Войти Регистрация

Docx

  • Рефераты
  • Дипломные работы
  • Прочее
    • Презентации
    • Рефераты
    • Курсовые работы
    • Дипломные работы
    • Диссертациии
    • Образовательные программы
    • Инфографика
    • Книги
    • Тесты

Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 86.5KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение doc
Раздел Рефераты
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Latex muharriri imkoniyatlari va unda ilmiy maqola yozish strukturalari

Купить
Latex muharriri imkoniyatlari va unda 
ilmiy maqola yozish strukturalari
Reja:
1 Tex va Latex matn muharriri haqida 
ma’lumot.
2 Tex va Latex matn muharririda ishlash.
3 Latex hujjatining umumiy tarkibi.
4 Latex buyruqlari.                               Tex va Latex matn muharriri haqida ma’lumot.
Keyingi paytda turli korxonalarda kichik nashriyotlar paydo bo’la boshladi. Kichik
nashriyot deganda, shaxsiy kompyuter bazasida, turli tez chop qiluvchi va boshqa
qo’shimcha   qurilmalar   orqali   bosma   mahsulotlari   (kitob,   oynoma,   jurnal,
broshuralar,   prospektlar   va   hokazo)   chiqarish   tushuniladi.   Bunda   bo’lajak   bosma
mahsulotlari kompyuterda tayyorlanadi, ya’ni kompyuter varaqlash, asl maketlash
ishlari ham kompyuterda bajariladi.
Rizograf   esa   asl   maket   shaklida   kompyuterda   tayyorlangan,   chop   qilish   uchun
ishlatiladi   va   u   minutiga   o’rtacha   130   sahifani   chop   qilishi   mumkin.
Rizograflarning   ham   turli   xillari   mavjudligi   va   turli   chop   qilish   tezligiga   egal   va
asosan rangli tasvirda bo’ladi.
Rizograflardan   tashqari,   kichik     nashriyotda   lazerli   printer   ham   bo’lishi   lozim.
Undan   mashinka   sifatida   foydalanish   mumkin   emas.   U   faqat   kompyuterda
tayyorlangan   asl   maketni   bir   nusxada   lazerli   printerda   chop   qilish   (sifati   yaxshi
bo’lganligi   sababli)   va   so’ngra   uni   rotariatda,   rizograflarda,   katta   bosma
qurilmalarida chiqarish uchun ishlatiladi.
Bundan   tashqari,   kichik   nashriyotda   muqovalovchi,   qog’oz larni   kesuvchi,
broshyuralovchi va boshqa qurilmalar bo’lsa, u to’la  qonli nashriyot bo’ladi.
Kichik nashriyotda kam nusxada (200-300) mahsulot chiqarish qimmatga tushadi.
Shuning uchun nusxalar soni 2000 dan ko’proq bo’lgani yaxshi. Aks holda, bo’yoq
masalasi,   qimmatbaho   plyonkalarni   har   safar   sotib   olish   muammosi   tug’iladi.
Bundan tashqari, rizograf va lazer printerlarda sifatli qog’oz ishlatilishi lozim.
Asl   maketlarni   tayyorlashda   hozirgi   zamon   dasturlash   vositalari   Quark   Xpress,
PostScript,   PageMaker   nash riyot   tizimlaridan   foydalaniladi.   Turli   formulali
matnlarni (matematika, fizika, ximiya) tayyorlashda  Tex  va uning keyingi lahjalari
Latex  tahrirlovchi dasturlardan foydalanish dunyo ilmiy amaliyotida keng qo’llani -
ladi. Bunday tahrirlovchilar kompyuter xotirasida ko’p joy olmaydi.  Quark Xpress ,
PageMaker   tizimlari   katta   hajmdagi   xotiraga   ega   bo’lgan   kompyuterda   ishlashi
mumkin   bo’lsa,   Latex   tizimi   hatto   286   protsessorida   ham   bemalol   ishlatiladi.   Bu
esa uning juda katta afzalligidir. Shu   bilan   birga   Latex   konferensiyalar   tezislari,   chop   etish,   hatto   ko’p   hajmli
maqola va kitoblarni elektron pochta orqali jo’natish oson.
Word   matn   muharririda   tayyorlangan   ma’lumotlar   kompyuter   xotirasida   joy
egallaganligi   tufayli   unda   elektron   pochta   orqali   xatlar   jo’natish   maqsadlarida
foydalanish  Latex  ga nisbatan uncha tejamli emas.
Tex va Latex matn muharririda ishlash
Tex –ilmiy-texnikaviy   matnlar   bilan   ishlashga   mo’ljallangan   tahrirlovchi   dastur.
Amaliy   matematika   bo’yicha   yirik   mutaxassis   mashhur   D.E.Knut   tomonidan
Stanford   Universitetida   ishlab   chiqilgan.   Tex   da   tayyorlangan   hujjatlarning   sifati
yaxshiligi,   keng   imkoniyatliligi,   turli   sohalarga   oid   formulalar,   shu   jumladan
matematik   formulalarni   yozish   uchun   qulayligi,   fayllarining   xotiradan   kam   joy
egallashi   xususiyatlari   bilan   muhandis,   ilmiy-texnik   xodimlar   ayniqsa   ilm   ahli
tomonidan   keng   qo’llanila   boshladi.   Keyinchalik   Lesli   Lamport   Latex   deb
ataluvchi,   Tex   ning   imkoniyatlari   kengaytirilgan   tizimini   ishlab   chiqdi.   Hozirgi
kunda   Latex-1,   Latex-2,   Latex-2E,   AMS   (Amerika   matematigi   jamiyati)   Latex
kabi lahjalari foydalanuvchilarga keng tarqalgan. Latex da tayyorlangan matnlarni
kompyuter tarmoqlari  (elektron pochta va h.k.) orqali o’zatish ham har tamonlama
qulay.
Shuning   uchun   ham,   hozirgi   kunda   o’tkazilayotgan   xalqaro   ilmiy   anjumanlar,
xalqaro   ilmiy   jurnallar   aynan   Latex   tizimida   tayyorlangan   matnlarni   qabul
qilmoqda.   Latex   ning   Tex   dan   farq   qiluvchi   jihati,   hujjat   turini   ko’rsatish
mumkinligidadir.
Latex  hujjat turlari asosan quyidagilar:
Maqola   (article )-   kichik   hajmdagi   hujjatlar   yoki   maqola   tayyorlash   uchun
mo’ljallangan.   Bunda   matn   boblarga   ajratilmaydi   va   alohida   titul   varag’’iga   ega
emas.
Ma’ro’za   (repolt ) -   katta   hajmdagi   texnik   hujjatlarni   tayyorlashda   ishlatiladi.
Oldingi turdan farqi - boblarga ajratish va alohida titul varag’’iga ega.
Kitob   (book)-   kitob   matnlarini   tayyorlash   uchun   mo’ljallangan.   Bunda   matn
varaqning har ikkala tomoniga ham chop etiladi. Xat (letter )-  turli xildagi (adres, sana va h.k.) xatlar tayyorlash mumkin.
Latex   hujjatining umumiy tarkibi
Latex   da   doimo   yozilishi   shart   bo’lgan   bir   nechta   buyruq   mavjud.   Latex   hujjati
asosan ikki qismdan iborat bo’ladi:
1.Bosh qismi (priambula).
a) Bu qismda dastlab   | documentstyle [x] {hujjat turi}  buyrug’i yoziladi.
Bunda [X] - belgilar o’lchovini bildiradi. 
Agar [X]  yozilmasa,
Xq10pt o’lchovli belgilar;
Xq11pt bo’lsa, 10pt o’lchovdan 10 foiz katta belgilar;
Xq12pt  bo’lsa, 10pt o’lchovdan 20 foiz katta belgilar ishlatiladi.
Misol: |documentstyle [12pt] {article}
b) hujjat varag’’ining o’lchovlarini berish:
|textwidth{170mm} - eniga 170 mm;
|textheight{240 mm }  - bo’yiga 240 mm li varaq hosil qilinadi.
v)   Foydalanuvchi   xohishiga   qarab   yangi   buyruqlar   kiritilishi   mumkin:   |
newcommand{yangi buyruq} {standart buyruq}.
Misol: |newcommand{|be} {|begin{equation}}.
             |newcommand{Ve} {Varepsilon}.
2.Asosiy qism. U quyidagi ko’rinishda bo’ladi:
|begin{document}
<Matn>
|end{document}
Bunda   |end{document}   buyrug’idan   keyin   kiritilgan   matn,   Latex   tizimi   ishchi
matni hisoblanmaydi. Demak,   Latex  hujjatining umumiy tarkibi:
|documentstyle [A4,11pt] {article}
|textwidth{17sm}
|textheight{24cm}
..................................
|begin{document}
<Matn>
|end{document}
<Ishchi bo’lmagan matn>   ko’rinishda bo’ladi.
Latex   buyruqlari
Latex  buyruqlari    belgi bilan boshlanadi. Buyruqlar ikki xil bo’ladi: buyruq so’zlar
va buyruq belgilar.
Buyruq so’zlar      belgi bilan boshlanib, harflardan iborat bo’ladi. Masalan:    Latex,
 quad, |frac, ...
Latex da buyruqlarning katta yoki kichik harflar bilan yozilishi farqlanadi:
|gamma  buyruq   harfini;
 Gamma esa G ni bilidiradi.
Buyruq belgilar    va bitta belgi bilan ifodalanadi.
Misol: |$, |; va h.k.
oddiy   matnni   buyruqsiz   kiritish   mumkin.   Oddiy   matn   kiritayotganda
quyidagi qoidalarga e’tibor berish lozim:
har bir so’z orasi  bitta bo’shliq bilan ajratiladi. Agar 2 ta va undan ortiq bo’shliq
tashlansa, 1 ta bo’shliq hisoblanadi.
Bo’sh satr tashlansa, abzas tugaganligini bildiradi.
«||» yordamida yangi satr boshiga o’tiladi.
% dan keyin matn maydoniga izoh kiritish mumkin.
Qo’shtirnoq va apostrof belgilari:
, , Apostrof ‘matn’ ‘matn’ bittalik qo’shtirnoq
‘‘matn’’ ‘‘matn’’ ikkitalik qo’shtirnoq
[[matn]] «matn» kirillcha qo’shtirnoq
" matn " " matn " mashina yozuvidagi qo’shtirnoq
Maxsus belgilar
Latex  da maxsus vazifaga ega bo’lgan 10 ta belgi mavjud:
Ularni   oddiy   belgilar   kabi   kiritib   bo’lmaydi.   Ularni   matnda   ishl atish   uchun
maxsus buyruqlardan foydalaniladi.
№ Belgi Latex dagi vazifasi Matnda
kiritilishi
1 | Buyruq belgisi $| backlash $
2 { Guruhlashning boshi |{
3 } Guruhlashning oxiri |}
4 % Izoh |%
5 & jadval hosil qilish belgisi |&
6 | Bo’linmaydigan bo’shliq ||
7 $ {matematik   formulaning   boshi   va
oxiri} |$
8 ^ yuqori ko’rsatkich | ^
9 _ quyi ko’rsatkich |_
10 # Makrosga quyish belgisi |#
Bo’sh joy (bo’shliq) buyruqlari
Buyruq Joy kengligi Nomlanishi
|| Oddiy   (so’z   o’rtasidagi)   bo’sh
joy
| | | so’z orasidagi bo’sh joy
| |  | Bo’linmaydigan bo’sh joy
|! || juda kichik bo’sh joy |, | | kichik bo’sh joy
|> |  | o’rtacha bo’sh joy
|; |   | katta bo’sh joy
| enskip |    | yarim matematik bo’sh joy
| quad |     | Matematik bo’sh joy
| qquad |       | ikki karra matematik bo’sh joy
Shrift turini tanlash
Latex  da quyidagi 8 xildagi shriftni ishlatishi mumkin:
Buyruq Turi Nomlanishi
| rm Roman To’g’ri («Roman»)
|em Emphatic Ajratilgan
|bf Bold Q alin
|it Italic Kursiv
|sl Slanted O g’ ma
|sf Sans Serif Silli q
|sc Small Caps Katta bosma shrift
| tt Typewriter Teletayp shrifti
Shrift turi ko’rsatilmagan holda , |rm  - avtomatik tarzda tanlanadi.  |em  shrifti
|it  ko'rsiv shriftiga ekvivalent bo’lib, matn bo’lagini «ajratib» yozishda ishlatiladi.
Shrift o’lchovini tanlash
Buyruq o’lchov Nomlanishi
| tiny tiny Size Juda   kichik
|scriptsize script Size K o’ rsatkichli
o’lchovi |
footnotesize footnote Size Ko’chirma
|small small Size Kichik
|normalsize normal Size O’rtacha
|large large Size Katta  1
|Large Large size Katta  2
|LARGE LARGE Size Katta  3
|huge huge Size Gigant  1
|Huge Huge Size Gigant  2
Shrift o’lchovi ko’rsatilmagan holda,   normalsize   normal o’lchovli shrift avtomatik
tarzda tanlanadi.
Matnni chap, o’ng va o’rtaga joylashtirish buyruqlari
Ko’pchilik hollarda matnni chap, o’ng va o’rtaga joylashtirish kerak bo’ladi.
Shu hollarda:
 begin{flushleft}  
Bu matn chapdan yozilsin.
    end{flushleft}
 begin{flushright}     
Bu matn o’ngdan yozilsin.
    end{flushright}
|begin{center}
Bu matn o’rtadan yozilsin.
     |end{center}
                                     kabi buyruqlardan foydalaniladi.
Raqamlash buyruqlari Buyruqli   qavslar   yordamida   itemize   va   enumerate   raqamlovchi   kalit
so’zlaridan   foydalanish   mumkin.   | item   buyrug’i   esa,   har   bir   raqamlanishi   kerak
bo’lgan satr boshiga yoziladi.
Misol:
Natija.
Natural son
Butun son
Ratsional son
Natija
Sherzod
Nodira
Alisher
|begin{itemize}
|item Natural son.
|item Butun son.
|item Ratsional son.
|end{itemize}
|begin{enumerate}
|item Sherzod
|item Nodira
|item Alisher
|end{enumerate}
Qism, bob va bo’limlarga ajratish buyruqlari Texnik   hujjatlarni   chop   etishda,   ularning   bob   va   bo’limlarini   raqamlash
kerak   bo’ladi.   Bu   ishni   avtomatik   tarzda   bajarish   uchun   Latex   ning   quyidagi
imkoniyatlari mavjud:
Buyruq ma’nosi raqamlanishi
part qism raqamlanmaydi
chapter bob -------
Section bo’lim 1.2.3,…
Subsection Qism bo’lim 1.1,1.2,1.3,…
Subsubsection Ikki   karrali   qism
bo’lim 1.1.1,1.1.2,1.1.3,…
                                                         
Titul varag’ini tayyorlash
|title                                  {maqola nomi}
|autor                                {birinchi muallif |and ikkinchi muallif...}
|date {|today}                    % kompyuterdagi joriy sana. 
........
|maketitle                            % titul varag’’ini tuzadi.
Misol: 
|title                                  {giperbolik tenglama}
|autor                                {M.Aripov |and B.Bobanazarov}
|sootnote                            {ITD kafedrasi aspiranti}
|date {|today} Foydalaniladigan adabiyotlar:
1. Симонович С.В.  Windows - 98. учебный курс.19 уроков для 
освоения операционной системы. С. Петербург, Москва 1999.
2. T.X. Xolmatov, N.I. Taylakov, U.A.Nazarov Informatika va Hisoblash 
texnikasi. «Uzbekiston  milliy entsiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, T 
2001
3. Симонович С.В ва бошкалар “Общая информатика”, 
”Специальная информатика”, ”Практическая информатика”, 
Москва, 2000 .
4. www.ziyonet.uz   
5. www.nur.uz

Latex muharriri imkoniyatlari va unda ilmiy maqola yozish strukturalari

Купить
  • Похожие документы

  • 2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
  • 1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
  • 1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
  • Ahmad al-farg‘oniy
  • Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish

Подтвердить покупку

Да Нет

© Copyright 2019-2026.

  • Инструкция по снятию с баланса
  • Контакты
  • Инструкция использования сайта
  • Инструкция загрузки документов
  • O'zbekcha