Lingvomadaniy konsept - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	17.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Lingvomadaniy konsept

Купить

Mavzu : Lingvomadaniy konsept

Lingvomadaniy konsept
Rus tilshunosligida konsept tushunchasi XX asrning birinchi choragida
faylasuf S. Askoldov tomonidan ilmiy muomalaga kiritiladi. S. Askoldovning
qarashicha, konseptlar vositasida turli millat vakillari muloqotga kirishadi, shunga
ko‘ra, konseptlarni yaratish va idrok qilish ikki tomonlama kommunikativ jarayon
hisoblanadi. Lisoniy makonda mavjud bo‘lgan bunday tizim dunyo milliy
manzarasining o‘ziga xosligini belgilaydi.
1.XX asrning birinchi choragida konsept haqida mulohazalarga tanqidiy
yondashiladi. Faqat 80-yillarga kelib, bu terming ehtiyoj
qayta paydo bo‘ladi. Yu. S. Stepanov o‘zining tadqiqotlarida mental
shakllanishning mohiyatini ochishga harakat qilib, konsept
so‘zining
etimologiyasiga murojaat qiladi. Konsept lotin tilidagi conceptus – “tushuncha”
so‘zining kalkasidir. Konsept ikki tomonli xususiyatga egadir. Bir tomondan,
madaniyat konsept ko‘rinishida insonning mental dunyosiga kirsa, boshqa
tomondan, inson konsept yordamida madaniyatga kiradi va ba’zan unga ta’sir
ko‘rsatadi. Inson o‘zining individual, betakror madaniyatini saqlagan holda,
konsept orqali xalqlarning madaniyatiga, turli millat vakillarining mental
dunyosiga murojaat qiladi
2. Konseptning kognitiv tilshunoslik, lingvokulturologiya, shuningdek,
adabiyotshunoslik fanlaridagi izohi o‘zaro farqlanadi.
3.Ushbu termin tilshunoslikda o‘tgan asrning 80-
yillariga qadar tushuncha so‘ziga sinonim sifatida ishlatilgan bo‘lsa.
4.Bugungi kunga kelib uning izohi tushuncha terminiga nisbatan
kengayganini ko‘rish mumkin. Binobarin, N.Yu.Shvedova konseptni tushuncha
ekanligini, bu tushuncha ortida esa ijtimoiy yoki subyektiv tarzda anglanuvchi,
inson hayotining muhim moddiy, aqliy, ruhiy tomonini aks ettiruvchi, o‘z tarixiy
ildizlariga ega bo‘lgan, xalqning umumiy tajribasini aks ettiradigan mazmun
turishini ta’kidlagan.
5.Prof. N. Mahmudov lingvokulturologiyada konseptning o‘rganilishi
xususida shunday yozadi: “Lingvokulturologik tadqiqotlarda aynan konseptning
ifodalanishi muammolariga juda katta e’tibor qaratilmoqda, internet materiallari
bilan tanishganda, masalan, Rossiyadagi tilshunosliklarda bu yo‘nalish nihoyatda
keng tarqalganini ko‘rish mumkin, bu boradagi ishlarni sanab, sanog‘iga yetish
mushkul. Hatto so‘nggi yillarda yoqlangan nomzodlik dissertatsiyalarining jud
a katta qismi aynan u yoki bu tilda konseptning lingvokulturologik tadqiqiga
bag‘ishlangan”.

1.Demak,konsept lingvokulturologiyada eng faol qo‘llanuvchi birlik sanalad
iKonsept lingvomadaniy birlik sifatida u yoki bu xalq madaniyatining o‘ziga xo
s jihatlarini ifodalaydi. Masalan, uy konsepti o‘zbek kishilarining tafakkurida
quyidagicha assotsiatsiyalanadi: a)
yashash joyi – bino – ko‘p qavatli uy – hovli – xonadon – oila; b)
katta, kichik, chiroyli, shinam, yorug‘, yangi, eski; v)
mehribonlik uyi, dam olish uyi, madaniyat uyi.
Ko‘chma ma’noli birliklarni yuzaga chiqaradi: uy ichi “oila a’zolari”, uyi
buzilmoq “er-xotinning ajralishi”, uyi kuymoq “xonavayron bo‘lmoq”.
Lingvomadaniy konsept etnomadaniy xususiyatga ega bo‘lgan va borliq
haqidagi funksional ahamiyatga molik informatsiyani uzatadigan madaniyatning
asosiy birligidir. U madaniy universaliyalarni ifodalaydi. Lingvomadaniy kons
ept tafakkurda mavjud bo‘ladi, u o‘zida kognitiv-ratsional va emotsional-
psixologik mazmunni biriktiradi. Lingvomadaniy konsept barcha til egalari uchun
dunyoqarash modeli vazifasini o‘taydi. Lingvomadaniy konsept milliy
xarakterning shakllanishiga ta’sir ko‘rsatuvchi madaniyat vositasi hisoblanadi.
Lingvokulturologiyada madaniyat konseptlari alohida tadqiq etiladi.
Madaniyatning asosiy konseptlari jamoaviy til ongida muhim ahamiyat kasb etadi.
Madaniyatning asosiy konseptlari deganda mavhum otlar, xususan, vijdon, taqdir,
qismat, iroda, gunoh, qonun, erkinlik, ziyolilar, vatan va h.k. tushuniladi.
Madaniyat konseptlarini A. Ya. Gurevich ikki guruhga: “fazoviy”, falsafiy
kategoriyalar, ya’ni madaniyatning universal kategoriyalari(vaqt, makon,sabab,
o‘zgarish,harakat) hamda ijtimoiy kategoriyalar, ya’ni madaniyat kategoriyalari
(erkinlik, huquq, haqiqat, mehnat, boylik, mulk)ga ajratadi.
V.A. Maslova bunga yana bir guruhni – milliy madaniyat kategoriyasini
ham ilova qiladi
2. Konseptlarni tahlil qilish jarayonida har qanday tilda madaniy
o‘ziga xos konseptlarning ko‘pligi aniqlangan. Masalan, kartoshka konsepti
madaniy o‘ziga xos konseptlardan biri hisoblanadi. Kartoshka ruslar uchun nochor
ovqatlanish etaloni, buni sidet na odnoy kartoshke frazeologizmi misolida ha
m
ko‘rish mumkin; beloruslar uchun odatiy milliy taom, ikkinchi non, muhim ozuqa
hisoblanadi. Yoki non konseptini olsak, o‘zbeklar uchun non muhim ozuqa etaloni
hisoblansa, koreys, yapon, xitoy xalqlari uchun muhim ozuqa hisoblanmaydi. Ular
uchun guruch asosiy ozuqa etaloni sanaladi.

Lingvomadaniy konsept

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish