Konduktometrik analizning ishlab chiqarishda qo‘llanilishi
![H +
[Co(NH
3 )
6 ] 3+
NH
4 +
K +
Pb 2+
Fe 2+
Ba 2+
Al 3+
Ag +
Ca 2+
Na + 349,8
101,9
73,5
73,5
70,0
68,0
63,6
63,0
61,9
59,5
50,1 OH -
[Fe(CN)
6 ] 4-
[Fe(CN)
6 ] 3-
CrO
4 2-
SO
4 2-
Br -
Cl -
C
2 O
4 2-
NO
3 -
CO
3 2-
CH
3 COO - 198,3
110,5
100,9
85,0
80,0
78,0
76,3
74,1
71,4
69,3
40,9
Jadvalda keltirilgan misollardan ko‘rinishicha, kation va anionlarning elektr
o‘tkazuvchanliklari o‘zaro farq qiladi. Suvli eritmalarda proton gidratlangan
gidroksoniy H
3 O +
shaklida bo‘ladi. Proton harakatchanligining katta bo‘lishi tunnel
effekti va suv molekulasining H
3 O +
– H
2 O orasida tashilishi bilan tushuntiriladi.
Protonning suvsiz sulfat kislotadagi harakatchanligi ham kattadir ( H
3 O +
– H
2 SO
4
tashilish).
Ko‘pchilik ionlarning suvsiz eritmalardagi harakatchanligi suvli eritmalardagidan
kichik bo‘lib, u erituvchi va ion orasidagi o‘zaro ta’sirlashuvga bog‘liq.
Elektr o‘tkazuvchanlikning turli omillarga bog‘liqligi . Elektr o‘tkazuvchanlik
ionlarning tabiati, konsentratsiyasi, erituvchining tabiati va harorat singarilarga
bog‘liq.](https://docx.uz/documents/3b908cc1-b260-4df7-95c6-8596ae7b442e/page_7.png?v=1)
![uchlangan ionlar ( A +
B –
A +
, B –
A +
B –
) hosil bo‘lishi orqali tushuntiriladi. Juda
yuqori konsentratsiyalarda elektr o‘tkazuvchanlik yana pasayadi, bu hol ion
to‘rtliklarining (kvadrupol ionlar) hosil bo‘lishi bilan izohlanadi. Ayrim
elektrolitlar uchun konsentratsiyaning ko‘tarilishi elektr o‘tkazuvchanlikning sekin
oshishiga yoki sekin oshib keyin ozroq kamayishiga olib keladi.
Ekvivalent elektr o‘tkazuvchanlik eritmalarning suyultirilishi bilan orta boradi va
eritma cheksiz suyultirilganda cheksizlikka intiladi (38-chizma). Buni eritmaning
suyultirilishi bilan ionlar orasidagi o‘zaro ta’sirning susayishi va ionlar harakat
tezligining ortishi bilan tushuntirish mumkin. Bundan tashqari, kuchsiz elektrolitlar
eritmalarida konsentratsiyaning kamayishi bilan dissotsiatsiya darajasi ortadi;
cheksiz suyultirilgan eritmalarda kuchsiz elektrolitlarni amalda batamom
dissotsilangan deb hisoblash mumkin. Ekvivalent elektr o‘tkazuvchanlikning
konsentratsiyaga bog‘liqligini Kolraush tenglamasi bilan quyidagicha ifodalash
mumkin: λ=λ∞−A√c
bu yerda A – doimiy qiymat,
λ−√с bog‘liqlik to‘g‘ri chiziqning hosil qilgan
burchagiga bog‘liq. Ushbu tenglama kuchli elektrolitlarning suyultirilgan
eritmalariga tatbiq etiladi. Kuchli elektrolitlarning yuqoriroq konsentratsiyali
eritmalari uchun tenglama
λ=λ∞−A3√c tarzda bo‘ladi. Juda kuchsiz ( pK
a <5 )
elektrolitlarning suyultirilgan eritmalari uchun
s bog‘liqlik
lg
=const – (1/2)lgc
tarzda ifodalanadi.
H arorat ning oshishi bilan solishtirma va ekvivalent elektr o‘tkazuvchanlik
qiymatlari ortadi. Bunday o‘zgarish eritma qovushoqligining kamayishi tufayli
ionlar harakatining ortishi va gidratlanishining susayishi bilan tushuntiriladi.
Molekulyar elektr o‘tkazuvchanlikning haroratga bog‘liqligi quyidagicha
ifodalanadi:
λt=λt=0[1+α(t−to)+β(t−to)2] , bu yerda
t va
t=0 – t va t=0 haroratlardagi](https://docx.uz/documents/3b908cc1-b260-4df7-95c6-8596ae7b442e/page_9.png?v=1)
![molekulyar elektr o‘tkazuvchanlik; va – ionlar va erituvchi tabiatini
belgilovchi harorat koeffitsiyentlari. H isoblashlar uchun ko‘pincha
olinadi,
juda kichik bo‘lgani uchun tashlab yuboriladi. Elektrolitlar suvli eritmalari
solishtirma elektr o‘tkazuvchanliklarining haroratga bog‘liqligini 18 o
S harorat
uchun tuzilgan Kolraush tenglamasi
æt=æ18[1+α'(t−18 )+β'(t−18 )2]
asosida baholash mumkin. Bu yerda kuchli kislotalar uchun
' = 0,0164 , kuchli
asoslar uchun
' =0,022. Agar elektrolit kuchsizroq bo‘lsa ' biroz kattaroq
bo‘ladi.
' koeffitsiyentni hisoblash uchun ' = 0,0164( ' – 0,0174) formuladan
foydalaniladi.
Erituvchilarning qovushoqligi va dielektrik o‘tkazuvchanliklari turlichaligi tufayli
erituvchi tabiati solishtirma va ekvivalent elektr o‘tkazuvchanlik qiymatlariga
ta’sir qiladi. Valden-Pisarjevskiy qoidasiga muvofiq elektrolitning turli
erituvchilardagi ekvivalent elektr o‘tkazuvchanliklari (
) qiymatlari bilan
erituvchining qovushoqligi (
) ko‘paytmasi haroratning keng oralig‘ida doimiydir,
ya’ni:
=const
Ushbu doimiylik ion (solvat) radiusiga bog‘liq. Erituvchi almashtirilganda ion
(solvat) radiusi o‘zgarmasa, doimiylik ham saqlanadi. Mazkur qoida faqat yirik
ionlar uchun o‘rinlidir. A.M.Shkodinning tekshirishlari ko‘rsatishicha, bu
cheklanganlik erituvchining dielektrik o‘tkazuvchanligi bilan (
) teskari
eksponensial bog‘langan
o =Aye – B/
bo‘lib (A va B – doimiy sonlar), erituvchining
qiymati qancha kichik bo‘lsa,
elektr o‘tkazuvchanlik ham shuncha kichik bo‘ladi.
Bevosita konduktometriya usulida modda konsentratsiyasi eritmaning elektr
o‘tkazuvchanligi bo‘yicha aniqlanadi. 43- va 44-chizmalarda ko‘rsatilganiday,](https://docx.uz/documents/3b908cc1-b260-4df7-95c6-8596ae7b442e/page_10.png?v=1)
Konduktometrik analizning ishlab chiqarishda qo‘llanilishi