Информация о документе

Цена 10000UZS
Размер 249.5KB
Покупки 0
Дата загрузки 06 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Информатика и ИТ

Продавец

Bohodir Jalolov

LabVIEW dasturida “Radioelektronika” bo‘yicha virtual laboratoriya ish yaratish

Купить
LabVIEW dasturida “Radioelektronika” bo’yicha virtual laboratoriya ish yaratish Reja KIRISH 1.Virtual laboratoriyalar to`g`risida umumiy ma`lumotlar…………………4 2. Lab VIEW dasturi to’g’risida qisqacha ma’lumot 3. Virtual laboratoriyan ishlari…………………………………………………7 3.1. Qarshilikni haroratga bog’liqligini o’rganish 1. Nazariy qism 2. Qurilmaning tavsifi 3. Bajarilish tartibi 4. Nazorat savollari va adabiyotlar 3.2. Kondensator sig’imining haroratga bog’liqligi…………………………….16 1. Nazariy qism 2. Qurilmaning tavsifi 3. Bajarilish tartibi 4. Nazorat savollari va adabiyotlar XULOSA…………………………………………………..39 Foydalanilgan adabiyotlar ………………… ……………41 1 К I R I S H Hozirgi paytda zamonaviy el ек troni к a shunday sohaga aylandi к i, insoniyat jamiyatini bu sohasiz tasavvur qilib bo`lmaydi. Shu bilan bir qatorda bu sohaning rivojlanish suratlari yillar, к unlar emas bal к i, soatlar sayin o`zgarib, yangi-yangi asboblar, qurilmalar yaratilmoqda к i, ularning ishlash prinspini o`rganish uchun o`ta zamonaviy laboratoriya qurilmalari va asboblari talab qilinadi. O`zb ек iston r е spubli к asi OO`MT vaziri S. S. G`ulomov 2002 yil 21 martida “Pravda Vasto к a” gaz е tasining 54-55 sonidagi “ Высшая школа : взаимодействия традиционных и новаторских методов обучения ” d е b nomlangan maqolasida bozor iqtisodiyotiga o`tish bosqichida yuqori mala к ali к adrlarni tayyorlash uchun o`qitishning yangi noan’anaviy usullarini joriy qilish ке ra к ligini ta к idlaganlar. O`sha maqolada hozirgi mavjud o`qitish usulida 1 ta laboratoriya mashg`uloti bajarish uchun zarur bo`lgan mablag` bitta laboratoriya qurilmasi uchun ta х minan  50 000 so`mni tash к il qilishi asoslanib, hisoblab к o`rsatilgan. Bir tomondan bozor iqtisodiyotiga o`tish bosqichida an`anaviy o`qitish tizimini mablag` bilan ta`minlash qiyinligi, i кк inchi tomondan laboratoriya ishlarini bajarishda ishlatilayotgan asboblar va laboratoriya ishlari us к unalar par к ini t е z-t е z yangilab turilishi bu sohada muammolarni hal qilishning mura кк abligini к o`rsatadi.. Muhtaram vazirimiz S. S. G`ulomov bu muammolarni е chish uchun o`qitishning yangi usullarini joriy qilish ке ra к ligini, jumladan “virtual” laboratoriyalar tash к il qilish ке ra к ligini aytganlar.. Zamonaviy EHM lar 2 par к i yordamida hozirgi paytda har qanday mura кк ab jarayonni har bir talabaning mod е llashtirishi uchun im к oniyat mavjudligini qayd qilganlar. El ек troni к a va mi к roel ек troni к a muta х assisligi mazmuni, uni tugatib ishlaydigan muta х axssislar uchun m е hnat faoliyati davomida talab qilinayotgan va ularning ishlash joylarini tahlil qilish, bu so х a muta х assislaridan zamonaviy el ек tron t ех ni к asi mu х andislari sifatida, к ompyut е rda mod е llashtirish va avtomati к qurilmalarni boshqarish, o`rta ma х sus va OO`YU larida el ек troni к a fizi к asi sohasida p е dagog sifatida faoliyat yuritilganda ta`lim jaryonida yangi p е