Koreys tili darslarida leksik kompetensiyani rivojlantirish metodlari - Педагогика - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	10000UZS
Размер	89.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	06 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Педагогика

Koreys tili darslarida leksik kompetensiyani rivojlantirish metodlari

Купить

Koreys tili darslarida leksik kompetensiyani rivojlantirish metodlari

MUNDARIJA
KIRISH………………………………………………………………………….…4
I BOB . KOREYS TILINI O‘QITISH METODLARI………………………….8
1.1. Koreys tilini o‘rgatish metodlari .…………………….…………………….
….8
1.2. Koreys tili darsida kompetensiya……...
……………………………………...12
II BOB. FOYDALANILADIGAN METODLARNING ILMIY VA AMALIY
NAZARIYASI………………...………………………………………………….21
2.1. Leksik kompetensiyani rivojlantirish………………...…………………….…
21
2.2. Kompetensiyani rivojlantirish metodlari………………………………….….27
XULOSA…………………………………………………………………………35
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI………………………….38
1

KIRISH
Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida mamlakatimizda ta’lim-tarbiya
tizimini takomillashtirish, ilm-fan sohasi rivojini jadallashtirish masalalari
muhokamasi bo‘yicha videoselektor yig‘ilishi bo‘lib o‘tdi. Davlatimiz rahbari
O‘qituvchi va murabbiylar kuni munosabati bilan soha vakillariga yo‘llagan tabrik
nutqida ta’kidlaganidek, taraqqiyotning tamal toshi ham, mamlakatni qudratli,
millatni buyuk qiladigan kuch ham ilm-fan, ta’lim va tarbiyadir.
Shuning uchun ham, O‘zbekistonda ta’lim tizimini kompleks rivojlantirish,
malakali kadrlar tayyorlash maqsadlariga katta kuch va mablag‘lar
yo‘naltirilmoqda. Maktabgacha ta’lim, maktab va oliy ta’lim tizimlari, ilmiy-
tadqiqot muassasalari faoliyatida sifat o‘zgarishlari ro‘y bermoqda.
Jumladan, jamiyatda muallimning obro‘-e’tibori va maqomini ko‘tarish,
o‘quv dasturlari va metodikasini to‘liq qayta ko‘rib chiqish, maktabni ta’limning
keyingi bosqichlari bilan uzviy bog‘lash, o‘qituvchilarni ortiqcha qog‘ozbozlikdan
xalos etib, o‘z ustida ko‘proq ishlashi uchun sharoit yaratish va shuni
rag‘batlantirish, maktab infratuzilmasi va undagi ma’naviy muhitni yaxshilash kabi
masalalarning yechimlari aniq belgilab berilmoqda. Eng asosiysi, joylardagi
rahbarlarning, shuningdek, mahalliy kengashlarning ushbu muhim masalaga
yondashuvi va e’tiborini tubdan o‘zgartirish, ularning mas’uliyati, javobgarligi va
hisobdorligi mexanizmlari kiritilmoqda. Videoselektor yig‘ilishida ta’lim
sohasidagi muammolar, ularni hal etib, ta’lim sifatini oshirishga oid vazifalar
muhokama qilindi. Davlatimiz rahbari avvalo maktablarda o‘quv yuklamasi va
darslar sonini qayta ko‘rib chiqish, o‘quvchilarni faqat yodlashga emas, balki
fikrlashga chorlaydigan metodika yaratish zarurligini ta’kidladi. Bu borada
Finlyandiya tajribasi misol qilib keltirildi. Ushbu mamlakat umumiy savodxonlik,
2

tabiiy fanlar va matematika bo‘yicha dunyoda eng ilg‘orlardan biri.
– Maktabda o‘qitish metodikasi o‘zgarmasa, ta’lim sifati ham, mazmuni
ham, muhit ham o‘zgarmaydi, – dedi Shavkat Mirziyoyev.
“O‘zbek tilini o‘qitish metodikasi” fanini o‘qitishdan maqsad - ona tili
ta’limining ilmiy - nazariy asoslarini, o‘qitishning eng qulay va zamonaviy
metodlarini ta’limning turli bosqichlarida qo‘llay olishni, bo‘lajak o‘qituvchilarga
qo‘yiladigan kasbiy talablar asosida ona tili fanini zamon talablari darajasida
o‘qitishning samarali metodlari, shakl va usullarini o‘rgatish, ularni amaliyotga
tatbiq qilishning pedagogik-metodik imkoniyatlarini yoritishdan iborat. Ushbu
maqsadga erishish uchun fan talabalarni zaruriy bilimlar, amaliy ko‘nikmalar,
jarayonlarga uslubiy yondashuv hamda ilmiy dunyoqarashini rivojlantirish, ularda
kasbiy-pedagogik hamda metodik ko‘nikma va malakalami shakllantirish, mustaqil
ijodiy fikrlash qobiliyati, o‘qituvchilik kasbiy madaniyatini kamol toptirishga
o‘rgatish vazifalarini bajaradi.
O‘zbek tilini o'qitish metodlari, usullari, ularning nazariy asoslari, ona tili
fanining ta’lim tizimida tutgan o‘rni, ona tilining bar bir sathi doirasida
o'quvehilarua beriladigan BKMlar majmuasi, o‘zbek tili va adabiyot
o‘qituvehisining innovatsion pedagogik faoliyatining nazariy-metodik asoslari,
pedagogik faoliyatni amalga oshirish metodikasi baqidagi bilimlarga; - o‘zbek tili
bo‘yicha o‘quvchilarni mustaqil tahsil olishga yo‘llash. ona tili fani bo‘yicha
o‘quvchilar bilimini baholay olish, darslarni loyihalashtirish va tashkil etish
metodlarini to‘g‘ri tanlash, muammolar yechimlarini topa olish ko‘nikmalariga.
umumiy o‘rta va o‘rta maxsus. kasb-lumar ta’limi o‘zbck tili ta’limi mazmuni, bu
fanlarni o‘qitishda uning qismlari, boblariga xos xususiyallarini tahlil qila olish,
o‘zbek tili ta’limida an’anaviy va noan’anaviy shakllarini qo‘llash, o‘quvchilar
o‘quv-biluv faoliyatini faollashtirishga qaratilgan dars usullaridan foydalanish,
darsdan tashqari mashg‘ulotlarni aniq va maqsadli tashkil eta olish, o‘z shaxsiy va
kasbiy axborot maydonini loyihalashtirish malakalariga ega bo‘lishi kerak.
O‘zbekiston davlat jahon tillari universitetining Sharq filologiyasi fakulteti
tomonidan 2022-yil 17-may kuni “Koreys tilini o‘qitishda pedagogik kasbiy
3

kompetensiya muammolari” mavzusida ilmiy-amaliy anjuman o‘tkazilishi
rejalashtirilgan. Konferensiyada soha mutaxassislari, yetakchi olimlar, professor
o‘qituvchilar, ilmiy xodimlar, doktorantlar, mustaqil izlanuvchilar, magistrant va
iqtidorli talabalar ishtirok etishi mumkin. Konferensiya materiallari elektron
to‘plam tarzida nashr etilgan. Ilmiy maqolalar to‘plamiga DOI raqam beriladi va
konferensiyaning barcha ishtirokchilariga sertifikat taqdim etiladi.
Kurs ishining dolzarbligi. Koreys tili hozirgi kunda nafaqat bizning
mamlakatda balki butun dunyo bo ‘yicha keng ko‘lamda o‘rganilayotgan til
bo‘lganligi uchun bu tilni o‘rganish kata ahamiyat kasb etadi. Shu bilan birga bu
tilni o‘rganish usullari va metodlari ha,m muhim rol o‘ynaydi. Darsni qanchalik
qiziqarli tarzda o‘tish tilning o‘zlashtirish samaradirlik darajasini belgilab beradi.
Nafaqat koreys tilida o‘rganishda balki umuman olganda barcha fanlarni
o‘rganishda o‘yinlardan va metodlardan foydalanishni bilish va qo‘llay olish juda
kata ahamiyat kasb etadi.
Kurs ishi mavzusining maqsadi. Yosh olimlarning malakasini oshirish;
Sharqshunoslik va filologiyaning dolzarb masalalari bo yicha hamkorlik olibʻ
boriladigan ilmiy mavzularni belgilagan holda xalqaro darajadagi ilmiy-uslubiy
tavsiyalarni ishlab chiqish; Yangi ilmiy loyihalar bo‘yicha takliflar ishlab chiqish;
Yangi ilmiy loyihalar bo‘yicha takliflar ishlab chiqish; O‘zbekiston va Koreya fan
va ta’lim tizimidagi ilg‘or tajribalar, innovatsiyalar haqida yangi ma’lumotlar
olish. Hozirgi paytda xorijiy tillarni o‘rgatishda bo‘lajak mutaxassislarni xorijiy
tillardan birida erkin, tarjimonlar-siz tushuna oladigan, dunyo fani va texnikasi
yangiliklaridan original tilda eshitib va o‘qib fahmlay oladigan, mamlakatimizning
boshqa mamlakatlar bilan madaniy, iqtisodiy, do‘stlik rishtalarini
mustahkamlashga o‘z hissasini qo‘shadigan kadrlar tayyorlash bosh vazifa qilib
belgilanmoqda. Respublikamizda amalga oshirilayot gan kadrlar tayyorlash
borasidagi milliy siyosatni amalga tadbiq qilinishi o‘laroq chet tillarni o‘qitish,
xorijiy tillarda munosabat o‘rnatishga salohiyatli kadrlar tayyorlash maqsadida
1994 yilda Samarqand shahrida ham chet tillar instituti tashkil qilindi. Institut
4

