Liderlik - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	57.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	doc
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Liderlik

Купить

Liderlik.
Reja:
1. Liderlik nazariyalari tavsifi.
2. Liderlikka xatti-xarakat yondoshuvi.
3. Samarali liderlikka vaziyatli yondoshuvlar.

LIDERLIK NAZARIYALARI TAVSIFI. Liderlik – maksadlarga erishishda
individumlar va odamlar guruxiga ishlash xissini uygotish uchun ta’sir kilish
kobiliyatidir. Liderlik nazariyasi liderlikning kaysi xarakteristikalari kuprok
samarali va nima uchun shundayligini aytib berishga xarakat kiladi. Bixeviorist
olimlar samarali liderlikning asosiy omillarini aniklashda 3 ta yondashuvni
kullaydilar: shaxsiy fazilatlar nuktai-nazaridan yondashuv; xatti-xarakat
yondashuvi; va vaziyatli yondoshuv.
Shaxsiy fazilatlar nuktai-nazaridan yondoshuv. Liderning shaxsiy
nazariyasiga shuningdek, buyuk insonlar nazariyasiga asosan, eng yaxshi raxbarlar
xamma uchun umumiy bulgan shaxsiy fazilatlarning tuplamiga ega buladi. Agar
ushbu fazilatlarni e’lon kilish imkoniyati bulganda, odamlar ularni uzlarida tarbiya
kilishni urganib, samarali raxbarlar bulishni urganishgan bular edilar. Urganilgan
xususiyatlarning ba’zilari kuyidagilar: intellekt (zakovat) va bilim darajasi,
taassurot koldiradigan tashki kurinish, xalollik, soglom fikr, ijtimoiy va iktisodiy
ma’lumot, tashabbuskorlik va uta yukori ishonuvchanlik darajasi.
40-yillarda olimlar shaxsiy fazilatlar va liderlikka nisbati tugrisidagi yigilgan
ma’lumotlarni urgana boshladilar. Stogdild liderlik borasida izlanishlar olib bordi
va xozirgi bixeviorist-olimlar xam tan oladigan xulosaga kelgandi: odam bir
kancha shaxsiy fazilatlar tuplami evaziga raxbar bula olmaydi.
Xatti-xarakat yondoshuvi. Xatti-xarakat yondoshuviga kura, samaradorlik
raxbarning shaxsiy fazilatlari bilan emas, balki uziga buysungan xodimlar bilan
uzini tutish orkali belgilanadi. Uslubning samaradorligi konkret vaziyatning
xarakteri bilan boglik vaziyat uzgarganda, shunga mos uslub xam uzgaradi.
Vaziyatli yondoshuv. Keyingi izlanishlar kursatishicha, raxbarlikning
samaradorligida kushimcha omillar katta axamiyat kasb etadi. Bu vaziyatli omillar
uziga buysunuvchilarning extiyojlarini va shaxsiy fazilatlarini, topshiriklarning
xususiyati, muxitning talablari va ta’sirini, shuningdek raxbardagi axborotni uz

ichiga oladi. Shuning uchun, liderlikning zamonaviy nazariyasi vaziyatli
yondoshuvga e’tiborni karatdi. Izlanishlarga kura, vaziyatlar turli tashkiliy
tuzilmalarini talab kilganidek konkret vaziyatning xarakteriga asosan raxbarlikning
turli usullari xam tiklanishi kerak.
LIDERLIKKA XATTI-XARAKAT YONDOSHUVI . Raxbarlik uslubi –
boshkaruvda buysunuvchilarga nisbatan maksadlarga erishishda ta’sir utkazish
uchun raxbarning xatti-xarakati va uzini tutish odatlaridir. An’anaviy turkumlashda
uslub avtokratik va liberal bulishi mumkin yoki ishga karatilgan uslub va odamga
karatilgan uslub deb karaladi. Boshkaruv amaliyotida raxbarlik uslubining 3 turi
kursatiladi:
1. Javobgarlikni uzatish orkali raxbarlik
2. Demokratik uslub
3. Avtoritar uslub
Uslublarning xar biri uzining xususiyatlariga ega va ularning samarali
kullanilishi konkret sharoitlarga boglik. Uslubni tanlashda ularning afzalliklari va
kamchiliklarini tugri kursatish zarur.
Javobgarlikni uzatish orkali raxbarlik.
Ustunliklari: anik tashkil kilish va vakolatlarni tartibga solish; yaxshi
xodimlar ragbatlantirilib, ularga erkinlik beriladi, javobgarlik anik tartibga
solinadi.
Kamchiliklari: motivlashtirish doim birinchi urinda kursatiladi,
xodimlarning yetarli malakasining bulmasligi tufayli xato karorlarni kabul kilish.
Demokratik raxbarlik uslubi.
Ustunliklari: jamoada yaxshi ruxiy muxit va xodimlarning fikrlarini yaxshi
kabul kilish.

Kamchiliklari: kattikkul raxbarlikka nisbatan samaradorligi kam, xar doim
xam kupchilikning karori, bir raxbarning karoridan yaxshi emas, javobgarlikning
urnatilishi bir taraflama emas, tizim xodimlarining shaxsiyatiga nisbatan yukori
talablar kuyadi.
Demokratik raxbarning xodimlar xakida tasavvurlari avtokratik raxbar
tasavvurlaridan fark kiladi. MakGregor buni «Y» nazariyasi deb atagan:
Mexnat – tabiiy jarayondir. Agar sharoit konikarli bulsa, ishchilar nafakat
ma’suliyatni uz buyinlariga oladilar, balki uzlari u tomon intiladilar.
Agar odamlar tashkilot maksadlariga karatilgan bulsalar, ular uzlarini
boshkarib, uzlarini nazorat kiladilar.
Maksadlarga erishish uchun yunaltirish ragbatlantirish funksiyasi
xisoblanadi.
Muammoni ijobiy xal kilish kobiliyati tez-tez uchraydi, birok urtacha
xodimning intulektual potensiali kisman ishlatiladi.
Demokratik uslub yuritilayotgan tashkilotda vakolatlarning yukori darajada
nomarkazlashtirilishi bilan izoxlanadi.
Avtoritar raxbarlik uslubi.
Ustunliklari: raxbarlik jiddiy tashkil etilgan, javobgarlik bir taraflama
urnatilgan, bu uslubda kuchli raxbar shaxslar uzlarini namoyon etishlari mumkin.
Kamchiliklari: tizim ratsional emas, raxbarda ishlar xaddan ortik malakali
xodimlar xam karorlar kabul kilishda uz bilimlarini kullaydilar.
Avtokratik lider boshkaruvda avtoritar buladi. Duglas Mak Gregor
avtokratik raxbarning xodimlarga nisbatan munosabatini «X» nazariyasi deb
atadi.
1. Odamlar ishlashni yoktirmaydilar, imkoni buldi deguncha ishdan kochishga
xarakat kiladilar.

2. Odamlarda xalollik yuk, ular ma’suliyatdan kochishga xarakat kilib,
ustlaridan boshkarishlarini istaydilar.
3. Odamlar kuprok ximoyalanganlikni istashadi.
4. Odamlarni ishlatish uchun majburlash, nazorat va jazolash bilan kurkitish
zarur.
Avtokrat uzining xodimlariga karor kabul kilish erkinligini bermaydi.
Raxbarlik uslublarini tasniflash uchun avtokratik va demokratik
xususiyatlarini takkoslash kerak. «X» va «Y» nazariyalariga asosan yukori va past
unumdorligi bulgan guruxlarning raxbarlari ishga karatilganligi («X» nazariyasi)
va odamga karatilganligi («U» nazariyasi) buyicha tasniflangan.
Laykert liderlik uslubining turtta asosiy tizimini taklif etgan: ekspluatator-
avtoritar, adolatli-avtoritar, konsultativ-demokratik va ishtirokka asoslangan.
SAMARALI LIDERLIKKA VAZIYATLI YONDOSHUVLAR.
Raxbarlik jarayonidagi murakkabliklarni xal kilishda 4 ta vaziyatli modellar ishlab
chikilgan: Fidler raxbarligining vaziyatli modeli, Mitchel va Xausning «yul-
maksad» yondoshuvi, Xersi va Blansharning xayot sikli nazariyasi va raxbar
tomonidan karor kabul kilishning Vrum-Yyeton modeli.
Fidler raxbarligining vaziyatli modeli . Bu model raxbar xatti-xarakatigaga
ta’sir etuvchi 3 ta omilni ajratib kursatadi:
Raxbar xamda jamoa a’zolari orasidagi munosabat.
Vazifa tarkibi. Vazifaning shakllanishida aniklik va odatiylik.
Lavozimli vakolatlar.
Fidlerning fikricha, uyoki bu raxbarning uslubi doimiy xisoblanadi. Fidler
fikricha, odamlar munosabatlariga karatilgan raxbarning uslublari raxbar uchun
vaziyatlarda samaralirokdir. Bunday uslub raxbarning ta’sir ettirish imkoniyatini
kengaytiradi.

Mitchel va Xausning «yul-maksad « yondoshuvi.
Ularning «yul-maksad» yondoshuvi raxbarlarning vaziyatga munosib ravishda
raxbarlik uslubini kullashni talab etadi.
«Yul-maksad» termini kutilishlar nazariyasi kabi tushunchalarga yakin,
shuningdek urinish–unumdorlik, unumdorlik–natijalar kabilar xam shular
jumlasidandir. «Yul-maksad» yondoshuvi raxbar xulk-atvorining
motivlashtirishga, konikishga va xodimlar mexnat unumdorligiga ta’sirini
tushuntirishga xarakat kiladi. Xaus raxbarlikning kuyidagi uslublarini kurib
chikkan: kullab-kuvvatlash uslubi; instrumental uslub; karor kabul kilishda
xodimlar ishtirokini ragbatlantiradigan uslub va muvaffakiyatga karatilgan uslub.
Xersi va Blansharning xayot sikli nazariyasi. Pol Xersi va Ken Blanshar xayotiy
sikl nazariyasi deb atalgan liderlikning vaziyatli nazariyasini ishlab chikdilar.
Bunga asosan samarali liderlik uslublari bajaruvchilarning yetukliligiga boglik
buladi. Liderlikning bajaruvchilarning yetukligi darajasiga mos bulgan 4 ta
uslublari mavjud: kursatmalar berish, «sotish», ishtirok etish, vakolatni uzatish.
Raxbar tomonidan karor kabul kilishning Vrum-Yyeton modeli. Vrum-
Yyettonning karorlar kabul kilish modeli e’tiborni karorlar kabul kilish jarayoniga
karatadi. Bu modelda karorlar kabul kilishning avtokratik uslubdan boshlab keyin
konsultativ va tula katnashishi bilan tugaydigan 5 ta raxbarlik uslublari mavjud.
Siz uzingiz muammoni yechasiz yoki karor kabul kilasiz.
Siz uz xodimlaringizni kerakli axborotni kabul kilasiz va keyin muammoni uzingiz
xal kilasiz.
Siz muammo taallukli bulgan xodimlarga muammoni individual bayon kilasizda
ularning goya va takliflarini tinglaysiz. Ushbu fikrlarni xisobga olgan yoki xisobga
olmasdan xolda karor kabul kilasiz.

Siz uzingizning xodimlaringiz guruxiga muammoni bayon etasiz va butun jamoa
barcha goyalar va takliflarni tinglaydi. Bunday fikrlarni xisobga olib yoki xisobga
olmasdan siz karor kabul kilasiz.
Siz uzingizning xodimlaringiz guruxiga muammoni bayon etasiz. Bu guruxga
«uzingizning» karoringizni ma’kullashlarini istab ta’sir utkazishga xarakat
kilmaysiz, balki butun gurux ancha ma’kul xisoblagan xar kanday karorni kabul
kilishni va bajarishni xoxlaysiz.

Liderlik

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish