Korrupsiyaga qarshi kurash mexanizmlari - Педагогика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	12000UZS
Размер	55.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Педагогика

Korrupsiyaga qarshi kurash mexanizmlari

Купить

Korrupsiyaga qarshi kurash mexanizmlari
1

REJA
KIRISH……………………………………………………………………………3
I BOB. D unyo va O‘zbekistonda korrupsiya ni bartaraf etish mexanizmlari…5
1.1. Korrupsiyaga qarshi kurash bo’yicha xalqaro qonunlar va qarorlarning
O’zbekistonda ratifikasiya qilishning ahamiyati, iqtisodiy-siyosiy va ijtimoiy-
huquqiy mexanizmlari……………………………………………………………...5
1.2. Korrupsiyaning shakllari… ……………………………………………….. 11
II BOB . Korrupsiya keltirgan ziyonlar ……………………………...17
2.1. Ombudsman kelib tushgan murojjatlar ……………………………17
2.2. O’zbekistonda amalga oshirilayotgan islohotlar ………..…………23
Xulosa ………………………………………………………………… 26
Foydalanilgan adabiyotlar …………………………………………...27
2

KIRISH
Korruptsiyaga qarshi kurashish Qonuni.Korruptsiya balosi — jamiyat
rivojiga g‘ov bo‘ladigan qabih illatdir. U nafaqat mamlakat ravnaqiga to‘siq
bo‘ladi, ayni paytda odamlarning ertangi kunga, kelajakka ishonchini
susaytiradi, davlat institutlarini obro‘sizlantiradi. Shuning uchun ham
mamlakatimizda ushbu illatning oldini olishga katta e’tibor
qaratilmoqda. Bugungi kunda korruptsiyaga qarshi kurashishning yaxlit tizimi
yaratilgan.
Ayniqsa, “Korruptsiyaga qarshi kurashish to‘g‘risida”gi Qonunning qabul
qilinishi davlat apparati va fuqarolik jamiyati institutlarining mazkur xavfli illat
bilan kurashdagi kuch hamda imkoniyatlarini birlashtirishga zamin yaratdi. Xo‘sh,
ushbu sa’y-harakatlar, ko‘rilayotgan chora-tadbirlar amalda qanday natija
berayapti?

O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi, Korruptsiyaga qarshi
kurashish bo‘yicha respublika idoralararo komissiyasi tomonidan Xalqaro
korruptsiyaga qarshi kurashish kuni munosabati bilan tashkil etilgan “Ochiq
eshiklar kuni” doirasida Xalqaro press-klub mediaforumida mazkur savolga
atroflicha javob izlandi.
Korruptsiyaga qarshi kurashish Qonuni O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurori
o‘rinbosari Erkin Yuldashevning aytishicha, davlat va jamiyatning barcha sohasida
korruptsiyaning oldini olish, aholining huquqiy madaniyati hamda huquqiy ongini
oshirish orqali jamiyatimizda ushbu illatga qarshi murosasiz munosabat
mustahkamlanmoqda. Joriy yil boshida O‘zbekiston Respublikasining
“Korruptsiyaga qarshi kurashish to‘g‘risida”gi Qonuni imzolandi.
Prezidentimizning joriy yil 2 fevraldagi qarori bilan o‘z ichida 50 dan ortiq
bandlarni qamrab olgan 2017-2018 yillarga mo‘ljallangan korruptsiyaga qarshi
kurashish bo‘yicha Davlat dasturi qabul qilindi. Mazkur hujjatlar mamlakatda
korruptsiyaga qarshi kurashish jarayonini mutlaqo yangi bosqichga olib chiqishga
3

imkoniyat yaratdi. Qaror bilan Korruptsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha respublika
idoralararo komissiyasi va hududiy idoralararo komissiyalar tuzildi.
Yuqorida nomi keltirilgan Davlat dasturining birinchi yo‘nalishi ijrosi
doirasida 9 ta qonun va bitta davlat dasturi loyihasi ishlab chiqilgan. Shundan
uchta qonun loyihasi Oliy Majlis Qonunchilik palatasiga, to‘rtta qonun
loyihasi Hukumatga kiritilgan. Ikkitasi esa vazirlik hamda idoralar bilan
kelishish bosqichida turibdi. “Huquqiy axborotni tarqatish va undan
foydalanishni ta’minlash to‘g‘risida”gi Qonun esa joriy yil sentyabr oyidan
kuchga kirdi.
4

I BOB. D unyo va O‘zbekistonda korrupsiya ni bartaraf etish mexanizmlari.
1.1. Korrupsiyaga qarshi kurash bo’yicha xalqaro qonunlar va
qarorlarning O’zbekistonda ratifikasiya qilishning ahamiyati, iqtisodiy-
siyosiy va ijtimoiy-huquqiy mexanizmlari.
Jamiyatimizda korrupsiya, turli jinoyatlarni sodir etish va boshqa
huquqbuzarlik holatlariga qarshi kurashish, ularga yo‘l qo‘ymaslik, jinoyatga
jazo albatta muqarrar ekani to‘g‘risidagi qonun talablarini amalda ta’minlash
bo‘yicha qat’iy choralar ko‘rishimiz zarur.
Sh.Mirziyoev
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bosh Assambleyasi tomonidan 9 dekabr –
“Korrupsiyaga qarshi kurash kuni” deb e’lon qilingan va har yili ushbu sana keng
nishonlanadi. 2003 yilning ushbu sanasida BMTning Korrupsiyaga qarshi kurash
konvensiyasi imzolangan. Mazkur hujjat uni imzolagan davlatlardan pora olish,
byudjet mablag‘larini talon-taroj qilish va korrupsiya ortidan boylik orttirish
kabilarni jinoyat deb belgilashni talab etadi.
Ushbu Konvensiyada korrupsiyaga shunday ta’rif beriladi: “Korrupsiya — bu
jamiyatni turli yo‘llar bilan iskanjaga oladigan dahshatli illatdir. U demokratiya va
huquq ustuvorligi asoslariga putur etkazadi, inson huquqlari buzilishiga olib
keladi, bozorlar faoliyatiga to‘sqinlik qiladi, hayot sifatini yomonlashtiradi va
odamlar xavfsizligiga tahdid soladigan uyushgan jinoyatchilik, terrorizm va
boshqa hodisalar ildiz otib, gullashi uchun sharoit yaratib beradi. Ushbu zararli
hodisa katta va kichik, badavlat va kambag‘al bo‘lishidan qatiy nazar, barcha
mamlakatlarda uchraydi. Korrupsiya past iqtisodiy ko‘rsatkichlarning asosiy
sabablaridan biri bo‘lib, kambag‘allik darajasini kamaytirish va rivojlanishni
ta’minlash uchun eng katta to‘siq hisoblanadi”.
Davlatimiz tomonidan Korrupsiyaga qarshi kurash bo‘yicha ko‘plab normativ-
huquqiy hujjatlar qabul qilingan. 2008 yilda BMTning 2003 yil 13 oktyabrdagi
5

«Korrupsiyaga qarshi» Konvensiyasini ratifikatsiya qilinishi va ushbu
konvensiyaga O‘zbekiston Respublikasi qo‘shilishi to‘g‘risida»gi Qonun qabul
qilinishi katta ahamiyat kasb etmoqda. SHuningdek, 2010 yil mart oyida Iqtisodiy
hamkorlik va rivojlanish tashkiloti doirasida Korrupsiyaga qarshi kurashning
Istanbul rejasiga (2003 yil 10 sentyabr) qo‘shildik. Bundan tashqari, so‘nggi
yillarda korrupsiyaga qarshi kurashning huquqiy mexanizmlarini
takomillashtirishga qaratilgan Byudjet va Bojxona kodekslari (yangi tahrirda),
«Huquqbuzarliklar profilaktikasi to‘g‘risida»gi, «Ijtimoiy sheriklik to‘g‘risida»gi,
«Davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari faoliyatining ochiqligi to‘g‘risida»gi,
«Tezkor-qidiruv faoliyati to‘g‘risida»gi, «Elektron hukumat to‘g‘risida»gi, «Ichki
ishlar organlari to‘g‘risida»gi qonunlar qabul qilindi. Bularningbari tom
ma’nodadavlatimiztinchliginivaxalqfarovonligininghuquqiygarovidir.
2017 yil 4 yanvar kuni Prezidentimiz SH.Mirziyoev tashabbusi bilan qabul
qilingan “Korrupsiyaga qarshi kurashish to‘g‘risida”gi Qonun keng jamoatchilik
tomonidan katta quvonch bilan kutib olindi. Sababi, bundan oldin aynan
Korrupsiya va unga qarshi kurash sohasidagi amaliy chora-tadbirlar mazmun-
mohiyatini tubdan yoritib beruvchi va davlat organlarining umumiy holatda vazifa
va majburiyatlarini uzviy holatda belgilovchi normativ-xuquqiy hujjat mavjud
emas edi. Qonun ijtimoiy-adolat ruhida tuzilgan bo‘lib, islohotlar samaradorligi va
natijadorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatayotgan omillarni o‘rganib, xalqaro amaliyot
bilan taqqoslash va uni odamlarimiz, ayniqsa, joylardagi tadbirkorlar, jamoatchilik
tashkilotlari bilan keng muhokama qilish asosida ishlab chiqildi. SHuningdek,
jamiyatda korrupsiyaga qarshi kurash bo‘yicha barcha huquqni muhofaza qiluvchi
idoralar, davlat hokimiyat iorganlari qolaversa har bir fuqaro mas’ul ekanligini
chuqur izohlaydi.
O‘zbekiston Respublikasining Qonuni Korrupsiyaga qarshi kurashish
to‘g‘risida
Oliy Majlis Qonunchilik palatasi tomonidan 2016 yil 24 noyabrda qabul qilingan.
6

Oliy Majlis Senati tomonidan 2016 yil 13 dekabrda ma’qullangan.
Prezident tomonidan:2017 yil 3 yanvarda imzolangan. № O‘RQ – 419.
Matbuotda 2017 yil 4 yanvarda e’lon qilingan.
3-modda. Asosiy tushunchalar
Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qo‘llaniladi:
korrupsiya — shaxsning o‘z mansab yoki xizmat mavqeidan shaxsiy manfaatlarini
yoxud o‘zga shaxslarning manfaatlarini ko‘zlab moddiy yoki nomoddiy naf olish
maqsadida qonunga xilof ravishda foydalanishi, xuddi shuningdek bunday nafni
qonunga xilof ravishda taqdim etish;
korrupsiyaga oid huquqbuzarlik — korrupsiya alomatlariga ega bo‘lgan, sodir
etilganligi uchun qonun hujjatlarida javobgarlik nazarda tutilgan qilmish;
manfaatlar to‘qnashuvi — shaxsiy (bevosita yoki bilvosita) manfaatdorlik
shaxsning mansab yoki xizmat majburiyatlarini lozim darajada bajarishiga ta’sir
ko‘rsatayotgan yoxud ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan hamda shaxsiy
manfaatdorlik bilan fuqarolarning, tashkilotlarning, jamiyatning yoki davlatning
huquqlari va qonuniy manfaatlari o‘rtasida qarama-qarshilik yuzaga kelayotgan
yoki yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan vaziyat.
7-modda. Korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha faoliyatni amalga oshiruvchi
davlat organlari
Korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha faoliyatni bevosita amalga oshiruvchi
davlat organlari quyidagilardan iborat:
O‘zbekistonRespublikasi Bosh prokuraturasi;
O‘zbekistonRespublikasi Milliy xavfsizlik xizmati;
O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi;
7

O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi;
O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Soliq, valyutaga oid
jinoyatlarga va jinoiy daromadlarni legallashtirishga qarshi kurashish
departamenti.
Korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha faoliyatni qonun hujjatlariga muvofiq
boshqa davlat organlari ham amalga oshiradi.
18-modda. Ta’lim muassasalarida korrupsiyaga qarshi kurashish sohasidagi
huquqiy ta’lim va tarbiya
Ta’lim muassasalarida korrupsiyaga qarshi kurashish sohasidagi huquqiy
ta’lim va tarbiya belgilangan davlat ta’lim standartlariga muvofiq amalga
oshiriladi.
Davlat ta’limni boshqarish organlari va ta’lim muassasalari korrupsiyaga
qarshi kurashish sohasidagi davlat siyosatining asosiy yo‘nalishlarini inobatga
olgan holda ta’lim muassasalarida huquqiy ta’lim va tarbiyaga, mutaxassislarni
kasbiy tayyorlashning sifatini oshirishga, ta’lim dasturlarini doimiy ravishda
takomillashtirib borishga qaratilgan chora-tadbirlarni ishlab chiqadi.
14-modda. Fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish organlarining, nodavlat notijorat
tashkilotlarining va fuqarolarning korrupsiyaga qarshi kurashishda ishtirok etishi
Fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari va
fuqarolar;
Korrupsiyaga qarshi kurashish sohasidagi davlat dasturlarini va boshqa dasturlarni
ishlab chiqish hamda amalga oshirishda ishtirok etishi;
Aholining huquqiy ongi va huquqiy madaniyatini yuksaltirishda, jamiyatda
korrupsiyaga nisbatan murosasiz munosabatni shakllantirishda ishtirok etishi;
Korrupsiyaga qarshi kurashish to‘g‘risidagi qonun hujjatlarining ijro etilishi
ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshirishi;
8

21-modda.Manfaatlar to‘qnashuvining oldini olish va uni bartaraf etishga
doir chora-tadbirlar
Davlat organlarining xodimlari mansab yoki xizmat majburiyatlarini bajarish
chog‘ida manfaatlar to‘qnashuviga olib keladigan yoki olib kelishi mumkin
bo‘lgan shaxsiy manfaatdorlikka yo‘l qo‘ymasligi kerak.
Manfaatlar to‘qnashuvi yuzaga kelgan taqdirda, davlat organlarining
xodimlari o‘zining bevosita rahbarini darhol xabardor qilishi kerak. Manfaatlar
to‘qnashuvi mavjudligi to‘g‘risida ma’lumotlar olgan rahbar bu to‘qnashuvning
oldini olish yoki uni bartaraf etish yuzasidan o‘z vaqtida choralar ko‘rishi shart.
Davlat organlarining maxsus bo‘linmalari yoki odob komissiyalari
manfaatlar to‘qnashuvini hal etish qoidalariga rioya etilishi yuzasidan monitoringni
amalga oshiradi.
Davlat organlarining manfaatlar to‘qnashuvining oldini olish yoki uni
bartaraf etish talablari buzilishiga yo‘l qo‘ygan xodimlari, shuningdek ularning
rahbarlari qonun hujjatlariga muvofiq javobgar bo‘ladi
Ahamiyatli tomoni, Qonun barcha davlat organlari va jamoat birlashmalari
o‘zaro bahamjihatlikda faoliyat yuritishi lozimligini, shaxslarni birlashtirish, o‘zini
o‘zi boshqarish organlari, jamoat tashkilotlari, ommaviy axborot vositalarining
davlat idoralari bilan birgalikda ish olib borishi va huquqiy targ‘ibot
samaradorligini kuchaytirishni taqazo etmoqda. CHunki faqat kuchli fuqarolik
jamiyati barpo qilib va astoydil kurashibgina korrupsiyaning oldini olishga
erishishimiz mumkinligi yana bir karra eslatildi.
Huquqiy ong va huquqiy madaniyatni yuksaltirish Qonunda alohida bob bilan
belgilandi va mazkur illatga qarshi kurashish sohasida faqat ayrim davlat idoralari
emas, balki har bir fuqaro faol ishtirok etishi lozimligi va o‘zini bu borada mas’ul
ekanini his etib harakat qilishi darkorligi ko‘zda tutildi. Binobarin fuqarolar o‘zini
o‘zi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari va fuqarolarning
9

korrupsiyaga qarshi kurashishda ishtirok etishi tartibga solingan. Unga ko‘ra,
o‘zini o‘zi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari va fuqarolar
korrupsiyaga qarshi kurashish sohasidagi davlat dasturlarini va boshqa dasturlarni
ishlab chiqish hamda amalga oshirishda ishtirok etadi, aholining huquqiy ongi va
huquqiy madaniyatini yuksaltirishda, jamiyatda korrupsiyaga nisbatan murosasiz
munosabatni shakllantirishda qatnashadi. SHuningdek, ular bu borada jamoatchilik
nazoratini amalga oshirishi, korrupsiyaga qarshi kurashish to‘g‘risidagi qonun
hujjatlarini takomillashtirish yuzasidan takliflar kiritishi hamda davlat organlari va
boshqa tashkilotlar bilan hamkorlik qilishi mumkin.
Xususan, buyuk bobomiz Amir Temurning “Temur tuzuklarida” ham amaldorlar
xalqdan o‘lpon(soliq) yig‘ishda ham, “Ipak yo‘li” dan o‘tayotgan savdogarlar
karvonlaridan olinadigan yig‘imlarni olishda adoltli va insof bilan yondoshishlari
bel-gilab qo‘yilgan. O‘z davrining mutafakkirlari bo‘lmish A.Navoiy, Mirzo Ul-
ug‘bek, Ahmad Donishlarning asarlarida ham amaldorlar tomonidan oddiy xalqni
ishonchini suistemol qilish holatlari qattiq tanqid ostiga olingan. O‘zbekistonning
Birinchi Prezidenti I.Karimov mazkur turdagi jinoyatni shunday: “Jinoyatning
yopiq va eng qabih turi bor. Bu korrupsiya va poraxo‘rlik. Bu illat nafaqat
islohotlar yo‘liga jiddiy to‘siq, balki o‘tish davrida belgilangan maqsadlarga
erishishga bevosita tahdid tug‘diradi” deb ta’riflab, bu jinoyatchilikning oldini
olish bo‘yicha bir qator tavsiyalar bergan edi. Davlatimiz rahbari
Sh.M.Mirziyoyev Oliy Majlis palatalrining qo‘shma majlisidagi “Erkin va farovon,
demokratik O‘zbekiston davlatini mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz
”mavzusidagi ma’ruzasida: “Jamiyatimizda korrupsiya, turli jinoyatlarni so-dir
etish va boshqa huquqbuzarlik holatlariga qarshi kurashish, ularga yo‘l qo‘ymaslik,
jinoyatga jazo, albatta, muqarrar ekani to‘g‘risidagi qonun talablarini amalda
ta’minlash bo‘yicha qat’iy choralar ko‘rishimiz zarur” deb ta’kidladi.
10

1.2. Korrupsiyaning shakllari.
BMTning ma’lumotnoma-hujjatida (1995): Korrupsiya – shaxsiy manfaatlar
yo‘lida foyda olish uchun davlat hokimiyatini suiiste’mol qilish.
Korrupsiya - barcha davlatlar uchun xarakterli hodisa. Korrusiyaga qarshi kurash
bo’yicha xalqaro huquq manbalari:
Korrupsiyaga qarshi kurash to‘g‘risida Amerika davlatlari konvensiyasi (1996)
Jinoyatchilikka qarshi kurashda MDHga a’zo davlatlarning hamkorligi to‘g‘risida
bitim (1998
Korrupsiya uchun jinoiy javobgarlik to’g’risida konvensiya (Yevropa Kengashi,
1999)
Korrupsiya uchun jinoiy javobgarlik to’g’risida konvensiya (Afrika Ittifoqi, 2003)
Korrupsiyaga qarshi kurash bo’yicha BMT konvensiyasi (2003)
Korrupsiyaga qarshi kurash bo’yicha BMT konvensiyasi(BMT Bosh
Assambleyasi, 58/4-sonli qaror, 2003 yil 31 oktyabr)
Preambula 8 ta bob, 71 ta moddadan iborat. Preambula (fr. preambue – so’z
boshi, muqaddima) – huquqiy hujjatlar, deklarasiya, konvensiya va boshqa xalqaro
shartnomalarni tayyorlashda so’zboshi sifatida asosiy maqsadni belgilash qismi.
Konvensiya 2005 yilning 14 dekabrida kuchga kirgan. Uni 158 ta davlat
ratifikasiya qilgan.
BMT Bosh kotiblari korrupsiya haqida: Kofi Annan “Korrupsiya – bu
jamiyatni turli yo’llar bilan iskanjaga oladigan dahshatli illatdir.” Antoni
guterrrish “Korrupsiya – bu ijtimoiy taraqqiyotni izdan chiqaruvchi, tengsizlik va
adolatsizlikni yuzaga keltiruvchi, barcha mamlakatni buzuvchi kasallikdir.”
11

Mamlakatimizda “Korrupsiyaga qarshi kurash to‘g‘risida”gi O‘zbekiston
Respublikasi qonuni qonunchilik palatasi tomonidan 2016 yil 24 noyabrda qabul
qilinib, Senat tomonidan 2016 yil 13 dekabrda ma’qullangan. Prezident tomonidan
2017 yil 3 yanvarda tasdiqlanib, 4 yanvardan kuchga kirdi. Qonun 34 moddadan
iborat. Ushbu qonunning 4-moddasida korrupsiyaga qarshi kurashishning asosiy
prinsiplari, ya’ni:
Korrupsiyaga qarshi kurashishning asosiy prinsiplari quyidagilardan iborat:
qonuniylik;
fuqarolar huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarining ustuvorligi;
ochiqlik va shaffoflik;
tizimlilik;
davlat va fuqarolik jamiyatining hamkorligi;
korrupsiyaning oldini olishga doir chora-tadbirlar ustuvorligi;
javobgarlikning muqarrarligi.
Qonunning 5-moddada esa korrupsiyaga qarshi kurashish sohasidagi davlat
siyosatininga sosiy yo‘nalishlari berilgan.
Korrupsiyaga qarshi kurashish sohasidagi davlat siyosatining asosiy yo‘nalishlari
quyidagilardan iborat:
aholining huquqiy ongi va huquqiy madaniyatini yuksaltirish, jamiyatda
korrupsiyaga nisbatan murosasiz munosabatni shakllantirish;
davlat va jamiyat hayotining barcha sohalarida korrupsiyaning oldini olishga doir
chora-tadbirlarni amalga oshirish;
korrupsiyaga oid huquqbuzarliklarni o‘z vaqtida aniqlash, ularga chek qo‘yish,
ularning oqibatlarini, ularga imkon beruvchi sabablar va shart-sharoitlarni bartaraf
12

etish, korrupsiyaga oid huquqbuzarliklarni sodir etganlik uchun javobgarlikning
muqarrarligi prinsipini ta’minlash.
BMTning Korrupsiyaga qarshi kurashish konvensiyasiga a’zo davlat sifatida
mamlakatimizda korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha xalqaro majburiyatlarini
bajarish maqsadida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilib kelinmoqda. Ta’kidlash
joizki, so‘ngi yillarda bu borada milliy qonunchiligimizda mukammal huquqiy
baza shakllantirildi.
Korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha faoliyatni amalga oshiruvchi davlat
organlari Porkuratura, Milliy xavfsizlik xizmati, Adliya, Ichki ishlar,
SVOJJDLQKD, Dalat bojxona xizmati hamda OAVlari va fuqarolik institutlari
o‘rtasida hamkorlikni ta’minlash bu boradagi asosiy vazifalardan hisoblanadi.
O‘zbekiston Respublikasining “Korrupsiyaga qarshi kurashish to‘g‘risida”gi
qonuni davlat organlari faoliyatining ochiqligini va hisobdorligini ta’minlash,
davlat boshqaruvi tizimining samaradorligini oshirish, davlat organlari, mansabdor
shaxslarning o‘z zimmasiga yuklatilgan vazifalarni bajarishi yuzasidan
mas’uliyatini kuchaytirishga, korrupsiyaga qarshi kurashish sohasida parlament va
jamoatchilik nazoratini amalga oshirish maqsadlariga xizmat qilmoqda.
Qonunda korrupsiya, korrupsiyaga oid huquqbuzarlik, manfaatlar to‘qnashuvi kabi
iboralarning mazmuni huquqiy jihatdan mustahkamlab qo‘yildi.
Qonun asosida davlatimiz rahbari SHavkat Mirziyoevning joriy yil 2 fevraldagi
«Korrupsiyaga qarshi kurashish to‘g‘risida»gi O‘zbekiston Respublikasi
Qonunining qoidalarini amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi qarori qabul
qilindi. Mazkur hujjatlar o‘z mazmun mohiyati, maqsadi bilan mamlakatimizda
korrupsiyaga qarshi kurashning yangi bosqichini boshlab berdi.
Prezidentimizning 2017 yil 7 fevraldagi «O‘zbekiston Respublikasini yanada
rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasi to‘g‘risida»gi farmoni bilan
tasdiqlangan 2017-2021 yillarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning
13

beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasini Xalq bilan muloqot va
inson manfaatlari yilida amalga oshirishga oid davlat dasturida ham korrupsiyaga
qarshi kurashishning tashkiliy-huquqiy mexanizmlarini takomillashtirish va
korrupsiyaga qarshi kurashish samaradorligini oshirish bo‘yicha tadbirlar
belgilanganligi alohida qayd etildi.
Qonun normalarini hayotga tatbiq etish maqsadida yuqorida ko‘rsatilgan
Prezidentimiz qarori bilan 2017-2018 yillarga mo‘ljallangan korrupsiyaga qarshi
kurashish bo‘yicha davlat dasturi, Korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha
respublika idoralararo komissiyasi tarkibi tasdiqlandi.
Davlat dasturi 51 banddan iborat chora-tadbirlarni qamrab olgan. Unda
korrupsiyaga bevosita yoki bilvosita qarshi qaratilgan, uning tizimli sabablari va
sharoitlarini oldini olishga yo‘naltirilgan 10 qonun, qator qonunosti hujjatlari,
chora-tadbirlar rejalari loyihalarini ishlab chiqish va qabul qilish, turkum targ‘ibot
tadbirlarini amalga oshirish ko‘zda tutilgan.
Huquqni muhofaza qiluvchi organlar va ularning hududiy boshqarmalarida davlat
va jamiyat hayotining barcha sohalarida korrupsiyaning oldini olishga doir chora-
tadbirlarni amalga oshirish hamda korrupsiyaga oid xuquqbuzarliklarni o‘z vaqtida
aniqlash, ularga chek qo‘yish, ularning oqibatlarini, ularga imkon beruvchi
sabablar va shart-sharoitlarni bartaraf etish borasida muayyan ishlar amalga
oshirilmoqda.
Qonundan ko‘zlangan maqsad korrupsiyaga qarshi kurashish sohasidagi
munosabatlarni tartibga solishdan iboratdir. Hujjatda “korrupsiya”, “korrupsion
huquqbuzarlik”, va “manfaatlar mojarosi” kabi tushunchalarga izoh berilgan.
Qonun hujjatida korrupsiyaga qarshi kurashishning asosiy tamoyillari sifatida:
- qonuniylik;
- fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari ustuvorligi;
14

- ochiqlik, shaffoflik va tizimlilik;
- davlat va fuqarolik jamiyatining o‘zaro hamkorligi;
- korrupsiyadan ogohlantirish va javobgarlikning muqarrarligi bo‘yicha choralar
ustuvorligi keltirib o‘tilgan.
Shu munosabat bilan Korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha Respublika
idoralararo komissiyasi tomonidan “Korrupsiyasiz ta’lim” deb nomlangan rangli,
o‘quv ko‘rgazma nashr etilib, respublikamizdagi barcha ta’lim muassasalariga
etkazildi. Jumladan, bizning viloyat o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari
ham mazkur ko‘rgazma bilan ta’minlandi. Bundan ko‘zlangan asosiy maqsad:
- yosh avlodning huquqiy savodxonligi va huquqiy madaniyatini oshirish,
jamiyatda korrupsiyaga nisbatan murosasiz munosabatni shakllantirish;
- davlat va jamiyat hayotining barcha sohalarida korrupsiyadan ogohlantirish
bo‘yicha choralarni amalga oshirish;
- korrupsion huquqbuzarliklarni o‘z vaqtida aniqlash, ular oqibatlari va keltirib
chiqargan sharoitlarni bartaraf etish hamda korrupsion huquqbuzarliklar sodir
etilgani uchun muqarrar jazolash tamoyilini tatbiq etishdan iboratdir.
Ta’lim muassasalarida korrupsiyaga qarshi kurashish sohasidagi huquqiy ta’lim va
tarbiya masalalari Qonunning 16-, 17-, 18-moddalarida o‘z ifodasini topgan.
Ta’kidlash joizki, huquqiy ong va huquqiy madaniyati yuksak bo‘lgan, huquqiy
ta’lim va tarbiya jihatidan etuk bo‘lgan insonlar salbiy illat bo‘lmish korrupsiyaga
yo‘l qo‘ymaydilar.
Bas, shunday ekan, o‘zimizga xulosa qilishimiz, farzandlarimizni halollik, poklik
kabi eng yuksak ideallar ruhida tarbiyalashimiz, korrupsiyaning har qanday
ko‘rinishini bartaraf etish uchun birgalikda kurashishimiz bugunning eng dolzarb
vazifasidir.
15

KORRUPSIYA – jamiyat taraqqiyoti, barqarorligi va xavfsizligi uchun ulkan
tahdiddir. Korrupsiya internatsional jinoyat bo‘lib, har bir mamlakat ijtimoiy-
iqtisodiy taraqqiyoti uchun ulkan tahdid, jamiyatning ma’naviy-axloqiy asoslarini
emiruvchi jinoiy-illatdir. Xalqning davlat boshqaruv idoralariga ishonchini
so‘ndiradigan, azaliy ezgu maqsadlar bilan yo‘g‘rilgan islohotlar g‘oyasini
obro‘sizlantiruvchi, qolaversa jamiyat va davlat o‘rtasidagi uzviy aloqani butkul
uzib qo‘yuvchi qora kuchdir.
16

II BOB . Korrupsiya keltirgan ziyonlar
2.1. Ombudsman kelib tushgan murojjatlar
Ta kidlash lozimki, korrupsiya keltiradigan zarar barcha davlatlar uchun tengʼ
sanalib, mazkur illat davlatning turli sohalariga, xususan siyosiy, iqtisodiy,
ijtimoiy, madaniy jabhalarida amalga oshirilayotgan islohotlarga hamda
mamlakatning xalqaro maydondagi imidji va investitsiyaviy jozibadorligiga salbiy
ta sir ko’rsatadi.O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. M. Mirziyoyevning 2020
ʼ
yil 24 yanvar kuni O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisiga
qilgan.Murojaatnomasida ta kidlaganidek, “Jamiyatimizda korrupsiya illati
ʼ
o’zining turli ko’rinishlari bilan taraqqiyotimizga g’ov bo’lmoqda. Bu yovuz
baloning oldini olmasak, haqiqiy ishbilarmonlik va investitsiya muhitini yaratib
bo’lmaydi, umuman, jamiyatning birorta tarmog’i rivojlanmaydi”Korrupsiyaga
qarshi kurashishning ustuvor huquqiy asoslari qator xalqaro huquqiy normalarda
o’z ifodasini topgan bo’lib, ularga quyidagilarni kiritish mumkin:2003 yil 31
oktyabrda qabul qilingan BMT ning Korrupsiyaga qarshi Konvensiyasi;2000 yil 15
noyabrda qabul qilingan BMT ning Transmilliy uyushgan jinoyatchilikka qarshi
Konvensiyasi;1999 yil 27 yanvardagi Yevropa Kengashining “Korrupsiya uchun
jinoiy javobgarlik to’g’risida” gi Konvensiyasi;1999 yil 4 noyabrdagi
“Korrupsiyaga uchun fuqarolik huquqiy javobgarlik to’g’risida” gi Konvensiyalari
va boshqalar. O’zbekiston yuqorida ta kidlangan xalqaro normalardan 2008 yilda
ʼ
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Korrupsiyaga qarshi Konvensiyasi,
shuningdek, 2010 yilda Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti doirasida qabul
qilingan Korrupsiyaga qarshi kurash bo’yicha Istanbul Harakat rejasini
ratifikatsiya qilgan.Ta kidlash joizki, mamlakatimizda korrupsiyaga qarshi
ʼ
kurashish hamda ushbu turdagi jinoyatlarni sodir etilishini oldini olishga qaratilgan
kompleks chora-tadbirlar tizimli ravishda amalga oshirilmoqda. davlat va jamiyat
hayotining barcha sohalarida korrupsiya omillarini keltirib chiqarayotgan tizimli
muammolarni bartaraf etishga qaratilgan qator normativ-huquqiy hujjatlar qabul
qilinib, amaliy hayotga tatbiq etilmoqda.Xususan, O’zbekiston Respublikasi
17

Prezidentining 2020 yil 29 iyundagi PF-6013-sonli “O’zbekiston Respublikasida
Korrupsiyaga qarshi kurashish tizimini takomillashtirish bo’yicha qo’shimcha
chora-tadbirlar to’g’risida” gi Farmoni qabul qilinib, mazkur Farmon asosida
korrupsiyaning oldini olish va unga qarshi kurashish sohasidagi davlat siyosatini,
shuningdek, korrupsiyaga oid huquqbuzarliklarning tizimli sabab va shart-
sharoitlarini bartaraf etish hamda korrupsiyaga qarshi kurashish choralarining
samaradorligini oshirishga qaratilgan davlat va boshqa dasturlarni shakllantirish va
amalga oshirish maqsadida Korrupsiyaga qarshi kurash Agentligi tashkil
etildi.Farmon bilan, Agentlikka Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkilotining
Sharqiy Yevropa va Markaziy Osiyo mamlakatlari uchun korrupsiyaga qarshi
kurashish bo’yicha tarmog’ining Istanbul harakatlar dasturi doirasidagi ishlar
hamda ishlab chiqilgan tavsiyalarning amalga oshirilishini ta minlash, BMTningʼ
Korrupsiyaga qarshi konvensiyasi va O’zbekiston Respublikasining korrupsiyaga
qarshi kurashish sohasidagi boshqa xalqaro shartnomalari qoidalarining bajarilishi
bilan bog’liq chora-tadbirlarni amalga oshirish hamda ushbu yo’nalishdagi
faoliyatni muvofiqlashtirish bo’yicha O’zbekiston Respublikasi milliy koordinatori
vazifa va vakolatlari, shuningdek fuqarolik jamiyati institutlari bilan birgalikda
hududlar, iqtisodiyot tarmoqlari va boshqa sohalar kesimida korrupsiyaning
darajasini baholovchi milliy indeks tuzishni tashkillashtirish
yuklatildi.Shuningdek, mazkur Farmon asosida quyidagi chora-tadbirlarni
bosqichma-bosqich amalga oshirish belgilanligi ahamiyatlidir, xususan:2020–2021
yillarda barcha davlat va xo’jalik boshqaruvi organlarida korrupsiyaga qarshi ichki
nazorat tizimi (“komplayens-nazorat”) ni bosqichma-bosqich joriy etish;davlat
hokimiyati va boshqaruvi organlarining korrupsiyaga qarshi kurashish sohasidagi
faoliyati, shuningdek ushbu sohadagi davlat va boshqa dasturlar samaradorligini
monitoring qilish hamda baholash imkonini beruvchi E-Anticor.uz elektron
platformasini joriy etish;
18

korrupsiya holatlari haqida xabardor qilish imkonini beruvchi maxsus mobil
dasturiy ta minotni joriy etish.ʼ
Xorijiy amaliyot tahlili shuni ko’rsatdiki, bozor iqtisodiyoti qonunlarga
asoslangan mamlakatlarda korrupsiyaga qarshi kurashish sohasida davlat va
xususiy sektor ishtirokchilarining xalqaro standartlar, qonun hujjatlari va boshqa
zamonaviy usullarga muvofiq samarali faoliyat yuritishini ta minlovchi muhim
ʼ
vositalardan biri o’z tarkibida korrupsiyaga qarshi kurashish komplayens nazorat
(compliance control) tizimini tashkil etish hisoblanadi.
Korrupsiyaga qarshi komplayens nazorati – davlat va xo’jalik boshqaruvi
organlari, xo’jalik yurituvchi subyektlar faoliyatini korrupsiyaga qarshi kurashish
sohasidagi xalqaro standartlar, qonun va boshqa me yoriy huquqiy hujjatlarga
ʼ
muvofiq tashkil etuvchi, korrupsiya xavf-xatarlari, manfaatlar to’qnashuvini o’z
vaqtida aniqlash va chek qo’yish, qonun buzilishi va korrupsiyaga oid
huquqbuzarliklar haqida xabar berishni o’zida mujassam etgan profilaktik
tizimdir.
Qayd etish lozimki, olib borilayotgan islohotlarni amaliy hayotga tatbiq etish
maqsadida 2020 yil 4 fevralda Oliy Majlisning Inson huquqlari bo’yicha Vakili
(Ombudsman) tomonidan Korrupsiyaga qarshi kurash bo’yicha idoraviy chora-
tadbirlar dasturi tasdiqlangan bo’lib, fuqarolar va yuridik shaxslar vakillari
tomonidan korrupsiya haqida xabar berish mexanizmlari joriy etilganligi
ahamiyatlidir, xususan bugungi kunda:
– Ombudsmanning “10-96” ishonch telefoni va virtual qabulxonasi faoliyat
yuritmoqda;
– fuqarolar va yuridik shaxslar vakillarining korrupsiyaviy holatlar bo’yicha
hamda xodimlarning boshqa qonunga xilof ishlari to’g’risidagi murojaatlari tahlil
qilinib boriladi, ularning natijalari odob-axloq komissiyasi yig’ilishlarida
muhokama qilinadi.
19

– Ombudsman Kotibiyatiga ishga birinchi marta qabul qilinayotgan shaxslar
uchun korrupsiyaga qarshi kurashish maqsadida yo’l-yo’riqlarni tushuntirish,
xizmat vazifasiga qo’yiladigan asosiy majburiyatlar, ta qiqlar, cheklovlar,ʼ
talablar va idoraviy odob-axloq qoidalari mazmun-mohiyati 3 ish kunidan
kechiktirmay tushuntiriladi. – Vakilga korrupsiya bilan bog’liq bo’lgan
murojaatlarga e tibor qaratadigan bo’lsak, 2020 yilning 6 oy davomida
ʼ
“Korrupsiyaga qarshi kurashish to’g’risida”gi O’zbekiston Respublikasi
Qonunining 26-moddasiga muvofiq Ombudsman tomonidan Bosh prokuraturaga
17 ta murojaat yuborilgan (2019 yil – 21 ta). Ushbu murojaatlardan 2 tasi o’z
tasdig’ini topgan.Sohada amalga oshirilayotgan ushbu mazmundagi
islohotlarning natijasi sifatida Transparency International xalqaro nohukumat
tashkiloti tomonidan har yili e lon qilib boriladigan “Korrupsiyani qabul qilish
ʼ
indeksi” da O’zbekiston 180 ta davlat orasida 2017 yilda 157-o’rin, 2018 yilda
esa 158-o’rinni egallagan bo’lsa, 2019 yilda 25 ball bilan 153-o’rinni egallab, 5
pog’onaga ko’tarildi . Bundan tashqari, Jahon odil sudlov loyihasining Huquq
ustuvorligi indeksidagi “Korrupsiyadan holilik” indikatorida O’zbekiston 2019
yilda 0,38 ball bilan 95-o’rinni egallagan bo’lsa, 2020 yil bo’yicha 128 davlat
orasida 0,40 ball bilan 89-o’rinni egallab, 6 pog’onaga ko’tarilganligi
malakatimizda korrupsiyaga qarshi tizimli olib borilayotgan islohotlarning
samarasidir.Mamlakatimizda korrupsiyani oldini olishga qaratilgan chora-
tadbirlar amalga oshirilayotgan bo’lsa-da, huquqni qo’llash amaliyotida
mansabdor shaxslarning korrupsiya bilan bog’liq jinoyatlarni sodir etayotganlik
holatlari hali hamon uchramoqda. Statistik ma lumotlarga ko’ra, 2017–2019
ʼ
yillar davomida 6127 nafar mansabdor shaxsning pora olishi bilan bog’liq jinoiy
javobgarlik masalasi hal qilinganligi, 2019 yilning dastlabki olti oyida jami 661
nafar turli toifadagi mansabdor shaxslarga nisbatan korrupsiya bilan bog’liq 590
ta jinoyat ishlari qo’zg’atilganligi, korrupsiyaga qo’l urgan va jinoyati fosh
qilingan mansabdor shaxslarning 25 nafari respublika, 36 nafari viloyat va 476
nafari tuman-shahar miqyosidagi vazirliklar, idoralar hamda korxona va
tashkilotlarda ishlab kelganligi, korrupsiya jinoyatlarining asosan tibbiyot, ta lim,
ʼ
20

davlat xizmati ko’rsatish, xususan tadbirkorlik subyektlari faoliyatiga litsenziya va
ruhsat berish bilan bog’liq sohalarda hali hamon kamaymayotganligi
tashvishlidir.
Xorijiy davlatlar tajribasiga nazar tashlaydigan bo’lsak, ko’plab davlatlarda,
xususan Singapur, Buyuk Britaniya, Germaniya, AQSH kabi rivojlangan
mamlakatlarda “Davlat xizmati to’g’risida” gi, “Davlat xizmatida jamoatchilik
nazorati to’g’risida” gi Qonunlar hamda davlat xizmatchilari, mansabdor
shaxslar, shuningdek sudyalarning xatti-harakat me yorlarini tartibga soluvchiʼ
Axloq kodekslari mavjud ekanligini ko’rishimiz mumkin.
E tiborli jihat shundaki, mazkur normalar bilan davlat xizmatchilarining
ʼ
olishi mumkin bo’lgan sovg’a yoki hadyalarning aniq miqdori ham belgilab
qo’yilgan. Masalan, AQSH da ushbu miqdor 20 AQSH dollarini, Fransiyada 35
yevro, Buyuk Britaniyada 140 funt, Rossiyada 3000 rubl etib belgilangan,
Kanadada esa mansabdor shaxslarning pul ko’rinishidagi sovg’alar qabul qilishi
qat iyan taqiqlanadi, Singapurda davlat boshqaruvida faoliyat ko’rsatuvchi
ʼ
mansabdor shaxslarning gonorar, zaym, qimmatli qog’ozlar kabi to’lovlarni olishi
ta qiqlangan
ʼ
Shuni alohida ta kidlab o’tish joizki, O’zbekiston Respublikasi Adliya
ʼ
vazirligi tomonidan yuqoridagi xorij tajribasi vazirlik tizimida joriy qilingan
bo’lib, unga ko’ra xodimlarning fuqarolar, boshqa tashkilotlar xodimlari,
jumladan turli joylar va xorijiy mamlakatlarga uyushtiriladigan xizmat safarlari
davomida sovg’alar olishi taqiqlandi. Xorijiy safarlar davomida olingan
sovg’alar, vazirlikka o’tkaziladigan tartib joriy qilindi.
Bundan tashqari, bugungi kunda ilg’or xorijiy davlatlarning korrupsiyaga
qarshi samarali kurash olib borish jarayonida qo’llayotgan usullaridan biri bu
davlat xizmatchilarining mol-mulki, daromadlari hamda katta hajmdagi
harajatlarini deklaratsiya qilishning majburiy etib belgilanganligidir. Bundan
ko’zlangan asosiy maqsad mansabdor shaxslarning noqonuniy daromad olishni
oldini olish va manfaatlar to’qnashuvini bartaraf etishdan iboratdir. Davlat
xizmatida ushbu usul bugungi kunda 150 dan ortiq mamlakatda qo’llanilmoqda
21

Ta kidlash joizki, davlat xizmatchilarining mulkiy deklaratsiya tizimiʼ
korrupsiyaning oldini olish, noqonuniy boyish va manfaatlar to’qnashuvini
aniqlashning qudratli vositasidir. Jahon banki ma lumotlariga ko’ra, Yevropa
ʼ
xavfsizlik va hamkorlik tashkilotiga a zo mamlakatlarning aksariyatida aktivlarni
ʼ
deklaratsiyalashning keng jamoatchilik uchun oshkora tizimi yo’lga qo’yilgan.
Korrupsiyaga qarshi amaldagi xalqaro standartlar, jumladan, BMTning
Korrupsiyaga qarshi konvensiyasi va boshqa qator huquqiy hujjatlarda davlat
xizmatchilari tomonidan aktivlarning e lon qilinishi korrupsiyaga qarshi samarali
ʼ
vosita ekani e tirof etilgan.
ʼ
Bu borada Daniya tajribasiga ko’ra, 2002 yilda qabul qilingan “Korrupsiya
to’g’risida” gi Daniya Qonuni korrupsiyaning oldini olish chora-tadbirlarining
ustuvorligini belgilovchi, ta sirchan ogohlantiruvchi xususiyatga ega bo’lgan
ʼ
asosiy normativ-huquqiy hujjatdir. Xususan, ushbu qonunning qoidalari Daniya
hukumati vakillarini har yili o’z mol-mulki va shaxsiy daromadlari to’g’risidagi
ma lumotlarni nashr etishga, xorijiy kompaniyalarda aksiyalarga ega bo’lishni
ʼ
taqiqlashga majbur qiladi, bu ularning boshqaruv faoliyatining oshkoraligi va
shaffofligini, korrupsion holatlarini oldini olishga yordam beradi.
Korrupsiyani oldini olishning muhim omili shundaki, mamlakatda davlat
xizmatchilari yuqori darajadagi ijtimoiy muhofazaga ega: ular bepul tibbiy xizmat
va ta lim olish huquqiga va ijtimoiy kafolatlarga tayanishlari mumkin, bu esa
ʼ
korrupsion harakatlar ehtimolini sezilarli darajada kamaytiradi.
Bundan tashqari, Finlyandiyada Moliya vazirligi davlat xizmatchilari
axloqining asosiy muvofiqlashtiruvchi organi hisoblanishi bilan xarakterlidir.
Moliya vazirligi hukumat amaldorlari uchun imtiyozlar va sovg’alarni berish va
olish tartibini belgilaydi, shuningdek davlat xizmatchilari daromadlarini tekshirish
vakolatiga ham ega. Finlyandiya milliy taftish byurosi (NAOF) esa mamlakatda
korrupsiyani oldini olish maqsadida yilda ikki marotaba markaziy hukumat
moliyasini tekshiradi, soliq siyosatini nazorat qiladi va siyosiy partiyalar va saylov
kompaniyasini moliyalashtirishni nazorat qiladi.
22

Yuqoridagi tahlillar, korrupsiyaga qarshi kurashish hamda mazkur turdagi
jinoyatlarni oldini olish borasida mamlakatimizda quyidagi chora-tadbirlarni
amalga oshirish lozimligini ko’rsatmoqda:
birinchidan, “Davlat xizmati to’g’risida” gi Qonun loyihasi ishlab chiqilib,
muhokama qilinayotgan bo’lsa-da, hali hamon mazkur Qonun qabul qilinganicha
yo’q. Shu sababdan “Davlat xizmati to’g’risida” gi O’zbekiston Respublikasi
Qonunini, shuningdek davlat xizmatchilarining Axloq kodeksini qabul qilish,
mazkur normalarda davlat xizmatchilarining o’z faoliyatini olib borish jarayonida
amal qilishi lozim bo’lgan hamda korrupsiyani vujudga kelishiga imkon yaratib
beruvchi sabab va shart-sharoitlarni oldini olishga qaratilgan me yorlar aksʼ
ettirilishi maqsadga muvofiqdir;
ikkinchidan, xalqaro va ilg’or xorijiy davlatlar tajribasini chuqur o’rgangan
holda davlat xizmatchilarining mol-mulki, daromadlari hamda katta hajmdagi
harajatlarini deklaratsiya qilishni tartibga soluvchi normalarni milliy qonunchilik
tizimiga implemenetatsiya qilish maqsadga muvofiqdir. Bu esa o’z navbatida
mansabdor shaxslarning mol-mulkidagi o’zgarishlarni muntazam ravishda
kuzatish imkoniniyatini beradi, deklaratsiyalarning ommaviyligi, ya ni
ʼ
jamoatchilik uchun ochiqligi esa ularning korrupsiyaga qarshi kurashishdagi
ahamiyatini yana-da oshirishi shubhasizdir. «O’zbekistonda korrupsiyaga qarshi
kurashish chora-tadbirlarni takomillashtirish» mavzusida turkum tadbirlar
o’tkazilmoqda
2.2. O’zbekistonda amalga oshirilayotgan islohotlar
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 29 iyundagi «O’zbekiston
Respublikasida korrupsiyaga qarshi kurashish tizimini takomillashtirish bo’yicha
qo’shimcha chora-tadbirlar to’g’risida»gi PF–6013-sonli Farmoni ijrosi doirasida
Bosh prokuratura Akademiyasi tomonidan xalqaro hamkorlar ko’magida
«O’zbekistonda korrupsiyaga qarshi kurashish chora-tadbirlarni takomillashtirish»
mavzusidagi turkum tadbirlar o’tkazilmoqda.
23

2020 yil 21 iyul kuni “Korrupsiyaga karshi kurashishda huquqni muhofaza
qilish faoliyati samaradorligini oshirish” mavzusidagi onlayn xalqaro veb-
konferensiya o’tkazildi. Tadbirda Bosh prokuratura rahbariyati va xodimlari,
IHTT, Yevropa Kengashining Iqtisodiy jinoyatchilikka qarshi kurashish va
hamkorlik qilish boshqarmasi, BMT NJQB, Aktivlarni qaytarish bo’yicha xalqaro
markazi (ICAR), “Mintaqaviy muloqot” XNNT, Moldova, Ruminiya, Sloveniya,
Ukrainalik ekspertlar hamda 20 dan ortiq xalqaro va xorijiy tashkilotlar, ilmiy va
ta’lim muassasa va idoralarining vakillari ishtirok etdilar. Konferensiya doirasida
korrupsiyaga qarshi kurashish borasida huquqni muhofaza qilish faoliyatini
muvofiqlashtirish, vakolatli organlar maqsad va vazifalarini takomillashtirish,
korrupsiyaviy qilmishlarni kriminallashtirish, korruptsiyaviy jinoyatlarni
aniqlashda yangi usul va vositalarni qo’llash, yetkazilgan zararni to’la qoplash,
korruptsiyaga qarshi kurashish borasidagi xalqaro normalarni milliy
qonunchilikka implementatsiya qilish, jinoiy yo’llar bilan topilgan mablag’ va
aktivlarni musodara etish borasidagi xorijiy davlatlar yondashuvi va boshqa
masalalar muhokama etildi.Tabirda so’zga chiqqan Yevropa Kengashining
Iqtisodiy jinoyatchilikka qarshi kurashish va hamkorlik qilish boshqarmasi
boshlig’i – Mustafa Ferati, Yevropa Kengashining Iqtisodiy jinoyatchilikka qarshi
kurashish va xamkorlik qilish bo’limi boshlig’i – Yelena Jolik, Ruminiya Milliy
korrupsiyaga qarshi direktoratining (DNA) Prokuror xizmati maslahatchisi –
Anka Yurma, “Mintaqaviy muloqot” XNNT huquqiy maslahatchisi, Sloveniya
Korruptsiyaga qarshi kurashish komissiyasi sobiq raxbari – Goran Klimenchich,
Moldova Respublikasi Hukumatining Jinoiy daromadlarni legallashtirishning
oldini olish va kurashish Ofisi boshlig’i – Oksana Giska va boshqalar
korrupsiyaga qarshi kurashish borasidagi xalqaro normalarni milliy
qonunchilikka implementatsiya qilish, jinoiy yo’llar bilan topilgan mablag’ va
aktivlarni musodara etish bilan bog’liq muammolar va ularning yechimlari bilan
fikr almashib, O’zbekistonda ushbu sohada eng ilg’or xorijiy amaliyotni tatbiq
etish borasida amaliy yordam ko’rsatishga tayyor ekanliklarini bildirdilar.
O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tomonidan 2017–2021
24

yillarda mamlakatda korrupsiyaga qarshi kurashish va uning oldini olish bo’yicha
turli sohalarda amalga oshirilgan 10 ta eng muhim islohotlar tahlil qilindi.
1. Parlamentda Korrupsiyaga qarshi kurashish bo’yicha maxsus qo’mitalar
tashkil etildi.
Oliy Majlis Qonunchilik palatasi va Senatida korrupsiyaga qarshi kurashish
bo’yicha maxsus qo’mitalar hamda davlat siyosatini yurituvchi mustaqil tuzilma –
Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi tashkil etildi. Bu esa korrutspiyaning
oldini olish va unga qarshi kurashish masalasi parlamentning doimiy nazoratida
bo’lishiga xizmat qilmoqda.
Davlat xizmatlarini ko’rsatish tizimi isloh qilindi.
Barcha hududlarda jami 207 ta davlat xizmatlari markazlari va ularning olis
hududlardagi 129 ta filiallari faoliyati yo’lga qo’yildi. Xizmat turlari 157 taga
yetkazilib, 70 dan ziyod davlat xizmatlaridan foydalanish tartibi soddalashtirildi.
Davlat xizmatlarni ko’rsatish muddati va talab etiladigan hujjatlar soni o’rtacha 2
baravarga qisqartirildi.
Korrupsiyaviy omillarni keltirib chiqaruvchi ortiqcha byurokratik
to’siqlar bartaraf etildi.
Xorijga chiqish ruxsatnoma stikeri bekor qilindi, Toshkent shahri va Toshkent
viloyatida doimiy propiska qilish tartibi isloh qilindi. Fuqarolardan 30 ga yaqin
turdagi ma’lumotnomalarni talab qilish taqiqlandi. Valyuta bozori to’liq
erkinlashtirildi.
Yer uchastkalarini faqatgina onlayn auksion orqali sotib olish tartibi
belgilandi.
Avtomashinalar uchun maxsus avtoraqamlarni onlayn-aksion orqali sotish
yo’lga qo’yildi.
25

Xulosa
Xulosa qilib aytganda, Korrupsiya muammosiga qarshi kurashishda huquqiy
savodxonlik, odamlarni halol mehnat qilishga undash, yoshlarda o‘z bilimi, kuch-
g‘ayrati va ijodiy qobiliyati bilan yuksak marralarga erishish hissini tarbiyalash,
barcha bo‘g‘indagi davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari xodimlarida,
fuqarolarda korrupsiyaga nisbatan toqatsizlik madaniyatini shakllantirishning
ahamiyati juda katta. Shu jihatdan “Korrupsiyaga qarshi kurashish to‘g‘risida”gi
Qonun fuqarolar huquq va erkinliklari himoya qilinishini ta’minlashning
qo‘shimcha huquqiy kafolatlarini yaratadi, jamiyatdagi siyosiy-iqtisodiy va
ijtimoiy tizim salohiyatini yuksaltirib eng muhimi, xalqimizning davlatga bo‘lgan
ishonchini mustahkamlaydi. “Korrupsiya” so‘zining lug‘aviy ma’nosi (lotin tilidan
olingan) Sindirmoq, zarar yetkazmoq, buzmoq, bekor qilmoq. Rim huquqiga ko‘ra,
yagona predmet bo‘yicha majburiyat munosabatlari tomonlaridan biridagi bir
necha ishtirokchilar tushuniladi. Hozirgi kunda “korrupsiya” lotincha “corruptio”,
ya’ni “buzish, sotib olish, pora evaziga og‘dirish” degan ma’noni anglatadi.
Korrupsiya albatta bugun paydo bo‘lgan illat emas, u qadimdan buyon mavjud
bo‘lib kelmoqda. Qadimgi yunon faylasufi Aristotel shunday degan: “Har
qanday davlat tizimida – qonunlar va boshqa farmoyishlar orqali ishni shunday
tashkil qilish kerakki, unda mansabdor shaxs-larni noqonuniy yo‘l bilan boyishiga
yo‘l qo‘ymaslik lozim.” G‘arb mutafakkirlaridan biri Sharl Mon-teskye
korrupsiyani quyidagicha talqin etgan. “Asrlar tajribasidan ma’lumki, har qan-day
hokimiyat vakolatiga ega bo‘lgan shaxs, uni suiiste’mol qilishga moyil bo‘ladi va u
ma’-lum bir maqsadga erishmaguncha shu yo‘nalishda yuradi.” Korrupsion
qilmishlarga oid munosabat Vatanimiz tarixida ham ancha qadimdan mavjud.
26

Foydalanilgan adabiyotlar
1. Prezident Shavkat Mirziyoyevning O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi
qabul qilinganining 26 yilligiga bag‘ishlangan tantanali marosimdagi ma’ruzasi //
https://uza.uz/uz/posts/bilimli-avlod-buyuk-kelazhakning-tadbirkor-khal-farovon-
ayet08-12-2018
2. “Korrupsiyaga qarshi kurashish to‘g‘risida”gi Qonun //
https://lex.uz/docs/3088008
3. “O‘zbekiston Respublikasida korrupsiyaga qarshi kurashish tizimini yanada
takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” PF-5729-sonli Farmoni //
https://lex.uz/docs/4355387
4. “O‘zbekiston Respublikasida korrupsiyaga qarshi kurashish tizimini
takomillashtirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi O‘zbekiston
Respublikasi Prezidentining 2020 yil 29-iyundagi PF-6013-sonli Farmoni //
https://lex.uz/docs/4875784
5. “Korrupsiyaga qarshi murosasiz munosabatda bo‘lish muhitini yaratish, davlat
va jamiyat boshqaruvida korrupsiyaviy omillarni keskin kamaytirish va bunda
jamoatchilik ishtirokini kengaytirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi O‘zbekiston
Respublikasi Prezidentining 2021 yil 6-iyuldagi PF-6257-son Farmoni //
https://lex.uz/docs/5495529
6. Mustafayev, U. U. (2021). TA’LIM BOZORI VA INTELLEKTUAL SOTSIAL
“TOVAR” SIFATI. Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and
social sciences, 1(8), 218-226.
7. Худайбердиева, Г. Х., & Алланазаров, М. М. (2020). Ёшларни ғоявий
тарбиялашнинг усуллари, шакллари ва воситалари. ИННОВАЦИИ В
ПЕДАГОГИКЕ И ПСИХОЛОГИИ, (SI-2№ 1).
27

Korrupsiyaga qarshi kurash mexanizmlari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish