Konfutsiy ta’limotida nutq madaniyati masalalari - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	641.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Konfutsiy ta’limotida nutq madaniyati masalalari

Купить

Konfut siy t a’limot ida
nut q madaniy at i
masalalari

X it oy da
not iqlik
san’at i Konfutsiy va
uning
ta’limoti Konfutsiylik
tamoyillari
va adabiyoti,
bu dinning
asosiy
qoidalari Tahlilchilarning
zamonaviylik va
Konfutsiychilik
haqidagi fikr va
mulohazalariReja:


Konfutsiy yoki konfutsiychilik – Xitoydagi axloqiy-
siyosiy ta’limot; keyinchalik eng ta’sirli uch asosiy
falsafiy-diniy oqimdan biri (daosizm va buddizm bilan
bizga) . Konfutsiyning ilk davomchilari – Men-sze (Mek
Ke – miloddan avvalgi 371 – 289), Ven-sze (miloddan
avvalgi VI asr), Xan Yuy (768 – 824) va boshqalar.

Konfutsiy ta’limotida insonparvarlik (jen), odob
qoidalari (li), fazilat (de) tushunchasi muhim o‘rin
egallaydi. Insonparvarlik tushunchasiga ko‘ra odamlar
axloqiy va ijtimoiy munosabatlarda yoshi ulug‘, mavqei
baland kishilarni hurmat qilishlari, podshohga sadoqatli
bo‘lishlari kerak.


“ Buyuk ta’limot” va “O‘rtalik haqida ta’limot” degan asarlarni
Konfutsiy yozgan deb taxmin qilinadi. Bu kitoblarga ko‘ra,
odamlarning birgalikda oqilona yashashi tartibining muhim
shartini 5 ta oddiy va buyuk fazilat tashkil etadi: donolik;
insonparvarlik; sadoqat; kattalarni hurmat qilish; jasorat. Odob qoidalari tushunchasiga ko‘ra, u tufayli
yuksak fazilatlar shakllanadi, jamiyat rivoj topadi,
adolat tantana qiladi. Burchni ado etish tufayli
inson kamolatga erishadi.Uning negizida “sen
o‘zing nimaga erishishni istasang, unga
boshqalarning yetishishiga ko‘maklash”, “sen
nimani orzu qilmasang, uni boshqalarga ravo
ko‘rma” kabi hayotiy tamoyillar yotadi.


Konfutsiy milodiy birinchi asrda davlat ta’ limotiga
aylandi, IX asrda buddizm, XI asrda daosizm ustidan to’la
g‘alaba qozongan. Bunga, ayniqsa, Sun davri (960-
1279)da neokonfutsiychilik rivojlanganligi tufayli
erishildi.

Chiroyli nutq, ritorika haqidagi ta’limot Qadimgi Xitoyda
faylasufi Xosh Shi (Xoy-szi miloddan avvalgi IV-III asr) nomi
bilan bog‘lanadi.
Qadimgi Xitoy so‘z san’ati haqidagi muhim manba Guygu-
szining “Samaradorlik haqidagi traktat”dir. O‘z mohiyatiga
ko‘ra ritorik traktat bo‘lsa ham, unda notiqning nutqning
ta’sirchan qilish uchun til vositalaridan foydalanish asosiy
maqsad emasligi aytilgan.

Traktat muallifining fikricha, hukmdor ko‘p gapirishi
va omma oldida ko‘rinish shart emas. Eng muhimi,
suhbatdosh yoki tinglovchining ishonchini qozonishi va
ularni o‘zgalar fikrini so‘zsiz qabul qilishga tayyorlashi
kerak. Chunki notiqqa munosabat uning chiqishidan oldin
paydo bo‘ladi va uzoq davom etadi. Ishontirish –
tinglovchida qo‘yilgan bir tuzoqdir. Ishonchga kirilsagina,
notiq gapi tinglanadi, bo‘masa – yo‘q.


Yozuvchi A. Korolev “Konfutsiy – vaqtlar orasidagi ko‘prik”
maqolasida e’tiborli bir ma’lumot keltiradi. Konfutsiy
shuhratidan xabardor bo‘lgan mamlakat hukmdori Lu Din – gun
unga Chjundu viloyatini boshqarishni taklif qiladi. Viloyatni
boshqarishga kirishganining yettinchi kunida amaldor Maoniy
o‘ldirishga buyuradi. Xitoy notiqlik san’ati tarixida buyuk
Konfutsiy alohida o‘rin tutadi. So‘z sirlarini
puxta egallagan Konfutsiy davrida nutqda
qisqalik, aniqlik, uning makon va zamonga
bog‘lanishi ma’qullangan. Notiqning ziyrakligi,
uning etik pozitsiyasi yuqori
baholangan.Yolg‘on nutq jazoga loyiq deb
hisoblangan.


Maoning hech bir gunohi yo‘q edi. U faqat notiqlik
iste’dodi, erkin fikri va yangilikka moyilligi uchun
o‘ldirildi. Chunki Xitoy donishmandi sergaplikni xafli
ne’mat, deb hisoblagan. Uning fikricha , Xalqni ko‘p
gap bilan notinch qilish kerak emas.

Konfutsiyning notiqlik haqidagi ayrim fikrlarni
keltiramiz.

Kim ko‘p otsa, u hali mergan emas, kim ko‘p gapirsa u
hali notiq emas.

Qadimda odamlar ko‘p gapirishni
yaxshi ko‘rishmagan. Ular gaplari
pishiq bo‘lmaslikni o‘zlari uchun
sharmandalik deb
bilganlar.Odamlarning muloqotida
uch kamchilik bor:birinchisi – kerak
bo‘lganda oldin gapirish istagi,
ikkinchisi – tortinchoqlik, kerak
bo‘lganda gapirmaslik, uchinchisi –
tinglovchilarni kuzatmasdan, hisobga
olmasdan gapirish.


Bu odam hech qanday ixtiro qilmagan, lekin uning asosiy
xizmati shundaki, u haqiqatan ham aqli raso inson bo‘lgan.
Konfutsiy ta‘limoti odamlarga o‘limdan keyingi jannatni
emas, balki yerdagi jannatni,bundan tashqari, hayot davomida
– bu yerda va hozirni taklif qildi. Agar insoniyat uning
so‘zlariga quloq solib, Konfutsiyni ta’limotiga amal qilishga
harakat qilganida edi, bugungi dunyo, albatta, juda boshqacha
va yaxshi bo‘lar edi.


Shubhasiz, ulug‘ faylasuf Konfutsiy va uning ta’limoti, hech
bo‘lmaganda, hali ham sog‘lom fikrlashga qodir insonlar
dunyoga kelgunicha, insoniyatda abadiy qoladi. Konfutsiy
yuksak axloqiy va barkamol jamiyat qurish g‘oyasini
birinchilardan bo‘lib ilgari surgan va uning ta’limotining oltin
qoidasi shunday yangradi: “O‘zingiz uchun istamagan narsani
boshqalarga qilmang”. Konfutsiyning saboqlari har bir inson
uchun sodda va tushunarli – ehtimol, shuning uchun ular
odamlarni ilhomlantiradi va yaxshilaydi. E’tiborimgizga
ushbu Buyuk va Donishmandning eng mashhur so‘zlari va
nasihatlarini havola qilamiz.


Konfutsiylikning asosiy toifalari
– oliyjanob er, xayriya va marosim
qoidalari tushunchalari. Davlatni
boshqarish uchun Konfutsiyning
so‘zlariga ko‘ra, suverin – “osmon
o‘g‘li” boshchiligidagi oliyjanob
odamlar chaqiriladi. Oliyjanob
odamlarning asosiy vazifasi – o‘z-
o‘zini tarbiyalash va hamma joyda
xayriyani yoyishdir. Zamonaviy Xitoyda bugungi kunda ko‘plab falsafiy va diniy
ta’limotlar mavjud. Ulardan ba’zilari ko‘proq tarqalgan,
boshqalari esa aholi ommasi orasida o‘z o‘rnini topa oldi.


Konfutsiylik falsafasining rivojlanish tarixi.

Konfutsiychilik tarixi Xitoy tarixi bilan birga boradi.
Ming yillar davomida bu ta’limot davlat va jamiyatning
asosi bo‘lib, G‘arb sivilizatsiyasi bilan aloqa qilgunga
qadar shunday bo‘lib qoldi.

Konfutsiychilik mustaqil mafkuraviy tizim va tegishli
maktab sifatida Xitoydan tashqarida Konfutsiy nomi
bilan mashhur bo‘lgan ma’lum bir shaxsning faoliyati
bilan bog‘liq.


Bugungi kungacha saqlanib qolgan kitoblar miloddan
avvalgi II-I asrlarda Xan sulolasi davridagi konfutsiylik
raqobat kurashiga dosh berdi. U imperiyaning rasmiy
mafkurasiga aylandi. Bu davrda konfutsiychilik rivojida
sifat o‘zgarishlari yuz berdi: ta’limot pravoslav va
noortodoksalga bo‘lingan.


Xitoylik tahlilchi Chjao Chunfu zamonaviylik va
konfutsiychilik haqida gapirar ekan, konfutsiy etikasida
modernizatsiya va demokratlashtirishga zid bo‘lgan va ularni
ilgari suruvchi postulatlar mavjud, deb hisoblaydi. Birinchisi,
Konfutsiy etikasining qadimgi agrar svilizatsiya mahsuli
ekanligi bilan bog‘liq. Bu tovar-bozor munosabatlariga,
subyektlarning teng huquqligiga asoslangan sanoat jamiyati
ruhiga zid, qattiq ierarxiya tamouillariga asoslangan feodal
axloqidir. Konfutsiylikning yana bir jihati shundaki, u 2000
yillik rivojlanish davomida uni modernizatsiya bilan mos
keladigan boshqa ta’limotlar va boshqa ko‘plab an’analarni
o‘zlashtiradi.

Adabga zid
narsalarga
qaramang.
Adabga zud
narsalarni
eshitmang.
Adabga xilof
narsalarni
gapirmang.
Adabga xilof
narsalarni
qilmang . Agar o‘qisang-u
o‘ylamasang –
chalkashib
qolasan. Agar
o‘ylasang-u
o‘qimasang –
shubha-gumonlar
tagida qolib
ketasan . Fikrlamay ilm
olmoq –
behudalik; bilim
bilan
sug‘orilmagan
tafakkur esa
xatardir .Konfutsiy hikmatlari:


S. Mo‘minova, D. Nurmonova,
O. Karimova. Nutq madaniyati.

M.I.Israil,
L.I.Toshmuhammedova.
Notiqlik san’ati

internet saytlari.Foydalanilgan adabiyotlar :

Konfutsiy ta’limotida nutq madaniyati masalalari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish