Latex dasturida aniq tabiiy va gumanitar fanlarga oid hujjat yaratish

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	1.2MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Информатика и ИТ

Latex dasturida aniq tabiiy va gumanitar fanlarga oid hujjat yaratish

Купить

1. LaTeX dasturi haqida umumiy ma’lumot
LaTeX — bu ko‘p foydalanuvchilar va nashriyotlar tomonidan
foydalaniladigan eng ommalashgan Tex hujjatlarni belgilash tilining
modifikatsiyasidir. U yordamida maqolalarni yoki ilmiy ishlarni terish va
tayyorlashning ko‘p tomonlarini avtomatlashtirish mumkin. Nafaqat bo‘lim va
sahifalarni nomerlash kabi sodda tomonlar, balki formulalarni, jadvallar, tasvirlar,
kesishadigan havolalarni qo‘yish ham qo‘llab-quvvatlanadi.
Ushbu mustaqil ishda LaTex dasturining imkoniyatlarini ko‘rib chiqiladi,
shuningdek dasturning bir necha imkoniyatlariga misol keltirilgan. Boshlovchilar
uchun eng sodda deb hisoblanadigan ish LaTeXila muharriri asosida bajariladi.
LaTeX muharrirlari odatdagi muharrirlarga nisbatan formatlashning
kuchliroq vositalarini taqdim etadilar. Shu bilan birga matnni yozish jarayoni
soddaligicha qoladi.
LaTeX o‘ziga ko‘p formula, turli tildagi elementlar, kesishishgan havola va
tsitatalar, indekslar, bibliografiyalarni olishi mumkin bo‘lgan kitob, ilmiy
ma’ruzalar kabi eng tarqalgan materillarni formatlash protsedurasini
soddalashtirish uchun mo‘ljallangan. Albatta, barcha bu narsalarni LibreOfficeda
qilish mumkin, lekin LaTexilada ularni bajarish oson, natija esa sifatliroq
ko‘rinadi.
Latexila — bu GTKda yozilgan Gnome qobiq uchun matnlik LaTeX
muharriridir, shuning uchun, uni faqat Linuxda foydalanish mumkin. GTK (ilgari
GIMP ToolKit, keyin GTK+) grafik foydalanuvchi interfeyslarini (GUI – Grapgic
User Interface) yaratish uchun bepul va ochiq manbali platformalararo vidjetlar
to plamidir. Windows uchun ixtiyoriy boshqa muharrirni olish mumkin, umumanʻ
LaTexning sintaksisi barcha joyda bir xildir. Ubuntuda muharrirni o‘rnatish uchun
birgina sudo apt install latexila latexila-data texlive-lang-cyrillic buyruqni bajarish
yetarli, chunki u rasmiy repozitoriylarda bor.
182

$Texlive-lang-cyrillic paketi kirillitsani me’yorida qo‘llab-quvvatlash uchun zarur. Sistema 400 megabaytga yaqin paketni yuklab oladi va o‘rnatilib bo‘lgandan so‘ng, dastur asosiy menyuda paydo bo‘ladi: 2. LaTexning asosiy buyruqlari Dastur bilan ishlashga o‘tishdan avval, LaTeXning sintaksisi va asosiy ko‘rsatmalarini ko‘rib chiqish zarur. Qutida LaTex dasturining ko‘p ishlatiladigan buyruqlari keltirilgan. Buyruqlarning umumiy sintaksisi quyidagicha: \buyruq nomi[1-parametr, 2-parametr]{1-argument}{2-argument} 183$ $Ko‘rsatmaning nomi registrga sezgir va u albatta og‘ma chiziq bilan boshlanishi lozim. Ba’zi buyruqlarga parametrlar uzatiladi, ular ish xususiyatlarini sozlaydilar, figurali qavslarda esa argumentlar uzatiladi, bular buyruq ishlaydigan ma’lumotlardir. Endi buyruqlarni ko‘rib chiqamiz: \documentclass — hujjat sinfini (maqola, kitob, hisobot va hokazo); tavsiflaydi; \begin —hujjat yoki blok boshini ko‘rsatadi \end — hujjat yoki blok oxiri \usepackage — joriy hujjatga LaTeX buyruqlar paketini yuklaydi (kodlash, shrift va boshqalarni sozlashga zarur) \maketitle — nomli va boshqalar bilan titul varaqni yaratadi \tableofcontents — maqola yoki kitobning mazmuni \chapter — bobni yaratadi \section — bo‘limni yaratadi \subsection — bo‘limostini yaratadi \bfseries — quyuq matn \textit — kursiv \title — hujjat sarlavhasi \author — hujjat mualifi? \date — hujjatni yaratish sanasi. LaTexning boshqa buyruqlarini internetdan olish mumkin. 3. LaTex dasturida hujjatni yaratish va formatlash asoslari Dastlab LaTeX ning yangi faylini yaratish lozim. Buning uchun “Fayl” menyusini ochib, “New” tanlanadi. Ochilgan muloqat oynasida hujjat qolipini tanlash kerak bo‘ladi. 184$

So‘ngra title va author maydoniga kitob nomi va muallif ismini kiritiladi,
shuningdek shu erda titul varoqda aks etib turadigan sanani kiritish mumkin:
Bularning hammasi juda g‘alati tuyulishi mumkin, chunki LaTexda ishlash
jarayoni ilmiy maqola yozishga emas, balki ko‘proq dasturlashga o‘xshab ketadi.
LaTeXning har bir hujjati aniq tuzulishga ega, boshida akslantirishlarni
sozlashlar, zarur paketlarni importlash, so‘ngra esa, hujjat tanasidagi matnning o‘zi
keladi. Quyidagi satrlar asosiy parametrlarni initsializatsiyalaydilar:
185

$\documentclass[a4paper,11pt]{book} \usepackage{amsmath,amsthm,amssymb} \usepackage[T1,T2A]{fontenc} \usepackage[utf8]{inputenc} \usepackage[english,russian]{babel} \title{Mening yangi kitobim} \author{Noma’lum muallif} Birinchi satrda documentclass ko‘rsatma yordamida qog‘oz o‘lchami - a4paper va LaTeX shriftining o‘lchami – 11 band beriladi. \userpackage ko‘rsatmalar, shriflarni yuklash, kodlashni qo‘llab-quvvatlash va shriftning sifati uchun foydalaniladigan LaTexning avval o‘rnatilgan paketlarini yuklaydi. Amsmath, amsthm, amssymb paketlar kirillitsani ishlashi uchun, fontenc paketi shriftlarni kodlashni yuklaydi, T1 lotin alifbosi va T2A kirillitsa uchun. Inputenc paketi UTF-8 kodlashni yuklaydi, babel paketi esa, tillarni qo‘llab- quvvatlashni yuklaydi. \maketitle satri LaTeXning titul sahifasini yaratadi, keyingi \tableofcontents satr esa, LaTeX mazmunini yaratadi. Keyingi \chapter direktiva, o‘zingizga yoqqan nom bilan yangi bobni yaratish imkoniyatini beradi. Bu ko‘rsatmadan 186$ $so‘ng, bob matni yoziladi va yangi \chapter ko‘rsatma uchraganda bob tugaydi. Bu yangi bob mazmunga ikkinchi bob sifatida avtomatik qo‘shiladi. Boblarni \section va \subsection ko‘rsatmalar orqali yanada kichikroq qismlarga ajratish mumkin. Barcha bo‘limlar avtomatik holda mazmunga kiritiladi. Qanday tuzulish hosil bo‘lganligini ko‘rish uchun, chap ustunda “ Символ ы ” o‘rnida “Структура” tanlanadi, o‘sha uskuna orqali hujjatga joylashtiriladigan ixtiyoriy jadval va tasvirlarni nazorat qilish mumkin: Ko‘p kishilar kitob boshiga jadval va tasvirlarning ro‘yxatini qo‘yishni istaydilar. Buni amalga oshirish uchun oddiygina quyidagi buyruqlarni qo‘shish lozim: \listoffigures va \listoftables - Hujjatdagi oxirgi buyruq kitobni tugashini ko‘rsatadi. Har bir ochilgan begin har doim end buyruq bilan tugashi kerak. 187$

LaTex — bu muharrirga bog‘liq bo‘lmagan buyruqlar yordamida hujjatlar
yaratish uchun sistema, xolos. Lekin, Latexila ba’zi narsalarni sodda va tez amalga
oshirish va LaTeX ni foydalanishni soddalashtirishga yordam beradigan bir necha
qo‘shimcha uskunalarni taqdim etadi. Masalan, muharrir terish mobaynida
avtomatik tugatish funktsiyasini qullabkuvvatlaydi.
Dasturga “Tools” menyu orqali sozlash mumkin bo‘lgan gspell asosida
orfografiyani tekshirish uchun integrallashgan sistema o‘rnatilgan.
188

$Bundan tashqari, uskunalar paneliga ko‘pgina zarur amallarni bajarish tugmalari chiqarilgan. Bu erda boblar,bo‘limlar, kesishadigan havolalar qo‘shish, stillarni sozlash, markirlangan ro‘yxat va matematik funktsiyalarni yaratish mumkin. Ba’zan qo‘lda buyruqni yozishga qaraganda bitta tugmani bosish afzalroqdir. Shuningdek, ko‘pgina buyruqlarni “LaTeX” menyusida topish mumkin. 4. LaTex dasturida matematik formulalardan foydalanish Matematik formulalarni yaratish uchun simvolarning yon paneli bilan birgalikda uskunalar panelini foydalanish mumkin.Buning uchun, yon paneldan «Simvolы» bandi, so‘ngra zarur simvollarning, masalan grekcha yoki operatorlar kategoriya(toifa)si tanlanadi. Haqiqatan ham, simvollarning ushbu paneli yordamida osongina turli formulalar yaratish mumkin. Formulani yaratish uchun matnli ifodalarni foydalanish yoki uskunalar panelida summa tugmasini bosish mumkin. Tugmani bosish kursor holatiga zarur ko‘rsatma qo‘yadi. Bundan keyin klaviaturadan yoki yon paneldan zarur simvollarni kiritish qoladi. Masalan, kasrlar, bo‘luvchi va maxrajning qiymatini uzatish zarur bo‘lgan frac{}{} ko‘rsatma yordamida bajariladi: E=\frac{m_1v^2}{2}$ 189$

Oddiy matematik ifodalarni $$ ga olish kerak.
Faylni saqlash uchun, utilitlar so‘zsiz *.tex formatni foydalanadi.
Keyinchalik uni LaTeXning ixtiyoriy muharririda ochishingiz va ishni davom
etirishingiz mumkin. Faylni saqlash uchun “File” menyu tanlanadi va “ Save ”
tanlanadi:
190

Lekin, agar nima hosil bo‘lganligini ko‘rmoqchi bo‘lsangiz va hujjatni
boshqa muharrirda ochish imkoniyatiga ega bo‘lmoqchi bo‘lsangiz, u holda
LaTeXni qandaydir o‘qiladigan formatga masalan, PDFga to‘plash zarur bo‘ladi.
Buni LaTeXila amalga oshirishi mumkin. Buning uchun, “ Собрать ”ni ochish va u
yerda “LaTex -> PDF” ni yoki boshqa formatni tanlash yetarli. To‘plash
tugagandan keyin tayyor hujjat ochiladi:
Shunday qilib, ushbu darsda LaTex va LaTeXila muharriridan qanday
foydalanishni ko‘rib chiqdik. Bular hujjatni qanday tayyorlash asoslaridan iborat.
191

Lekin zarurat bo‘lganda unda hujjat yaratishning yanada mukammalroq jihatlarini
ko‘rib chiqish mumkin.
Adabiyotlar
1. М. Гуссенс, Ф.Миттельбах, А.Самарин. “Путеводитель по пакету
LaTex и его расширению LaTex 2 e ”
2. И. Котельников, П. Чеботаев. “ЛАТЕХ 2е по-русски”
3. С.М.Львовский. “Набор и верстка в системе LaTex ”
192

Latex dasturida aniq tabiiy va gumanitar fanlarga oid hujjat yaratish

Купить

Похожие документы
3d-max dasturida obektlarni yaratish
Algoritm va ma’lumotlar strukturasi
3D-MAX dasturi haqida
3D Studio MAX dasturiga kirish. 3D Studio MAX dasturi haqida tushuncha
Adobe photoshop dasturida tasvirlarda ishlov berish,taqdimot yaratish

Информация о документе

Продавец

Latex dasturida aniq tabiiy va gumanitar fanlarga oid hujjat yaratish

Похожие документы