Lingvokulturologiya maktablari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	31.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Lingvokulturologiya maktablari

Купить

O’zbekiston Respublikasi Oliy va O’rta maxsus ta’lim
vazirligi
Samarqand Davlat Chet tillar Instituti
Tarjimaning lingvomadaniy aspektlari
fanidan
MUSTAQIL ISH
Mavzu : Lingvokulturologiya maktablari
Samarqand 2021

Lingvokulturologiya
Lingvokulturologiya maktablari
XX asrning oxiriga kelib Moskvada to‘rtta lingvokulturologik maktab y
uzaga keldi:
1. Yu.Yu. Stepanov maktabining maqsadi madaniyatning davomiyligini
diaxron nuqtayi nazardan tasvirlashdir. Yo‘nalish turli davrlarda yaratilgan matnlar
yordamida, ya’ni tilning faol egasi emas, balki tashqi kuzatuvchisi sifatida is
hko‘radi.
2. N.D. Arutyunova maktabi turli xalqlar va davrlarga oid matnlardagi umum
madaniy terminlarni tadqiq etadi. Mazkur madaniy terminlar ham tilning faol
egasi emas, balki tashqi kuzatuvchisi nuqtayi nazaridan o‘rganiladi.
3. V.N. Teliya maktabi Rossiyada va xorijda frazeologizmlarning
lingvokulturologik tahlil qilish bilan tanilgan. V.N.Teliya va uning shogirdlari
lisoniy mohiyatlarni jonli til egasining refleksi nuqtayi nazaridan tadqiq qilishadi.
Ya’ni bu madaniyat semantikasini bevosita til va madaniyat subyekti orqali
egallashga qaratilgan yo‘nalishdir.
4. V.V. Vorobyev, V. M. Shaklein maktabi. Ular Ye.M.Vereshchagin va
V.G.Kostomarovlarning ta’limotlarini rivojlantirishdi.
Shunday qilib, lingvokulturologiya jonli milliy tilda va til jarayonlarida
namoyon bo‘ladigan moddiy va ma’naviy madaniyatni o‘rganadigan ijtimoiy
fandir. U tilni madaniyatning yaratilish vositasi, rivojlanishi, saqlanishi va
namoyon bo‘lishidek eng muhim vazifasini belgilab beradi .
Lingvokulturologiyaning fan sifatida shakllanishi
Tilshunoslikda XX asrning oxirlariga kelib “til madaniyat bilan bog‘liq
bo‘lib qolmasdan, balki uning o‘zi madaniyatdan o‘sib chiqqan va uni
ifodalaydigan vositadir” degan faraz qabul qilina boshlandi. Ayni paytda til
madaniyatning yaratilish vositasi, rivojlanishi, saqlanishi (matnlar ko‘rinishida) va
uning tarkibiy qismidir. Chunki til vositasida madaniyatning moddiy va ma’naviy
asarlari yaratiladi. Ana shu g‘oya asosida ming yillar davomida shakllangan
lingvokulturologiya fanning yangi, maxsus sohasi sifatida XX asrning 90-yillarida
vujudga keldi. Lingvokulturologiya tilshunoslikdagi antroposentrik paradigmaning
mahsuli bo‘lib, u so‘ngi o‘n yilliklar davomida rivojlanib kelmoqda.
XXI asrning boshlariga kelib lingvokulturologiya jahon tilshunosligidagi
yetakchi yo‘nalishlardan biriga aylandi. Lingvokulturologiya tilda va diskursda o‘z
aksini topgan va mustahkamlangan xalq madaniyatini o‘rganadi. U birinchi

navbatda, muayyan madaniyatning mif, afsona, urf-odat, an’ana, udum, taomil,
ramzlarini va h.k.ni tadqiq etadi. Mazkur konseptlar madaniyatga taalluqli bo‘lib,
ular tilda maishiy va taomil muomalasi shaklida mustahkamlanadi.
V.N. Teliyaga ko‘ra, lingvokulturologiya, avvalo, jonli kommunikativ
jarayonlarni va ularda qo‘llaniladigan til ifodalarining sinxron harakatdagi xalq
mentaliteti bilan aloqasini tadqiq qiladi.
Lingvokulturologiya tilni madaniyat fenomeni sifatida o‘rganuvchi fan
bo‘lib, o‘zaro aloqadorlikda bo‘lgan til va madaniyat uning predmetini tashki
qiladi. Binobarin, V.N. Teliya bu haqda shunday yozadi: “Lingvokulturologiya
insoniy, aniqrog‘i, insondagi madaniy omilni tadqiq etuvchi fandir. Bu esa shuni
bildiradiki, lingvokulturologiya markazi madaniyat fenomeni bo‘lgan inson
to‘g‘risidagi antropologik paradigmaga xos bo‘lgan yutuqlar majmuasidir”.
G.G.Slishkinga ko‘ra, “Lingvokulturologiya inson omiliga, aniqrog‘i,
insondagi madaniyat omiliga yo‘naltirilgan. Lingvokulturologiyaning markazi
madaniyat fenomenidan iborat bo‘lishi inson haqidagi fanning antropologik
paradigmaga tegishli hodisa ekanligidan dalolat beradi”
N. Alefirenko lingvokulturologiyani quyidagicha tavsiflaydi:
- lingvokulturologiya tilshunoslik va madaniyatshunoslik bilan chambarchas
bog‘langan bo‘lib, u sintezlovchi xususiyatga ega;
- lingvokulturologiyaning asosiy e’tibori tilda izohlanadigan madaniy
dalillarga qaratiladi;
- lingvokulturologiya tilshunoslik fanlariga kiradi, shuning uchun uning
tadqiqot natijalaridan ona tili va chet tillari o‘qitish jarayonida amaliy foydalanish
mumkin;
- lingvokulturologiya tadqiqotlarining asosiy yo‘nalishlari: a) lisoniy shaxs;
b) til madaniy qadriyatlarning semiotik gavdalantirish tizimi hisoblanadi
Lingvokulturologiyaning asosiy yo‘nalishlari
Lingvokulturologiyada bugungi kunga qadar bir qancha yo‘nalishlar
shakllangan:
1. Muayyan ijtimoiy guruhlar, xalqning ko‘zga ko‘ringan davrdagi madaniy
munosabatlari lingvokulturologiyasi, ya’ni aniq lingvokulturologik holatlarning
tadqiq etilishi.
2. Xalqning muayyan davriga tegishli bo‘lgan lingvomadaniy o‘zgarishlarni
o‘rganadigan diaxronik lingvokulturologiya.
3. O‘zaro aloqada bo‘lgan turli xalqlarning lingvomadaniy ko‘rinishlarini
tadqiq qiladigan qiyosiy lingvokulturologiya.
4. Chog‘ishtirma lingvokulturologiya. U endi rivojlanishga boshlagan
bo‘lib, ayrim tadqiqotlarda o‘z
aksini topgan. Masalan, M.K. Golovanivskaya “Rus

tili sohibi nuqtayi nazaridan fransuz mentaliteti” nomli tadqiqotida fransuz
mentaliteti xususiyatlarini rus tili va madaniyati sohibining nuqtayi nazaridan
o‘rgangan. Tahlil materiali sifatida rus va fransuz tillaridagi taqdir, xavf, omad
jon, vijdon, fikr, g‘oya va h.k. mavhum otlar xizmat qilgan.
Lingvokulturologik tadqiqotlarda, asosan, quyidagi masalalarni tadqiq
etilganini ko‘rish mumkin:
1) Muayyan nutqiy janrning lingvokulturologik
xususiyatlari. Bunda miflar, xalq og‘zaki ijodiga xos janrlar tili o‘rganilgan;
2) Muayyan uslubda yozilgan asardagi lingvomadaniy konseptning ifodalanishi
tadqiqi. Bunda asosan badiiy-nasriy asarlar tili tahlil etilgan;
3) Qiyosiy
yo‘nalishdagi tadqiqotlar. Bunda ko‘proq rus tilidagi birliklar ingliz, nemis,
fransuz tillari bilan qiyoslangan;
4) Lingvokulturologiyaning pedagogika fani bilan bog‘liq jihatlari. Bunda ijtimoiy
fanlarda o‘quvchi va talabalarga lingvokulturologik birliklarni aniqlash va tahlil
etish maqsad qilib olingan.
O’zbek tilshunosligida lingvokulturologik tadqiqotlar oxirgi o‘n yilliklarda
paydo bo‘la boshladi. Jumladan, Z.I.Soliyevaning nomzodlik ishida o‘zbek va
ingliz tillaridagi sentensiya, ya’ni axloqiy-ta’limiy xarakterdagi matnlarning
milliy-madaniy xususiyatlari yoritilgan

Lingvokulturologiya maktablari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish