Koreys adabiyotida shamanizm va teatri - Педагогика - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	10000UZS
Размер	47.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	06 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Педагогика

Koreys adabiyotida shamanizm va teatri

Купить

Koreys adabiyotida shamanizm va teatr

MUNDARIJA
KIRISH...............................................................................................................4
I BOB. JAHON XALQLARI PEDAGOGIK MANBALARI ……………..6
1.1 Metodika haqida umumiy tushuncha …………...….…………….……......6
1.2 Umumiy padagogika……..…………………..…………………….……..12
II BOB. OLIY TA‘LIMDA O‘QITISHNING TEXNOLOGIYALARI
VA ULARNING TURLARI …………………………………………………24
XULOSA............................................................................................................24
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR..........................................................26
1

KIRISH
“Uzluksiz ma naviy tarbiya Konsepsiyasi”da belgilanganidek, uzluksizʼ
ma naviy tarbiya bu juda katta ijtimoiy jarayon hisoblanadi. Bugun tobora shiddat
ʼ
bilan o zgarayotgan dunyoda yoshlarni ijtimoiy hayotga tayyorlashda mas uliyat,
ʻ ʼ
majburiyat, ma naviyat, huquqiy ong va huquqiy madaniyat, ma rifatlilik,
ʼ ʼ
bag rikenglik, kabi fazilatlarni shakllantirish kun tartibidagi asosiy masalalarga
ʻ
aylanib bormoqda. Yoshlar tarbiyasida dunyoda yuz berayotgan murakkab
geosiyosiy va mafkuraviy jarayonlarga to g ri baho bera olmaslik, ijtimoiy
ʻ ʻ
muammolarni hal etishda to g ri qaror qabul qilish, hayotda o z o rnini topish bilan
ʻ ʻ ʻ ʻ
bog liq bo lgan aniq maqsadlarning shakllantira olmaslik kabi muammolar ham
ʻ ʻ
mavjud. Bular o z navbatida, oila-jamiyat o rtasidagi munosabatlarning uzilib
ʻ ʻ
qolishi, loqaydlik, huquqbuzarlik, “ommaviy madaniyat”ning turli ko rinishlarini
ʻ
osonlikcha qabul qilinishi tuban ma naviy illatlar girdobiga giriftor etayotir.Aynan
ʼ
mamlakatdagi ta lim - tarbiya tizimi milliy g oya va mafkura g oyalarini hayotga
ʼ ʻ ʻ
tatbiq etishda muhim omil hisoblanadi. Negaki, yosh avlod aynan ta lim
ʼ
muassasalarida to plangan ijtimoiy-ma naviy, ma rifiy tajribaga boy milliy
ʻ ʼ ʼ
tamoyillarni ilmiy va tarbiyaviy asosda ta lim tizimida o zlashtirib oladi. Aslida
ʼ ʻ
ham, ma naviyatni ta lim-tarbiyasiz insonga yetkazish, qaror toptirishning imkoni
ʼ ʼ
yo q. Ta lim va tarbiyani uyg unlikda olib borish iqtisodiy, ijtimoiy va ma naviy
ʻ ʼ ʻ ʼ
yuksalishga olib keladi.
O rganilgan tajribalardan tahlil qiladigan bo lsak, pedagoglar guruhdagi har bir
ʻ ʻ
bolaga hurmat asosida yondashib, bolalarni psixologik jihatlarni puxta o rganish
ʻ
asosida faoliyatlarini amalga oshirsa, har qanday bolani ta limga bo lgan
ʼ ʻ
munosabatiga mehrini oshirishga xizmat qiladi. Bolalar boshqalar ularning har
birini qabul qilishlari va hurmat qilishlarini ko rganlarida hamda sezganlarida
ʻ
o zlarini qulay his qiladilar va erkin tutadilar, shu bilan birga o zlarining shaxsiy
ʻ ʻ
qiziqishlarini faol fikrlash asosida amalga oshiradilar. 1
1
Dildora NURALIYEVA, https://yuz.uz/uz/news/
2

Mavzuning dolzarbligi . Til ijtimoiy hodisadir, shuning uchun jamiyatdagi
har bir o‘zgarish unda o‘z aksini topadi. Jamiyatdagi bu holat, ya’ni o‘zgarishlar
chet tilini o‘rganish va o‘rgatishda ham aks etadi. Hozirgi kunda ingliz, fransuz,
xitoy, arab va shu bilan birgalikda koreys tilini o‘rganishga bo‘lgan talab va
qiziqish kundan-kunga oshib borayapti. Oramizda bu kabi tillardan bir nechtasini
birvarakayiga o‘rganmoqchi bo‘lganlar albatta ushbu tillarda yetarlicha
ko‘nikmalarga ega bo‘lishlari lozim. Bu yo‘lda esa ular tinimsiz izlanishlari, o‘z
ustlarida ishlashlari va o‘rganayotgan tillarini bemalol tushuna olishlari, ravon
gapirish mahoratiga ega bo‘lishlari va yozma nutqda ham to‘liq ko‘nikmalarga ega
bo‘lishlari lozim.
Biz ustozni otaday ulug‘ deb bilgan, doimo ardoqlagan ma’rifatparvar xalqning
vakillarimiz. Men ham o‘qituvchi, muallim deganda o‘zim uchun eng aziz va
hurmatli bo‘lgan, ziyoli va zamonaviy, samimiy va mehribon insonlarni tasavvur
qilaman. Chunki hammamizga ham shu muallim saboq va ta’lim berib, mehribon
ota-onalarimiz qatorida tarbiyalagan, – dedi davlat rahbari yig‘ilish avvalida 2
.
Kurs ishining maqsadi. Ushbu kurs ishi orqali bugungi kunda professional
til o‘qituvchisi turli xil texnikalar va yangi yondashuvlarda yaxshi asosga ega
bo‘lishi va ular o‘qitish metodologiyasining tarixi va evolyutsiyasini bilishi va
tushunishi, shuningdek, chet tilini o‘rganishda turli xil zamonaviy metodlarning
ahamiyatini yoritib berishni maqsad qildim. Zamonaviy o'qituvchi aslida turli
metodologiya va yondashuvlardan foydalanadi, har bir usuldan samarali deb
hisoblagan texnikani tanlaydi va ularni ta'lim mazmuni va maqsadlariga muvofiq
qo‘llaydi. Ular o‘rgatilayotgan yangi tilni tushunishni osonlashtirish uchun o‘z
darslarini tayyorlaydilar va aniq bir "eng yaxshi usulga" tayanmaydilar.
Zamonaviy jamiyatda chet tillar ilmiy-texnik taraqqiyotning faollashtiruvchisi
hisoblabadi.
Kurs ishining vazifalari. “Mutaxassislik fanlarini o‘qitish metodikasi” fani
bakalavriat ta’lim bosqichida o‘qitilgan umum kasbiy va ixtisoslik fanlarining
2
Shavkat Mirziyoyev; 1-jild. milliy taraqqiyot yo'limizni qattiyat bilan davom ettirib, yangi bosqichga ko'ramiz
3

o‘ziga xos davomi sifatida qaraladi. O‘zbekiston Respublikasining ta’lim sohasida
olib borilayotgan tub islohotlarning amaldagi tadbig‘iga ko‘ra “Mutaxassislik
fanlarini o‘qitish metodikasi” o‘quv fani ham o‘zining mazmuni va mohiyati
jihatidan talabalarni tayyorlash jarayonida muhim o‘rin egallaydi. Ta’lim davlat
siyosati darajasiga ko‘tarilgan bir sharoitda talabalarni “Mutaxassislik fanlarini
o‘qitish metodikasi” fanini zamonaviy qirralaridan xabardor qilish mazkur fanning
asosiy vazifasi bo‘lib hisoblanadi. 3
Kurs ishining hajmi va tuzilishi. Kurs ishi kirish, ikki bob, xulosa,
foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatidan tashkil topib jami 27 varoqdan iborat.
3
https://sultonov.wordpress.com/2019/12/25/metod-va-metodika/
4

I BOB . JAHON XALQLARI PEDAGOGIK MANBALARI
1.1.Metodika haqida umumiy tushuncha
Metodlarning kelib chiqish tarixi kishilarning amaliy faoliyatiga borib taqaladi.
Biror ishni bajarish metodini egallagan kishi shu ishni boshqalarga nisbatan oson,
tez va soz bajara oladi, metodni egallamagan inson esa bu ishni bajarish uchun
ko p vaqt va kuch sarflaydi. Metodlar o z mazmuni jihatidan amaliy yoki nazariyʻ ʻ
shaklda bo lishi mumkin. Insonning amaliy faoliyatiga oid metodlar ham
ʻ
voqelikka xos bo lgan qonuniyatlarni anglab yetish, bilib olishga borib taqaladi.
ʻ
Metodlar haqidagi ta limot fanda
ʼ metodologiya deb ataladi. Inson dastlab atrofdagi
narsa va hodisalarni kuzatish, ularni bir-biriga taqqoslash, o xshatish, farq qilish
ʻ
asosida voqelik haqida bilimlarini to plab borgan. Shuningdek,metodlar ham
ʻ
takomillashib brogan va natijada fanning amaliy va nazariy metodlari vujudga
kelgan. Fan metodlarining asosiy mazmunini amaliyotda sinalgan ilmiy nazariyalar
tashkil etadi. Har qanday ilmiy nazariya mohiyati jihatidan metod funksiyasiga
egadir. Metodlar o z navbatida, yangi ilmiy nazariyalar va qonuniyatlarning
ʻ
ochilishiga vosita bo ladi. Shu nuqtai nazardan metod bilan ilmiy nazariya
ʻ
funksiyasiga ko ra, bir-biridan farq qiluvchi ilmiy amal hisoblanadi. Falsafa va
ʻ
fanlar tarixida ilmiy metodning mohiyatini tadqiq etish, yangi-yangi metodlarni
kashf etish alohida ahamiyatga egadir. Har qanday ilmiy kashfiyotlarga nisbatan
olimning biror yangilikni kashf qilishda qo llagan ilmiy metodi ko proq
ʻ ʻ
ahamiyatga egadir, chunki boshqa kashfiyotchilar ham shu olim qo llagan ilmiy
ʻ
metodga tayanib ko plab kashfiyotlarni ochishi mumkin.Bilish metodlari voqelikni
ʻ
qamrab olishi jihatidan 3 turga bo linadi: yalpi umumiy bilish metodlari — hamma
ʻ
fanlarda va bilishning barcha bosqichlarida ham qo llaniladigan umumiy va
ʻ
universal metodlar — metodologiya; umumiy bilish metodlari — bir qancha yoki
barcha fanlarda qo llaniladigan va bilishning muayyan bosqichi (empirik, nazariy
ʻ
yoki empirik bosqichdan nazariy bosqichga o tish chegarasi)da qo llaniladigan
ʻ ʻ
bilish metodlari; xususiy yoki maxsus metodlar — ayrim fan doirasida
qo llaniladigan bilish metodlaridir.
ʻ
5

O rta Osiyo olimlaridan Forobiy, Xorazmiy, Beruniy, Ibn Sino va boshqalar fanʻ
metodlarini rivojlantirishga katta hissa qo shganlar. Xorazmiy olimlarni uchga
ʻ
bo lib, ularning bir qismi ilmiy kashfiyotlarni ochishda qo llaniladigan yo l-yo riq
ʻ ʻ ʻ ʻ
va usullarni ishlab chiqib boshqa olimlarning ilmiy izlanishlarini osonlashtiradi,
deb yozganida, aynan shu metodlarni ishlab chiquvchi olimlarni nazarda
tutgan.Yaqin davr mobaynida Yevropa faylasuf olimlari ham metod taraqqiyotiga
salmoqli hissa qo shishdi. F. Bekon, G. Galiley, R. Dekart, G. Leybnits singari
ʻ
faylasuflar metodlar haqida maxsus asarlar ham yozishdi.
Hozirgi zamon fanlarida ko plab umumiy, xususiy ilmiy metodlar qo llaniladi.
ʻ ʻ
Ayniqsa, keyingi asrda modellashtirish va matematik metodlarning yangi shakllari
rivojlandi, kibernetik modellashtirish va kompyuter modellashtirish metodlari
jamiyatning qariyb barcha sohalarida keng miqyosda qo llanilmoqda. Zamonaviy
ʻ
ilmiy metodlar tadqiqotchilarga dunyo sir-asrorlarini ochishda yordam bermoqda 4
.
Bugungi kunda xorijiy tillarni bilish ko‘nikmasi proffessionl ta‘limning ajralmas
qismlaridan biri bo‘lib bormoqda. Turli sohalardagi mutaxassislarda chet ellik:
hamkorlar bilan hamkorlik qilish ko‘rsatkichi yuqori bo‘lganligi sababli, ularda til
o‘rganishga bo‘lgan talab yuqoridir. Zamonaviy jamiyatda chet tillari kasbiy
ta‘limning muhim tarkibiy qismiga aylanmoqda. Bunday bilimlarni insonlar
dastlab maktab, kollej, litsey, keyinchalik institutlarda, o‘quv kurslarida yoki
mustaqil ravishda xorijiy tilni o‘rganishga yordam beruvchi asosiy ma‘lumot
to‘plamlari bilan tanishgan holda o‘rganadilar. Bugungi kunda turli darajadagi til
bilimiga ega kishilar uchun o‘quv materiallarining katta to‘plamlari mavjud. Ushbu
maqsadga yetishishda muvaffaqiyatga erishish, o‘qituvchilarning amaliy uslublari
va malakasiga bog‘liq. Axborot texnologiyalari va zamonaviy o‘qitish usullaridan
foydalanish qobiliyati yangi materiallarni tezkor tushunishga yordam beradi.
1.Turli usullarni birlashtirib o‘qituvchi muayyan ta‘lim dasturlarini yechishga
qodir bo‘ladi. Shu munosabat bilan o‘qituvchilar va talabalar xorijiy tillarni
4
EgamberdiyevA. Sottsialiqtisody kartografiya. T.:TashDU. 1989
6

o‘qitishning zamonaviy usullari bilan tanishishlari kerak. Natijada maqsadlariga
erishish uchun eng samarali usullarni tanlay bilish ko‘nikmalari shakllanadi. Bunda
o‘qitish va o‘rganishning bir necha metodlaridan foydalanish samarali natija
beradi. O‘qitish kichik bosqichlarda amalga oshiriladi va o‘quvchining mavjud
bilim tizimiga asoslanadi.
2.Zamon ilgarilab borgani sari har sohada yangilik ko‘payib bormoqda. Til
o‘rgatishda ham turli uslublar paydo bo‘lmoqda. Ingliz tilini o‘rgatishda
o‘rganuvchining salohiyat va darajasi, yoshidan kelib chiqqan holda bosqichma-
bosqich o‘rgatish yaxshi natija beradi. Bunda o‘quvchilar boshlang‘ich bosqichda
o‘qitish, o‘rta bosqichda o‘qitish, yuqori bosqichda o‘qitish asosida guruhlarga
bo‘linadi. Har bir bosqich uchun o‘qituvchi tomondan maxsus dastur ishlab
chiqiladi.
3.Boshlang‘ich bosqichda talaffuzga muhim e‘tibor beriladi. Harmerning
ta’kidlashicha, suhbat davomida ona tilini biladiganlardan birinchi talab- bu
talaffuz. O‘quv jarayonining boshlanishida o‘qituvchi asosiy e’tiborni
o‘quvchining talaffuziga qaratishi kerak. Grammatika va lug‘at asosiysi
hisoblansada, ma’ruzachi talaffuzi notog‘ri bo‘lsa, buning hammasi befoyda.
Native speakerlar agar so‘zlovchi so‘zlarni to‘gri talaffuz qilsa nutqni grammatik
xatolar bilan ham tushunishlari mumkin. Shuning uchun o‘qitishda dastavval
asosiy e‘ribor talaffuzga qaratiladi. Bunda native speakerlarning turli xil
audiolaridan faydalanish yaxshi natija beradi. O‘qituvchi dars davomida harflar,
so‘zlarni to‘gri talaffuz qilishni o‘rgatishi kerak. Shuningdek, boshlang‘ich
bosqichda og‘zaki nutqqa va o‘qish texnikasini o‘stirishga katta e‘tibor beriladi.
Bunda chet tilini o‘qitishning nutq faoliyati turlari bo‘yicha ko‘rib chiqadigan
bo‘lsak, ularni o‘rgatishda quyidagi vazifalarni bajarish zarur:
a) O‘qish mexanizmini hosil qilish;
b) Og‘zaki o‘qish texnikasini o‘stirish;
c) O‘qiganini tushunishga o‘rgatish .
7

Boshlang‘ich bosqichda o‘qishning asosan ovoz chiqarib o‘qish turiga kеng
o‘rin ajratiladi. O‘qish uchun ajratilgan matnlar ham eng sodda va oddiydan asta-
sеkin murakkablashib boradi. Lеkin shuni aytish kеrakki, boshlang‘ich
bosqichlardagi ish faoliyati asosan og‘zaki nutqiy ko‘nikmalarni rivojlantirishga
yo‘naltirilgan bo‘lishiga qaramay koreys tilida og‘zaki nutqni o‘stirish masalasini
hal qila olmaydi. U haqiqiy og‘zaki nutq ustida ishlash uchun faqat tayyorgarlik
bosqichini o‘taydi. Qolaversa, so‘zlarni chiroyli va ravon o‘qish o‘quvchining shu
tilni o‘rganishga bo‘lgan muhabbatini oshiradi.
Bundan tashqari, o‘quvchilar boshlang‘ich bosqichda o‘tgan zamon, hozirgi
zamon, kelasi zamon kabi fе'l zamonlarini yaxshi bilishlari va fе'l shakllaridan
ushbu zamonlarda yorqin foydalana oladigan bo‘lishlari talab etiladi. O‘quvchilar
otlarni birlikda va ko‘plikda ishlatilishini, gaplarning so‘roq, inkor va buyruq
shakllarini ham boshlang‘ich bosqichda o‘qish davrida egallaydilar. 5
Koreys tilini o‘rgatishning o‘rta etapida asosiy e‘tibor ko‘proq hajmdagi
matnlarni o‘qib tushunishda fikrlashni, nutq faoliyatini, tashabbuskorlikni
oshirishga yordam bеradigan usullardan foydalanish kеrak. O‘quvchilarga uy
vazifasi sifatida matnlar berib boriladi.
Savol - javob mashqlaridan foydalangan holda o‘quvchi nutqini kuchaytirish,
xotirasini yaxshilash, takrorlash natijalariga erishiladi. Matnlar ichidan chiqqan
yangi so‘zlar yod olinadi. Savol-javob qilish natijasida o‘sha so‘zlarning xotirada
takrorlanishi hamda nutqda qo‘llay bilish ko‘nikmalari shakllanadi. Bundan
tashqari darslarda turli xil o‘yinlarni tashkil etish o‘quvchini til o‘rganishga
bo‘lgan qiziqishini orttirib, o‘rganish sur’atini oshiradi. “Hot ball” o‘yinida
o‘quvchilar aylana bo‘lib oladilar, koptokni bir-birlariga yangi so‘zlardan birini
aytib otadilar. Ishtirokchilar bir-birlarining aytgan so‘zlarini takrorlamaydi,
takrorlagan yoki so‘z ayta olmay to‘xtab qolgan holda o‘yindan chiqariladi. Shu
tarzda o‘yin davom ettiriladi.
5
Ushbu maqolada O zbekiston milliy ensiklopediyasiʻ (2000-2005) ma lumotlaridan foydalanilgan ʼ
8

O‘rta bosqichda grammatika birinchi bosqichga nisbatan chuqurlashtirilib
o‘rgatiladi, o‘tilgan grammatik qoidalar asosida o‘quvchilarga mashqlar, testlar
berilib bilimlari sinaladi.
Kompyuter, telefonlardagi til o‘rgatuvchi programmalar ham boshlang‘ich va
o‘rta bosqichda til o‘rgatishga yaxshi yordam beradi.O‘rganilgan yangi so‘zlarni
telefon diktafoniga yozdirib bo‘sh vaqtlarda eshitish takorlash uchun yana bir
yaxshi usul. Bundan tashqari koreys tilidagi subtitrli filmlarni, multfilmlarni
ko‘proq ko‘rsatish ham til o‘rgatishda samarali usullardan hisoblanadi.
Yuqori bosqichda mustaqil ishlash alohida rol o‘ynaydi, ayniqsa chеt tili bilan.
Bu bosqichda darsga qo‘yilgan talablar oldingi etaplardagidan farq qiladi. Endi
dars og‘zaki nutq asosida ko‘rilmaydi, chunki bu bosqichda til matеrialining
ko‘pchilik qismi passiv ravishda (rеtsеptiv holda) o‘rganiladi. Ya’ni o‘qib
tushinish asosiy rol kasb etadi. Tеkstlar ham hajmi jihatidan katta, til matеriali esa
murakkabdir.
O‘qish, eshitish, gapirish mashqlari doimiy o‘tkizib boriladi. Darsni tashkil
etishda O‘qishga alohida kun, Gapirishga alohida kun, Eshitishga alohida kun
belgilanadi. Uyga beriladigan vazifalar ham oldingi bosqichlardan ko‘proq va
murakkabroq tuziladi. Gapirish darslarida o‘rtaga biror mavzu tashlanib 2
daqiqalik nutq belgilanadi. Yana bir usulda matn mavzulari yozilgan kartochkalar
o‘quvchilarga tarqatiladi. Har bir o‘quvchi o‘zi tanlagan kartochkada berilgan
mavzu haqida o‘z fikr mulohazalarini bildiradi. Nutqda avval o‘tilgan birikmalar,
frazalar, kirish so‘z, yangi so‘zlar, sinonimlardan foydalanish talab etiladi.
Matbuot, davriy nashrlar, ommaviy axborot vositalari, internet
materiallaridan foydalanib qo‘shimcha matn mavzularini tayyorlab kelishni uy
vazifasi sifatida berish mumkin. Qiziqarli izlanishlar va ilmiy kashfiyotlar haqidagi
matnlarni o‘quvchilar qiziqish bilan o‘rganadilar.Zamonaviy tilni o‘rgatish ko‘proq
madaniyatli shaxsni shakllantirishga qaratilgan bo‘lib, u o‘z-o‘zini tahlil qilish va
yangi bilimlarni tizimlashtirish ko‘nikmalariga ega ekan. Innovatsion usullar butun
9

tizimni modernizatsiya qilishning ajralmas qismidir. Shunga amin holda
o‘qituvchilar eng ilg‘or yondoshuvlar bilan tanishishlari va keyinchalik ularni
birlashtirishi va o‘z ishlarida foydalangan holda ta‘lim tizimida sezilarli o‘sishga
erishish mumkin. Ko‘plab tashkilotlar axborotni jo‘natish va olish uchun
multimedia imkoniyatlaridan foydalangan holda yangi darajaga o‘tmoqda.
Kompyuterlar va boshqa qurilmalardan foydalanish butun ta‘lim jarayonining
muvaffaqiyatini belgilaydi.
Ta‘lim jarayonida o‘tkaziladigan treninglarda nutq ko‘nikmalarini
shakllantirishga va ijtimoiy moslashuvchanlikni rivojlantirishga yetarli e‘tibor
berilishi kerak. Bundan tashqari ta‘limda har bir darsning muvaffaqiyati ko‘p
jihatdan mashg‘ulotni to‘g‘ri tashkil etishga bog‘liqdir. Dars o‘qituvchi va
o‘quvchining ijodiy hamkorligiga asoslanishi lozim. Shundagina o‘quvchilar
mustaqil erkin fikrlay oladilar, irodalari tarbiyalanadi.
1.2. Metodika turlari
Pedagogik faoliyatda «metod», «metodika»va «texnologiya» tushunchalari
keng qo‘llaniladi. Hatto,mazkur tushunchalar mohiyatini tavsiflashda xilma-xil
yondashuvlar mavjud bo‘lib, mutaxassislar o‘rtasida ham ko‘pgina tortishuv, baxs-
munozaralarga sabab bo‘lib kelmoqda. Ammo adabiyotlarni tahlil qilish,
ma’lumotlarni umulashtirish orqali tushunchalarning aniq ta’rifini shakllantirish
mumkin.Muayyan ta’lim-tarbiyaviy maqsadga qaratilgan biror harakatni amalga
oshirish yo‘li, usuli yoki ko‘rinishidan iborat bo‘lib shakllangan faoliyat shu
maqsadga erishishga xizmat qiluvchi o‘ziga xos ta’lim metodini hosil qiladi.
Hukumatimizning “Chet tillarini o‘rganish tizimini yanada takomillashtirish chora-
tadbirlari to‘g‘risida” qarori koreys tilining O‘zbekiston aholisi o‘rtasida
ommalashishiga zamin yaratadi. Mazkur qaror chet tillarni o‘qitish tizimini tubdan
isloh qilish, uni zamon talablari darajasida tashkil etishni nazarda tutadi.Qisqa
fursatda chet tillar bo‘yicha mamlakatimizda uzluksiz ta’lim tizimi uchun davlat
10

standartlari ishlab chiqildi, ta’limning barcha bosqichlari bitiruvchilarining
tayyorgarlik darajasiga qo‘yiladigan talablar belgilandi. Koreys tilini o‘qitishda
juda ko‘p takliflar mavjudligini inobatga olsak, “Siz qaysi metod bo‘yicha dars
berasiz degan savol yanada dolzarblashib,intellektual mahsulot iste’molchilari
darajasining o‘sganligi namoyon bo‘ladi.Ta’lim bozori til o‘qitish bo‘yicha har xil
turdagi kurslarni taklif etayotgan shiddatli zamonamizda, vaqtni oltinga teng deb
bilgan va o‘z ishi,o‘qishi va biznesini rivojlantirishni o‘ylaganlar ko‘p hollarda
“Ikki hafta ichida chet tilini o‘rganish”, “Samarali ekspress-metod”, “Ongosti
darajasidagi ingliz tili” va boshqa shu kabi nomlardagi qisqa muddatli kurslarni
tanlashadi 6
.Xo‘sh, mazkur o‘qitish metodlari qay darajada samarali? Ular kutilgan
natijani beradimi? Yaqin o‘tmishda koreys tilini o‘qitishda asosan grammatikaga
e’tibor berilar edi.O‘qish va matnlar tarjimasiga, ba’zan esa bir xillikni biroz
bo‘lsa-da jonlantirish uchun «topik» larni yod olish hamda diktant yozishga juda
ko‘p vaqt ajratilar edi va mazkur jarayon mashaqqatli mehnatni talab etar edi.
Bugun til bozorida asosiy taklif iste’molchining talabiga qarab shakllantirilmoqda.
Bugungi kunda tilni o‘qitish funksionnallashib,integratsiya jarayonlarining
kuchayishi natijasida xorij tillari, xususan, ingliz tilini o‘rganish yanada
dolzarblashdi.Ammo zamonaviytil o‘rganuvchilarni tilning tarixi yoki uning
nazariyasi qiziqtirmaydi.Chet tili ular uchun hayotiy ehtiyojlarini qondirish uchun
zarur bo‘lib qoldi. Hozirda chet tilini o‘rganayotgan talabalarga bir necha metodlar
taklif etilmoqda. Ulardan biri – fundamental metoddir. U kamida 2-3 yillik
o‘qishni, grammatikani chuqur o‘rganishni taqozo etadi.Ushbu metod,asosan,
professional tarjimonlarni tayyorlashda qo‘l kelib, o‘qish yakunida talabalar
dunyoga “native speaker”, ya’ni til egasining(tashuvchisining) ko‘zi bilan qarashga
erishadilar.Uning asosida til real va to‘liq muloqot vositasi sifatida
o‘rganiladi.Hozirda fundamental metod o‘z maqsadini o‘zgartirmagan, ammo
boshqa ko‘plab metodlar aynan fundamental metod bilan raqobat maydoniga
chiqishgan.Tilni o‘rganish jarayonida eng muhimi–uzatilayotgan axborot
mazmunining qay darajada to‘g‘ri ekanligidir.
6
Jalolov J. Chet tili o‘qitish metodikasi. – Toshkent., 2012: – 48-bet
11

Oliy o‘quv yurti talabasi nafaqat ingliz tilida o‘qish,yozish va tarjima qilishda
yuqori bosqichlarni egallashi, balki chet tilini o‘zga xalq madaniyati rakursida
ko‘ra olishni ham o‘rganishi lozim. Chet tili o‘qituvchisi til o‘rgatish jarayonida
aynan shu jihatlarga e’tiborni kuchaytirishi kerak. Bugungi shiddatli zamonda chet
tilini o‘qitishning ancha ommalashgan yana bir usuli– intensiv metoddir. Intensiv
metod orqali ham 2 haftada chet tilini o‘rganish mumkin emas,ammo
mehnatsevar,o‘z ustida ishlaydigan talabalar tilni 3 oyda bemalol o‘zlashtirishlari
mumkin.Talabalarga tilni o’zlashtirishda yana bir amaliy yordam bu televizor
orqali namoyish etilayotgan chet tilidagi ko’rsatuvlardir ya’ni tinglovchi jonli
vaziyatda tinglaydi, o‘zlashtirgan bilimlarini amalda sinab ko‘rish imkoniga ega
bo‘ladi.Ular talaba uchun tilni yanada tezroq o‘rganib olishga bo‘lgan qiziqishni
kuchaytiruvchi turtki bo‘lishi ham mumkin.Bundan asosiy maqsad esa talabalarni
bilimlarni o‘zlari egallashlariga yordam berishdan iborat. Ma’lumki, mamlakatimiz
bo‘ylab turli-tuman o‘quv yurtlari bor,shu sababli ulardagi o‘qitish maqsadlarini
ko‘zlangan.
II BOB . . OLIY TA‘LIMDA O‘QITISHNING TEXNOLOGIYALARI
12

VA ULARNING TURLARI
2.1 Kommunikativ metod haqida umumiy tushuncha
“Koreys tilini qanday tezroq o’rgansam bo’ladi?” Shu sababli, mazkur
maqolada har qanday til o’rganishda asosiy e’tiborni nimaga qaratish kerakligi
haqida 5 maslahat bermoqchiman.
1. Maqsadni aniq belgilab oling . Aniq maqsadsiz biron ishda, x ususan til
o’rganishda, muvaffaqiyatga erishish mumkin emas.Shu sababli, koreys tilini o’zi
nimaga o’rganmoqchi ekanligingiz haqida mulohaza qiling.Talabaligimda
o’qishdan keyin xususiy til o’rgatish markazida koreys tilidan dars beraman. Ilk
darsni hamisha “ Why do you want to study Korean ?” savolidan boshlayman.
Afsuski, sinfning yarmidan ko’pi aniq maqsadni ayta olmas edi.Soddalik bilan
“Ota-onam yuboryapti, foydasi tegib qolar,” deydiganlar ko’p uchraydi.Til
o’rganish uzun va mashaqqati jarayon bo’lgani sababli, bu yo’lga aniq maqsadsiz
chiqqan kishi tilni hech qachon o’rgana olmaydi. Aksincha, oldingizga qo’ygan
maqsadingiz qancha jiddiy bo’lsa, til o’rganish shuncha tez va samarali kechadi. 7
Maqsadni hamma shart-sharoitidan kelib chiqib belgilashi mumkin.Masalan,
maktab talabasi “Ikki yil ichida koreys tilini o’rganib, Vestminster universitetiga
grant asosida o’qishga kiraman”
deb maqsad qilishi mumkin.Talaba esa “TO PIK ga tayyorlanib, Amerika
universitetlariga grant asosida magistraturaga o’qishga kiraman” deb niyat qilishi
mumkin. Ishbilarmon kishi esa “Koreys tilini o’rganish orqali biznesimga tegishli
yangiliklarni o’rganib, kompaniyamni 5 yilda dunyo bozoriga olib chiqaman” deb
maqsad qo’yishi mumkin. Unutmang, maqsad qanchalik jiddiy bo’lsa, til o’rganish
shuncha tez va samarali kechadi.
2. Til asosini takrorlash tashkil etadi
Tilni doimiy takrorlashsiz o’rganib bo’lmaydi. Kuniga 10 ta yangi so’z
yodlashingiz mumkin, ammo bu so’zlarni 1-2 kundan keyin takrorlamasangiz
esingizdan chiqib ketishi aniq. Bunda eng samarali yo’llardan biri flesh kartalardir.
7
Jalolov J. Chet tili o‘qitish metodikasi. – Toshkent., 2012:
13

Yoki bo’lmasa, ko’zingiz eng ko’p tushadigan joylardan samarali foydalanishingiz
mumkin. Shaxsan men kompyuter monitori atrofi va karavotim taxtasiga yangi
o’rgangan so’zlarni kichik qog’oz parchasiga yozib yopishtirib qo’yardim.
Muloqot qilish . Til muloqot vositasidir. Shu sababli tilni o’rganish va
rivojlantirish uchun, tabiiyki, muloqot qilishingiz kerak. Men turli kutubxona va
resurs markazlarida Speaking Club’larga boraman. Hali ravon gapira olmasangiz
ham ishtirok etishga qo’rqmang. Tilni bilishiga qaramasdan bu kabi suhbatlarda
ishtirok etishga uyalgan kishidan tilni hali tuzukroq bilmasa ham, gapirishga
harakat qilgan kishi yutadi. Xullas, uyalmang, xatolar bilan bo’lsa ham gapiring.
Yoki bo’lmasa, davomiy koreys tilini mashq qilish uchun sherik toping. Tilni bir
yoki bir-nechta sherik bilan o’rganishning yana bir foydali tomoni shundaki, bu
usul sheriklar orasida o’ziga hos raqobat muhitini yaratadi. Mahalladoshingiz yoki
maktabdagi sinfdoshingiz sizga sheriklik qilishi mumkin. Har hafta eng kamida 30
ta yangi so’z yod olishga va yakshanba kuni uchrashib, bir-biringizni sinashga
kelishib olsangiz, sherigingizdan orqada qolmaslik uchun so’zlarni albatta
yodlashga harakat qilasiz. 4. Til o’rganish jarayonini hayot tarzingizga moslab
borish . Koreys tilini o’rganish jarayonini hayot tarzingizga moslab boring.
Masalan, har kuni universitetga avtobusda qatnasangiz kuniga eng kamida 30-40
daqiqa vaqtingiz avtobusda kechadi. Demak, avtobusdagi vaqtingizdan unumli
foydalanish uchun turli Listening Comprehension’ni rivojlantirishga qaratilgan
mashqlarni tinglab ketishingiz mumkin (masalan, Investudy
KOREAN podkastlarini). Yoki bo’lmasa, turli janrlarda kino ko’rmaydigan kishi
topilmasa kerak. Kino ko’rmoqchi bo’lsangiz, uni koreys tilida subtitrlari bilan
tomosha qiling.
5. Smartfoningizdan samarali foydalanish Til o’rganish uzun va mashaqqatli
jarayon bo’lgani sababli, uni iloji boricha osonlashtirishga harakat qilishingiz
kerak. Bunda sizga smartfoningiz qo’l keladi. Smartfonlarga o’rnatib olish
mumkin bo’lgan bepul koreys tilini o’rganish dasturlari bor. Koreys tilini o’rganish
oson emas. Bunda sizga oldingizga aniq maqsad qo’yish, yangi so’zlarni davomiy
14

takrorlab borish, fursat bo’lganda uyalmasdan muloqot qilish, koreys tilini
o’rganish jarayonini hayotingizga moslashtirib borish va nihoyat, texnologiyadan
samarali foydalanishni talab etadi. Muloqotga yo'naltirilgan o'qitish usullarining
asosiy maqsadi bo'lgan muloqot ko'nikmalarining o'zagi muloqotning interaktiv
xususiyatida yotadi. Ya’ni, so‘zlaganimizda aytmoqchi bo‘lgan ma’no so‘zlovchi
va tinglovchining o‘zaro ta’siri bilan belgilanadi. Muloqotga yo'naltirilgan o'qitish
usuli Angliyada paydo bo'lgan va ingliz amaliy tilshunoslari funksionallik va
kommunikativ jihatlarga urg'u berishgan. Funksional tilshunoslikda til uning
amalda qo‘llanish usulidir. Insonning rivojlanishini, ijtimoiylashishini, individning
shaxs bo‘lib shakllanishini, uning jamiyat bilan aloqasini muloqotsiz aslo tasavvur
etib bo‘lmaydi. Muloqot ham o‘ziga xos ehtiyojdir. Polshalik olim E.Melibruda
aytganidek, “shaxslararo munosabatlar biz uchun suv bilan havodek ahamiyatga
egadir”. Muloqot o‘ta murakkab jarayon bo‘lganligi sababli unga yagona to‘g‘ri
ta’rif berish oson emas. Shuning uchun odatda “muloqot” tushunchasining
mazmuni uning ayrim tomonlariga urg‘u berish orqali ochib beriladi.Mashhur rus
psixologi A.V.Petrovskiy tahriri ostida chiqqan «Umumiy psixologiya» darsligida
muloqotni ikki va undan ortiq kishilar o‘rtasidagi axborot ayirboshlash, o‘zaro
ta’sir va bir-birini tushunishdan iborat jarayon sifatida talqin etilgan.
O‘zbek psixologiya fanining oqsoqollaridan biri M.G.Davletshin
muallifligidagi «Umumiy psixologiya» o‘quv qo‘llanmasida esa, muloqot “ikki
yoki undan ortiq kishilar orasidagi affektiv baholovchi xarakterda va bilish
bo‘yicha ma’lumot almashinishdan iborat bo‘lgan o‘zaro ta’sir etishdir”- deb
ta’kidlanadi. Sotsiologiyadan entsiklopedik lug‘atda muloqotga quyidagicha ta’rif
beriladi: “Insonning boshqa kishilar bilan aloqaga kirishish ehtiyojini qondirish
uchun individlar yoki ijtimoiy guruhlar o‘rtasida bevosita faoliyatlar, bilimlar,
malakalar, tajribalar, axborotlar almashinuvidagi o‘zaro ta’sir”. Demak, muloqot
ikki va undan ortiq kishilarning bir-biri bilan aloqa qilish ehtiyojini qondirishga
qaratilgan o‘zaro ta’sir jarayoni bo‘lib, bunda axborotlar almashiniladi,
munosabatlar o‘rnatiladi va rivojlantiriladi.
15

Muloqotning hamkorlikda harakat qilish va faoliyat ko‘rsatish jarayonida
odamlarni birlashtiradigan vosita til bo‘lib, u muloqotga kirishuvchilar o‘rtasida
aloqa bog‘lanishini ta’minlaydi. Axborotni boshqaga yo‘llayotgan kishi
(kommunikator) va uni qabul qilayotgan kishi (retsepient) munosabat va
birgalikdagi faoliyat maqsadlariga erishish uchun mohiyatlarni kodlashtirish va
kodini ochishning bitta tizimidan foydalanishlari, ya’ni «bitta tilda» so‘zlashishlari
kerak. Agar kommunikator va retsepiyent turlicha «til»da so‘zlashsalar, ular o‘zaro
hamjihatlikka va birgalikda faoliyat borasida muvaffaqiyatga erisha olmaydilar.
Qo‘llanadigan belgilar (so‘zlar, imo-ishoralar va boshqalar) zamiridagi mohiyat
muloqotda ishtirok etayotganlarga tanish bo‘lgan taqdirdagina axborot almashish
imkoni bo‘ladi. 8

2.2 Jahonda pedagogik manbalar
«Kommunikatsiya» atamasi fanga XX asrning boshida kirib kelgan.
«Kommunikatsiya» lotincha communicatio, communico so‘zlaridan kelib chiqqan
bo‘lib, bog‘layman, muloqot qilaman ma’nolarini anglatadi. Ijtimoiy fanlarda
kommunikatsiya birgalikda harakat qilish, o‘zaro ta’sir haqidagi ilmiy bilim sohasi
hamda ushbu jarayonlar va ularning natijalarini ifodalash uchun qo‘llaniladi.
Kommunikatsiya – bu o‘ziga xos axborot almashinuvi bo‘lib, uning natijasida
jo‘natuvchidan qabul qiluvchiga intellektual va emotsional axborotni uzatish
jarayoni kechadi. Kommunikativ jarayonning turli modellari mavjud. Misol uchun,
Aristotel kommunikatsiya jarayonining uchta (notiq – nutq – auditoriya)
komponentini ajratgan bo‘lsa, zamonaviy variantda u «kommunikator – xabar –
kommunikant» ko‘rinishiga ega. Axborot almashinuvi kommunikatsiyaning ham,
muloqotning ham markaziy xususiyati ekanligi tufayli bu kategoriyalarni
tushuntirish, izohlash borasida, tabiiy ravishda, xilma-xilliklar kelib chiqdi va bir
qator yondashuvlar paydo bo‘ldi. Birinchi yondashuv mazmunan ikki tushunchani
ma’no jihatdan aynanlashtirishdan iborat. Bu yondashuv yuzaga chiqishiga
yetakchi psixolog va faylasuflar L.C.Vigotskiy, V.N.Kurbatov, A.A.Leontevlar
8
Saydaliev S. Chet tilo`rgatish metodikasidan ma`ruza matnlari. - 2002 .
16

katta hissa ko‘shgan. Qator qomusiy va izohli lug‘atlarda «kommunikatsiya»
atamasi «xabar yo‘li, muloqot» deb talqin qilingan.
Ukrainalik tadqiqotchi, muloqot nazariyasi sohasida taniqli mutaxassis
Yu.D.Prilyuk tarixiy-lingvistik tadqiqotlar asosida ushbu atamalarning dastlabki va
hozirgi ma’nolarini etimologik va semantik jihatdan bir-biriga yaqin, shuning
uchun «jamiyatda axborot almashinuvi»ni bildiruvchi tushunchalar sifatida ular
o‘zaro
tengdir, degan to‘xtamga keladi. Shunga o‘xshash fikrlarni T.Parsons va K.Cherri
kabi etakchi xorijiy olimlar ham bildirishgan. Ikkinchi yondashuv
«kommunikatsiya» va «muloqot» tushunchalarini farqlash bilan bog‘liq. Taniqli
faylasuf M.S.Kagan fikricha, kommunikatsiya va muloqot kamida ikki jihatdan
farqlanadi. Birinchidan, « Koreys tili lug‘atiga oid ushbu turkumda biz koreys tilini
(yoki boshqa tillarni) o‘rganish yoki koreys tilini bilish testida (TOPIK)
muvaffaqiyatga erishish uchun lug‘at qanchalik muhimligini muhokama qildik.
O'tgan maqolada men ko'pchiligimizning ko'pchiligidan xorijiy til lug‘ati haqida 8
ta keng tarqalgan afsonalar qayd etildi. Ushbu maqolada men koreyscha lug'atni
yaxshilashga yordam beradigan ba’zi usullar ro‘yxatini tuzmoqchiman. Bu yerda
sanab o‘tilgan ba’zi lug‘at o‘rganish usullaridan va boshqa koreys tilini o‘rgangan
yoki o‘rgangan boshqa usullardan foydalanaman. Ammo ro‘yxatga o‘tishdan oldin
shuni aytmoqchimanki, bu ro‘yxat to‘liq emas va bu har bir kishi uchun so‘z
boyligini o‘rganishning eng yaxshi usullari emas. Har birimiz har xilmiz va
narsalarni o‘rganishning o'ziga xos usullari bor.
“Muloqot” tushunchasini “kommunikatsiya” tushunchasidan farqlash lozim.
Kommunikatsiya jonli va jonsiz tabiatdagi tizimlar o‘rtasida axborot almashinuvini
anglatadi. Hayvonlar o‘rtasidagi signallar almashinuvi, daraxtlardagi irsiy
belgilarning uzatilishi, insonning turli-tuman texnik vositalar bilan aloqaga
kirishishi – bularning barchasi kommunikatsiya hisoblanadi. Muloqot faqat
insonlar o‘rtasidagina amalga oshirilishi mumkin. Inson bolasi aynan boshqalar
bilan muloqotda, munosabatda bo‘lish jarayonida ijtimoiylashib, shaxsga aylanib
17

boradi. Muloqot tufayli inson ijtimoiy tajriba va madaniyatni egallaydi. Umuman
olganda, muloqot fenomeni psixologiya fanida atroflicha o‘rganilgan. B.F.Lomov,
L.A.Karpenko va boshqalar muloqotning funksiyalari, ichki tuzilishi, xususiyatlari
borasida jiddiy tadqiqotlar e’lon qilishgan. Ularning fikriga tayangan holda
muloqotning kommunikativ (axborot uzatish), interaktiv (hamkorlikda harakat
qilish) va pertseptiv (o‘zaro birgalikda idrok etish) funksiyalarini alohida ko‘rsatish
mumkin. Ana shu uchta funksiyaning birligi muloqot jarayonida hamkorlikdagi
faoliyat va ishtirokchilarning o‘zaro ta’sir etishdagi harakatlarini tashkil etish usuli
sifatida maydonga chiqadi. Muloqotning kommunikativ jihatida individlarning
o‘zaro ma’lumot almashinishi sodir bo‘ladi.
Muloqotning interaktiv jihatida individlar nafaqat bilim va g‘oyalar, balki
harakatlar bilan ham o‘zaro ta’sirni amalga oshiradilar. Yanada aniqlik kiritadigan
bo‘lsak, muloqot shaxslararo birgalikdagi harakat, ya’ni odamlarning
hamkorlikdagi faoliyati jarayonida tarkib topadigan aloqalari va o‘zaro bir-
birlariga ta’sirining yig‘indisi sifatida yuzaga chiqadi. Hamkorlikdagi faoliyat va
munosabat ijtimoiy qoidalar – odamlarning birgalikdagi harakati va o‘zaro
munosabatlarini qat’iyan belgilab qo‘yadigan hamda jamiyatda udum bo‘lgan
xulq-atvor namunalari asosida amalga oshiriladigan ijtimoiy nazorat sharoitida yuz
beradi. Jamiyat ijtimoiy qoidalar sifatida qabul qilgan, ma’qul topgan, udumga
aylangan va tegishli vaziyatda turgan har bir kishidan bajarilishini kutayotgan
namunalarning o‘ziga xos tizimini yaratadi. Ularning buzilishi qoidadan chetga
chiqadiganlarning xulq-atvori to‘g‘rilanishini ta’minlaydigan ijtimoiy nazorat
mexanizmlarini o‘z ichiga oladi.
Muloqotning pertseptiv jihati muloqot jarayonida o‘zaro bir-birini idrok qilish
orqali tushunishdir, ya’ni muloqotning ushbu jihatida bir kishining ikkinchi kishi
tomonidan idrok qilinishi, tushunilishi, baholanishi kuzatiladi. Muloqotning
mazkur jihatida idrok qilinayotgan odamni idrok qiluvchi o‘zining shaxsiy
xislatlari bilan qiyoslash natijasida anglaydi va tushunadi. Idrok qilinayotgan
18

shaxsning o‘rniga idrok qiluvchi o‘z xohishi bo‘yicha mulohaza yuritishi, uni
tushunishga intilishi o‘z-o‘zini anglash negizida namoyon bo‘ladi
Yuqorida qayd etilgandek, muloqot – bu birinchi navbatda axborot bilan
bog‘liqnoyob hodisa, o‘ziga xos axborot jarayonidir. Umuman olganda, axborot
jarayonlari axborotni qabul qilish, saralash, saqlash, uzatish va boshqalardan iborat
ijtimoy jarayonlardir. Axborot jarayonlari butun jamiyat organizmini qurshab olib,
barcha ijtimoiy tizimlarni qamraganligi, ijtimoiy hayotning har qanday, hatto, eng
kichik qismida ham mavjudligi bilan ahamiyatlidir. Ko‘rinib turibdiki, ijtimoiy
axborot asosiy turlari ichida axborot almashinuvidan iborat muloqot turi ustunlik
qiladi. Insonlar muloqotining chuqur ijtimoiy determinatsiyasi hayot faoliyati va
umuman olganda, butun jamiyat rivojlanishi uchun axborot almashinuvining o‘rni
qanchalik muhimligidan dalolat beradi.Kommunikatsiya muammolariga
tadqiqotchilar, ayniqsa, Ikkinchi jahon urushidan keyin qiziqa boshlashdi. 9
Bunga
yaqqol misol sifatida 1960-yillar boshiga kelib, falsafa va sotsiologiya ilmiy
adabiyotlarida kommunikatsiya tushunchasining yuzdan ortiq ta’riflari mavjud
bo‘lganini aytish mumkin. Tasavvur hosil bo‘lishi uchun mazkur ta’riflardan faqat
to‘rttasni keltirib o‘tamiz:
1- «Kommunikatsiya – bu murakkab dinamik tizimlar va uning axborotni qabul
qilish, to‘plash, o‘zgartirish imkoniga ega qismlari o‘rtasida axborot
almashinuvi».
2- «Kommunikatsiya – bu axborotni o‘ziga xos almashish, uning emotsional va
intellektual mazmunini aks ettirish jarayoni».
3- «Kommunikatsiya – insonlarning kongitiv va mehnat faoliyati jarayonida
o‘zaro munosabatlarga kirishishning o‘ziga xos shakli».
4- «Kommunikatsiya – noverbal va verbal harakatlar natijasida axborot olish».
Ko‘rinib turibdiki, bu ta’riflarda mazkur fenomenning ayrim jihatlarigagina urg‘u
9
Щукин А.Н. Современные интенсивные методы и технологии обучения иностранным языкам: Учебное пособие. М .: Филоматис ,
2008. 188 с
19

berilgan. Shuning o‘zi kommunikatsiyaning naqadar qamrovi keng va murakkab
hodisa ekaniga ishoradir. Kibernetika asoschisi Norbert Viner ta’kidlashicha:
“Axborot almashinuvi – bu jamiyatni birlashtiruvchi sement”. Ijtimoiy
kommunikatsiya – insonlarning o‘zaro munosabatlarga kirishishning o‘ziga xos
shakli bo‘lib, unda axborot uzatish til va boshqa belgilar tizimlari yordamida
amalga oshiriladi. Kanadalik sotsiolog Marshal Maklyuen fikricha,
kommunikatsiya usulining almashishi tarixning rivojlanish bosqichlarini ifoda
etadi. Shunga ko‘ra u insoniyat rivojlanishning quyidagi davrlarini ajratgan: 10
— og‘zaki kommunikatsiya (bu davrda jamoa doirasida kommunikativ muhit
kommunikantlarni bevosita har tomonlama qamrab olgan);
— yozma kommunikatsiya (yozilgan xabarlar vaqt va makon to‘siqlarini kesib
o‘tgan);
— nashr-kommunikatsiya (kommunikantlarni yalpi qamrab olishning oshishi,
«Gettenberg galaktikasi»ning yaratilishi, ya’ni bosma kitoblar chop etish
texnologiyasining ixtiro qilinishi);
— multimedia kommunikatsiyasi (bevosita muloqotga global miqyosda kirishish).
Oliy ta lim muassasalarida koreys tilida tinglash ko nikmalarini rivojlantirishʼ ʻ
va takomillashtirish darslarida masofaviy tinglash usuli qo llaniladi. Bunda
ʻ
talabalar koreys tilida nutq tinglashni va idrok qilishni o rganadilar. N.D.Galskova
ʻ
ta’kidlaganidek, nutqning paralingvistik elementlarining 60% gacha bo‘lgan
qismini audio xabarlardagi ma’lumotlar yetkazadi. Audiovizual materiallar nafaqat
eshitish imkonini beradi, balki, so‘zlashuvlar, tovushlarni ko‘tarish va tushirish,
pauzalar va boshqalar orqali nutqning akustik elementlari hamda imo-ishoralar,
mimikalarni kuzatish yordamida ma’lumotni idrok etishni sezilarli darajada
osonlashtiradi, yaxshiroq tushunish va yodlashga yordam beradi. Shu bilan bir
qatorda, til muhitiga bilvosita sho‘ng‘ish holati sodir bo‘ladi, bu og‘zaki muloqot
10
Bim I.L. Chet tillarini o‘qitish metodikasi masalasi to‘g‘risida. // IYaSh 1974, - N2 – S, 19 – 32.
20

ko‘nikmalarini yanada muvaffaqiyatli rivojlantirishga hamda til to‘sig‘ini olib
tashlashga yordam beradi.
Koreys tilini o'qitish metodikasi koreys tilini samarali o'rgatish uchun turli
yondashuv va usullarni o'z ichiga oladi. Quyida tez-tez ishlatiladigan
metodologiyalar keltirilgan:
1. Kommunikativ yondashuv: Bu yondashuv o‘quvchilarning hayotiy vaziyatlarda
samarali muloqot qilish qobiliyatini rivojlantirishga qaratilgan. U o quvchilarniʻ
tildan faol foydalanishga undash uchun interfaol harakatlar, rolli o yinlar va
ʻ
haqiqiy materiallarga urg u beradi.
ʻ
2. Vazifaga asoslangan ta'lim: Bu metodologiya talabalarni ma'lum maqsadga
erishish uchun koreys tilidan foydalanishni talab qiladigan mazmunli vazifalar
yoki faoliyatga jalb qilishni o'z ichiga oladi. Bu talabalar o‘rtasida faol ishtirok
etish, muammolarni hal qilish va hamkorlikni rivojlantirishga yordam beradi.
3. Integratsiyalashgan ko'nikmalar yondashuvi: Bu yondashuv tinglash, gapirish,
o'qish va yozish qobiliyatlarini o'rgatishni birlashtiradi. U ushbu ko‘nikmalarning
o‘zaro bog‘liqligini ta’kidlaydi va talabalarni turli kontekstlarda tildan
foydalanishni mashq qilishga undaydi.
4. Kontentga asoslangan ta'lim: Ushbu metodologiya til o'qitishga mavzu
mazmunini kiritadi. U koreys tilini tarix, madaniyat yoki adabiyot kabi boshqa
akademik fanlar bilan bog'liq mavzular yoki mavzular orqali o'rgatadi. Bu
yondashuv o‘quvchilarning boshqa sohalarda bilim olishi bilan birga tilni bilish
darajasini oshirishga yordam beradi.
5. Texnologiya bilan kengaytirilgan ta'lim: Texnologiyaning rivojlanishi bilan
koreys tilini o'rgatishda raqamli vositalar va resurslarni kiritish tobora ommalashib
bormoqda. Onlayn platformalar, til o rganish ilovalari va multimedia materiallari
ʻ
o quvchilarning faolligini oshirishi, interaktiv amaliyotni ta minlashi va o z-
ʻ ʼ ʻ
o zidan o rganishni osonlashtirishi mumkin.
ʻ ʻ
21

6. Madaniyatga asoslangan yondashuv: koreys tilini o'qitish koreys madaniyatiga
ham e'tiborni o'z ichiga oladi. U o quvchilarga til va uning madaniy kontekstiʻ
haqida yaxlit tushuncha berish uchun madaniy jihatlar, urf-odatlar, an analar va
ʼ
ijtimoiy me yorlarni taqdim etadi.
ʼ
7. Individuallashtirilgan ta'lim: Talabalarning o'rganish uslublari va ehtiyojlari har
xil ekanligini tan olgan holda, ba'zi koreys tili o'qituvchilari individuallashtirilgan
ta'lim yondashuvlarini qo'llashadi. Bu har bir talabaning o‘ziga xos ehtiyojlari va
qiziqishlariga moslashtirilgan darslar va materiallarni moslashtirishni o‘z ichiga
oladi, bu esa o‘rganish tajribasini shaxsiylashtirish imkonini beradi.
Koreys tili o‘qituvchilari o‘quvchilarning malaka darajasi, maqsadlari va
o‘rganish afzalliklariga qarab o‘qitish metodikasini moslashtirishlari muhim.
Ushbu metodologiyalarning kombinatsiyasi talabalarning koreys tilini egallashi va
o‘zlashtirishi uchun dinamik va samarali o‘quv muhitini yaratishi mumkin.
Koreys tili darslarida axborot texnologiyalari yutuqlaridan foydalanish
o‘quvchilarning til o‘rganishga bo‘lgan qiziqishlarini yanada oshiradi va barcha
yoshdagi o‘quvchilar, ularning dunyo qarashini kengaytiradi. Til o‘qitishni
individuallashtirish va ko‘p bosqichli yondashuvni amalga oshirishning samarali
vositasi elektron o‘quv qo‘llanmalaridan foydalanish hisoblanadi. Elektron
ta’limvositalari talabalarga ko‘proq o‘z ustida ishlash imkoniyatini beradi.
Elektron qo‘llanmalar lug‘atga ehtiyojni yo‘qotib, vaqtni tejaydi. Elektron
qo‘llanmalar bosma nashrlarga qaraganda ancha interaktivdir, bu minyudan
foydalanib qo‘llanmaning ma’lumot maydonida harakat qilish imkoniyati
tufaylidir. Hozirgi vaqtda zamonaviy multimediya o‘quv qo‘llanmalarining xilma-
xilligi mavjud, til o‘qitishga programmalashtirilgan multimedialar orqali talabalar
telefon yoki kompyuter ekranida artikulyar harakatlarni kuzatadilar va to‘g‘ri
intonatsiyalarni eshitadilar takrorlaydilar. 11
11
R.P Milrud, I. R. Maksimova Chet tillarni kommunikativ o‘qitishning zamonaviy kontseptual amoyillari. // IYaS., - 2000 – N4 – S,9 – 15, N5
– S, 17 – 2
22

NAVER, KOREAN-LESSONS, LEARN KOREAN va hokozolar.
XULOSA
Zamonaviy jamiyatda koreys tillarining roli ortib bormoqda. Koreys tilini bilish
jahon madaniyatiga qo‘shilish, o‘z faoliyatida keng internet resurslari
imkoniyatlaridan foydalanish, shuningdek, axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari (AKT) va multimedia o‘quv qurollari bilan ishlash imkonini
beradi. Shu munosabat bilan koreys tilini o‘qitishda kompyuter axborot
texnologiyalaridan foydalanish metodikasini ishlab chiqish zarurati paydo bo‘ldi.
Yangi axborot pedagogik texnologiyalari ta’lim jarayonining bir qismiga aylanib
bormoqda. Kompyuter texnologiyalari va koreys tili darsi metodologiyaning
dolzarb yo'nalishi bo'lib, yangi yondashuvlar va nostandart echimlarni talab qiladi.
2010 - yilgacha bo'lgan davrda Rossiya ta'limini modernizatsiya qilish
kontseptsiyasi maktab ta'limi tizimiga qo'yiladigan ijtimoiy talablarni quyidagicha
belgilaydi: "Rivojlanayotgan jamiyat zamonaviy bilimli, axloqiy, tashabbuskor
odamlarga muhtoj, ular tanlov sharoitida mustaqil ravishda mas'uliyatli qarorlar
qabul qila oladilar. mumkin bo'lgan oqibatlar, hamkorlik qilishga qodir,
harakatchanlik, dinamizm, konstruktivlik bilan ajralib turadi, mamlakat taqdiri
uchun javobgarlik hissi rivojlangan. Jamiyat rivojlanishining hozirgi bosqichida
Rossiyada ta'lim mazmunini modernizatsiya qilish nafaqat koreys tillarini
o'qitishni tashkil etishdagi innovatsion jarayonlar bilan bog'liq. Zamonaviy
maktabni rivojlantirishning ustuvor yo'nalishi ta'limning insonparvarlik
yo'nalishiga aylandi, bunda etakchi o'rinni shaxsiy salohiyat (tamoyil) egallaydi.
Bu talabaning ehtiyojlari va qiziqishlarini hisobga olishni, ta'limga
tabaqalashtirilgan yondashuvni amalga oshirishni o'z ichiga oladi. IN o'tgan yillar
maktabda yangi axborot texnologiyalaridan foydalanish masalasi tobora ko'proq
ko'tarilmoqda. Bular nafaqat yangi texnik vositalar, balki o'qitishning yangi shakl
va usullari, o'quv jarayoniga yangicha yondashuvdir. Koreys tillarini o'qitishning
asosiy maqsadi maktab o'quvchilarining kommunikativ madaniyatini shakllantirish
23

va rivojlantirish, koreys tilini amaliy o'zlashtirishga o'rgatishdir. O‘qituvchining
vazifasi har bir o‘quvchining tilni amaliy o‘zlashtirishi
uchun shart-sharoit yaratish, har bir o‘quvchiga o‘z faolligini, ijodkorligini
namoyon etish imkonini beradigan o‘qitish usullarini tanlashdan iborat.
O'qituvchining vazifasi koreys tillarini o'qitish jarayonida talabaning bilim
faolligini faollashtirishdir. Hamkorlikda o‘qitish, loyiha metodologiyasi, yangi
axborot texnologiyalaridan foydalanish, internet resurslari kabi zamonaviy
pedagogik texnologiyalar o‘quvchilarga yo‘naltirilgan ta’lim yondashuvini amalga
oshirishga yordam beradi, bolalarning qobiliyatlari, ularning bilim olish darajasini
hisobga olgan holda o‘qitishni individuallashtirish va differentsiallashtirishni
ta’minlaydi. . Koreys tili darslarida kompyuter o'quv dasturlari bilan ishlash
shakllariga quyidagilar kiradi: lug'atni o'rganish; talaffuzni mashq qilish; dialogik
va monologli nutqni o'rgatish; yozishni o'rganish; grammatik hodisalarning
rivojlanishi. Internet resurslaridan foydalanish imkoniyatlari juda katta. Global
Internet har qanday joyda joylashgan talabalar va o'qituvchilar uchun zarur bo'lgan
har qanday ma'lumotni olish uchun sharoit yaratadi globus: o lkashunoslikka oidʻ
materiallar, yoshlar hayotidan yangiliklar, gazeta va jurnallardagi maqolalar va
boshqalar.
Internetdan foydalangan holda ingliz tili darslarida siz bir qator didaktik
vazifalarni hal qilishingiz mumkin: global tarmoq materiallaridan foydalangan
holda o'qish ko'nikmalari va ko'nikmalarini shakllantirish; maktab o'quvchilarining
yozish ko'nikmalarini oshirish; talabalarning so'z boyligini to'ldirish; talabalarning
ingliz tilini o'rganish motivatsiyasini shakllantirish. Bundan tashqari, ish maktab
o‘quvchilarining dunyoqarashini kengaytirish, ingliz tilida so‘zlashuvchi
mamlakatlardagi tengdoshlari bilan ishbilarmonlik aloqalari va aloqalarni o‘rnatish
va qo‘llab-quvvatlash uchun internet texnologiyalari imkoniyatlarini o‘rganishga
qaratilgan. Talabalar Internet orqali o'tkaziladigan testlar, viktorinalar, tanlovlar,
24

olimpiadalarda qatnashishlari, boshqa mamlakatlardan kelgan tengdoshlari bilan
yozishmalari, chatlarda, videokonferentsiyalarda qatnashishlari mumkin. 12
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1 Dildora NURALIYEVA , https://yuz.uz/uz/news/
2 Shavkat Mirziyoyev; 1-jild. milliy taraqqiyot yo'limizni qattiyat bilan davom
ettirib, yangi bosqichga ko'ramiz
3 https://sultonov.wordpress.com/2019/12/25/metod-va-metodika/
4 EgamberdiyevA. Sottsialiqtisody kartografiya. T.:TashDU. 1989
Ushbu maqolada O zbekiston milliy ensiklopediyasiʻ (2000-2005) ma lumotlaridan ʼ
foydalanilgan
5 Jalolov J. Chet tili o‘qitish metodikasi. – Toshkent., 2012: – 48-bet
6 Jalolov J. Chet tili o‘qitish metodikasi. – Toshkent., 2012:
7 Saydaliev S. Chet tilo`rgatish metodikasidan ma`ruza matnlari. - 2002.
8 Щукин А.Н. Современные интенсивные методы и технологии обучения
9 иностранным языкам: Учебное пособие. М .: Филоматис , 2008. 188 с
10 Bim I.L. Chet tillarini o‘qitish metodikasi masalasi to‘g‘risida. // IYaSh 1974, -
N2 – S, 19 – 32.
11 R.P Milrud, I. R. Maksimova Chet tillarni kommunikativ o‘qitishning
zamonaviy kontseptual amoyillari. // IYaS., - 2000 – N4 – S,9 – 15, N5 – S, 17 – 2
12 Nuriddinov E. “Yangi tarix” 1-qism T. Moliya-Iqtisod. 2009 y. 210-b
12
Nuriddinov E. “Yangi tarix” 1-qism T. Moliya-Iqtisod. 2009 y. 210-b
25

Koreys adabiyotida shamanizm va teatri

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish