Linuxda fayl va papkalar bilan ishlash buyruqlari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	67.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Linuxda fayl va papkalar bilan ishlash buyruqlari

Купить

MAVZU:LINUXDA FAYL VA PAPKALAR BILAN ISHLASH BUYRUQLARI.
REJA:
1.Linux haqida qisqacha ma’lumot.
2.Linuxning afzalliklari.
3.Linuxda fayl va papkalar bilan ishlash.

Linux OT yadrosi finlandiyalik student Linus Torvald tomonidan yaratilgan
bo'lib, uning tezda rivojlanib ketishi uchun barcha foydalanuvchilarga internet orqali
bepul tarqatilgan. 1991 yilda Linux ning 0.01 versiyasi vujudga kelgan. Linux OT turli
mamlakatlarning dasturchilari tomonidan yaratilgan bo'lib, ochiq kodli operatsion
tizim bo'lib, internet mahsuloti hisoblanadi.
OT quyi darajadagi dasturiy ta'minot bo'lib, ma'lumotlarni saqlash va printer, ekran,
klaviatura, sichqoncha kabi periferiya qurilmalariga interfeysni
ta'minlab beradi. OT ikki qismdan iborat: yadro va tizim dasturlari. Yadro
kopmyuterdagi barcha dasturlar uchun CPU, qattiq diskdan, tezkor hotira kabi mashina
resurslarini taqsimlab beradi. Tizim dasturlari yuqori darajadagi topshiriqlarni,
klient/server qismiga oid vazifalarni bajaradi.
Keyingi bo ’ limlarda katalog termini ko’plab ishlatiladi. Katalog bu – o ’ zida fayllarni
mujassamlashtirgan resurs hisoblanadi. Boshqa operatsion tizimlar xususan Windows
va Macintosh, xususan gap GUI Linux haqida boradigan bo ’ lsa, katalog papka deb
yuritiladi.
Quyidagi buyruqlar Linux da terminal orqali amalga oshiriladi. ls - Fayllarning
nomlari keltirilgan ro’yhatni chiqarish . cat - Matn faylda mavjud matnlarni
ekranga chop qilish cat buyruq utiliti orqali matn faylda mavjud bo ’ lgan kontekst
(matn)ni ekranga chop qilinadi. Ushbu buyruq utility catenate(ulamoq) so’zidan
olingan bo ’ lib, bir biri bilan bog ’ lamoq degan manoni anglatadi.
$ ls
practice
$ cat practice
This is a small file that I created with a text editor.
cat buyrug’ini quyidagi tartibda yozishimiz kerak bo ’ ladi: cat buyrug’i probel bilan
ajratilgan holda fayl nomi yoziladi. rm - Faylni o’chirish

rm(remove) utiliti faylni o’chirishga xizmat qiladi. Ushbu buyruqni amalga oshirish
quyidagichadir: rm buyruq utiliti probel bilan ajratilgan holda fayl nomi keltiriladi
hamda enter tugmasi bosiladi. rm buyrug’ini xavfsiz holda keltirilgan variant:
$ rm —i toolist
rm: remove regularfile 'toollist'? y
Yuqorida keltirilgan misolda toollist deb nomlangan faylni xavfsiz holda o’chirish
yo ’ li keltirilgandir. Bunda rm
dan so’ng kelgan -i buyrug’i orqali faylni o’chirish uchun ha yoki yo'q degan tanlash
imkoni beriladi.
less ls more: Matn faylni bitta ekranda chop etish
Uzungligi bitta ekrandan katta bo ’ lgan faylni ko’rishni xoxlasangiz, less utilit a sini
yoki more utilit a sini ishlatishingiz mumkin. hostname: Tizim nomini ekranga chop
qilish hostname utiliti ishlab turgan tizimingizni nomini ekranga chop qilib beradi.
Ushbu utilitani ishonchingiz komil bo ’ lmagan tizimga kirgan bo’lganingizda
ishlatishingiz mumkin.
$hostname bravo.example.com
Fayllar bilan ishlash
• Ushbu bo ’ limda fayllar ustida qidirish, ko’chirish, tartiblash, solishtirish, chop
qilish utilitalari o’z ichiga oladi.
• Buyruqlar satri orqali faylning bir yoki undan ortiq harfini yozgandan so ’ ng
TAB tugmasini bosgandan
• keyin faylning to ’ liq nomini avtomatik tarzda kompyuter tomonidan buyruqlar
satriga yoziladi.
cp: Faylni nusxalash
• cp(copy) utiliti fayldan nusxa olishga xizmat qiladi. Bu utilita orqali istalgan
turdagi fayldan nusxa olish mumkin.

• Ushbu buyruqni amalga oshirish uchun quyidagilarni buyruqlar satriga yozish
talab etiladi:
• cp fayl nomi faylmanzili
• Bu yerda fayl_nomi bu nusxa olinishi kerak bolgan fayl, fayl_manzili esa
• shu fayl joylashgan manzil hisoblanadi.
• $ ls
• memo
• $ cp memo memo.copy
• $ls
• memo memo.copy
mv: Fayl nomini o’zgartirish
• mv(move) utiliti orqali fayldan nusxa olmasdan turib uning nomini o’zgartirish
mumkin.
• mv existing-filename new-filename
• Bu yerda existing-filename bu mavjud o’zgartirilishi kerak bolgan fayl
hisoblanadi, new-filename esa mavjud faylga yangi nom hisoblanadi.
• $ls
• memo
• $mv memo memo.0130
• $ls
• memo.0130
• Yuqoridagi rasmda memo bu eski fayl nomi, o’zgartirishdan song esa ushbu
faylning nomi memo.0130 ga o’zgardi. lpr: Faylni chop etish
• lpr(line printer) utiliti orqali bir yoki bir nechta fayllarni printer uchun pechatga
berishimiz mumkin. Bunda printer uchun pechatga berilgan barcha fayllar

navbatda turadi. Linux da printer uchun pechatga beriladigan fayllardan bitta
printerdan turib doimiy ravishda bir necha kishi chiqartirib olishi mumkin. Yani
bunda bir necha kishi bitta printerga so’rov amalga oshirish imkoniyati
mavjuddir. Lpstat -p orqali tizimda mavjud bolgan printerlarning ro’yhatini
olishimiz mumkindir.
• Lpstat -o orqali printerga chiqartirish uchun berilgan fayllar haqida malumotlar
olish imkoniga ega bolinadi.
• $ lpq
• lp is ready andprinting
• Rank Owner Job Files Total Size
• Active alex 86(standard input) 954061 bytes
• Lprm utiliti orqali pechatga berilgan faylni navbatdan o’chirib tashlash
mumkin.
• $ lprm 86
grep: Satr bo’yicha qidirish
• grep utilitisi orqali bir yoki bir nechta fayllarning ichidan qidirilayotgan satr
yoki belgini qidirish mumkin. Ushbu utilita faylga hech qanday o’zgartirish
kiritmasdan turib qidirilayotgan satr yoki belgi mavjud bolgan qatorlarni
ekranga chop qiladi.
• $ cat memo Helen:
• In our meeting on June 6 we discussed the issue of credit. Have you had any
further thoughts about it?
• Alex
• $ grep 'credit' memo discussed the issue of credit.
• Bu yerda cat utilitasi orqali memo degan matn faylida mavjud matn ekranga
chop qilindi. grep

utilitasi orqali esa credit degan so’zni memo degan fayldan qidirish nazarda
tutilyapti. Natija sifatida esa qidirilayotgan so'z qatnashgan qator ekranga chop
qilinyapti.
head:Faylning boshini ekranga chop qilish
• head utilitisi orqali faylning standart holda birinchi 10 qator matni ekranga chop
qilinadi.
• $ head —l months Jan
tail:Faylning oxirini ekranga chop qilish
• tail utilitisi ham head utilitasiga uxshab standart holda faylning oxirgi 10 qator
matnini ekranga chop qilishga yordam beradi.

Bu yerda days degan matn faylning ichidagi matn chop qilinib sort utilitasi orqali har
bir qatorga ko’ra alfavit tartibda joylashtirilyapti.
uniq: Faylda ko’p takrorlangan qatorlarni o’chirish
uniq(unique) utilitasi orqali faylni o’zgartirmasdan turib, unda ko'p takrorlangan
qatorlarni o’chirib ekranga chop qilishga xizmat qiladi.

Fayllarni siqish va arxivlash
Katta fayllar diskdan ko'p joyni egallaydi va kichkina fayllarga qaraganda tarmoq
orqali bir tizimdan boshqa tizimga malumot uzatilayotganda ko'p vaqtni oladi. Agar
sizga katta fayllardan tez tez foydalanish kerak bo’lmasa, siz ularni CD, DVD diskda
saqlashingiz mumkin yoki ularni qattiq diskdan o’chirishingiz mumkin. Agar siz faylni
davom ettirmoqchi bolsangiz, ularni CD diskdan ko’chirib olishingiz
biroz noqulaylik tug’diradi. Fayllarni diskda egallab turgan joyini kamaytirish uchun
ularni to liq o’chirmasdan turib, siz faylni biror bir malumotini yo’qotmay turib faylni
siqib qo’yishingiz mumkin.
Bzip2 utilitasi faylni analiz qilish orqali siqadi va uni qaytadan yaxshi kodlashtiradi.
Faylning yangi ko’rinishi tubdan farq qiladi. Malumotga ko’ra, yangi faylda
ishlatilmaydigan belgilar ko'p uchraydi. Umuman olganda bzip2 utilitasi ko'p
takrorlanadigan malumotli fayllar uchun ishlaydi, jumladan matn va rasmli
malumotlar, shuningdek ko’plab rasmli malumotlar allaqachon siqilgan holda boladi.
gzip:Faylni siqish

• gzip(GNU zip deb ham yuritiladi) utilitasi ancha eski va unumdorligi bzip2 ga
nisbatan ancha pastdir. Bu tur bzip2 ga juda o’xshab ketadi.Gzip orqali siqilgan
fayllar .gz kengaytmasi bilan belgilab qo’yiladi. Linux tizimida internet orqali
ko’chirib olinadigan fayllarning aksariyat qismi gzip formatdadir.
• Compress utilitasi ham fayllarni siqishga yordam beradi, albeit gzip dek
emas.Bu utilita fayllarni siqib ularning kengaytmasiga .z qo’shimchani qo’shib
qo’yadi.
Linux ning muhim afzalliklaridan biri shundaki, minglab utilitlar orqali cheksiz
amallarni bajarilishidadir. Linuxda utilitlardan foydalanishingiz
uchun bilvosita buyruqlar satridan yoki bevosita menyudagi ikonkalaridan
foydalangan holda ishlatishingiz mumkin. Quyidagi keltirilgan bo’limlarda bir qancha
boshlang’ich va muhim utilitlar muhokama qilinadi; bu utilitlar belgiga asoslangan
interfeys da mavjuddir. Bazi bir muhim utilitlar GUI(Foydalanuvchi grafik interfeysi)
da ham mavjud, boshqalari esa faqat GUI (Foydalanuvchi grafik interfeysi ) uchun
mavjuddir.
Xulosa: Men oldin Linuxda OT da ishlab kormagan edim hozirda bu Operatsion
Sistema haqida kopgina bilimlarni va ko’nikmalarni o’zimga oldim.
OT quyi darajadagi dasturiy ta'minot bo'lib, ma'lumotlarni saqlash va printer,
ekran, klaviatura, sichqoncha kabi periferiya qurilmalariga interfeysni ta'minlab
beradi. OT ikki qismdan iborat: yadro va tizim dasturlari. Yadro kopmyuterdagi

barcha dasturlar uchun CPU, qattiq diskdan, tezkor hotira kabi mashina
resurslarini taqsimlab beradi. Tizim dasturlari yuqori darajadagi topshiriqlarni,
klient/server qismiga oid vazifalarni bajarishini ham bilib oldim.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Linux Operatsion Tizimi
2. Google
3. Mavzu bo’yicha prezintatsiyalar.

Linuxda fayl va papkalar bilan ishlash buyruqlari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish