“Kutubxona” nomli relatsion modelni yaratish - Информатика и ИТ - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	484.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Информатика и ИТ

“Kutubxona” nomli relatsion modelni yaratish

Купить

O ‘ ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA ’ LIM , FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
SHAROF RASHIDOV NOMIDAGI
SAMARQAND DAVLAT UNIVERSIT
Intelle
ktual tizimlar va kompyuter texnologiyalar fakulteti
Kompyuter ilmlari va dasturlash texnologiyalari yo ‘ nalishi

202-guruh talabasi

LABARATORIYA ISHI - 2

“Kutubxona” nomli relatsion modelni yaratish

Relatsion ma'lumotlar modeli (Relational Data Model) kompyuter ilm-fani va
ma'lumotlar bazasi tizimlarining rivojlanishida katta ahamiyatga ega. Bu
modelning tarixi 1970-yillarga borib taqaladi va uning rivojlanishining asosiysi
Edgar F. Codd nomi bilan bog‘liqdir .
Relatsion model — bu ma'lumotlar bazasining strukturasi, u jadval ko‘rinishida
bo‘lib, ma'lumotlarni satrlar (yozuvlar) va ustunlar (atributlar) yordamida tashkil
etadi. Bu modelning asosiy maqsadi, ma'lumotlarni alohida o‘zaro bog‘langan
jadvallarda saqlash va kerakli ma'lumotlarni yig‘ish, tahlil qilish, o‘zgartirish va
izlashni osonlashtirishdir.
Hozirgi kunda, relatsion ma'lumotlar bazalari tizimlari va SQL keng qo‘llanilib,
ular biznes, ilmiy tadqiqotlar, davlat xizmatlari, moliya va boshqa sohalarda
muvaffaqiyatli ishlamoqda. Shuningdek, yangi texnologiyalar, masalan, bulutli
ma'lumotlar bazalari va ma'lumotlar analitika kabi yo‘nalishlar, relatsion
modelni o‘zgartirmoqda va uning yanada samarali ishlashini ta'minlamoqda.
Relatsion modelning asosiy konsepsiyalari:
1. Jadval (Table) — ma'lumotlarni tashkil qilishning asosiy birligi. Jadvalda
bir nechta satrlar va ustunlar bo‘ladi.
2. Satr (Row) — jadvaldagi individual ma'lumotlar to‘plami. Har bir satr
ma'lum bir ob'ekt yoki voqeani tasvirlaydi.
3. Ustun (Column) — jadvaldagi ma'lumotlarning turini yoki atributini
ifodalaydi. Har bir ustun biror ma'lumot turini yoki o‘zgaruvchisini
tasvirlaydi (masalan, ismlar, sanalar, summalar).
Kalit (Key) — jadvalda har bir satrni noyob ravishda aniqlovchi atributlar
to‘plami. Birinchi kalit (Primary Key), Tashqi kalit (Foreign Key) va Yordamchi
kalit (Alternate Key) kabi turli kalitlar mavjud.
Keyingi sahifada “ Kutubxona” nomli relatsion modelning ko’rini keltirilgan:

Mohiyatlari:
Kengaytirilgan ER Diagramma
Entities (Obyektlar):
 Kutubxona : Kutubxona_ID, Nom, Manzil, Telefon
 Kitobxon : Kitobxon_ID, Ism, Familiya, Manzil, Telefon, Email, Royxatdan_Otgan_Sana
 Xodim : Xodim_ID, Ism, Familiya, Lavozim, Yollangan_Sana, Telefon
 Kitob : Kitob_ID, Nom, Muallif, Nashr_Yili, Janr, ISBN, Kutubxona_ID
 A'zo : A'zo_ID, Kitobxon_ID, Kutubxona_ID, Azo_Sana
 Qarz : Qarz_ID, A'zo_ID, Kitob_ID, Olingan_Sana, Qaytarilgan_Sana, Xodim_ID
 Nashriyot : Nashriyot_ID, Nom, Manzil, Telefon, Email
 Muallif : Muallif_ID, Ism, Familiya, Tugilgan_Yili, Millat, Email
 Ishchi : Ishchi_ID, Ism, Familiya, Lavozim, Yollangan_Sana
 Janr : Janr_ID, Nom
 Ro'yxatdan O'tish : Royxatdan_Otish_ID, Azo_ID, Ro'yxatdan_Otgan_Sana,
Tugash_Sana
Relationships (Bog'lanishlar):
 Kitobxon a'zo bo'ladi Kutubxona
 A'zo ro'yxatdan o'tadi Kitobxon va Kutubxona orasida

 A'zo oladi Kitob
 Qarz hosil bo'ladi Kitob va A'zo orasida
 Xodim nazorat qiladi Qarz
 Kitob nashr qiladi Nashriyot
 Bir xodim bir nechta qarz larni nazorat qilishi mumkin
 Kitob yozadi Muallif
 Kitob turi Janr
 Ro'yxatdan O'tish bog'lanadi A'zo bilan
Kengaytirilgan Reliatsion Model
1. Kutubxona jadvali:
Kutubxona_ID (INT)
Nom (VARCHAR(255))
Manzil (Varchar(255))
Telefon (VARCHAR(20))
2. Kitobxon jadvali:
Kitobxon_ID (INT)
ISM (VARCHAR(255))
Familiya (VARCHAR(255))
Manzil (VARCHAR(255))
Lavozim (VARCHAR(255))
Telefon ( VARCHAR(20))
Email (VARCHAR(255))
Ro’yxatga_olingan_sana (DATE)
3. Xodim jadvali:
Xodim_ID (INT)
Ism VARCHAR(255)
Familiya VARCHAR(255)
Lavozim VARCHAR(255)
Yo’llangan_Sana (DATE)
Telefon VARCHAR(20)

4. Kitob jadvali:
IdKitob (INT)
Nomi (VARCHAR(255))
Muallif_id (INT)
Nashriyot_id (INT)
Nashr_Yili (INT)
Janr_id (INT)
ISBN (VARCHAR(20))
5. A'zo jadvali:
A’zo_id (INT)
ISM (VARCHAR(255))
Familiya ( VARCHAR(255))
Lavozim (VARCHAR(255))
Yollangan_sana (DATE)
Telefon ( VARCHAR(255))
6. Qarz jadvali:
Qarz_ID (INT)
Azo_ID (INT)
Kitob_ID (INT)
Ishchi_ID (INT)
Olingan_son (DATE)
7. Nashriyot jadvali:
Nashriyot_ID (INT)
Nom ( VARCHAR(255))
Manzil (VARCHAR(255))
Telefon (VARCHAR(255))
Email (VARCHAR(255))

8. Muallif jadvali:
Muallif_ID (INT)
Ism VARCHAR(255)
Familiya VARCHAR(255)
Tugilgan_Yili INT,
Millat (VARCHAR(255),
Email ( VARCHAR(255)
9. Janr jadvali:
Janr_ID ( INT )
Nom (VARCHAR(255))
10. Ro'yxatdan O'tish jadvali:
Royxatdan_Otish_ID INT
Azo_ID INT,
Royxatdan_Otgan_Sana DATE,
Tugash_Sana DATE,
11. Ishchi jadvali:
Ishch_id (INT)
ISM (VARCHAR(255))
Familiya (VARCHAR(255))
Lavozim (VARCHAR(255))
Yo’llangan_sana (DATE)
Telefon (VARCHAR(20))
Bu kengaytirilgan diagramma va relyatsion modellar kutubxona tizimini yanada batafsil va
aniqroq ifodalaydi, kutubxonaning asosiy elementlari va ularning bog'lanishlarini yaxshiroq aks
ettiradi.
Xulosa
“Kutubxona” nomli relatsion modelni yaratish orqali ma’lumotlarni samarali
boshqarish, kitoblarni berish jarayonini kuzatish va o‘quvchilar bilan ishlash
imkoniyati oshadi. Ushbu model kutubxona faoliyatini avtomatlashtirish va
jarayonlarni soddalashtirishga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar

1. C. J. Date. Ma'lumotlar bazalari tizimlariga kirish. Addison-Wesley,
2019.
2. Elmasri R., Navathe S. B. Ma'lumotlar bazalari tizimlarining asoslari.
Pearson, 2020.
3. W3Schools SQL qo‘llanmasi. https://www.w3schools.com/sql
4. MySQL hujjatlari. https://dev.mysql.com/doc

“Kutubxona” nomli relatsion modelni yaratish

Купить

Похожие документы
3d-max dasturida obektlarni yaratish
Algoritm va ma’lumotlar strukturasi
3D-MAX dasturi haqida
3D Studio MAX dasturiga kirish. 3D Studio MAX dasturi haqida tushuncha
Adobe photoshop dasturida tasvirlarda ishlov berish,taqdimot yaratish