o‘quv dasturlariga ingliz, nemis, fransuz, koreys, yapon, xitoy, arab tillari bo‘yicha
filolog kadrlar, tarjimonlar etishtirish vazifasi ham qo‘yildi-ki, hozir bu sohadagi
ishlar muvaffaqiyat bilan amalga oshirib kelinmoqda. Bo‘lajak xorijiy til
mutaxassisi bilimlarining asosiy ko‘rsatkichlaridan biri uning muloqatga kirisha
olish ko‘nikma va malakalarining qay darajada shakllanganligi bilan o‘lchanadi.
Bunda avvalom bor, o‘rganilayotgan chet tili grammatikasi, xususan so‘z
turkumlarining qiyosiy tahliliy o‘zlashtirilishi muhim ahamiyat kasb etadi.
Nazarimizda bu borada maxsus metodik sistema yaratish, o‘quvchilarni xorijiy
tillarga o‘rgatishning kommunikativ strategiyasini aniqlash, o‘rganayotgan xorijiy
til (ishimizda koreys tili nazarda tutilmoqda) hamda ona tili sistemasida
morfologik qatlamning qiyosiy talqin etilishi, bu orqali talabalarning
kommunikativ salohiyatini yanada oshirish dolzarb muammo sifatida ko‘zga
tashlanayapti. Kurs ishimizda biz ana shu muammoni o‘rganishni, koreys hamda
o‘zbek tillari grammatikasida sifat so‘z turkumining qiyosiy talqini asoslarini
tadqiq qilishni maqsad qilib belgiladik.
Kurs ishi mavzusining vazifalari.
 O‘zbekiston va Koreya o‘rtasidagi xalqaro ilmiy hamkorlikni yanada
rivojlantirish;
 O‘zbekiston bilan Sharq mamlakatlari o‘rtasidagi munosabatlarning
ustuvor yo‘nalishlarini ilmiy o‘rganish va amaliy takliflar ishlab
chiqish;
 filologiya sohasida olib borilayotgan ilmiy-tadqiqot ishlarini
muvofiqlashtirish;
Kurs ishi mavzusining predmeti.
 Zamonaviy koreys tilining o‘qitishda pedtexnologiyalardan
foydalanish
 Sharq tillarida o‘qitishning samaradorligi
 Ko‘p madaniyatli dunyo makonida chet tillarni o‘qitish
 Uzluksiz ta’lim tizimida chet tillarni o‘qitishning zamonaviy
yondashuvlari
5

 Tarjima metodining o‘ziga xos xususiyatlari.
Kurs ishining tuzilishi va hajmi. Ushbu kurs ishi kirish, asosiy qism (2-bob
va 4-paragrif), xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro’yxatidan iborat bo’lib, umumiy
hajmi 28 betni tashkil etadi.
I BOB . KOREYS TILINI O‘QITISH METODLARI
1 .1 . Koreys tilini o‘rgatish metodlari
Bugungi tezkor rivojlanayotgan zamonda ilm-fan, texnika ham shiddat bilan
o‘sib bormoqda. Har bir sohada taraqqiyot ilgari qadam tashlamoqda. Xususan,
ilm-fanda ham katta o‘zgarishlar, sezilarli yutuqlarga erishilmoqda. Har bir fanni
yangi innovatsion pedagogik texnlogiyalardan foydalanib talabalarga yetkazib
berish bugungi kundagi ta’limning asosiy talablaridan biri hisoblanadi. Ayniqsa,
O‘zbekiston Respublikasining birinchi Prezidenti Islom Abdug‘aniyevich
Karimovning 2012 yil 13 dekabrdagi PQ 1875 –sonli qarori 1
qabul qilingandan
so‘ng mamlakatimizda koreys tillarni o‘qitishga, o‘rganishga bo‘lgan e’tibor
yanada kuchaydi. Yurtimizda koreys tillarni o‘qitilishida yangicha bosqich,
yangicha davr boshlandi. Koreys tili darslarining o‘tilishi jarayonida ilg‘or
pedagogik texnologiyalarni, interfaol, innovatsion usullardan, kommunikativ-
axborot vositalaridan foydalanish talab qilinmoqda. Respublikamizda koreys
tilining o‘qitilishi, koreys tili o‘qituvchilarining bilim va ko‘nikmalarini
baholashning umumyevropa ramkalari tavsiyanomalari (CEFR) ga mos ravishda
yangi usul va talablari ishlab chiqildi. Unga ko‘ra umumta’lim maktablari va kasb-
hunar kollejlari o‘quvchilari uchun darsliklar yaratildi. Ushbu talablarga mos
ravishda o‘quv xonalari stendlar va yangi axborot kommunikativ texnikalar bilan
jihozlandi. Koreys tili o‘rganishga bo‘lgan talab ham kundan kunga oshib
bormoqda. Koreys tili fani to‘rt bosqichga (o‘qish, yozish, tinglab tushunish hamda
gapirish) bo‘linib, ularning har biri bo‘yicha alohida tushuncha va ko‘nikmalar
berilmoqda. Ta’lim texnologiyalari, bu ta’lim jarayonida zamonaviy axborot
1
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2012 yil 10 dekabrdagi «Koreys tillarini o’rganish tizimini yanada
takomillashtirish chora-tadbirlari to’g’risida»gi PQ-1875-sonli qarori.
6

texnologiyalaridan unumli foydalanishdir. Shuningdek, ta’lim jarayoniga
zamonaviy innavatsion texnologiyalarini olib kirish orqali ta’lim sifati va
samaradorligini oshirishni nazarda tutadi. Xususan, koreys tilini o‘rganishda
bunday axborot-kommunikatsion texnoogiyalardan foydalanishning bir qancha
afzalliklari mavjuddir. Til o‘rganish va o‘qitishda zamonaviy taxnologiyaning roli
beqiyosdir. Texnologik vositalardan foydalanish koreys tili o‘rganishning har bir
bosqich (o‘qish, yozish, tinglab tushunish va gapirish)ida qo’l keladi. Masalan,
tinglab tushunish uchun, albatta kompyuter, player, CD disklarsiz bu jarayonni
amalga oshirish mumkin emas. Tinglab tushunish til o’rganishning eng muhim
qismlaridan biridir. Bunda o’quvchi bir paytning o’zida so’zlovchining talaffuzi,
grammatik qoidalarga rioya qilganligi, so’z boyligi va uning ma’nolariga e’tibor
berishi talab qilinadi. Ta’lim jarayonida zamonaviy texnologiyalardan
foydalanishda o’quvchilar ham axborot — kommunikatsion texnologiyalarni
yaxshi bilish va ulardan foydalana olishi muhim omil hisoblanadi. Koreys tilini
zamonaviy texnologiyalardan foydalanib o’rgatish va o’rganish eng samarador
usullardan biridir. Bu jarayonda, jumladan:
— kompyuterlardan foydalanganda o’quvchi koreys tilidagi video roliklarni,
namoyishlarni, dialoglarni kino yoki multfilmlarni ham ko’rishi ham eshitishi
mumkin;
— koreys tilidagi radio eshittirishlar va televideniyadagi dasturlarni eshitish
va tomosha qilish mumkin;
— ancha an’anaviy usul hisoblanadigan magnitafon va kassetalardan
foydalanish;
— CD pleyerlardan foydalanish mumkin. Bu texnik vositalardan foydalanish
o’quvchilarning koreys tilini o’rganishlari jarayonini qiziqarliroq va samaraliroq
bo’lishini ta’minlaydi. Globallashuv jarayonida hayotimizni internetsiz tasavvur
qilish qiyin. Koreys tilini o’rganish va o’qitish jarayonida undan unumli
foydalanishning eng samarali usullardan hisoblanadi. Internet orqali koreys tilida
7

so’zlashuvshilar bilan muloqot qilish imkoniyati paydo bo’ladi. E-mail orqali xat
yozishish bilan yozish mashqini takomillashtirish mumkin. Ta’lim jarayoniga
zamonaviy — kommunikatsion texnologiyalarni olib kirish ulardan maqsadli va
to’g’ri, unumli foydalanish, ular orqali o’quvchida koreys tiliga bo’lgan qiziqishni
orttirish, o’qitish samaradorligini oshirish eng muhim masala hisoblanadi. Bu
orqali ta’limning innavatsion texnologiyalaridan foydalanishga imkoniyat tug’iladi
va talab ortadi. Bugungi kunda innavatsion ta’lim texnologiyalarining bir necha xil
usullari mavjud. Ulardan darslarda mavzuni yoritishda keng va turli usullaridan
foydalanilsa, darsning samaradorligi yuqori bo’ladi va o’quvchilarning darsga
bo‘lgan qiziqishlarining ortishi ham ta’minlanadi. Ta’lim jarayoniga yangiliklarni
olib kirish va ularni tadbiq qilish orqali ta’lim samaradorligini oshirish nazarda
tutiladi. Koreys tili darslarining o‘qitilishida turli rolli, harakatli o‘yinlardan
foydalanish ham darsga ham til o ‘ rganishga bo‘lgan qiziqishni ortishiga sabab
bo‘ladi. O‘quvchilarning juft yoki kichik guruhlarda ishlashlari orqali esa
o‘quvchilarning boshqalar bilan kommunikativ aloqa qilishlari uchun yordam
beradi. Ta’lim jarayonida grafik organayzerlardan foydalanish mavzuni yoritishda,
uni o‘quvchilarga yetkazib berishda eng muhim visitalardan hisoblanadi. Bir
mavzuni yoritishda bir necha xil grafik organayzerlardan foydalanish ham
mumkin. Koreys tilini o‘qitishda grafik organayzerlardan foydalanib, mavzuga oid
yangi so‘zlarni, grammatik qoidalarni tushuntirish maqsadga muvofiqdir. Grafik
organayzerlar orqali bular berilsa, yodda saqlanib qolishi ham oson bo‘ladi. Koreys
tilini o‘qitish jarayonida turli xil jadvallardan foydalanishning ham samarasi
yuqoridir. Ta’lim jarayonida jadvallardan foydalanib, o‘quvchilar ma’lum bir
grammatik qoidani, masalan, zamonlardan foydalanib gaplar tuzish, yangi so‘zlarni
joylashtirib chiqishi mumkin. Koreys tilini o‘rganishga ehtiyoj yuqori bo‘lgan bir
davrda, ta’lim jarayonida zamonaviy axborot texnologiyalaridan, innavatsion
ta’lim texnologiyalaridan unumli foydalanish bu jarayonni samarali bo‘lishiga olib
keladi. Innavatsion ta’lim texnologiyalarning samaradorligi ularning ta’lim
jarayonida to‘g‘ri va unumli foydalanilganidadir.
1.2. Koreys tili darsida kompetensiya .
8

2010 - yilgacha bo ‘ lgan davrda Rossiya ta’limini modernizatsiya qilish
kontseptsiyasi maktab ta’limi tizimiga qo ‘ yiladigan ijtimoiy talablarni quyidagicha
belgilaydi: “Rivojlanayotgan jamiyat zamonaviy bilimli, axloqiy, tashabbuskor
odamlarga muhtoj, ular tanlov sharoitida mustaqil ravishda ma’suliyatli qarorlar
qabul qila oladilar. Mumkin bo ‘ lgan oqibatlar, hamkorlik qilishga qodir,
harakatchanlik, dinamizm, konstruktivlik bilan ajralib turadi, mamlakat taqdiri
uchun javobgarlik hissi rivojlangan. Shu nuqtai nazardan, maktabning eng muhim
vazifasi o'z mamlakatining komil fuqarolarini shakllantirishdir.
Talabalarga yo'naltirilgan ta’limni ta'minlaydigan texnologiyalardan biri bu
ijodkorlik, kognitiv faollik va mustaqillikni rivojlantirish usuli sifatida loyihalar
usuli. Loyihalarning tipologiyasi xilma-xildir. M.E. ning so‘zlariga ko‘ra. Breigina,
loyihalarni mono loyihalar, jamoaviy, og ‘ zaki nutq, virtual, yozma va internet
loyihalarga bo ‘ lish mumkin. Haqiqiy amaliyotda ko'pincha tadqiqot, ijodiy,
amaliyotga yo'naltirilgan va axborotga ega bo'lgan aralash loyihalar bilan
shug'ullanish kerak bo'ladi. Loyiha ishi til o'rganishga ko'p bosqichli yondashuv
bo'lib, o'qish, tinglash, gapirish va grammatikani qamrab oladi. Loyiha usuli
talabalarning faol mustaqil fikrlashlarini rivojlantirishga yordam beradi va ularni
birgalikdagi tadqiqot ishlariga yo'naltiradi. Menimcha, loyihaga asoslangan ta'lim
dolzarbdir, chunki u bolalarni hamkorlikka o'rgatadi va hamkorlik qilishni
o'rganish o'zaro yordam va empatiya qobiliyati kabi axloqiy qadriyatlarni
tarbiyalaydi, ijodiy qobiliyatlarni shakllantiradi va o ‘ quvchilarni faollashtiradi.
Umuman, loyiha asosida o‘qitish jarayonida ta’lim va tarbiyaning ajralmasligini
kuzatish mumkin. Loyiha usuli talabalarning muloqot ko'nikmalarini, muloqot
madaniyatini, fikrlarni qisqa va oson shakllantirish qobiliyatini, aloqa
sheriklarining fikriga bag ‘ rikenglik bilan munosabatda bo ‘ lish, turli manbalardan
ma'lumot olish, zamonaviy kompyuter texnologiyalaridan foydalangan holda qayta
ishlash qobiliyatini rivojlantiradi. koreys tilida muloqot qilishda tabiiy ehtiyojning
paydo bo'lishiga yordam beradigan til muhiti. Loyihaviy ish shakli talabalarga fan
bo ‘ yicha to ‘ plangan bilimlarni qo ‘ llash imkonini beradigan tegishli
9

texnologiyalardan biridir. Talabalar o‘z dunyoqarashini, tilni bilish chegaralarini
kengaytiradi, undan amaliy foydalanish tajribasiga ega bo‘ladi, koreys tilidagi
nutqni tinglashni va eshitishni, loyihalarni himoya qilishda bir-birini tushunishni
o‘rganadi. Bolalar ma’lumotnomalar, lug ‘ atlar, kompyuter bilan ishlaydilar va shu
bilan haqiqiy til bilan to ‘g‘ ridan-to ‘ g ‘ ri aloqa qilish imkoniyatini yaratadilar, bu
tilni sinfda faqat darslik yordamida o ‘ rganish mumkin emas. Loyiha ishi ijodiy
jarayondir. Talaba mustaqil ravishda yoki o'qituvchi rahbarligida muammoning
echimini izlaydi, bu nafaqat tilni bilishni, balki katta hajmdagi fan bilimlariga ega
bo'lishni, ijodiy, kommunikativ va intellektual qobiliyatlarga ega bo'lishni talab
qiladi. Koreys tili kursida loyiha usuli deyarli har qanday mavzu bo ‘ yicha dastur
materialining bir qismi sifatida ishlatilishi mumkin. Loyihalar ustida ishlash
xayolot, fantaziya, ijodiy fikrlash, mustaqillik va boshqa shaxsiy fazilatlarni
rivojlantiradi.
Hamkorlik texnologiyasi ham zamonaviy texnologiyalarga tegishli. Asosiy
g ‘ oya - turli xil o ‘ quv vaziyatlarida talabalarning faol birgalikdagi faoliyati uchun
sharoit yaratish. Bolalar 3-4 kishidan iborat guruhlarga birlashtiriladi, ularga bitta
vazifa beriladi, har birining roli belgilanadi. Har bir talaba nafaqat o ‘ z ishining
natijasi uchun, balki butun guruhning natijasi uchun ham javobgardir. Shuning
uchun zaif o‘quvchilar tushunmaganlarini kuchlilardan aniqlashga, kuchli
o‘quvchilar esa topshiriqni puxta tushunishga intiladilar. Va bundan butun sinf
foyda ko ‘ radi, chunki bo ‘ shliqlar birgalikda yo'q qilinadi. Til portfeliga kelsak, u
koreys tilini o'zlashtirish darajasiga bo'lgan rus talablarining umumiy Evropa
tizimlari bilan o'zaro bog'liqligiga asoslanadi, bu esa, o'z navbatida, yagona ta'lim
makonini yaratish uchun boshlang'ich nuqtadir. Til portfeli texnologiyasida koreys
tilini bilish darajasini baholashning asosiy mezoni test hisoblanadi. Ushbu
texnologiyaning ustuvorligi ta'lim jarayonini o'qituvchidan talabaga qayta
yo'naltirishdir. Amaliyot shuni ko'rsatadiki, bu o'zini o'zi bilmaslikdir o'z tarixi,
o'rganilayotgan til mamlakatining tarixi emas, balki madaniyati va an'analari tilda
muloqot qilishda sezilarli qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi. Modulli blokning
10

elementlari 2-sinfdan 11-sinfgacha haftada bir marta fakultativ kurs doirasida
asosiy materialni dastlabki o rganish yoki takrorlashdan keyin 45 minut ichidaʻ
sinfda ham, darsdan tashqarida ham bajariladi. Innovatsion texnologiyalarni
qo'llash samarasini oshirish kasbiy yo'nalish maktabda koreys tilini o'rganish,
amaliyot shuni ko'rsatadiki, ular darslar tizimida qo ‘ llanilganda, ko ‘ nikmalarning
butun majmuasini egallashni ta’minlashda, uning hayotda samarali profilini
yaratish uchun samarali asos yaratishda ko ‘ proq seziladi. Keling, tez o ‘ zgarib
borayotgan bugungi jamiyatda shaxsiy rivojlanish va moslashishga (ham ijtimoiy,
ham professional) yanada samarali qaratilgan koreys tilini o ‘ qitishning zamonaviy,
innovatsion usullarini ko'rib chiqishga o ‘ tamiz. K o ‘ p tomonlama usul. Zamonaviy
ko ‘ p tomonlama usul deb ataladigan narsadan kelib chiqadi Klivlend rejasi 1920 -
yilda ishlab chiqilgan. Uning asosiy tamoyillari: Koreys tilini eslab yodlab
bo'lmaydi, chunki har biri tomonidan alohida yaratilgan. Shunday qilib, trening
mashqlari tinglovchilarning spontan nutqi foydasiga minimallashtirilishi kerak. Til
- bu madaniyat, ya’ni. Madaniy bilimlar til o‘rganish jarayonida autentik til
materiallari orqali uzatiladi. Har bir dars bitta diqqat markazida bo ‘ lishi kerak,
talabalar bitta darsda o ‘ quv mazmunining alohida birligini o ‘ rganishlari kerak.
Grammatika, lug ‘ at kabi, qat’iy mantiqiy ketma-ketlikda o ‘ lchangan qismlarda
o ‘ qitiladi: har bir keyingi dars allaqachon mavjud zaxirani oshirishi kerak.
O‘quv jarayoniga axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish
yaqinda boshlangani yo‘q. Biroq, uning tarqalish tezligi nihoyatda tezdir. Koreys
tili darslarida internet texnologiyalaridan foydalanish o‘quvchilarning ishtiyoqini
rivojlantirishning samarali omili hisoblanadi. 2
Koreys tilini bilish darajasini o'z-
o'zini baholash vositasini yaratish g'oyasi birinchi marta Shveytsariyada 10 yildan
ko'proq vaqt oldin paydo bo'lgan. Hozirgi vaqtda Yevropa Kengashi qoshida
Akkreditatsiya qo‘mitasi tashkil etilgan bo‘lib, u yerda til portfellari loyihalari
yuboriladi, ular qo‘shimcha baholanadi va muhokama qilinadi, shuningdek
2
https://www.usingkoreys.com/articles/how-to-teach-past-simple-tense.html
11

akkreditatsiya qilinadi. Til portfeli bilan ishlashning maqsadi va shakllari har xil
bo'lishi mumkin. O'zining kontseptual mohiyatiga ko'ra, til portfeli deyarli har
qanday o'quv vaziyatiga moslasha oladigan moslashuvchan o'rganish vositasidir.
Til portfelining muhim afzalliklaridan biri, xususan, bilan solishtirganda bir
martada matnlar, talabaning ma'lum vaqt oralig'ida o'rganilayotgan tilni bilish
darajasining dinamikasini mustaqil ravishda kuzatish imkoniyatidir. Muayyan
vaziyatda talabaning til portfeli bilan ishlashi uning shaxsiy (individual) o'quv
vositasini tuzish bilan bog ‘ liq bo'lishi mumkin. Ushbu ta'lim vositasi rivojlanish
holatini yaratadi va o'quv jarayonining borishiga haqiqiy jalb qilishni ta'minlaydi.
Koreys tilini o'qitish usullarini ishlab chiqish, takomillashtirish, optimallashtirish
vazifasi har doim rus ta'limining dolzarb muammolaridan biri bo'lib kelgan.
Tadqiqot olib bordi pedagogik ish Bu sohada bugungi kunda maktabda koreys
tillarini o'rgatish innovatsion komponentsiz mumkin emasligini ko'rsatdi. Koreys
tilini o‘qitish maqsadlariga qo‘yiladigan zamonaviy talablardan kelib chiqib,
sxemadan o‘tayotgan talabaning ham, o‘qituvchining ham maqomi o‘zgarmoqda.
O‘qituvchi - talaba yaqin hamkorlikda talaba markazlashtirilgan ta’lim
texnologiyasiga o‘tib boradi. 3
3
https://goaravetisyan.ru/uz/ispolzovanie-innovacionnyh-tehnologii-na-urokah-angliiskogo-yazyka/
12

II BOB. FOYDALANILADIGAN METODLARNING ILMIY VA
AMALIY NAZARIYASI
2.1. Leksik kompetensiyani rivojlantirish
Koreys tilini bilish har qanday kasb sirlarini o zlashtirishda, malaka vaʼ
mahoratga ega bo lishda muhim omil hisoblanadi. Koreys tilini bilish xalq
ʼ
xo jaligining har qanday sohasida faoliyat yuritayotgan mutaxassisning yuqori
ʼ
darajali malakasini ifoda etadi. Shu sababli ham agar o rta umumta lim maktablari
ʼ ʼ
bitiruvchilari oliy o quv yurtiga o qishga kirish maqsadini o z oldilariga
ʼ ʼ ʼ
qo ymagan bo lsalar ham, koreys tilini chuqur o rganishlari va erkin so zlashuv
ʼ ʼ ʼ ʼ
ko nikmalarini egallashlari xalq xo jaligi turli sohalarida faoliyat yuritishni maqsad
ʼ ʼ
qilgan bo lajak mutaxassislar uchun juda zarurdir.
ʼ Ma lumki, o tgan asr 60-70 ʼ ʼ
yillari koreys tilllariga o qitish metodikasi tarixiga “jadal o qitish metodi” umumiy
ʼ ʼ
nomi ostida ma lum bo lgan qator o qitishning yangi metodlari yuzaga kelishi va
ʼ ʼ ʼ
ishlab chiqilishi davri sifatida qaraladi. Dastavval turli mamlakatlarda va shu
davrning turli yillarida yuzaga kelgan mazkur barcha metodlar, shunga qaramay,
zamonaviy jamiyat ijtimoiy buyurtmasiga metodikaning umumiy javobi
hisoblanadi.
Shu davrning xalqaro vaziyati, axborot “portlashini” keltirib chiqargan
ilmiy-texnik inqilob hamda madaniy hamda amaliy aloqalar doirasining kengayishi
bilan sodir bo ladigan xalqaro ilmiy-texnik aloqalarni bevosita amalga oshiruvchi
ʼ
fan va texnika turli sohalarida mutaxassislarning soni o sib borishi bularning
ʼ
barchasi koreys tilini bilish zarurati, xususan, koreys tillarini bilish xususiyatiga
o z talablarini qo ydi va bu bilan ta limda yangi metodlarning ba zi tamoyillari va
ʼ ʼ ʼ ʼ
ko rsatmalarini birlashtirdi.
ʼ Koreys tili muloqot , bilish, axborot olish va to plash ʼ
vositasi hisoblangan koreys tilida munosabatlar shartlari nutq faoliyati barcha
turlarini bilish zarurligini belgilab beradi: ushbu koreys tilida gapirish va nutqni
13

tushunish hamda o qish, yozish, nutqiy faoliyat u yoki bu turini bilish darajasi,ʼ
bevosita koreys tilida muloqot amaliyotida, ixtisosligi bo yicha auteptik va yuksak
ʼ
mazmunli adabiyotlarni o qishda, kitob, ularga annotatsiyalar, konferentsiyalar
ʼ
uchun tezislar, amaliy yozmalar ko rinishida yozma axborot almashishda namoyon
ʼ
bo ladi.
ʼ Koreys tili kabi murakkab tilni o`rganish katta mehnat talab qiladi,
shuningdek, katta mashaqqatni bosib o`tishga to`g`ri keladi. Ijod yoki ish
bo’lganda ham avvalo kuchli xohish, gohida asliyat o’rganayotgandan ko’proq
izlanish, mehnat, sabr- toqat talab qiladigan, turli xil materiallar ustida ijod
qilishdir. Mana shuning uchun ham tilni o’rganayotgan odamlardan, avvalambor,
sabr kerak bo’ladi. Bugungi kunga kelib , millatlararo o’zaro aloqa munosabatlarini
kuchli o`rnatish va yanada mustahkamlashga ehtiyoj kuchaygani sari, xorijiy
tillarni o’rganishga ham talab kengayib boraveradi. Hozirgi kunda koreys tilini
o‘rgatish keng yo‘lga qo‘yilgan bo‘lsa-da, uning nazariyasini to‘la o‘zida
mujassamlashtirgan o‘quv qo‘llanmalar o‘zbek tilida yetarli emas.
Grammatika (yunoncha grammatike, gramma so zidan — harf, yozish) –
ʻ
tilshunoslikning tilning grammatik tuzilishini, ya ni so zlarning shaklga ega
ʼ ʻ
bo lish qonuniyatlarini, shuningdek, so z birikmalari va gaplarni tuzish
ʻ ʻ
qonuniyatlarini o rganadigan bo limi. Grammatika 2 qismdan – morfologiya va
ʻ ʻ
sintaksisdan iborat.
Morfologiyada so zning grammatik turkumlari va morfologik kategoriyalar,
ʻ
so z shakllari, sintaksisda esa so z shakllarining gap tarkibida o zaro birikish
ʻ ʻ ʻ
yo llari, ran va uning kategoriyalari, gapning tuzilish turlari bayon qilinadi.
ʻ
Demak, grammatikada so z shakli, grammatik ma no, grammatik shakl, grammatik
ʻ ʼ
kategoriya, ran va uning kategoriyalari haqidagi tushunchalar markaziy o rinni
ʻ
egallaydi. Tilda o zining doimiy ifodalovchisiga ega bo lgan, so z shakli va gapga
ʻ ʻ ʻ
xos umumlashgan ma no grammatik ma no sanaladi.
ʼ ʼ Ma lum grammatik ma noni ʼ ʼ
ifodalash uchun xizmat qiladigan moddiy vosita grammatik shakl hisoblanadi.
Grammatik shakllarni grammatik kategoriyani tashkil etgan unsurlar deyish
mumkin. Aslida grammatik shakl deganda, ma lum grammatik ma noning moddiy
ʼ ʼ
14

tomoni tushuniladi . Grammatik shakl grammatik kategoriyani tashkil etgan
qismlarning bir tomonini – shakliy tomonini ifodalaydi. Shu bois, grammatik
kategoriyalar grammatik shakllarning munosabatidan yuzaga kelgan ummumiylik ,
deyilsa mantiqan to g ri bo lmaydi.ʻ ʻ ʻ 4
Chunki grammatik kategoriya tarkibiga kirgan
har bir qism ham, o z navbatida, shakl va mazmun munosabatidan tashkil topgan
ʻ
yaxlitlikdir. Shu sababli ayrim mualliflar grammatik kategoriya tarkibiy qismlari
uchun grammema atamasidan foydalanmoqdalar. Grammatik birliklarni grammatik
kategoriyalarga birlashtirishda shu kategoriyaga xos umumlashgan ma no asos
ʼ
bo lib xizmat kiladi. Kategoriyaga xos bu umumlashgan ma no mazkur
ʻ ʼ
kategoriyaga birlashgan har bir grammemada takrorlanadi. Shu bilan birgalikda
kategoriya doirasidagi har bir grammemaning boshqasidan farq qiladigan ma nosi
ʼ
ham bor. Ana shu ma nolar kategoriya unsurlarining o zaro zidlanishida asos
ʼ ʻ
bo lib xizmat kiladi. Shunday kilib, kategoriya
ʻ 5
ma nosi bilan kategoriya ʼ
tarkibidagi grammema ma nosi o rtasida tur-jins munosabati mavjud.
ʼ ʻ Grammatika
ma lum til qurilishini qanday o rganishiga ko ra, amaliy grammatika va nazariy
ʼ ʻ ʻ
grammatikaga bo linadi. Amaliy grammatika muayyan bir tilda gapning to g ri
ʻ ʻ ʻ
qurilishi uchun zarur bo lgan grammatik qoidalarni tavsiflaydi. U, o z navbatida, 2
ʻ ʻ
turga bo linadi: tavsifiy va me yoriy grammatika.
ʻ ʼ
Tavsifiy grammatika til grammatik qurilishini tavsiflash, bayon qilish bilan
cheklanadi. Me yoriy grammatika esa til faktlarining til me yoriga munosabatini,
ʼ ʼ
ma lum bir lisoniy birlik yoki qurilmaning to g ri yoki noto g ri qo llanganini
ʼ ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ
o rganadi. Amaliy grammatika grammatikadan farqdi ravishda, nazariy
ʻ
grammatika til qurilishini tavsiflash bilan birga, til qurilishidagi birliklarning
o zaro munosabatini o rganadi. Bu orqali har bir lingvistik birlikning til
ʻ ʻ
sistemasidagi o rni, qiymati belgilanadi. Nazariy grammatikada til grammatik
ʻ
qurilishining sistemaviy xususiyati ochiladi. Bevosita kuzatishda berilgan hodisalar
zamirida yashiringan mohiyat belgilanadi. Shuning uchun ham nazariy grammatika
umumiylik – xususiylik, mohiyat – hodisa, imkoniyat – voqelik dialektikasini
4
“Методика – чет тили ўқитиш назарияси” фанидан. Бухоро – 2016
5
15

o zida namoyon etuvchi til – nutq zidlanishiga asoslanadi.ʻ Grammatik birliklar
tadqiqotchi tomonidan qaysi tomondan o rganilishiga ko ra, grammatika faol,
ʻ ʻ
nofaol turlarga bo linadi. Shakldan ma noga qarab tadqiq qilish usuli –
ʻ ʼ
semasiologiya usulidir. Bu usulda ma lum grammatik shakl qanday ma no
ʼ ʼ
ifodalashi haqida gap boradi. Yuqoridagi usulda grammatik birliklarni o rganish
ʻ
nofaol grammatika sanaladi. Aksincha, mazmundan shaklga tamoyili bilan ish
ko ruvchi grammatika faol grammatika hisoblanadi. Faol grammatikada u yoki bu
ʻ
mazmun qanday yo llar bilan moddiylashishi mumkinligi aniqlanadi.
ʻ Xuddi shu
yo nalish bilan bog liq ravishda grammatika mazmuniy (mental), shakliy (formal)
ʻ ʻ
va vazifaviy (funksional) grammatikalarga bo linadi. Mazmuniy grammatika
ʻ
mazmundan shaklga tamoyiliga amal qiladi. Ob yektiv borliqning ongda aks etishi
ʼ
va ongda aks etgan ob yektiv olam unsurlari umumlashgan obrazlarning tilda
ʼ
qanday o z ifodasini topishini mazmuniy grammatika o rganadi. Shakliy
ʻ ʻ
grammatika esa semasiologik tamoyil, shakldan mazmunga tamoyili asosida ish
ko radi. Grammatik kategoriyalarni tasnif qilishda shakl ustuvorlik kiladi. Bu
ʻ
yunalishda grammatik shakllarni o rganish jarayonida nolisoniy (ekstralingvistik)
ʻ
omillarning e tiborga olinishi shart emasligi ta kidlanadi. Funksional
ʼ ʼ
grammatikada asosiy e tibor grammatik shakl va grammatik kategoriyalarning
ʼ
vazifasiga qaratiladi. Bunday G.larda lisoniy birlikning 3 tomoni: mazmun, shakl,
vazifa (funksiya) dialektik birlikda olinadi.
Grammatika muammolari dastlab qadimda Hindistonda (tilshunos
Paninining gramatikaga , miloddan avvalgi 5-4-asrlar), keyinroq Yunonistonda
(Aristotel, miloddan avvalgi 4-asr, yunon tilshunosi Apollon Diskol, miloddan
avvalgi 2-asr va boshqalarning asarlarida) ishlangan. Yunon grammatik an analari
ʼ
lotin tilini o rganish jarayonida rivojlanib borgan.
ʻ O zbekistonda grammatikani ʻ
o rganish tarixi Mahmud Koshg ariyning "Devonu lug otit turk" asariga borib
ʻ ʻ ʻ
taqaladi. Bu jarayon o rta asrlardagi lug atshunoslik taraqqiyotida ham o z aksini
ʻ ʻ ʻ
topgan (Toli Imoniy Hiraviyning "Badoye ul-lug at" asari, 15-asr; "Abushqa"
ʻ
nomli chig atoycha-turkcha lug at, 16-asr va boshqalar).
ʻ ʻ Hozirgi o zbek tili ʻ
16

grammatikasi Yevropa grammatikasi asosida yaratilgan. Bu jarayon 19-asrning 2-
yarmidan boshlangan. Dastlab rus turkshunosi M.A.Terentyev "Turk, fors, qirg izʻ
(qozoq) va o zbek tillarining grammatikasi" (1875) kitobini yozib,
ʻ
SanktPeterburgda nashr ettirgan. Bu kitob mahalliy tilni o rganmoqchi bo lgan
ʻ ʻ
rusiyzabon kishilarga mo ljallangan edi. O zbek tilining izchil ilmiy
ʻ ʻ
grammatikasini yaratishni 20-asrning 20-yillarida Fitrat, G ozi Yunus, Shorasul
ʻ
Zunnun va boshqa boshlab berdilar. Keyinchalik bu sohada A.G ulomov,
ʻ
G .Abdurahmonov, A.Hojiyev, Sh.Rahmatullayev, Sh.Shoabdurahmonov,
ʻ
S.Usmonov, B.O rinboyev va boshqa tilshunos olimlar katta ishlarni amalga
ʻ
oshirdilar (yana q. Tilshunoslik). Mazkur bitiruv malakaviy ishida koreys tili
grammatikasi va uni o’qitishda harakatli o’yinlarning ahamiyati yoritib berilar
ekan, avvalo koreys tilining o’ziga hos hususiyatlari haqida tushunchalar berib
o’tamiz:
Koreys tilidagi gaplar ot, sifat, fe’l, ravish, bog`lovchi va yuklamadan
tashkil topgan. O`zbek tiliga son yoki olmosh sifatida tarjima qilinadigan so`zlar
koreys tilida grammatik jihatdan ot so`z turkumi tarkibiga kiritiladi. Shu kabi
koreys tilidagi grammatik qoidalarni quyida ko’rishimiz mumkin:
좋은 문장이 어떤 문장인지 몇 마디 말로 단언하기는 매운 어려운 일이다 . 문장은
단순히 쓰기의 결과물이 아니라 글쓴이와 읽는이의 상호 교류적 과정이요
결과물이기 때문이다 . 따라서 글쓴이의 사상 배경 , 글 쓸 당시의 상황과 읽는이의
글 읽는 동기와 목적 , 세계관 등 많은 조건들이 고려되어야 한다 . 그리고
글쓴이의 개성 ( 문체 ) 이 다 다르기 때문에 그 점도 고려하여야 좋은 글의 기준을
세울 수 있다
Koreys tilida 19 ta undosh fonema mavjud. Har bir to'xtash va affrikatsiya
uchun ovozsiz segmentlar o'rtasida uch tomonlama qarama-qarshilik mavjud
bo'lib, ular quyidagicha ajralib turadi tekis, vaqtva intilgan. Ba'zan "bo'shashgan"
yoki "lenis" deb nomlanadigan "oddiy" segmentlar koreyslarning obstruent
seriyasining "asosiy" yoki belgilanmagan a'zolari hisoblanadi. "Oddiy" segmentlar
17

taranglashgan va aspiratsiyalangan fonemalardan unli sifatining o'zgarishi, shu
jumladan nisbatan pastligi bilan ajralib turadi. balandlik quyidagi unli. "Fortis",
"hard" yoki "glottalized" deb ham ataladigan "tarang" segmentlar aniq tavsifdan
chetda qolishdi va juda katta fonetik tekshiruv mavzusi bo'lishdi. In Koreys
alifbosi shuningdek, keng tarqalgan bo'lib ishlatilgan koreys uchun romanizatsiya
tizimlari, ular ikki baravar tekis segmentlar sifatida ifodalanadi: ㅃ pp, ㄸ tt, ㅉ jj,
ㄲ kk. Tavsiya etilganidek O'rta koreys imlo, zamon undoshlari boshlang'ich
undosh klasterlaridan kelgan sC-, PC-, psC-."Aspiratsiyalangan" segmentlar
xarakterlidir intilish, kechikish bilan birga havo portlashi ovoz berishni boshlash.
Koreys tilida sakkizta unli fonema mavjud va ularning har biri uchun uzunlik
farqlanadi. Uzoq unlilar qisqa qismlarga qaraganda periferik jihatdan biroz ko'proq
talaffuz qilinadi. Yana ikkita unli, the o'rta old yumaloq unli ([ø] ㅚ ) va old
yumaloq unlini yoping ([y] ㅟ ),[12]:6 hali ham ba'zi keksa ma'ruzachilar nutqida
eshitilishi mumkin, ammo ular asosan diftonglar bilan almashtirilgan [biz] va
[ i]navbati bilan.[4]:4–6 2003 yilda Seuldan kelgan 350 ta ma'ruzachi ishtirokidaɥ
o'tkazilgan so'rovnomada deyarli 90% unli talaffuz qilgan ㅟ kabi [ i]. 2012-yilda
ɥ
koreys tilida unli uzunlik deyarli to'liq zararsizlantirildi, faqat Seul lahjasida
gaplashadigan juda kam yoshlilar bundan mustasno, ular uchun o'ziga xos unli
uzunlik farqi 6
faqat so'zning birinchi bo'g'inida saqlanadi. Orasidagi farq / e / va /
/ Janubiy Koreya shevalarida yo'qolgan, ammo Shimoliy Koreya shevalarida
ɛ
mustahkam. Farq qilmaydigan ma'ruzachilar uchun [ ] dominant shaklga
e̞
o'xshaydi.[4]:4–6 Hali ham unli uzunligini qarama-qarshi ishlatadigan ko'pchilik
ma'ruzachilar uchun / / aslida [ ].[11] Yilda Seul koreys, / u / dan yuqori ishlab
ʌː ɘː
chiqariladi / /, ichida Pyongan, / u / dan pastroq / /.[16] Yilda Shimoliy-sharqiy
ʌ ʌ
koreys tonal dialekt, ikkalasi balandligi bilan taqqoslanadi va asosiy kontrasti
ikkinchisida formant. Seul koreysida, / u / tomonga ko'tarilgan / u / esa / / old
ɯ
6
J. Jalolov. Koreys til o’qitish metodikasi. T.,, O’qituvchi“ 2012
18

tomonida joylashgan / u / yosh ma'ruzachilar nutqida. O'rta koreys bilan
belgilangan qo'shimcha unli fonemaga ega edi ᆞ sifatida tanilgan arae-a (so'zma-
so'z "a" tushirish). Unli tovush birlashtirildi [a] koreysning barcha materik
navlarida, ammo ajralib turadi Jeju, u qaerda talaffuz qilinadi [ ].ɒ 7
한글 자음 발음
ㄱ ㄴ ㄷ ㄹ ㅁ ㅂ ㅅ ㅇ ㅈ ㅊ ㅋ ㅌ ㅍ ㅎ ㄲ ㄸ ㅃ ㅆ ㅉ
기
역 니
은 디
귿 리
을 미
음 비
읍 시
옷 이
응 지
읒 치
읓 키
읔 티
읕 피
읖 히
읗 쌍
기
역 쌍
디
읃 쌍
비
읍 쌍
시
옷 쌍
지
읒
겹받침
ㄲ , ㅆ
ㄵ , ㄶ
ㄺ , ㄻ , ㄼ , ㄽ , ㄾ , ㄿ , ㅀ
ㅄ
ㅆ
7
uz.wikisko.ru
19

2.2 . Kompetensiyani rivojlantirish metodlari
1. Chet til va o‘quvchilar biladigan til(lar) fonetik sistemalarining qiyosiy tahlili
ma’lumotlaridan foydalanish. Chet tilni o‘rgana boshlagan o‘quvchining til
tajribasida puxta o‘zlashtirilgan talaffuz ko‘nikmasi yangi fonetik birliklami
o‘rganib olishga ko‘pincha xalaqit beradi. Ona tilidagi akusikulatsion odatga
moslashgan o‘quvchi eshitayotgan va aytilayotgan fonemalar va intonemalami
farqlay olmaydi. Shuning uchun qiyosiy tahlil ular orasidagi tafovut va
monandlikni ochib berishga yordamlashadi.
2. Chet tildagi talaffuzning nutq-harakat va eshitish timsollarinibir paytning o‘zida
hosil qilish. Talaffuz chog‘ida eshitish va nutqharakat (sof talaffuz) ko‘nikmalari
ajralmas birlikni tashkil etadi. Ovoz chiqarib aytish eshitish analizatori tomonidan
nazorat qilinadi. Binobarin, talaffuz etiladigan
birlikning akustik (eshitish) timsoli gapiruvchining xotirasida mavjudligini taqozo
etadi.
20

3. Kompetensiyani o‘rgatishda ma’lum metodlardan oqilona foydalanish. Talaffuz
qoidalari doimo nisbiy ta’riflanadi, chunki artikulatsion (tovush hosil qiluvchi)
holatlaming ko‘pi ta’riftavsifga to‘liq tushmaydigan harakatlardir. Uning ustiga
talaffuz mavhumotlari aksariyat hollarda o‘ta sodda, bir-ikki jumla bilan
ifodalanadigan qoida-ko‘rsatmalardan iboratdir. Bu esa chet tildagi tovushlarni ona
tilidagidek aytish imkoniyatini tiklabberadi.
1.To ‘ g ‘ ridan metodi. Ya'ni grammatik tarjima metodi birnecha bor ”to‘g‘ri”
metodining tarafdorlari tomonidan tanqid qilinganiga qaramay, ular tillarni
o'rganish bilangina emas, balki gapirish va tinglash orqali o'rganish kerakligini
takidlaganlar. Bazi tilshunoslarning fikriga ko'ra grammatik tarjima usulibu "narsa
haqida emas, balki narsa haqidagi hamma narsani bolish lozim" deganidir.
Shuningdek, bu usul Amerika o'qitish tizimida foydalaniladigan usullarning biri
hisoblanadi. Grammatik tarjima usuli XIX asr o'rtalaridan XX asr o'rtalarigacha
chet tilini o'rganish usuli sifatida keng qo'llanilgan. 8
Ushbu usul ilkbora 19-asrda
Lotin va Qadimgi Yunon tillari darslariga kiritildi. Ushbu usul chet tilini og'zaki
o'qitishga moskelmaganligi uchun XIX asrning o'rtalarida Karl Plots va Loxan
Seydentstuker singari olimlar tomonidan zamonaviy tillarni o'qitish uchun qabul
qilingan va u Yevropa va Amerika Qo'shma Shtatlari bo'ylab turli ta'lim
muassasalarida tarqaldi. Ushbu usulning maqsadi adabiyotlarni o'qish qobiliyatini
rivojlantirish hamda "aqliyintizom, qat'iylik va hayotni kengroq tushunish"ni ham
rivojlantiradi. Bundan yana bir qoshimcha maqsad shundaki, chet tilini grammatik
tahlil qilish amaliyoti orqali talabalarni o'z ona tilisi haqidagi bilimlarini oshiradi.
2. Qiyosiy metod. Chet tilini o'rganish, albatta, o'z ona tilisi bilan taqqoslash
orqali amalga oshadi. Ushbu metodning asoschisi L.V. Shcherba bo'lib, bu usul
asosan insonning ong tamoyiliga asoslanadi. Ya`ni, o'rganilayotgan til
o'quvchilarga bu tilda foydalanish qobiliyatini yaratishdan oldin tushuntiriladi.
8
Mirziyoyev Sh.M. “Erkin va farovon, demokratik O‘zbekiston davlatini birgalikda barpo
etamiz.”-T “O‘zbekiston”,2016 , 89-b
21

Ammo grammatik qoidalar faqatgina ularni tasvirlash uchun yetarlicha misol
bo'lgandagina tushuntiriladi. Qiyosiy metodga quyidagi uslubiy tamoyillar kiradi:
taqqoslash, ijobiy va salbiy tajribaga tayanish, nutq faoliyatini har xil turlarini
parallel rivojlantirish. O'rganiladigan til qoidalari og'zaki va yozma nutq amaliyoti
bilan chambarchas bog'liq. Shuning uchun ham nutq faoliyatining barcha turlari
bir-biri bilan uzviy bog'liqlikda o'rganiladi. Nutq faoliyatining ayrim turlarini
o'qitishda ularning psixologik xususiyatlarini hisobga olish zarur. O'qitish usullari
talabalarni yoshi va darajasiga qarab har xil turlarda olib boladi. Qiyosiy metodda
grammatik qoidalar faqat o'quv jarayonini jadallashtirish uchun xizmat qiladi.
3.Aralash metodi. Ushbu metod ma'lum darajada to'g'ridan-tog'ri va qiyosiy
metodlarni o'zida mujassam qilgan. Qaysi tamoyilning ustunligiga qarab u o'sha
metodga yaqin bo'ladi. Aralash metoddan foydalanilgan asarlar orasida eng
yaxshilari bular F.Klosseva A.Bolenning asarlari hisoblanadi. F.Klosse qiyosiy
metodga, A.Boldenesa to'g'ridan-tog'ri metodga yaqin. F.Klosse asarida 3 ta o'quv
maqsadini qo'yadi: amaliy, o'quv va tajribaviy. Uning fikricha, amaliy maqsad
talabalarga og'zaki nutqni rivojlantirish va chet tilida ravon o'qish va yozishni
o'rganish, o'rganilayotgan til mamlakat hayoti, madaniyati va adabiyoti haqida
bilish, talabalarning imkoniyat va qobiliyatini rivojlantirishdir. Uning fikricha
badiiy adabiyot va geografik mavzudagi matnlar mashg'ulot sifatida qo‘llanilishi
kerak.
22

XULOSA
Zamonaviy jamiyatda koreys tillarining roli ortib bormoqda. Koreys tilini
bilish jahon madaniyatiga qo‘shilish, o‘z faoliyatida keng internet resurslari
imkoniyatlaridan foydalanish, shuningdek, axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari (AKT) va multimedia o‘quv qurollari bilan ishlash imkonini
beradi. Shu munosabat bilan koreys tilini o‘qitishda kompyuter axborot
texnologiyalaridan foydalanish metodikasini ishlab chiqish zarurati paydo bo‘ldi.
Yangi axborot pedagogik texnologiyalari ta’lim jarayonining bir qismiga aylanib
bormoqda. Kompyuter texnologiyalari va koreys tili darsi metodologiyaning
dolzarb yo'nalishi bo'lib, yangi yondashuvlar va nostandart echimlarni talab qiladi.
2010 - yilgacha bo'lgan davrda Rossiya ta'limini modernizatsiya qilish
kontseptsiyasi maktab ta'limi tizimiga qo'yiladigan ijtimoiy talablarni quyidagicha
belgilaydi: "Rivojlanayotgan jamiyat zamonaviy bilimli, axloqiy, tashabbuskor
odamlarga muhtoj, ular tanlov sharoitida mustaqil ravishda mas'uliyatli qarorlar
qabul qila oladilar. mumkin bo'lgan oqibatlar, hamkorlik qilishga qodir,
harakatchanlik, dinamizm, konstruktivlik bilan ajralib turadi, mamlakat taqdiri
uchun javobgarlik hissi rivojlangan. Jamiyat rivojlanishining hozirgi bosqichida
23

Rossiyada ta'lim mazmunini modernizatsiya qilish nafaqat koreys tillarini
o'qitishni tashkil etishdagi innovatsion jarayonlar bilan bog'liq. Zamonaviy
maktabni rivojlantirishning ustuvor yo'nalishi ta'limning insonparvarlik
yo'nalishiga aylandi, bunda etakchi o'rinni shaxsiy salohiyat (tamoyil) egallaydi.
Bu talabaning ehtiyojlari va qiziqishlarini hisobga olishni, ta'limga
tabaqalashtirilgan yondashuvni amalga oshirishni o'z ichiga oladi. IN o'tgan yillar
maktabda yangi axborot texnologiyalaridan foydalanish masalasi tobora ko'proq
ko'tarilmoqda. Bular nafaqat yangi texnik vositalar, balki o'qitishning yangi shakl
va usullari, o'quv jarayoniga yangicha yondashuvdir. Koreys tillarini o'qitishning
asosiy maqsadi maktab o'quvchilarining kommunikativ madaniyatini shakllantirish
va rivojlantirish, koreys tilini amaliy o'zlashtirishga o'rgatishdir. O‘qituvchining
vazifasi har bir o‘quvchining tilni amaliy o‘zlashtirishi uchun shart-sharoit
yaratish, har bir o‘quvchiga o‘z faolligini, ijodkorligini namoyon etish imkonini
beradigan o‘qitish usullarini tanlashdan iborat. O'qituvchining vazifasi koreys
tillarini o'qitish jarayonida talabaning bilim faolligini faollashtirishdir.
Hamkorlikda o‘qitish, loyiha metodologiyasi, yangi axborot texnologiyalaridan
foydalanish, internet resurslari kabi zamonaviy pedagogik texnologiyalar
o‘quvchilarga yo‘naltirilgan ta’lim yondashuvini amalga oshirishga yordam beradi,
bolalarning qobiliyatlari, ularning bilim olish darajasini hisobga olgan holda
o‘qitishni individuallashtirish va differentsiallashtirishni ta’minlaydi. . Koreys tili
darslarida kompyuter o'quv dasturlari bilan ishlash shakllariga quyidagilar kiradi:
lug'atni o'rganish; talaffuzni mashq qilish; dialogik va monologli nutqni o'rgatish;
yozishni o'rganish; grammatik hodisalarning rivojlanishi. Internet resurslaridan
foydalanish imkoniyatlari juda katta. Global Internet har qanday joyda joylashgan
talabalar va o'qituvchilar uchun zarur bo'lgan har qanday ma'lumotni olish uchun
sharoit yaratadi globus: o lkashunoslikka oid materiallar, yoshlar hayotidanʻ
yangiliklar, gazeta va jurnallardagi maqolalar va boshqalar.
Internetdan foydalangan holda ingliz tili darslarida siz bir qator didaktik
vazifalarni hal qilishingiz mumkin: global tarmoq materiallaridan foydalangan
24

holda o'qish ko'nikmalari va ko'nikmalarini shakllantirish; maktab o'quvchilarining
yozish ko'nikmalarini oshirish; talabalarning so'z boyligini to'ldirish; talabalarning
ingliz tilini o'rganish motivatsiyasini shakllantirish. Bundan tashqari, ish maktab
o‘quvchilarining dunyoqarashini kengaytirish, ingliz tilida so‘zlashuvchi
mamlakatlardagi tengdoshlari bilan ishbilarmonlik aloqalari va aloqalarni o‘rnatish
va qo‘llab-quvvatlash uchun internet texnologiyalari imkoniyatlarini o‘rganishga
qaratilgan. Talabalar Internet orqali o'tkaziladigan testlar, viktorinalar, tanlovlar,
olimpiadalarda qatnashishlari, boshqa mamlakatlardan kelgan tengdoshlari bilan
yozishmalari, chatlarda, videokonferentsiyalarda qatnashishlari mumkin. 9
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1. Mirziyoyev Sh.M. “Erkin va farovon, demokratik O‘zbekiston davlatini
birgalikda barpo etamiz.”-T “O‘zbekiston”,2016
2. Mirziyoyev Sh.M. “Erkin va farovon, demokratik O‘zbekiston davlatini
birgalikda barpo etamiz.”-T “O‘zbekiston”,2016
3. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2012 yil 10 dekabrdagi «Koreys
tillarini o’rganish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari
to’g’risida»gi PQ-1875-sonli qarori.
4. Iriskulov A.T va boshqalar Kids‘ Koreys pupil‘s book 2sinf –Toshkent
O’zbekiston; 2014
5. Xoshimov O‘. Yoqubov I. Koreys tili o‘qitish metodikasi. T ., - 2003
6. “Методика – чет тили ўқитиш назарияси” фанидан. Бухоро – 2016
7. Boltayeva G. O’zbek tilining nazariy grammatikasi. – T: Navoiy 2009.
8. Jo In – hwa. Koreys tili grammatika lug’ati. – T: KOICA 2011.
9. Sh. Shoabdura x monov, M.As q arova, A. X ojiyev, I.Rasulov, , X.Doniyorov
H ozirgi o' zbek adabiy tili. 1- q ism .T., « O'q ituvchi” 1980.
9
Nuriddinov E. “Yangi tarix” 1-qism T. Moliya-Iqtisod. 2009 y. 210-b
25

10. J. Jalolov. Koreys til o’qitish metodikasi. T.,, O’qituvchi“ 2012
Rus tilidagi manbalar:
11 . И Ги Мун. Происхождение корейского языка.-Сеул.-2003.
12. И Ик Соп. История корейского языка. - Сеул.-2003.
Koreys tilidagi adabiyotlar:
13. 2009 학습 전문가용 어미 / 조사 전문가용 사전 . 한국 문화 . – 서울 . –2006.
14. 용법편 . 외국인들 위한 한국어 문법 . - 서울 , 2003, -124 쪽 .
INTERNET MANBALARI
1. https://pdfs.semanticscholar.org/da57/911592a6cf37c6c13b0729a0cccdfeb729
2.
2. https://link.springer.com/content/pdf/10.1186%2F2229-0443-1-4-120.pdf 3.
3. https://eslflow.com/incredibly-useful-past-tense-teaching-activities.html 4 .
4. https://www.speechandlanguagekids.com/4-steps-to-teaching 5
https://www.usingkoreys.com/articles/how-to-teach-past-simple-tense.html
26

Koreys tili darslarida leksik kompetensiyani rivojlantirish metodlari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish