Kushon Davlati (hududi, tuzilishi, siyosati) - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.7MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Kushon Davlati (hududi, tuzilishi, siyosati)

Купить

Kushon Davlati
(hududi, tuzilishi,
siyosati)

Kushon podsholigi — oʻzbek davlatchiligidagi qadimiy davlat (milodiy 1—3-asrlar). Milodiy 1-
asrning 1-yarmi yohud oʻrtalarida yuechjilar tasarrufidagi Kushon mulkining yuksalishi
natijasida vujudga kelgan.
Massagetlar (Xitoy yilnomalarida — yuechji) miloddan avvalgi 140 yil Sirdaryo ortidan
Baqtriyaga kelib, saklarni yenggan va Yunon-Baqtriya podsholigi oʻrnida 1 asr davomida 5 ta
qabilaga boʻlinib yashagan. Bulardan kushon (Xitoy yilnomalarida guyshuan) qabilasi jabgʻusi
Kujula Kadfiz (Kadfiz I) milodiy 1-asrda qolgan 4 ta qabilani boʻysundirib, oʻzini hukmdor deb
eʼlon qilgan.
„Kushon“ nomi yo sulola yoki qabilaga oid boʻlib, u ilk bor miloddan avvalgi 1-asr oxiri —
milodiy 1-asr boshida hukmron boʻlgan podshoh „Geray“ — Sanab zarb qildirgan tangalarda
qoʻllangan. Kushonlarning dastlabki mulklari hududiga Shim. Baqtriya (Tojikiston hamda
Oʻzbekistonning janubi, Turkmanistonning janubi-sharqidagi hududlar) kirgan. Dastlab
jabgʻu, keyinchalik podsho unvoni bilan davlatni idora qilgan Kadfiz I Kushon podsholigiga
asos solgan boʻlib, uning davrida kushonlar hozirgi Afgʻoniston bilan Pokistonning aksariyat
qismini istilo qilgan. Kadfiz I ning vorisi Vima Kadfiz hukmronligi davrida Hindistonning
aksariyat qismi Kushon podsholigiga qoʻshib olingan. Kushon podsholigining eng ravnaq
topgan davri Kanishka hukmronlik qilgan vaqtga toʻgʻri keladi. Oʻrta Osiyoda kushon
mulklarining shim. chegarasi Hisor tizmasi boʻylab, u yerdardagi togʻ daralarida gʻoyatda
mustahkam chegara devorlari qurilgan.

„ Kushon“ nomi yo sulola yoki qabilaga oid
boʻlib, u ilk bor miloddan avvalgi 1-asr oxiri
— milodiy 1-asr boshida hukmron boʻlgan
podshoh „Geray“ — Sanab zarb qildirgan
tangalarda qoʻllangan. Kushonlarning
dastlabki mulklari hududiga Shim. Baqtriya
(Tojikiston hamda Oʻzbekistonning janubi,
Turkmanistonning janubi-sharqidagi
hududlar) kirgan. Dastlab jabgʻu, keyinchalik
podsho unvoni bilan davlatni idora qilgan
Kadfiz I Kushon podsholigiga asos solgan
boʻlib, uning davrida kushonlar hozirgi
Afgʻoniston bilan Pokistonning aksariyat
qismini istilo qilgan. Kadfiz I ning vorisi Vima
Kadfiz hukmronligi davrida Hindistonning
aksariyat qismi Kushon podsholigiga qoʻshib
olingan. Kushon podsholigining eng ravnaq
topgan davri Kanishka hukmronlik qilgan
vaqtga toʻgʻri keladi. Oʻrta Osiyoda kushon
mulklarining shim. chegarasi Hisor tizmasi
boʻylab, u yerdardagi togʻ daralarida
gʻoyatda mustahkam chegara devorlari
qurilgan.

Kushon podsholigi davrida janglar tez-tez boʻlib turishi natijasida
mamlakatda harbiy asir-qullar miqdori oshib borgan. Xitoy va Parfiya
bilan kurash olib borayotgan Kushon podsholigi Yaqin Sharqda
hukmron boʻlish uchun Parfiya bilan urushayotgan Rimning
ittifoqchisi edi. Biroq savdo manfaatlari bu davlatlarni oʻzaro
yaqinlashtirgan. „Buyuk ipak yoʻli“ boʻylab xalqaro savdoning
rivojlanishi uchun qulay sharoit yaratilgan. Sharqda — Sharqiy
Turkistonning qoʻshib olingan shaharlar—vohalari orqali Xitoy bilan,
jan.da — kushonlarga tobe Shim. Hindiston bilan, gʻarbda — dengiz
yoʻli bilan, Misr orqali yoki quruqlikdagi yoʻl bilan Eron orqali Oʻrta
dengiz havzasidagi Rim imperiyasi shaharlari bilan, shimolda Xorazm
va Uralboʻyi orqali Sharqiy Yevropa bilan savdo qilingan. Janubiy
Oʻzbekistondan kushonlar davriga oid 100dan ziyod shahar va qishloq
harobalari aniqlangan. Bu davrda shahar va qishloq oʻzaro
mustahkam aloqada boʻlgan: har 1 shahar atrofida koʻplab mayda
qishloqlar joylashgan.

Где бы ли найдены остатк и
к у ш анск ой к ульту ры ?
Наиболее крупные остатки
из Кушанских времён были
обнаружены в Топрак-Кала (I
в до н. э – IVв н. э.), бывшей
первой столице древнего
Хорезма. Этот город
находился на Амударье
около современной Эллик-
калы в Каракалпакстане.

Kushon imperiyasi haqida qiziq
ma’lumotlar.

Xitoy manbalarida Yuechjilar 5 ta qabiladan tashkil topgan deyilgan: Xiūmì (kínì),
Guìshuāng (yángí), Shuāngmǐ (língín), Xìdùn (língín) va Dūmi (línì) nomi bilan mashhur
va shulardan biri guìshuang (kánín, qadimgi xitoycha: *kuj-s [s]raŋ), yaʼni kushonlar
hisoblanadi. Amerikalik olim Christopher I. Beckwith fikricha, kushonlar va yuechjilar
Eroniy xalqlardan biri boʻlgan toxarlardan kelib chiqqan.[1] [2] Yapon olimi Kazuo
Enoki Kushonlarni Eroniy qabilalardan biri Saklardan kelib chiqqan deya qayd etgan.[3]
Amerikalik olimlar James Patrick Mallory va Victor Henry Mair ta'kidlashicha, yuechjilar
va kushonlar dastlab koʻchmanchi Eroniy xalqi boʻlgan, ular keyinchalik oʻtroq toxarlar
tomonidan qisman assimilyatsiya qilingan.
Yuechjilar “Buyuk tarixchining yozuvlari” va “Xan kitobi”da hozirgi Xitoyning shimoli-
g‘arbidagi Sharqiy Turkiston va Gansuning shimoli-g‘arbiy qismidagi yaylovlarda
yashab, ularning podshohi Xiongnu (kēng) tomonidan boshi kesilgunga qadar
yashaganligi tasvirlangan. Ular ham Xitoy bilan jang qilgan, bu esa oxir-oqibat ularni
miloddan avvalgi 176-160 yillarda g'arbga ko'chib o'tishga majbur qilgan.
Hindistonda Kushon imperatorlari tanga zarb qilishda muntazam ravishda sulola
nomidan ΚΟϷΑΝΟ (" Koshano") dan foydalanar edilar.[5] Brahmi yozuvidagi sanskrit
tilidagi bir qancha yozuvlar, masalan, Vima Kadfizlar haykalining Mathura yozuvi
Kushon imperatorini Ku-ṣā-ṇa (Kushana) deb ataydi. Baʼzi keyingi hind adabiy
manbalarida Kushonlar Turushka deb atalgan, VII asrda Toxaristonning Gʻarbiy Turk
xoqonligi qoʻliga oʻtganligi sabab keyingi sanskrit manbalarida bu nom Turk nomi
bilan adashtirilgan.[6] Jon M. Rozenfildning fikricha, Turushka va Tukhara hind
yozuvlaridagi Toxari soʻzining oʻzgarishidir. Amerikalik tarixchi olim André Winkning
soʻzlariga koʻra, “hozirda hech bir tarixchi ularni turk-moʻgʻul yoki “xun” deb
hisoblamaydi, garchi ularning Oʻrta Osiyodan kelib chiqishiga hech qanday shubha
yoʻq”.

Kushon podsholigi Rim, Parfiya va Xitoy bilan har jihatdan bellasha olgan qadimiy
Sharqdagi eng qudratli saltanatlardan biri boʻlib, 2 asr mobaynida osiyoliklarning siyosiy,
iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy hayotiga katta taʼsir oʻtkazgan. Bir saltanat tarkibida 1 necha
mamlakatlar, xalq va elatlarning birlashuvi turli madaniyatlarni oʻzaro yaqinlashtirdi, davr
madaniyatlari Baqtriya, yunon, sak va hind madaniyatlarini mujassamlashtirdi. Ammo,
Kushon podsholigi madaniyati tarixining ayrim jihatlari hanuz noaniq boʻlib, tarixchi,
sharqshunos va arxeolog olimlar ularga oydinlik kiritish uchun izchil va chuqur ilmiy
tadqiqot olib bormoqdalar. Chunonchi, bu borada 1913 va 1960-yillarda London, 1968-yil
Dushanbe, 1970-yil Kobulda xalqaro simpoziumlar oʻtkazildi, YUNESKO qoshidagi Markaziy
Osiyo tarixi va madaniyatini oʻrganish komissiyasi esa kushonlar tarixi va madaniyatini
oʻrganishni oʻz oldiga asosiy vazifalardan biri qilib qoʻydi.
Arxeologlar Kushon madaniyatiga oid Bagram, Balx, Began, Surxkxoʻtal (Afgʻoniston),
Kosambi (Hindiston), Sirsukx, Taksila (Pokiston), Ayritom, Bozorqala, Dalvarzintepa, Zartepa,
Koʻhna Voye, Termiz, Xayrobodtepa, Xolchayon (Oʻzbekiston), Kayqubodshoh, Koʻhnaqalʼa,
Shaxrinav, Munchoqtepa (Tojikiston)da qazish ishlari olib bordi. Arxeologik topilma va
koʻhna yozma manbalar asosida kushonlar madaniyatiga doyr quyidagi muhim ilmiy
maʼlumotlar aniqlandi: burjli mustahkam mudofaa devoriga ega boʻlgan shahar qurilishi
taraqqiy etgan, bir necha oʻnlab shunday shaharlar, koʻplab yirik sugʻorish inshootlari
qurilgan. Shaharlar ichida arklar mavjud boʻlib, ularning atrofini turli binolar majmuasi
qurshab turgan.

Kushon Davlati (hududi, tuzilishi, siyosati)

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish