soni 83 ni tashkil qiladi. Monitor- kompyuterdagi matn va grafik ma’lumotlarni tasvirlash qurilmasi. Monitorlarning ko’p tarqalgan ikkita turi mavjud. Bular trubkali (CRT) va suyuqlik to’ldirmali monitorlardir. Keyingi paytlarda suyuqlik to’ldirmali monitor keng tarqalmoqda. Chunki u foydalanuvchini ko’ziga kam ziyon yetkazadi va hajmi kichik bo’lganligi uchun foydalanuvchi stolida kam joy egallaydi. Hozirgi davrda SVGA rusumli monitorlarini, bir nuqtada 16,8 mln. xil rang bera oladigan 800 x 600, 1024 x 768, 1280 x 1024, 1600 x 1200 nuqtali turlari mavjud. Monitor ekrani 9 dan 21 dyuymgacha (23-54 sm) yoki undan katta o’lchamli bo’lishi mumkin Bu monitorlardagi nuqta o’lchami 0,32 mm dan 0,21 mm gacha bo’lishi mumkin. Nuqta qancha kichik bo’lsa, tasvir shuncha sifatli bo’ladi. .Sichqoncha – kompyuter ekrani bo’ylab kursorning erkin harakatlantirishni ta’minlovchi, oynai tugmalarini, menyu bandlarini, buyruqlarini tez tanlash va ishga tushiruvchi - dasturlarni boshqarish manipulyatoridir Kompyuterning qo’shimcha qurulmalari. Printer. Printerlar kompyuterda olingan natijalarni, programma va berilganlarni bosmaga chiqarish uchun ishlatiladi. Printer yordamida matnlarni, grafiklarni, rasmlarni bosmaga chiqarish uchun ishlatiladi. Printer yordamida matnlarni, grafiklarni, rasmlarni rangli va rangsiz ko`rinishda bosmaga chiqarish mumkin. Printerlar asosan uch xil bo`ladi: matritsali, oqimli va lazerli . Matritsali printerlar nuqtalar yordamida bosmaga chiqaradi. Shuning uchun ham ularni nuqta-matritsali printerlar deb ham atashadi. Bunday printerlar nisbatan sekin ishlaydi, chop qilish sifati uncha yaxshi emas va chop qilish tezligi ham katta emas. Ular keng (A3) va oddiy (A4) chop etish formatiga ega. 24, 48 ignali (nuqtali) printerlar mavjud bo`lib, albatta ignalar soni ko`pligi yaxshi ekanligi tushunarlidir. Modemlarning xalqaro standartlari: Eng ko`p tarqalgan modem birinchi modemlarni ishlab chiqargan firma nomi – HAYES deb nomlangan moslashtirilgan modemlardir. Bunday modemlar Hayes Smart modem bilan moslasha oluvchi AT buyruqlarni ishlatadi (inglizcha Attention diqqat so`zidan). Barcha Hayes -moslashgan modemlar uchun standart bo`lgan buyruqlardan tashqari, har bir ishlab chiqaruvchi foydalanuvchiga keng spektrdagi spetsifik buyruqlarni taklif etadi va bu buyruqlar o`sha firma modemlaridagina kuchga ega bo`ladi (masalan, US Robotics , Rockwell , ZYXEL va h.k.). Skaner : Skaner-matn, grafika, tasvirlarni kompyuterga kiritishni avtomatlashtirish uchun xizmat qiluvchi qurilma. U hozir asosan rangli ko`rinishda chiqarilayapti. Uning andozasi sifatida HP (Hewlett Packard) firmasi ishlab chiqaradigan HP Scanjet rusumli skanerlar qabul qilingan.Uning asosiy xarakteristikasi ma’lumotlarni aniq, tiniq, lozim bo`lgan rangda (xususan qora rangli) va ko`rinishda chiqarish qobiliyatidir. Ushbu tasvirlash qobiliyati gorizontal va vertikal chiziqlardagi nuqtalar (piksellar) soni orqali belgilanadi. Odatda bu xarakteristika, misol uchun, 300×600, 600×1200 ko`rinishda bo`ladi. Bu degani gorizontal chiziqlar bo`yicha nuqtalar (piksellar) soni 300 (600), vertikal bo`yicha piksellar soni 600 (1200)ta ekanligini bildiradi. Flesh disk. (Flesh-pamyat). Bu hozirgi davrda - eng ommalashgan zamonaviy axborot tashuvchisi va saqlovchisi. U katta hajmdagi ma’lumotlarni uzoq muddatli sifatli saqlash imkoniyatiga ega. Axborot sig’imi (hajmi) 4 gigabaytgacha boradigan flesh – xotiraning Flash File System fayl sistemasiga ma’lumotlarni 100 000 marotabagacha qayta yozish mumkin. Yuqori darajadagi ishonchliligi, mustahkamligi va energiyani kam sarflash xususiyatlariga ega. Flesh – xotira kompyuterga USB porti orqali ulanadi. Hozirga davrda diktofonlarda, pleyerlarda, mobil telefonlarida, raqamli fotoapparatlarda va boshqa qurilmalarda flesh – xotira keng qo’llanilmoqda. Tizimli blokning tarkibiy qisimlari. Sistema bloki - kompyuterning markaziy qismi hisoblanadi. Kompyuter - deyilganda aynan sistema bloki tushuniladi. Sistema bloki kompyuterning ishlashini ta’minlovchi: prosessor, xotirada saqlovchi qurilma, qattiq va yumshoq disklardan iborat yig’uvchilardan tashkil topgan. Sistema blokida “yoqish/o’chirish” tugmasi joylashtirilgan. Sistema bloki odatda dESCtor (yassi) yoki town (minora) ko’rinishida ishlab chiqariladi. Kompyuterning asosiy qismlari sistema blokida joylashtiriladi. Sistema bloki bu kompyuterning eng asosiy kismi (rasm 5.) Uning ichida:  ona platasi  mikroprosessor  kattik disk yoki vinchester  tezkor va kesh xotira mikrosxemalar  elektron sxemalar  kontrollerlar  adabterlar  elektr ta’minlovchi blok  disk yurituvchilari joylashadi. Bu sistema blokiga xamma tashki kurilmalar boglanadi va u ularning ishini ta’minlaydi. Ona platasi (Asosiy plata) Mother board - Asosiy elektrosxema bulib unga prosessor, tezkor va kesh xotira mikrosxemalari, kontroller va adabter elektrosxemalari urnatiladi, kattik disk va disk yurituvchilari ulanadi Operativ xotira kompyuterning muhim qismi bo’lib, prosessor undan amallarni bajarish uchun dastur berilganlarni oladi va amalni bajarib, natijani yana unda saqlaydi. 3 -rasm. Kompyuterning operativ (tezkor) xotirasi va (ona) platasi Mikroprosessor kompyuterning amal bajaradigan qismi bo’lib, u ma’lumotlarni berilgan dastur asosida qayta ishlaydi va u 140 tacha turli arifmetik va mantiqiy amallarni bajaradi C (CPU) kompyuterning «Miyasi» hisoblanadi, unda barcha hisob-kitoblar amalga oshiriladi, uning asosiy ko’rsatkichi tezligi hisoblanadi va megagers (Mgs) sekundlarda o’lchanadi, u qancha qatta bo’lsa,kompyuter shuncha tez ishlaydi. 4-rasm. Intel korporasiyasining Pentium prosessori. Prosessor - maxsus kristalli yarimo’tkazichlardan iborat bo’lib, unda millionlab tranzistorlar mayda yo’lli – provodkalar bilan birlashtirilgandir. U kristall keramik korpusga joylashtiriladi va kvadrat ko’rinishidagi qirq oyoqni eslatadi (2-rasm). 5-rasm. Qattiq disk (V inchester ). Qattiq disk (Jestkiy disk. HDD- hard disk drive) - bu kompyuter bilan ishlashda foydalaniladigan axborotning doimiy saqlash qurilmasi. Qattiq disk (Vinchester) – kompyuter bilan ishlashda foydalaniladigan, - operasion tizimlar, dastur-ilovalar, turli xil ma’lumotlar (matn, tasvir, musiqa, filmlar va boshq.) saqlanadigan axborotning doimiy saqlash qurilmasi. Qattiq disk - bu murrakab qurilma hisoblanib kompyuterning sistema blokiga o’rnatiladi va u shleyf deb nomlanuvchi maxsus shnur bilan ona plataga ulangan bo’ladi. Tashqi ko’rinishidan germetik metal quti shaklida bo’lgan bu qurilmaning ichida umumiy o’qqa joylashtirilgan disk, yozuvlarni o’qish uchun magnit vosita, diskni aylantiruvchi mexanizmlari joylashtirilgan. Diskni ikkala tomoniga ham axborotlar yoziladi. Diskning hajmi uning plastinkalarida joylashtirilishi mumkin bo’lgan axborot o’lchov birliklari bilan aniqlanadi. Qattiq diskda axborotlar kompyuter o’chirilganda ham saqlanib qoladi. Zamonaviy kompyuterlarda qattiq disklar hajmi 250 gigabaytgacha axborotlarni saqlay oladi. Doimiy xotira- k ompyuterlarda berilganlar unga avvaldan joylashtirilgan doimiy xotira (BIOS ) - kiritish chiqarishning asosiy tizimi mavjud. Bunday xotiradan faqat o’qish mumkin bo’lganligi sababli, u ROM - faqat o’qish uchun ishlatiladi. Vazifasi, kompyuter jihozlarini ishlashini tekshirish, operasion sistemaning boshlang’ich yuklanishini ta’minlash, qurilmalarga xizmat ko’rsatishning asosiy funksiyalarini bajarish uchun ishlatiladi. Kesh xotira kompyuterning ishlash tezligini oshirish uchun ishlatiladi. U tezkor xotira va mikroprosessor orasida joylashgan bo’lib, uning yordamida amallar bajarish tezkor xotira orqali bajariladigan amallardan ancha tez bajariladi. Videoxotira monitor ekranida video ma’lumotlarni (videotasvirlarni) saqlab turish uchun ishlatiladi. Videoxotira bu grafik tasvirlar shakllanadigan maxsus operativ xotiradir. Uning kattaligi 512 Kb dan tortib 4 Mb gacha bo’lishi mumkin va ular 16,7 mln. rangni uzata olish imkoniyatiga ega bo’ladi. Mavzu yuzasidan test 1.Kompyuterning asosiy qurulmalari nechta. A)4 B)3 C)2 2.Kompyuterning asosiy qurulmalarni ko’rsating. A)manitor B)printer C)skanir 3.Kompyuterning qo’shimcha qurulmalarni ko’rsating. A)manitor B)Sistema blok C)printer 4.Klavayaturaning vazifasi nima. A)malumotlarni kritadi B)malumotlarni chop etadi C)malumot o’qiydi 5.Skanirning vazifasi nima. A)malumotlarni kirtadi B)malumot o’qiydi C)malumotlarni chop etadi 6.Printerning vazifasi nima. A)malumotlarni qog’ozga chop etadi B)malumot o’qiydi C)malumotlarni kritadi 7. Klaviaturada klaavshli tugmalar soni nechta buladi? A)102/203 B)101/105 C)101/202 8. NoteBook (bloknot) tipidagi kompyuterlarda, klaviaturadagi tugmalar soni nechta buladi? A)83 B)84 C)85 9.Mikroprosesor nechtagacha arifmetik va mantiqiy amallarni bajaradi oladi . A)140 tagacha B)150 tagacha C)160 tagacha 10 .Flish xotr a kompyuterga nima orqali ulanadi. A)kabil orqali B)bluntoz orqali C)USB port orqali Xulosa Men bugingi mavzudan uzimga kerakli bulgan juda kup bilim va kunikmalarga ega buldim. Bunda men kampyuterning asosiy va qushimcha qurilmalarini qanday qilb kampyuterga ulashni va ularni amalda qullashni kurib chiqib uzimga bilim kunikmalarni hosil qildm. Bu mavzu juda ham qiziqarli va zavqli ekan undan . Meni mavzu yuzasidan hulosam shundan iborat. Foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati: 1. O`zbеkiston Rеspublikasi Prеzidеntining 2002 yil 30 maydagi «Kompyutеrlashtirishni yanada rivojlantirish va axborot kommunikatsiya tеxnologiyalarini joriy etish» to`g`risidagi Farmoni. 2. Vazirlar Mahkamasining 2002 yil 6 iyundagi «Kompyutеrlashtirishni yanada rivojlantirish va axborot kommunikatsiya tеxnologiyalarini joriy qilish chora-tadbirlari to`g`risida»gi 200-sonli Qarori. 3. Milliy iqtisodda axborot tizimlari va t е xnologiyalari. Oliy o`quv yurtlari talabalari uchun qo`llanma. (Mualliflar: R.X.Alimov, B.Yu.Xodi е v, K.A.Alimov va boshqalar; S.S. G`ulomovning umumiy tahriri ostida.) - T. «Sharq», 2004. – 320 b. 4. G`ulomov S.S. Bozor iqtisodiyoti va jamiyatni axborot-lashtirish. 1996.

Kompyuterning asosiy va qo‘shimcha qurulmalari. Tizimli blokning tarkibiy qisimlari

Купить