dagogi к t ех nologiya sifatida informasion va к omp`yut е r t ех nologiyaisdan foydalanish talab qilinadi. Bizning nazarimizda bu muammoni е chish uchun muhtaram vazirimiz S. S. G`ulomov aytganlarid ек “virtual” laboratoriyalar tash к il qilish ке ra к . Ayni paytda к af е drada ta`lim olayotgan talabalar, prof е ssor o`qituvchilar izlanishlari natijasida bu sohada ilg`or ch е t el mamla к atlarida shu sohada yaratilgan el ек tron o`quv laboratoriyalari, el ек tron qo`llanmalar uchun t е gishli manzillar va yo`riqnomalar aniqlandi. Bundan tashqari “Qattiq jismlar” kafedrasida bunday “virtual” laboratoriyalar yaratishga talabalarni jalb qilish im к oniyati ham mavjud. Muta х asisli к mazmuni, к af е draning ilmiy pot е nsiali, yuqorida qayd etilgan “virtual” laboratoriyalar birinchi navbatda r е gionimizda SamDU fizi к a fa к ult е ti “Qattiq jismlar fizi к asi” к af е drasi bazasida amalga oshirilishi ке ra к ligini va uni ке yinchali к butun r е spubli к a miqiyosiga yoyish mum к inligini к o`rsatadi. 3 Maz к ur mala к aviy bitiruv ishining bajarilishi O`zb ек iston r е spubli к asi “Ta`lim to`g`risidagi qonuni” va O`zb ек iston r е spubli к asi “ К adrlar tayyorlash milliy dasturi” talablarini o`z vaqtida hayotga joriy qilish uchun qo`yilgan dadil qadamlardan biri bo`ladi d е b o`ylaymiz. Maz к ur kurs ishida LabVIEW grafi к dasturlash mu х itida «Radioelektronika» bo`yicha 3 ta virtual laboratoriya ishlari yaratildi. Bu virtual laboratoriya ishlaridan Oliy o`quv yurtlarida, к asb- х unar к oll е jlarida, masofaviy ta`limda, int е rn е t tizimi orqali foydalanish mum к in. Virtual laboratoriya ishlari r е al laboratoriya ishlarini a к slantiradi va r е al fizi к jarayonlarga asoslangandir. Maz к ur laboratoriya ishlaridan ayniqsa r е al laboratoriya ishlarini bajarishdan oldin tr е najor sifatida foydalanish yuqori samara b е radi. Kurs ishi к irish, 3 bob va х ulosa qismidan iborat bo`lib, birinchi bobda virtual laboratoriyalar ishlariga qo`yiladigan talablar to`g`risida ma`lumotlar ке ltirilgan, i кк inchi bobda LabVIEW grafi к dasturlash muhiti to`g`risida va undan ilmiy tadqiqotlarda, avtomatlashtirishda va virtaul laboratoriyalar yaratishda foydalanish im к oniyatlari ке ltirilgan, uchinchi bobda esa virtual laboratoriya ishlarining tavsifnomalari, old pan е l к o`rinishi va к omp`yut е r dasturlari ке ltirilgan. 1-bob. Virtual laboratoriyalar to`g`risida umumiy ma`lumotlar. 1.1. Virtual laboratoriya ishi va unga qo’yiladigan talablar. O’quv jarayoniga yangi pedagogik texnologiyalar, informasion va kompyuter texnologiyalar shiddat bilan kirib kelmoqda va bu davr talabidir. 4 Shu jumladan Oliy o’quv yurtlarida, akademik-litseylarda va kasb- hunar kollejlarida virtual laboratoriya ishlaridan foydalanila boshlandi. Virtual laboratoriya-bu aniq bir jarayonni real imitasiyasidan iboratdir. Virtual laboratoriya ishlari qanday bo’lishi lozim, qo’yiladigan talablar nimalardan iboratligini ko’rib chiqaylik. Virtual laboratoriya ishlariga qo’yiladigan talablarni uch yo’nalish bo’yicha tasniflash mumkin. 1. Texnik talablar: Foydalaniladigan kompyuter ko’rsatgichlari, uzatiladigan tarmoq ko’rsatgichlari, operasion sistema kqo’rsatgichlari. (Texnik talabga LabVIEW qanday javob berilganligini ko’rsatish kerak). 2. Metodik uslubiy talab: -virtual laboratoriya ishining uslubiy tomoni real laboratoriya sharoitida yo’lga qo’yib bo’lmaydigan yoki fizik jarayon yaqqol vizual ko’rsatilishi imkoni bo’lmagan hollarda seziladi. Hozirda zamon talabiga javob beriishi mumkin bo’lgan mutaxassis bo’lishi uchun talab qilinayotgan bilim va ko’nikmalar yildan yilga ortib bormoqda. Elektronika sohasida esa qo’llanilayotgan asbob uskunalar, elektron qurilmalarning ham soni ortib, texnik parametrlari yaxshilanib borishi bilan birga fan va texnikaning eng so’ngi yutuqlariga asoslangan, halq xo’jaligining turli sohalari uchun mo’ljallangan elektron asboblar paydo bo’lmoqda. Elektronika va mikroelektronika yo’nalishi bo’yicha bakalavr darajasini oluvchi talaba yetarli amaliy ko’nikma olishi uchun zamonaviy asboblarning ishlashini, qanday fizik jarayonga asoslanganligini nafaqat nazariy balki amaliy jihatdan laboratoriya mash ђ ulotlarida o’rganilish lozim. Zamonaviy ta’limning bunday 5 talabini qondirish uchun laboratoiya ishlari va xonalari eng zamonaviy asbob uskunalar hamda jixozlar bilan ta’minlanishi lozim. Laboratoriya jihozlarini, asboblarning texnik ko’rsatgichlari jihatidan va ma’naviy jihatidan almashtirilish muddatlari tobora qisqarib hozirda ko’pi bilan 4-5 yilni tashkil qilmoqda. Bu jihat texnik ta’lim berish saviyasini yuksak darajada tutib turish uchun katta moliyaviy mablag’larni talab qiladi. Bu muammoni qisman hal qilishning eng maqbul yo’llaridan biri bu virtual laboratoriya ishlaridan foydalanishdir. Kompyuter yordamida eng zamonaviy, eng murakkab fizik jarayonga asoslangan va eng qimmatli va eng foydali laboratoriya ishlarining ham virtual modelini yaratish mumkin. Bu laboratoriya ishlarining modellari LabVIEW dasturida yaratilganda esa dasturlash tezligi 5-8 marta tezlashadi. Dastur tan narxi arzon va eng asosiysi dasturni professional bo’lmagan fizik injener ham tuza olishi mumkin. LabVIEW dasturida yaratilgan virtual laboratiya ishlarining uslubiy afzalligi shundaki, qisqa vaqt ichida bevosita virtual laboratoriya ishlaridan foydalanish davomida virtual laboratoriya asbob uskunalari ko’rinishi, shakli, boshqarish dastaklari turini, rangini boshlang’ich doimiylar yoki ma’lumotlar va shartlarni tezkor almashtirish mumkin. 3. Dizayn bo’yicha talab. Virtual laboratoriya ishlari ko’rinishi, shakli va estetik didi bo’yicha ba’zi talablarga javob berish lozim: 1. Raqamlar, belgilar, so’zlar tushunarli, asboblar nomi, o’lchov birligi standartlariga mos va aniq tushunarli hamda yangi o’zbek lotin alifbosida yozilgan bo’lishi lozim. 6 2. Dasturdagi gipperssilkalar, kattaliklar va birliklar asosiy matndan ajralib turishi, boshqaruv dastaklari, indikatorlar, kontrollerlar, shkalalar iloji boricha real asbob uskunalarda qanday ko’rinishda bo’lsa shunday yoki shunga yaqin bo’lishi lozim. Bu virtual laboratoriyani real laboratoriya ishiga yaqinlashishiga yordam beradi. 3. Dastaklardan, kontrollerlardan sichqoncha orqali foydalanish qulay bo’lishi uchun ularning shakli qulay va yetarlicha yirikroq bo’lishi lozim. 4. Virtual laboratoriya ishining panel oynasidan ortiqcha manzaralar, rasmlar va animasiyalar talabalar fikrini chalg’ishi yoki ortiqcha e’tibor tortishi tufayli ulardan foydalanmaslik yoki kam foydalanish lozim. Virtual laboratoriya ishida foydalanilayotgan effekt yoki animasiyalar faqat real fizik jarayonlarnigina ko’rsatib berishi lozim. Shkala raqamlari, kattaliklarning o’lchov birliklari aniq, yaqqol ko’rinib turishi, natijalarni yozib olish uchun qulay bo’lishi lozim. 1.2. VIRTUAL LABORATORIYA ISHLARINI YARATISHNING DASTURIY ASOSI . Biz radioelektronika bo’yicha virtual laboratoriya ishlarini yaratishda National Instruments firmasining LabVIEW grafik dasturlash muhitidan foydalandik. Bu muhitda dasturlash tamoyili jihatidan nisbatan soddaroq bo’lgan BASIC tiliga o’xshab ketadi. LabVIEW dasturini tanlashimizga quyidagi omillar sabab bo’ldi: 1. LabVIEW dasturi boshqa dasturlash tillariga qaraganda juda sodda bo’lib, dasturlashning algoritmik asosini o’zlashtirgan va professional darajada dasturchi bo’lmagan har qanday kishi LabVIEW dasturida 7 kerakli dasturni tuza oladi. Xususan, radioelektronika bo’yicha virtual laboratoriya tuzishda, modellashtirishda yoki eksperimental qurilmalarni avtomatlashtirishda sodda algoritmlar tuzishdan tashqari radioelektronika bo’yicha chuqur nazariy bilimlarga ega bo’lish talab qilinadi. 2. LabVIEW muhitida dasturlash boshqa dasturlash tillaridan farqli o’laroq tekstli ko’rinishda emas balki grafik tarzda amalga oshiriladi. Funksiyalar, doimiylar, grafik quruvchi panellar, operatorlar dasturga tekst ko’rinishida emas balki maxsus panel(oynacha)lar ko’rinishida bo’lib dastur tuzish uchun turli vazifalar yuklangan panellarni kerakli qonuniyat asosida ulash yetarlidir. Panellarni ulash maxsus bog’lovchi ip orqali amalga oshirilib ma’lumotlar bir paneldan ikkinchi panelga shu ip bo’ylab uzatiladi. 3. LabVIEW muhitida tuzilgan dastur ikki qismdan Blok Diagram old panel ko’rinish oynasidan va Program Diagram dasturlash oynasidan iborat bo’lib, Blok Diagram oynasida virtual laboratoriya ishining virtual ko’rinishini yaratish mumkin. 4. Yasalgan virtual asboblar parametrlari, boshqaruvchi dastaklar ko’rinishi, shkalasi, rangi, asbobning umumiy ko’rinishi talabga ko’ra o’zgartirilishi yoki real laboratoriya asbobi ko’rinishida yaratilishi mumkin. Bu ayniqsa murakkab real tajriba oldidan talabada ko’nikma hosil bo’lishi uchun virtual laboratoriya ishidan trenajer sifatida foydalanish imkoniyatini ham yaratadi. 5. LabVIEW dasturida tuzilgan virtual laboratoriya ishlarini Internet, Esernet yoki lokal tarmoq orqali masofadan turib bajarish imkoniyati mavjud. Application Builder qo’shimcha dastur orqali har qanday *.Vi 8 fayl har qanday Windows operatsion sistemasida ishga tushiladigan *.exe faylga aylantirilishi mumkin. 6. Bajarilishi lozim bo’lgan laboratoriya ishining tavsifnomasi, nazariyasi, bajarilish tartibi, jadvallar, grafiklar va nazorat savollari virtual laboratoriya dasturining o’zida keltirilishi mumkin, hamda talabga muvofiq yoki foydalanishdan oldin o’zgartirilishi, almashtirilishi, tuzatish kiritilishi imkoniyati bor. LabVIEW dasturi to’g’risida qisqacha ma’lumot. LabView dasturi virtual laboratoriya ishi yaratish uchun mo’ljallangan dastur hisoblanadi. Labview dasturini ishlash jaroyoni bilan tanishib o’taylik . LabView dasturi ishga tushirganimizda interfernsion muloqot oyna(old panel –Front panel) va programmali kod oynasi( Block diagramm) paydo bo’ladi. Ikki oyna o’rtasidagi muloqotni Windows menyusidagi Show block diagramm va Show front panel bo’limlari orqali amalga oshirish mumkin. Old oynada biz laboratoriya ishida yig’adigan asboblarning ko’rinishini tuzamiz. Programmali kod oynasida laboratoriya ishida qo’llaydigan formulani o’rnatamiz. Old oynada asboblarning ko’rinishini tuzish uchun Windows menyusidagi Show controls pallete buyurug’ining ustiga sichqonchani keltiramiz 9 2-bob. VIRTUAL LABORATORIYA ISHLARI. “ METALLAR ELEKTR O`TKAZUVCHANLIGINING TEMPERATURAGA BOG`LIQLIGI” NAZARIY QISM I. Metallar qarshiligining temperaturaga bog`liqligi exsponsianal ravishda o’zgaradi : R(t)=R 0 e -α∆t (1) bu erda: R(t)-temperaturadagi qarshilik R 0 -xona temperaturasidagi qarshilik  -qarshilikning temperatura koeffisienti II. Doimiy tok ko`prigi yordamida qo`shimcha maúlumot qismida ko`rsatilgandek, xona tempernaturasidagi namuna qarshiligini aniqlang. R x =R 0 III. Isitish pechi ishga tushirilgach, har 5 gradusda o`lchash olib boriladi. Temperatura simobli termometrdan kuzatiladi. Natijalar I- jadvalga kiritilishi kerak: I-jadval Qarshilikning temperaturaga bog`liqligi. T, 0 C T, K 10 R x , om IV. Temperatura 180-200 0 S ga etganda pechni o`chirib, namunaning qarshiligini uning sovish jarayonida aniqlash kerak. Olingan natijalar II-jadvalga kiritiladi: II-jadvalga Qarshilikning temperaturaga pasayishiga bog`liqligi. T, 0 C T, K R x , om Temperatura 10-15 0 S ga etganda natija olish to`xtatiladi. TAJRIBA NATIJALARINI JAMLASH. V. I va II jadvallarning qiymatlaridan foydalanib millimetrli qog`ozda namuna qarshiligining absolyut temperaturaga T=t+273 bog`lanish grafigini chizing. VI. ×izilgan grafikning koordinata boshidan o`tishini tekshirib ko`rish zarur. O`rtacha kvadratlar metodi yoki tarang tortilgan ip yordamida chizilgan to`g`ri chiziqning burchak koeffisientini aniqlang. VII. ×izilgan to`g`ri chiziqda yotuvchi va tajriba natijalariga tug`ri kelmasa ham bo`ladigan ikkita 1 va 2 larni tanlang. Bu ikki nuqta orasidagi temperatura intervali 100 0 S dan oshmasligi kerak. VIII. Qarshilikning temperatura koeffisientini quyidagi formula yordamida aniqlang:α= − 1 ∆ t ln R R 0 (2) bunda R 0 -xona temteraturasidagi namuna qarshiligi. 11 IX.  max va  min larni hisoblab natijalarning absolyut va nisbiy xatoliklarini aniqlang.  max ni topish uchun grafikdagi eksperimental nuqtalar oralig`i eng katta burchak ostida to`g`ri chiziq o`tkazing.  isob ishlari (2) formula bilan bajariladi.  min ni topish uchun xuddi shu chiziqni eng kichik burchak ostida eksperimental nuqtalar orqali o`tkazing. 2-rasm. 2-rasm. Qarshilikning temperatura koeffisientini aniqlash. 2-rasmda A to`g`ri chiziq  ga, V to`g`ri chiziq  max ga S to`g`ri chiziq  min ga to`g`ri keladi.  -Parametrning nisbiy xatosini quyidagi formuladan aniqlang:η= Δα α 100 % =( α max − α min 2α )⋅100 % (3) QURILMA TAVSIFI Ishning maqsadi: Metallar elektr qarshiligining temperaturaga bog`liqligini o`rganish. 12 1-rasm Qarshilikning haroratga bog’liqligining blok sxemasi Kerakli asbob-uskunalar: 1. Qarshilik taxminan 250 Om bo`lgan tekshiriluvchi namuna. 2. Qarshilik o`lchanadigan asbob. Bunday asbob sifatidaa raqamli voltmetr v а ам permetr ishlatiladi. 3. H ароратни boshqarish qurilmasi 0- 300 0 S. 4. Isitish pechi. Tekshiriluvchi namuna : Tekshiriluvchi namuna diametri 0.15 mm, qarshiligi katta bo`lgan ingichka simdan iborat, sim trudbkasimon karkasga o`ralgan. Isitish pechi. 13 Isitish pechi konstantan sim o`ralgan keramik trubadan iborat. Pech isteúmol qiladigan elektr quvvati 100 Vt. 220 V kuchlanishda kameradagi maksimal temperatura 300 tepmeratura maxsus qurilma orqali boshqariladi. BAJARILISH TARTIBI. 1. R m =250 Om qiymatli qarshilik ка 10-100 V kuchlanish bering. 2. Haroratni boshqarish qurilmasidan haroratni o’zgartiring. 3. Voltmetr va ampermetr ko’rsatkichlarini yozib oling. 4. R X ning qiymatini o’zgartiring va tajribani takrorlang. O`lchash ishlari blok-sxemada ko`rsatilgan qurilmada bajariladi. 1- KONDENSATOR SIG”IMINING TEMPERATURAGA BOG`LIQLIGI” NAZARIY QISM I . K О ND Е NS А T О RL А RNING T А SNIFI K о nd е ns а t о r d е b bir-birid а n diel е ktrik yord а mid а а jr а tilg а n ikkit а o`tk а zgichli q о pl а m а d а n ib о r а t el е ktr z а njirining p а ssiv k о mp о n е ntig а а ytil а di. Bund а uning el е ktr sig`imid а n f о yd а l а nil а di. K о nd е ns а t о rg а o`zg а rm а s kuchl а nish b е rilg а nd а u z а ryadl а n а di. Bund а m а `lum bir ish b а j а ril а di. Bu ish s а ql а ng а n p о t е nsi а l en е rgiyag а t е ng bo`l а di: W C =СU 2 2 , J. P а st ch а st о t а li k о nd е ns а t о rl а rd а s о lishtirm а sig`im – c = С V , mkF sm 3 - ya`ni birlik h а jmg а to`g`ri k е ladig а n sig`im h а md а s о lishtirm а z а ryad k а bi k а tt а likl а rd а n f о yd а l а nil а di – q s о l = CU V , mkKl sm 3 . K о nd е ns а t о rning sig`imi und а gi z а ryad miqd о rining shu z а ryad k о nd е ns а t о rg а b е r а dig а n p о t е nsi а ll а r а yirm а sig а nisb а tig а t е ng. 14 X а lq а r о birlikl а r sist е m а si SI d а sig`im birligi f а r а d а (F) bo`lib, u q о pl а m а l а rg а bir kul о n (Kl) z а ryad b е rilg а nd а und а gi p о t е nsi а l bir v о ltg а (V) о sh а dig а n k о nd е ns а t о r sig`imig а t е ng bo`l а di: C = q U ;1 Kl 1 V = 1 F (2.1) А m а liy m а qs а dl а r uchun 1 farada jud а k а tt а birlik bo`lib, а m а ld а und а n kichik bo`lg а n sig`imning birlikl а rid а n f о yd а l а nil а di: mikr о f а r а d а (mkF), n а n о f а r а d а (nF), pik о f а r а d а (pF): 1F = 10 6 mkF = 10 9 nF = 10 12 pF. Ko`p h о ll а rd а 1mkF = 1mF = 10 6 pF = 10 6 rF d е b h а m b е lgil а n а di. Q о pl а m а l а ri bir xil o`lch а mli yassi pl а stin а v а ul а r о r а sid а gi diel е ktrikl а rd а n ib о r а t bo`lg а n k о nd е ns а t о rning sig`imi C pF l а rd а quyid а gi f о rmul а bo`yich а t о pil а di. С= εS 3,6 πd , (2.2) bu y е rd а  - pl а stin а l а r о r а lig`id а gi diel е ktrikning diel е ktrik singdiruvch а nligi, S - pl а stin а yuz а si (sm 2 ), d - diel е ktrikning q а linligi (sm). K о nd е ns а t о rl а rning el е ktr en е rgiyasini bir zumd а yig` а о lish v а uni q а yt а b е r а о lish x о ss а si tuf а yli ul а r h а r xil filtr v а impulsli qurilm а l а rd а en е rgiya to`pl о vchi sif а tid а qo`ll а nil а di. K о nd е ns а t о rl а r quyid а gi b е lgil а ri bo`yich а turl а n а di: sig`imining o`zg а rtirish x а r а kt е ri bo`yich а , t а shqi t а `sir qil а yotg а n о mill а rd а n him о yal а sh usuli bo`yich а , ishl а tilishi bo`yich а , m о nt а j qilish usuli v а diel е ktrik turi bo`yich а 15 Sig`imning harorat k о effitsi е nti (TK Е ). Bu p а r а m е tr sig`imi haroratg а chiziqli b о g`l а nishli bo`lg а n k о nd е ns а t о rl а rni x а r а kt е rl а sh uchun qo`ll а nil а di. Haroratning o`zg а rishi n а tij а sid а n diel е ktrikning diel е ktrik kirituvch а nligi  o`zg а r а di. K о nd е ns а t о r q о pl а m а l а rining yuz а si, ul а r o`rt а sid а gi о r а liql а r h а m o`zg а r а di, n а tij а d а sig`im o`zg а r а di. Bu sig`imning harorat k о effitsi е nti bil а n а niql а n а di.ТКЕ = ΔC CΔt , bu y е rd а  C – haroratning  t 0 C ga o`zg а rishig а m о s k е l а dig а n sig`imning o`zg а rishi, C -n о rm а l sh а r о itd а gi sig`im. TKЕning kеrаmikаli kоndеnsаtоrlаr uchun qiymаti vа ulаrning kоdli bеlgilаnishi quyidаgi 1-jаdvаldа kеltirilgаn. U harorat1 0 C gа o`zgаrgаndа sig`imning nisbiy o`zgаrishini (milliоndаn bir qismlаrdа) аniqlаydi. TK Е guru- hining b е l- gil а nishi TK Е ning n о min а l qiym а ti, x10 -6 1/ 0 C Rаngli kоd Yangi bеlgilаnishi 1 Eski bеlgilаnishi Kоndеnsаtоr qоplаmаsinin g rаngi Rusumlоv - c hi nuqtа P100(120) +100(+200) Qizil-binаfshа Ko`k - h) а) + b) d) e) f) g) 1-rаsm. Kоndеnsаtоrlаrning shаrtli bеlgilаnishi: a – o`zgаrmаs sig`imli; b – qutbli оksidli; d – o`zgаruvchаn sig`imli; e – sоzlаnuvchаn sig`imli; f – vаrikоnd; g – diffеrеnsiаlli; h – ko`p sеksiyali 16 P60 +60 - Ko`k Qоrа P33 +33 Kul rаng Kul rаng - MPО 0 Qоrа Ko`k Qоrа M333 -33 Jigаr r аng Ko`k Jigа r rаng M47 -47 Ko`k+qizil Ko`k - M75 -75 Qizil Ko`k Qizil M150 -150 Qizg`ish Qizil Qizg`ish M220 -220 Sаriq Qizil Sаriq M330 -330 Yashil Qizil Yashil M470 -470 Ko`k Qizil Ko`k 17 Kerakli asboblar: 1.Ta’minlash manbai. 2. Sig’imi o’lchanadigan kondensator. 3.Sig’im o`lchanadigan asbob. Bunday asbob sifatidaa raqamli voltmetr v а ам permetr ishlatiladi. 4.Haroratni boshqarish qurilmasi 0-250 0 S. 5.Isitish pechi. X U L O S A Mazkur kurs ishini bajarish davomida quyidagi ishlar amalga oshirildi. Laboratoriya ishlarining kompyuter modellari «Virtual laboratoriya ishlari»ni yaratish mumkin bo’lgan va ilmiy tadqiqot qurilmalarini avtomatlashtirish uchun grafik usulda dastur tuzish va qurilmalar bilan kompyuterni bevosita bog’lovchi dasturlash muhiti LabVIEW o’rganildi.  Virtual laboratoriya ishlarining uslubiy va dizayn jihatlari bo’yicha talablar o’rganildi.  LabVIEW dasturida quyidagi virtual laboratoriya ishlari yaratildi: 1. Stabilitronni o’rganish. 2. Qarshilikning haroratga bog’liqligini o’rganish 3. Kondensator sig’imining haroratga bog’liqligini o’rganish  Har bir laboratoriya ishi uchun turli qismdan iborat uslubiy qo’llanmalar mavjud: 18  nazariy qism  qurilmaning tavsifi  bajarilish tartibi  nazorat savollari va adabiyotlar Bu uslubiy qo’llanmalarga virtual laboratoriya ishining old panelidan to’ ђ ridan-to’ ђ ri murojat qilish va kerak bo’lganda orqaga qaytish mumkin.  Barcha laboratoriya ishlariga kirish qulay bo’lishi uchun maxsus «qobiq» dasturi yaratilgan. Bu «qobiq» da laboratoriya ishlariga murojat qilishdan tashqari quyidagi ma’lumotlarni ham olish mumkin.  Barcha virtual laboratoriya ishlari alohida alohida yoki bir to’plam shaklida Windows 95 OS da va undan yuqori tizimlarda qo’shimcha ishga tushiruvchi dasturlarsiz ishlay oladigan *. exe fayli ko’rinishiga keltirilgan.  Bunday virtual laboratoriyalardan foydalanish quyidagi afzalliklarni beradi:  talaba va o’qituvchilarning laboratoriya ishini bajarish va o’zlashtirish vaqti tejaladi.  murakkab real laboratoriya ishlarini bajarishdan oldin ularning virtual ko’rinishlari kompyuterda bajarib ko’rish laboratoriya ishining mohiyatni tez va to’liq tushunish, qurilmalar va ularni ulash to’g’risida to’liq tasavvur olish hamda buning natijasida texnika xavfsizligiga to’liq amal qilishga olib keladi.  bu virtual laboratoriya ishlaridan masofaviyf ta’limdan, internet tizimidan to’liq foydalanish mumkin. 19  virtual laboratoriya ishlari orqali bevosita talaba va o’qituvchi virtual muloqot olib borishi, o’qituvchi o’quvchini baholashi mumkin. Olib borilgan ishlar natijasidan shunday xulosa qilish mumkinki radioelektronika sohasida virtual laboratoriya ishlaridan foydalanish har tomonlama foydadan holi emas hamda bu virtual laboratoriya ishlari dasturlarini yaratishda LabVIEW grafik dasturlash muhitidan foydalanish har tomonlama qulaydir. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. S. S. G`ulomov 2002 yil 21 martida “Pravda Vasto к a” gaz е tasining 54-55 sonidagi maqolasi “ Высшая школа : взаимодействия традиционных и новаторских методов обучения ” 2. Sayt www.ni.com 3. Sayt www.labview.ru 4. Sayt www.visim.ru 5. Sayt www.physicsweb.ru 6. Sayt www . ito . edu . ru , Дмитриева В. Ф. Икренникова Ю. Б. “Компьютерный Лабораторный Практикум — Составляющая Часть Учебного Процесса По Физике” МГТА, г.Москва 7. Галкин С. В. “Требования К Построению Систем Компьютерной Поддержки Экспериментальных Работ На Уроках Физики» Институт информатизации образования РАО, г.Москва 8. ×. Êèòòåëü. Ââåäåíèå â ôèçèêó òâåðäîãî òåëà. Ì, 1978. 9. Àøêðîôò Í., Ìåðìèí Í. Ôèçèêó òâåðäîãî òåëà. I-II-šèñì. Ì, 1979. 10. Áóøìàíîâ Á. Í., Õðîìîâ Þ. À., Ôèçèêó òâåðäîãî òåëà. Ì, 1971 11. Æäàíîâ Ã. Ñ. Ôèçèêó òâåðäîãî òåëà. Ì, 1962. 12. Sh. M. Kamolov, A. Sh. Ahmedov. Elektrotexnika materiallari. T. O’qituvchi. 1994. 20 13. J. M. Garkusha. Osnoviy fizika poluprovodnikov. M. VSh. 1982. 14. G. I. Epifanov, Yu. A. Moma. Tverdotelnaya elektronika. M. VSh. 1986. 15. Aziziov. “Yarim o`kazgichlar fizikasi”. 16. Стильбанс А.С. ”Физика полупроводников” М:Наука 1967 г76 с.452 17. Ансельм А.И. “Введение в теорию полупроводников” М:наука,1978г. 18. Зесчер К. ”Физика полупроводников” М:Мир,1977г ст.616 19. Пасънков В.В. Чиркин А.К. “Полупроводниковые приборы” 1987. 20. Смит Р. “Полупроводники” М: Мир,1992г. с560 21 22

LabVIEW dasturida “Radioelektronika” bo‘yicha virtual laboratoriya ish yaratish

Купить