Korxonalarda buxgalteriya hisobini tashkil etish - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	200.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	doc
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Korxonalarda buxgalteriya hisobini tashkil etish

Купить

Korxonalarda b uxgalt eriy a hisobi ni t ashk il et ish.
Reja .

1. Korxonalarda buxgalteriya hisobini tashkil etish tamoyillari.
2. Korxonalarda buxgalteriya hisobini me’yoriy tartibga solish va hisob
siyosati.
3. Buxgalt eriy a hisobidagi islohot lar.

1. Korxonalarda buxgalteriya hisobini tashkil etish tamoyillari.
Bozor iqtisodiyoti sharoitida korxonalarda buxgalteriya hisobini shunday tashkil
etish kerakki, u tejamli bo‘lib, kam mablag‘ sarflangan holda ichki va tashqi
foydalanuvchilarni ko‘proq axborotlar bilan ta’minlasin.
Bozor munosabatlariga o‘tish va davlat mulkini xususiylashtirish xo‘jalik
yuritishning mazmuni, tuzilishi hamda psixologiyasida jiddiy o‘zgarishlarga olib
keladi. Bu o‘z navbatida, buxgalteriya hisobida tub o‘zgarishlarni talab qiladi.
Buxgalteriya hisobi xalqaro biznes tili sifatida davlat qonunlarining bajarilishini
kafolatlashi, tadbirkorlikni rivojlantirishiga, mulkni saqlash va ko‘payishiga xizmat
qilishi, manfaatdor (investorlar, aksiyadorlar, banklar, fondlar, mol yuboruvchilar,
mol oluvchilar, rasmiy organlar va h.k.) lar tomonidan muhim iqtisodiy qarorlarni
qabul qilishda (kapitalini investitsiya qilish, bozorga chiqish, xodimlarni yollash,
soliq siyosati, moliyalash manbalarini qidirib topish, hisoblashishlar va h.k.) zarur
bo‘ladigan to‘liq va ishonarli axborotlarni o‘z vaqtida yetkazib berish kerak.
Buxgalteriya hisobini Korxonalarda hozirgi zamon talabi darajasida tashkil etish
quyidagi kompleks tadbirlar bilan ta’minlanadi:
1.Buxgalteriya hisobini qonuniy tartibga solish va uning me’yoriy bazasiii
shakllantirish bilan;
2.Uslubiy ta’minot (yo‘riknomalar, uslubiy ko‘rsatmalar, sharhlar) bilan;
3. Kadrlarni tayyorlash va qayta tayyorlash bilan;
4.X alqaro professional tashkilotlar bilan hamkorlik qilish yo‘li orqali;
5.Hisobni boshqarish tizimini qaytadan tashkil etish yo‘li bilan.
«Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida»gi Qonunda buxgalteriya hisobini tashkil etish
va yuritishning quyidagi asosiy tamoyillari keltirilgan:
♦ buxgalteriya hisobini ikkiyoqlamali yozuv usulida yuritish;
♦ buxgalteriya hisobining uzluksizligi;
♦ aktiv va passiv operatsiyalarini pulda baholash;

♦ axborotlarning ishonchliligi;
♦ hisoblash;
♦ ehtiyotkorlik;
♦ shakldan iqtisodiy mazmunning ustuvorligi;
♦ Korxonalarfaoliyatining davomiylik tamoyili;
♦ hisobot ko‘rsatkichlarini tahhoslab bo‘lishligi;
♦ moliyaviy hisobotning xolisligi (betarafligi);
♦ o‘rinlilik (joyidaligi);
♦ hisobot davri daromadi va xarajatlarining muvofiqligi;
♦ aktiv va majburiyatlarni haqiqiy baholash.
Qonun korxonalarning ichki buxgalteriya hisobi oldiga quyidagi asosiy talablarni
qo‘yadi: Korxonalar rahbar lari ning q onunchilikka itoat qilishi; moliyaviy hisobotd a
keltirilgan axborotlarga tashqi foydalanuvchilar tomonidan ishonch hosil q ilish
maqsadida auditor tomonidan tasdiq l angandan so‘ng hisobot yilidan keyingi
yilning 1 mayigacha chop etish.
Buxgalteriya hisobi yuritishning tamoyillaridan biri maxfiylik (oshkor qilmaslik)
bo‘lib hisoblanadi . Bunda buxgalteriya hisobi reg i strlari mazmuni bilan tanishish
ma’muriyat roziligi yoki qonunchilikda nazarda t u tilgan hollarda ruxsat etiladi.
Buxgalteriya hisobi registrlari bilan tanishishga ruxsat etilgan shaxslar maxfiylikni
saqlashi kerak.
Korxonalarda buxgalteriya hisobi va hisobotini Korxonalar rahbari tashkil etadi
va u quyidagi huquqlarga ega:
♦ bosh buxgalter rahbarligida buxgalteriya hisobi xizmatini tashkil etish yoki
shartnoma asosida jalb qilingan buxgalterlar xizmatidan foydalanish;
♦ buxgalteriya hisobini yuritishda shartnoma asosida ixtisoslashgan buxgalteriya
firmalariga yoki tarkibiga buxgalteriya hisobi sub’ekti kiradigan markazlashgan
xo‘jalik A.J.lari hisob bo‘limiga topshirish;

♦ buxgalteriya hisobini mustaqil yuritish.
Korxonalar rahbarlariga ko‘yidagilarni ta’minlash mas’uliyati yuklatilgan:
♦ hisob siyosatini ishlab chiqish va tasdiqlash;
♦ ichki hisob va hisobot tizimini ishlab chiqish;
♦ xo‘jalik operatsiyalarini nazorat qilish tartibi;
♦ to‘liq va ishonchli buxgalteriya hisobini yuritish;
♦ hisob hujjatlarini saqlash;
♦ tashqi va ichki foydalanuvchilar uchun moliyaviy hisobotlarni tayyorlash;
♦ soliq hisobotlari va boshqa moliyaviy hujjatlarni tayyorlash;
♦ hisob - kitoblarni o‘z vaqtida yuritish.
Korxonalarda buxgalteriya hisobini yuritishga aloqador bo‘lgan shaxslar
buxgalteriya hisobini tashkil etish va yuritiщda buxgalteriya hisobining asosiy
tamoyillariga rioya qilishlari kerak.
Buxgalteriya apparati hujjatlarni ishlab chiqishi, buxgalteriya registrlarida hisob
yozuvlarini oqilona olib borishi va ular asosida boshqaruv va moliyaviy
hisobotlarni o‘z vaqtida tuzishlari zarur.
Korxonalarda buxgalteriya quyidagi bo‘limlardan tashkil topishi mumkin:
♦ material bo‘limi, bu yerda sotib olingan material qiymatliklarni, material
yuboruvchilar bilan hisob - kitoblarni, materiallarni saqlash hamda foydalanish
joylari bo‘yicha kirimi va sarflanishining hisobi yuritiladi. Unchalik katta
bo‘lmagan Korxonalarningbu bo‘limida asosiy vositalar, arzon va tez eskiruvchi
buyumlar va tayyor mahsulotlar hisobi ham yuritiladi. Yirik Korxonalarda bu
uchastkaning ma’lumotlarini ishlab chiqish uchun maxsus bo‘lim tashkil etiladi;
♦hisoblashish bo‘limi, bu yerda dastlabki hujjatlarga asosan ish haqi hisoblash va
undan ushlanmalar bo‘yicha barcha hisoblashishlar olib boriladi, mehnat haqi
fondi va iste’mol fondidan foydalanish bo‘yicha nazorat amalga oshiriladi, ijtimoiy

sug‘urta va ta’minotga ajratmalar bo‘yicha, pensiya fondi, bandlik fondi va
boshqalar bo‘yicha hisoblashishlar hisobini olib boradi;
♦ishlab chiqarish - kalkulyatsiya bo‘limi, bu bo‘limda barcha turdagi ishlab
chiqarishga qilingan xarajatlar hisobi yuritiladi, ishlab chiqarilgan maqsulotlarning
xaqiqiy tannarxi aniqlanadi va hisobot tuziladi, tugallanmagan ishlab chiqarishga
sarflangan xarajatlar tarkibi aniqlanadi;
♦umumiy bo‘lim, bu bo‘limda yuqorida sanab o‘tilgan bo‘limlarda hisobga
olinmaydigan operatsiyalar hisobi yuritiladi, Bosh daftar yuritiladi va buxgalteriya
hisoboti tuziladi. Yirik Korxonalarda moliyaviy bo‘lim ajratilib, unda pul
mablag‘lari, Korxonalarva ayrim shaxslar bilan hisob - kitoblar hisobi yuritiladi.
Buxgalteriya Korxonalarningbarcha ishlab chiqarish bo‘linmalari bilan bevosita
munosabatda bo‘ladi. U ulardan buxgalteriya hisobini yuritish uchun tegishli
ma’lumotlar oladi, chunonchi:
♦kadrlar bo‘limidan - ishga qabul qilinganligi, ishdan bo‘shatilganligi, ta’tilga
chiqqanligi, Korxonalarichida bir joydan ikkinchi joyga o‘tkazilganligi
to‘g‘risidagi shaxslar ro‘yxati (buyruq)ni alohida kategoriya ishlovchilariga haq
to‘lash va mukofotlash, stavkalar, okladlar, shtatlarning o‘zgarishi to‘g‘risidagi
Nizomlarini. ;
♦omborlardan - tovar - material qiymatliklarining harakati (kirim, chiqim, bir
joydan ikkinchi joyga o‘tkazilishi) to‘g‘risidagi hujjatlarni;
♦ishlab chiqarish bo‘linmalaridan - ayrim xo‘jalik operatsiyalari (maqsulotni
ishlab chiqarish va h.k.) bo‘yicha hujjatlar, xarajatlar bo‘yicha ishlab chiqarish
hisoboti va boshqalarni;
♦reja bo‘limidan - Korxonalarningbarcha faoliyati bo‘yicha tasdiqlangan reja
ko‘rsatkichlari (daromad va xarajatlar smetasi) ni ;

2. Korxonalarda buxgalteriya hisobini me’yoriy tartibga solish va hisob
siyosati.
Korxonalardagi hisob axborotlarini bozor iqtisodiyoti talablariga javob berishiga,
ob’ektiv, hammaga tushunarli bo‘lishida amaldagi me’yoriy bazaga bog‘liq.
O‘zbekiston hududida buxgalteriya hisobi va hisobotining tashkiliy –
uslubiy asosini 1996 yil 30 avgustida qabul qilish qilingan «Buxgalteriya
hisobi to‘g‘risida»gi Qonun,O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasi tomonidan 1999 yil 5 fevralda tasdiqlangan «Mahsulot
(ishlar, xizmatlar)ni ishlab chiqarish va sotish xarajatlarining tarkibi
hamda moliyaviy natijalarni shakllantirish tartibi to‘g‘risida Nizom»,
Buxgalteriya hisobining Milliy standartilari hamda karxonaning hisob
siyosati tashkil etadi. Buxgalteriya hisobining Milliy standarti № 21 -
sonli «Xo‘jalik yurituvchi sub’ektlar moliyaviy - xo‘jalik faoliyatining
buxgalteriya hisobi schyotlar rejasi va uni qo‘llash bo‘yicha yo‘riqnoma»
2004 yilning 1 yanvaridan amalga tadbiq etildi.Shu bilan birga
Korxonalarda buxgalteriya hisobini tashkil etish va yuritishning
umumiy qoidalarini O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida 2008 yil
26 martda 1781-son bilan ro‘yxatga olingan Moliya vazirligi va Qishloq
va suv xo‘jaligi vazirligining 2008 yil 21 yanvardagi 1, 1/2-son qarori
bilan tasdiqlangan “Korxonalarda buxgalteriya hisobining
soddalashtirilgan tizimini tashkil etish to‘g‘risida NIZOM” tartibga
soladi.

Bu me’yoriy hujjatlar Korxonalarda buxgalteriya hisobini tashkil etish va
yuritishning umumiy qoidalarini belgilaydi, shuningdek kimning qaramog‘ida
bo‘lishi, mulk shakllari hamda faoliyat turlaridan qat’iy nazar barcha Korxonalarva
tashkilotlarga ham tegishlidir.
Shu bilan birga Korxonalarbu me’yoriy hujjatlarga asoslanib xo‘jalik yuritishning
tashkiliy - huquqiy shakllari, tarmoq xususiyatlari va faoliyat xarakrediterlari,
xodimlar malakasi va boshqa vazifalarni inobatga olgan holda buxgalteriya hisobi
hamda nazoratni tashkil etish usullarini o‘zlari mustaqil belgilash huhuqiga ega.
«Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida»gi Qonun O‘zbekiston Respublikasi hududida
ham undan tashqarida joylashgan barcha O‘zbekiston Respublikasida ro‘yxatdan
o‘tgan davlat tashkilotlari va boshqarmalari, yuridik shaxslar, ularning sho‘ba
fermer xo‘jaliklarilari, filiallari, vaqilliklari va boshqa tashkiliy bo‘linmalari
buxgalteriya hisobining sub’ektlari ekanligini belgilaydi.
Buxgalteriya hisobining maqsadi foydalanuvchilarni to‘liq, ishonarli, o‘z vaqtida
tuzilgan moliyaviy va buxgalteriya hisobining boshqa axborotlari bilan ta’minlash
bo‘lib hisoblanadi.
Bu maqsadga muvaffaqiyatli erishish uchun buxgalteriya hisobi quyidagi
vazifalarni hal etishi kerak:
♦ buxgalteriya hisobi schyotlarida aktivlar holati va harakati, mulkiy hukuq va
majburiyatlar holati to‘g‘risida to‘liq, ishonarli ma’lumotlarni shakllantirish;
♦samarali boshqarish maqsadida buxgalteriya hisobi ma’lumotlarini
umumlashtirish;
♦ moliyaviy, soli q va boshqa hisobotlarni t u zish.
Korxonalarda buxgalteriya hisobi ma’lum qoidalar va tamoyillar bo‘yicha
yuritiladi.
Tamoyil va qoidalarning shunday majmuini o‘rnatish kerakki, uni amal da qo‘llash
hisob yuritishining maksimal samarasini ta’minlasin. Bunda samara deb moliyaviy

va boshqaruv axborotlarni o‘z vaqtida shakllantirish keng doiradagi foydalanuvchilar
uchun ishonchliligi, ravonligi va foyda liligini ta’minlash tushuniladi.
Nazariy jihatdan Korxonalarda buxgalteriya hisobini yuritish qoida larini
o‘rnatishga uch xil yondoshish mavjud:
Markazlashtirilgan - bunda buxgalteriya hisobini yuritish yagona markazdan
boshqariladi;
Markazlashtirilmagan - h ar bir xo‘jalik sub’ekti uchun buxgalteriya hisobi
qoidalarini individuallashtirish. Bu xil yondoshish hisob ishlarini faoliyat
xarakrediteriga aynan mos kelishini ta’minlagani bilan bu bozor iqtisodiyoti
sharoitida to‘g‘ri kelmaydi;
Aralash - bu birinchi va ikkinchi yondoshishni oqilona birlashtirish dir.
Ja h on amaliyoti shuni ko‘rsatmoqdaki, aralash usulda markazlashti rilgan tartibda
quyidagilar belgilanadi.
Moliyaviy axborotlarning ishonchliligi, taqqoslanuvchanligi va foy daliligini
ta’minlaydigan hisob yuritishning asosiy qoida h amda tamoy illarini belgilash.
Hisob yuritishning umumiy qoidalari va tamoyillari h ar bir Korxonalarning faoliyat
ko‘rsatish sharoitlari, xodimlar kvalifikatsiyasi, mavjud boshqaruv texnik bazasidan
kelib chiqqan qolda konkretlashtiriladi. Boshqacha qilib aytganda Korxonalaro‘zining
hisob siyosatini ishlab chiqadi va amal ga oshiradi.
№1 BHMS ”Moliyaviy hisobot va hisob siyosati ” ga asosan Korxonalar h ar bir
xo‘jalik yili uchun o‘z hisob siyosatini ishlab chiqishi kerak.
Buxgalteriya siyosatiga xo‘jalik faoliyati faktlarini guruhlash va ba h o lash, aktivlar
qiymatini hisobdan chiqarish, h ujjat aylanish va inventarizatsiyani tashkil etish
usullari, buxgalteriya hisobi schyotlarini qo‘llash usullari, hisob tizimi, axborotlarni
ishlab chiqish va boshqa tegishli usul lar kiradi. Shunday qilib hisob siyosati
buxgalteriya hisobini yuritish usullari yig‘indisidan iborat.

Bu hisob siyosatida moddiy qiymatliklarni tayyorlash, sotib olish va bah olash
qoidalari hamda tartibi, buyumlarni asosiy vositalar, inventar va xo‘jalik jihozlariga
kiritish mezoni, ularning eskirishi, tayyor mahsulotlarni baholash va sotish tartibi,
buxgalteriya hisobini ish schyotlar rejasi ni ishlab chiqish belgilanadi. Navbatdagi
hisobot yili uchun ishlab chiqil gan hisob siyosati korxonalar rahbari tomonidan
tasdiqlangandan so‘ng yuridik kuchga ega hujjat statusiga ega bo‘ladi.
Korxonalarning hisob siyosati korxonalar rahbarining buyrug‘i bilan tasdiqlanadi.
Hisob siyosatining shakllantirishda sub’ekt tomonidan qabul qilingan
buxgalteriya hisobini yuritish usullari buyruq chiqqan yildan keyingi yilning 1
yanvaridan qo‘llaniladi. Bunda xo‘jalik sub’ekti bo‘linmalarining joylashgan
joylaridan qat’i nazar, barcha strukturaviy bo‘linmalari tomonidan qo‘llaniladi.
Yangi tashkil etilgan korxonalar qabul qilgan hisob siyosatini korxonalarning
moliyaviy hisobotini matbuotda birinchi nashr etilishigacha, lekin davlat
ro‘yxatidan o‘tgan sanadan 90 kundan kechikmasdan rasmiylashtirishi kerak.
Kalendar yili ichida hisob siyosati o‘zgartirilmaydi.
Faqat quyidagi hollarda korxonalarning hisob siyosati o‘zgarishi mumkin:
1. Korxonalar qaytadan tashkil etilsa (birlashish, ajralish);
2.Mulkdorlarning almashishi natijasida;
3.O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligi o‘zgarsa yoki O‘zbekiston
Respublikasida buxgalteriya hisobini tartibga soluvchi normativ tizimida o‘zgarish
bo‘lsa;
4.Buxgalteriya hisobining yangi usullari ishlab chiqilsa.
Hisob siyosati oldiga quyidagi asosiy talablar qo‘yiladi:
♦ To‘liqlilik (barcha faktlarni hisobda to‘liq aks ettirishni ta’minlash);
♦ Ehtiyotkorlik - nobudgarchiliklarni aks ettirishga tayyor bo‘lish;
♦ Mazmunning shakldan ustunligi (operatsiyalarni iqtisodiy mazmuniga qarab aks
ettirilishi);

♦Qarama-qarshiliksiz(sintetik va analitik hisoblar ma’lumot larining tengligi);
♦Oqilonalilik (hisobni tejamkorlik bilan yuritish).
Korxonalarda buxgalteriya hisobi”Korxonalarda buxgalteriya
hisobining soddalashtirilgan tizimini tashkil etish to‘g‘risida
nizom”( Moliya vazirligi va Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligining 2008 yil
21 yanvardagi 1,1/2-son qarori bilan tasdiqlangan, Adliya vazirligi
tomonidan 26.03.2008 yilda 1781-son bilan ro‘yxatga olingan) asosida
tashkil etiladi.Fermer xo‘jaliklari, o‘z xo‘jalik faoliyatlarining
ehtiyojlaridan kelib chiqqan holda, hisob siyosatini mustaqil ravishda
shakllantiradi. Buxgalteriya hisobi Korxonalartomonidan qonunchilik
bilan belgilangan yagona uslubiy asoslar va tartibga muvofiq yuritiladi.
Bunda korxonalar qo‘llanilayotgan buxgalteriya hisobi registrlarini,
quyidagi talablarga rioya qilgan holda, mustaqil ravishda o‘z
faoliyatining xususiyatlariga moslashtirishi mumkin:
a)yagona uslubiy asos (ikki yoqlama yozuv tamoyili);
b)analitik va sintetik hisob ma’lumotlarining o‘zaro bog‘liqligi;
v)boshlang‘ich hujjatlar asosida barcha xo‘jalik operatsiyalarining
hisob registrlarida yoppasiga aks ettirish;
g)boshlang‘ich hujjatlar ma’lumotlarini fermer xo‘jaligini boshqarish,
nazorat qilish va xo‘jalik faoliyatini tahlil qilish, shuningdek moliyaviy
hisobotni tuzish uchun zarur bo‘ladigan ko‘rsatkichlar bo‘yicha jamlash
va tizimlash.

Korxonalarda xo‘jalik operatsiyalarining buxgalteriya hisobini
yuritish uchun asos bo‘lib, operatsiyalarning haqiqatda amalga
oshirilganligini qayd etadigan va ularni amalga oshirish uchun
farmoyish beradigan boshlang‘ich hisob hujjatlari hisoblanadi.
Korxonalarda boshlang‘ich hisob hujjatlari xo‘jalik operatsiyalari
amalga oshilgan paytda yoki ular sodir etilgandan so‘ng darhol
(kechikreditirmasdan) tuziladi.
Korxonalarda tuziladigan boshlang‘ich hujjatlarning majburiy
rekvizitlari, ularni tuzish, qabul qilish, saqlash va buxgalteriya hisobida
aks ettirish tartibi, shuningdek hujjatlar aylanmasini amalga oshirish
tartibi "Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida"gi O‘zbekiston Respublikasi
Qonunining 9-moddasiga va O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirining
2003 yil 23 dekabrdagi 131-sonli buyrug‘i bilan tasdiqlangan
Buxgalterlik hisobida hujjatlar va hujjatlar aylanuvi to‘g‘risidagi
nizomga muvofiq tartibga solinadi.
Boshlang‘ich hujjatlar qonunchilikda belgilangan namunaviy
shakllarda yoki korxonalar tomonidan ishlab chiqiladigan va
tasdiqlanadigan blankalarda tuziladi.
Korxonalarga kelib tushadigan boshlang‘ich hujjatlar albatta
tekshirilishi shart. Bunda tekshirish shakl bo‘yicha (hujjatlarning
rasmiylashtirilishi to‘liqligi va to‘g‘riligi, rekvizitlarning to‘ldirilishi),
mazmun bo‘yicha (hujjatlashtirilgan operatsiyalarning qonuniyligi,
alohida ko‘rsatkichlarning mantiqiy bog‘liqligi) amalga oshiriladi.

Hisobni soddalashtirilgan shaklda tashkil etish uchun fermer xo‘jaligi
xo‘jalik operatsiyalari buxgalteriya hisobining ishchi schyotlar Rejasini
tuzadi, bu esa mablag‘lar va ular manbalarining hisobini asosiy
schyotlar bo‘yicha yuritish imkoniyatini yaratadi va shu bilan mulkning
mavjudligi va saqlanishi, majburiyatlarning bajarilishi va buxgalteriya
hisobi ma’lumotlarining ishonchliligi ustidan nazoratni ta’minlaydi.
Korxonalar buxgalteriya hisobining ishchi schyotlar Rejasini
O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirining 2002 yil 9 sentyabr dagi 103-
sonli buyrug‘i bilan tasdiqlangan, Adliya vazirligida 2002 yil 23
oktyabrda ro‘yxatga olingan O‘zbekiston Respublikasi buxgalteriya
hisobining milliy standarti (21-sonli BHMS) "Xo‘jalik yurituvchi
sub’ektlarning moliya-xo‘jalik faoliyati buxgalteriya hisobi schyotlar
rejasi va uni qo‘llash bo‘yicha yo‘riqnoma"ga va Moliya vazirligi va
Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligining 2008 yil 21 yanvardagi 1, 1/2-son
qarori bilan tasdiqlangan, Adliya vazirligida 2008 yil 26 martda 1781-
son bilan ro‘yxatga olingan “Korxonalarda buxgalteriya hisobining
soddalashtirilgan tizimini tashkil etish to‘g‘risida Nizom”ning 1-
ilovasida keltirilgan Korxonalarning moliyaviy-xo‘jalik faoliyati
buxgalteriya hisobi namunaviy Schyotlar rejasiga muvofiq tuzadi.
Xo‘jalik operatsiyalari buxgalteriya hisobining ishchi schyotlar rejasida
fermer xo‘jaligining hisob siyosatiga asosan qonunchilikda belgilangan
tartibda aks ettirilishi lozim.

Korxonalarda buxgalteriya hisobining shakli quyidagi shakllar
bo‘yicha yuritilishi mumkin:
a) buxgalteriya hisobining oddiy shakli;
b) buxgalteriya hisobining kombinatsiyalashgan shakli.
Fermer xo‘jaligi o‘zining ishlab chiqarish va boshqaruv talablaridan
kelib chiqqan holda buxgalteriya hisobi shaklini mustaqil tanlaydi.
3. Buxgalt eriy a hisobidagi islohot lar.
Buxgalteriya hisobini isloh qilish rejali iqtisodiyotdan bozor
iqtisodiyotiga o‘tganda iqtisodiy islohatlarining zaruriy elementi
hisoblanadi. Xar qanday boshqaruv tizimi, u ma’muriy yoki bozor
boshqaruv tizimi bo‘lishidan qatiy nazar, iqtisodiy qarorlar qabul
qilishda tegishli axborotlar kerak bo‘ladi. Buxgalteriya hisobi bunday
iqtisodiy axborotlarni to‘plash va umumlashtirish vositasidar.
Buxgalteriya hisobi turli tizimlarda turli vazifalarni bajaradi va turli
maqsadlarni nazardan tutadi, shuning uchun bir iqtisodiy tizimdan
boshqasiga o‘tishda buxgalteriya hisobi tizimi ham shunga muvofiq
o‘zgartirildi.
Mamlakatimizda buxgalteriya hisobi tizimini jahon standartlariga mos
va bozor iqtisodiyoti talablarigi javob berishini ta’minlash maqsadidia
quyidagi qonun va me’eriy hujjatlar qabul qilindi.
1.«Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida» qonun. 1996 yil 30 – avgust.

2.«Mahsulot (ish, xizmat) ishlab chiqarish va sotish xarajatlari tarkibi
hamda moliyaviy natijalarni shakllantirish tartibi to‘g‘risida Nizom».
1999 yil 5 – fevralda Vazirlar Maxkamasining № 54 - sonli qarori bilan
tasdiqlangan.
3.«Fermer xo‘jaliklarilarning chorakli va yillik moliyaviy hisobot
shakllarini tasdiqlash to‘g‘risida» Moliyaviy vazirligining 2002 yil 27–
dekabrdagi 140-sonli buyrug‘i.
4.«Buxgalteriya hisobining milliy standartlari» . 1998 – 2009 yillarda
Moliya vazirlagi tomonidan tasdiqlanib, Adliya vazirligida ro‘yxatdan
o‘tkazilgan. Bunga “Moliyaviy hisobotni tayyorlash va takdim etishning
konseptual asosi”hamda
№1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,14,15,16,17,19,20,21,22, 23,24- Buxgalteriya
hisobining milliy standartlari kiradi.
«Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida»gi qonun buxgalteriya hisobi
yuritilishini tartibga soladi. Shuningdek,«Buxgalteriya hisobi
to‘g‘risida»gi qonunning 2- moddasida buxgalteriya hisobining
maqsadi va vazifalari belgilab berildi.
Buxgalteriya hisobining maqsadi foydalanuvchilarni o‘z vaqtida
hamda aniq moliyaviy va boshqa buxgalteriya axboroti bilan
ta’minlashdir.
Buxgalteriya hisobining vazifalari :

- Buxgalteriya hisobi hisob varaqalarida (registrlarida ) aktivlarining
holati va harakati , mulkiy huquqlar va majburiyatlarning holati
t o‘g‘ risidagi to‘liq hamda aniq ma’lumotlarni sh ak llantirish;
- Samarali boshqarish maqsadida buxgalteriya hisobi ma’lumotlarini
umumlashtirish;
- Moliyaviy , soliq q a doir va boshqa hisobotlarni tuzishdan iboratdir.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Maxkamasining 1999 yil 5 fevraldagi №54
sonli qarori bilan tasdiqlangan «Mahsulot (ish, xizmat) ishlab chiqarish va sotish
xarajatlari tarkibi hamda moliyaviy natijalarni shakllantirish tartibi to‘g‘risida
Nizom» mamlakatimizdagi xo‘jalik yurituvchi sub’ektlarda mahsulot (ish, xizmat)
ishlab chiqarish va sotish xarajatlari tarkibi hamda moliyaviy natijalarni
shakllantirish tartibini belgilab berdi. Korxonalarda ham moliyaviy natijalar hisobi
« M ahsulot (ish, xizmat) ishlab chiqarish va sotish xarajatlari tarkibi h amda
m oliyaviy natijalarni shakllantirish tartibi to‘g‘risida Nizom» va Buxgalteriya
hisobining milliy standartsi №3 «Moliyaviy natijalar to‘g‘risida hisobot»ga asosan
hisobga olib boriladi va Korxonalar xarajatlari quyidagi to‘rt guruhga bo‘linadi:
1. Mahsulot (ish, xizmat) tannarxiga kiradigan xarajatlar.
2. Davr xarajatlari.
3. Moliyaviy faoliyat xarajatlari.
4. Favqulodda zararlar.
Shuningdek, Korxonalar daromadlari h am to‘rt guruhga bo‘linadi:
1. Mahsulot (ish, xizmat) sotishdan tushum.
2. Asosiy faoliyatining boshqa daromadlari .
3. Moliyaviy faoliyat daromadlari .
4. Favqulodda foyda.

Korxonalarning xarajatlari va daromadlarining to‘rt guruhga bo‘linishidan,
moliyaviy natijalarning besh ko‘rsatkichi aniqlanadi.
1. Mahsulot (ish, xizmat) sotish ning yalpi moliyaviy natijasi.
2. Asosiy ishlab chiqarish faoliyatdan moliyaviy natija.
3. Umumxo‘jalik faoliyatdan moliyaviy natija.
4. Soliq to‘laguncha bo‘lgan foyda.
5. Sof foyda.
Moliyaviy natija korxonalarda yil oxirida aniqlanadi, chunki, xo‘jalikda ishlab
chiqarilgan mahsulotlar haqiqiy tannarxi yil oxirida aniqlanib, s o‘ ngra sotilgan
mahsulotlarning moliyaviy natijasi aniqlanadi.
Hozirgi kunda «Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida» gi konunning 16-moddasiga
asosan, O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligining 2002 yil 27-dekabrdagi
140-sonli buyrug‘iga asosan moliyaviy hisobotning quyidagi shakllari mavjud:
1) Buxgalteriya balansi (1-shakl)
2) Moliya natijalar to‘g‘risida hisobot (2-shakl)
3) Asosiy vositalar to‘g‘risida hisobot (2-3 shakl)
4) Pul oqimlari to‘g‘risida hisobot (4-shakl)
5) Xususiy kapital to‘g‘risida hisobot (5-shakl)
6) Debetorlik va kreditorlik qarzlar to‘g‘risida ma’lumotnoma (2 a -shakl)
Hozirgi kunda mamlakatimizda buxgalteriya hisobini buxgalteriya
hisobining halqaro standartlariga mos ravishda olib borish uchun
tegishli me’yoriy hujjatlar qabul qilingan va huquqiy baza yaratilgan.
Mav zuni must aqil o‘zlasht irish b o‘ y icha sav ollar :
1. Buxgalteriya hisobini tashkil etish tamoyillari.
2. Buxgalteriya hisobini tartibga solish va uning me’yoriy bazasi.

3. Buxgalteriya hisobini uslubiy ta’minoti.
4. Buxgalteriya va uning boshqa bo‘linmalar bilan aloqasi.
5. Buxgalteriya hisobining vazifalar.
6. Hisob siyosatining mohiyati va ahamiyati.
7. Qaysi hollarda xo‘jalik yurituvchi sub’ekt hisob siyosatini o‘zgartirishi
mumkin?
8. «Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida»gi qonuni mohiyati va ahamiyati.

Korxonalarda buxgalteriya hisobini tashkil etish

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish