Konfliktlarni oldini olishning ijtimoiy usullari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	30.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Konfliktlarni oldini olishning ijtimoiy usullari

Купить

KONFLIKTLARNI OLDINI OLI SHNING IJTIMOIY USULLARI
REJA:
1. Umumiy koidalar.
2. K on fliktni institutlashtirish.
3.Normativ mexanizmlar.

1. Umumiy koidalar.
Konfliktni oldini olishning axamiyati . Konfliktning oldini olish , albatta ,
sodir bo ’ lgan konfliktni to ’ xtatish yoki xal qilishdan ko ’ ra foydali va maqsadga
muvofikdir . Shu sababli jamiyat va davlatning asosiy ku ch -¦ ayrati konfliktlarni
oldini olishga karatilgan bo ’ ladi . Bu asosan ijtimoiy manfaatlar va kadriyatlarga ,
fukarolarning mulki , so ¦ li , xayotiga xavf tu ¦ diruvchi davlatlararo va kriminal
konfliktlar bilan boglik . Davlatlararo konflikt - larning oldini olishga dunyo
BMT ning Xavfsizlik Kengashi va Bosh Assambleyasi kabi organlari , shuningdek ,
xududiy xarbiy - siyosiy tashkilotlar doimo e ’ tiborni karatib keladilar .
Shu bilan birga konfliktlarni oldini olishning samaradorli xozir kunda
yukori emas .
Bu xol shu bilan izoxlana diki , konfliktga uning ilk boskichida , ayniksa ,
latent boskichida chetdan aralashish kab i to ’ siklarga uchraydi . Bir tomondan
bunday aralashuv ijtimoiy foydali , ko ’ pincha zarur va xar kanday xolda xam
natijali bo ’ ladi .
Boshka tomondan esa , konflikt ko ’ pincha tomonlarning xususiy ishi deb
xisoblanadi . B oshka shaxs larning xususiy ishlariga aralashmaslik nuktai nazaridan
o ’ z ta ’ sirini o ’ tkazish , tomonlarni yarashishga yoki muayyan xatti - xarakatlarni
bajarishga majburlash noto ’¦ ri , noaxlokiydir . Shu sababli konflikt shaxsiy
( guruxiy ) munosabatlar doirasidan chikib ketib , o ’ z faolli ko ’ lami , obyektiga ko ’ ra
boshka tomonlarning xayotiy manfaatlariga daxldor ijtimoiy axamiyatga ega
xodisaga aylanish vaktida na konfliktga aralashish mumkin .
Konfliktning oldini olish karama - karshilik vujudga kelgunga kadar konflikt
elementlariga : ishtirokchilariga, ularning xarakatlari motivlariga, obyektlariga,
foydalanadigan kuchlari va vositalariga ta’sir ko’rsatishdir. Shu bois konflikt
xarakteriga karab uni oldini olish faoliyati turlicha bo’lishi mumkin.
Sabablarni bartaraf etish . Konfliktlarni oldini olishning eng samarali
shakllaridan biri uning sabablarini bartaraf etish xisoblanadi . Bu faoliyat turli
darajalarda namoyon bo ’ ladi .

Umumijtimoiy darajada gap jamiyat va davlat xayoti ga xavf tu¦diruvchi
yirik iktisodiy , ijtimoiy va siyosiy omillarni aniklash va yo ’ kotish xakida boradi .
Iktisodda bekaror liklar , axoli keng katlamlari ning turmush darajasi va sifati
o ’ rtasida keskin fark , siyosiy tarkoklik , boshkaruv tizimining samarasizli va
uyushmaganli - bularning barchasi katta va kichik , ichki va tashki konfliktlarning
doimiy manbai bo ’ lib xizmat kiladi . Ularning oldini olish butun jamiyat
manfaatlarida ijtimoiy , iktisodiy , madaniy siyosatni izchillik bilan olib borishni ,
huquqiy tartibot va qonuniylikni mustaxkamlashni , odamlarning ma ’ naviy
madaniyatini oshirishni takozo kiladi .
Konfliktlarni umumijtimoiy ko ’ lamda oldini olish maqsadlarida ijtimoiy
xayotda vujudga keluvchi ko ’ p sonli konfliktlarni aniklash va o ’ rganish ,
konfliktolok tadkikotlarni rivojlantirish zarur . Ishlab chikarishda , turmushda , dam
olish soxasida xar bir konflikt anik sabablarga ko ’ ra va muayyan sharoitlarda
yuzaga keladi . Aloxida olingan konfliktlarda muayyan sabablar turmushning u
yoki bu soxasida umumiy muammolar va ziddiyatlarni ifodalaydi . Shu sababli eng
k o’p tarkalgan konfliktli xolatlarning vujudga kelish i obyektiv sabablarini
tushuntirish va tahlil etish kechiktirib bo ’ lmaydigan karorlar chikarilishini talab
etuvchi ijtimoiy muammolar doirasini aniklashda muxim rol o ’ ynashi mumkin .
2.Konfliktni institutlashtirish.
Institutlashtirishning vazifasi. Konfliktlarni oldini olishning anik usullaridan
biri bo’lgan institutlashtirish eng ko’p tarkalgan usuldir. Uning moxiyati shundaki,
konflikt o’sib borgan sari konfliktda ishtirok etuvchi taraflarning manfaatlarini
ifoda etuvchi va ko’llab-kuvvatlovchi turli komitetlar, partiyalar, tashkilotlarni
tuzish yuzasidan xarakatlar amalga oshiriladi. Bu jarayon konflikt
ishtirokchilarining tarkok va izchil bo’lmagan talablari, e’tirozlari, maqsadlarini
tartibga solinishiga olib keladi. Vositachilik tashkilotlarini tuzishga karatilgan
ishlar olib boriladi, bu tashkilotlar nosiyosiy institutlarning kompetentli, xolis,
demokratik kayfiyatga ega vakillaridan shakllantiriladi. Institutlashtirish jarayoni
konfliktlarning borishini tartibga solish imkoniyatini beradi , shu bilan birga , u
konfliktni bartaraf qilishning muayyan potensial kiyinchiliklaridan xoli emas .

Institutlashtirish jarayonining ziddiyatlili shundaki , konfliktli vokealar to ’ lkinida
vujudga kelgan tashkilotlar oddiy ishtirokchilar doiras ining manfaatlaridan fark
kiluvchi o ’ zining juda tor manfaatiga ega bo ’ lishi mumkin . Umuman bu konfliktli
vaziyatni murakkablashtiradi , ba ’ zida uning xal etilishi bunday tashkilot o ’ z
obro ’ si va ta ’ sirini saklab turgunicha yo ’ kka chikarishi mumkin .
Agar konfliktlarni jiddiy bartaraf etishning imkoni bo ’ lmasa va ishtirokchi
taraflarning fakat bittasi ustunlikka ega bo ’ lgan xollarda institutlashtirish jarayoni
konfliktlarni tartibga solish va bartaraf etishning zamonaviy , ma ’ rifiy tartibi
xisoblanadi .
Ijtimoiy konfliktlarni xal qilishning bunday ma ’ rifiy usuli xozir zamon ¦ arb
demokratiyasi uchun tipik xisoblanadi . R . Dalning fikricha , demokratik sharoitlarda
zo ’ rlik ishlatishning imkoniyatlari cheklanadi . U fakat butun bir jamiyatda o ’ z
tarafdorlariga ega bo ’ lmagan kamchilikka nisbatan istisno xollarda ko ’ llanilishi
mumkin . Ijtimoiy muammolarni xal etishning asosiy usuli bu ularni tinch yo ’ l
bilan xal etishdir . U konfliktlarni tinch yo ’ l bilan borishini ta ’ minlovchi eng kulay
yettita shartni sanab ko ’ rsatgan :
- maslaxatlar va muzokaralar olib borish, manfaatlarni o’rganish, o’zaro
foydali yechimlarni kidirish tarafdorlari bo’lgan institusional tuzilmalarning
mavjudli;
-muammolarni samarali xal qilishni nazarda tutgan bitimlarning keng
doirasi;
- konfliktlarni kumulyativlilining mavjud emasli ;
- ke ng iktisodiy imkoniyatlar ( to ’ kin - sochinlik );
-avval konfliktlarni tinch yo’l bilan xal kilinishi natijalari xakida
fukarolarning ijobiy xabardorli;
-foydalanilishi mumkin bo’lgan kuch ishlatish vositalarining taraflar
o’rtasida teng bo’lishi;
- tinch yo’l bilan xal qilishga imkon beruvchi yetarli sharoitlarning ko’p
bo’lishi 1 .
3.Normativ mexanizmlar.

Konfliktlarni normativ tartibga solish. Konfliktni insti - tutlashtirish xakida
gapirganda uni tartibga solishda normativ yond a shuvning axamiyatini aloxida
ta’kidlash zarur. Xulk-atvor normalarini ma’lum darajada institusional tuzilma deb
xisoblash mumkin, institutlar teshli normalarsiz amal kilmaydi. Konflikt insonlar
o’rtasida xar kanday munosabat kabi u yoki bu darajada ijtimoiy xulk-atvor
normalari bilan tartibga solinadi. Bunda turli ko’rinishda va mazmunda normalar
amal kiladi: huquqiy, axlokiy, diniy, siyosiy va x.
Konfliktli vaziyatni axlokiy, diniy normalar bilan xam tartibga solish
mumkin. Konflikt bilan boglik axlok normalari odatda o¦zaki va umuman anik
shakllanmagan bo’ladi. Birok , amaliyotda axlok normalariga murojaat qilish juda
kam uchraydi.
Konfliktlarning normativ tasnifi uchun huquq normalari muxim axamiyat
kasb etadi. Axlok va diniy koidalardan fark kilib, huquq normalari qonunlar va
boshka xujjatlarda mustaxkamlanadi va davlat tomonidan sanksiyalanadi. Bundan
konfliktning o’zini va sababini huquqiy baxolash rasmiy xarakterga ega ekanli va
xech kimning tazyiki bilan o’zgartirilishi mumkin emasli tushuniladi.
Kuyida konflikt ishtirokchilarining xulk-atvoriga normaning ta’sir etuvchi
mexanizmi xususida to’xtalish lozim.
Huquq normasi, xar kanday boshka ijtimoiy norma kabi, odamlar xulk-
atvoriga ta’sir etishning bir necha usu llariga ega. Bu birinchi dan, axborot orkali
ta’sir etish: norma individ (ijtimoiy gurux)ga davlat tomonidan ma’kullanadigan
xatti-xarakatning variantlarini taklif etadi, u yoki bu xarakatning okibatlari xakida
ogoxlantiradi. ikkinchi dan, u axamiyatli ta’sir ko’rsatadi, chunki u jamiyat va
davlat tan olgan kadriyatlarni e’lon kiladi, uchinchi dan, huquq normasi unda
talablarni e’tiborga olmaydiganlarga nisbatan ta’sir chorasini ko’llovchi majburlov
kuchiga ega. Norma buzilgan takdirda huquqni ko’llash mexanizmi xarakatga
keladi, huquqni ko’llash faoliyatini amalga oshiruvchi muassasalar va mansabdor
shaxslar ishga kirishadilar.
Yukorida sanab o’tilgan barcha usullar bo’yicha huquq: a) konflikt
sabablariga; b) uning nezi(konfliktli vaziyat)ga; v) uning rivojlani-shi va xal

kilinishiga; g) konflikt yakunlanishi okibatlariga va ish-tirokchilar takdiriga ta’sir
etadi.
Adabiyotlar:
Asosiy adabiyotlar
1. Анцупов А.Я., Баклановский В.С. Конфликтология в схемах и
комментариях: Учебное пособие. 2-е изд., перераб. – СПб.: Питер, 2009. –
304 с.
2. Конфликтология: учебное пособие / И.В.Брылина; Томский
политехнический университет. − Томск: Изд-во Томского
политехнического университета, 2011. – 133 с.
3. Конфликтология. Социальные конфликты: учебник для студентов вузов /
Т.Н. Кильмашкина. – 2-е изд., перераб. и доп. – М.: ЮНИТИ-ДАНА:
Закон и право, 2012. – 287 с.
4. Конфликтология. Учебник для студентов / под ред. В.П.Ратникова.3-изд.
– М.:ЮНИТИ-ДАНА, 2012. – 543с.
Tavsiya qilinadigan qo shimcha adabiyotlarʻ
1. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 02.02.2017 yildagi “O’zbekiston
Respublikasining “Korrupsiyaga qarshi kurashish to’g’risida”gi Qonuni
talablarini amalga oshirish chora-tadbirlari haqidagi” PQ-2752- sonli qarori //
www.lex.uz.
2. Mirziyoyev Sh.M. O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat
Mirziyoyevning “Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim sifatini oshirish va ularning
mamlakatda amalga oshirilayotgan keng qamrovli islohotlarda faol ishtirokini
ta’minlash bo’yicha qo’shimcha chora-tadbirlar to’g’risida” gi Qarori.
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018 yil 5 iyundagi 05.06.2018 y.N
PQ-3775Qarori. – Toshkent, 2018.
3. Mirziyoyev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va oliyjanob xalqimiz bilan birga
quramiz. Toshkent. O’zbekiston nashriyoti, 2017.
4. Mirziyoyev Sh.M. Qonun ustuvorligi va manfaatlarini ta’minlash – yurt
taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. Toshkent. O’zbekiston nashriyoti,
2017.
5. Mirziyoyev Sh.M. Erkin va farovon demokratik O’zbekiston davlatini
birgalikda barpo etamiz. Toshkent. O’zbekiston nashriyoti, 2017. Mirziyoyev
Sh.M. Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik – har bir
rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo’lishi kerak. Toshkent. O’zbekiston
nashriyoti, 2017.

6. Громова О.Н. Конфликтология. Курс лекций. – М.: Ассоциация авторов и
издателей «Тандем», ЭКМОС, 2000.
7. Дарендорф Р. Элементы теории социальных конфликтов //
Социологическое исследование. №5. – М., 2000.

Konfliktlarni oldini olishning ijtimoiy usullari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish