Livan-Isroil mojarosi 1982-2000 - Педагогика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	12000UZS
Размер	619.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Педагогика

Livan-Isroil mojarosi 1982-2000

Купить

Mavzu:Livan-Isroil mojarosi 1982-2000.

Reja:
I.Kirish.
II.Asosiy qism.
2.1. XX asr 70-80-yillari boshlarida Isroil-Livan munosabatlari.
2.2. Birinchi Isroil Livan urushining sabablari va urushning borishi.
2.3. XX asr 90-yillarida ikki davlat munosabatlari.(Janubiy Livandagi
mojaro 1985-2000-yilgacha)
2.4. 2000-yillar boshlarida Isroil-Livan munosabatlarining
keskinlashuvi.
2.5.Ikkinchi Isroil-Livan urushi
III.Xulosa.
IV.Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati.

I.Kirish.
Isroil-Livan munosabatlari Isroil va Livan o'rtasidagi ikki tomonlama
munosabatlardir. Mamlakatlar o‘rtasida diplomatik aloqalar o‘rnatilmagan, Isroil
qonunlariga ko‘ra, Livan “dushman davlat” hisoblanadi. Mamlakatlar o rtasidagiʻ
davlat chegarasining uzunligi 81 km. Ammo ayni paytda Livandagi beqaror
vaziyat Isroilga harakat qilish imkoniyatini berdi. 1975 yilda Isroil Livan janubiy
chegarasining bir qismini nazorat qilgan mayor Saad Haddod boshchiligidagi
Livan nasroniy bo'linmalarini tayyorlash va jihozlash uchun taxminan 150 million
dollar sarmoya kiritdi. Saad Haddod isroilparast Livan Ozod Davlatiga
(keyinchalik Haddod o limidan keyin Antuan Lahad boshchilik qilgan Janubiy
ʻ
Livan armiyasi deb o zgartirilgan) qo mondonlik qilgan. Janubiy Livan armiyasi
ʻ ʻ
ham Falastin isyonchilariga qarshi kurashib, ularning Isroilga kirish imkoniyatini
to'sib qo'ygan. 1978 yilda Isroil Livan chegarasini kesib o'tdi va Litani daryosining
shimolidagi Falastin qurolli omborlariga hujum qildi. 1982 yilda Livanda Falastin
Ozodlik Tashkiloti (FLO) bazalarini yo'q qilish maqsadida Isroil harbiy
operatsiyasi boshlandi. Urush paytida Livanning poytaxti Bayrut qo'lga kiritildi va
PLO tuzilmalari mamlakatni tark etib, Tunisga ko'chib o'tishga majbur bo'ldi.
Amaliyot tugagandan so‘ng, Isroil qo‘shinlari Livan janubida 2000 yilgacha
Janubiy Livan armiyasi bilan birgalikda nazorat qilingan “xavfsizlik zonasi”ni
yaratdi.
2000 yil may oyida Isroil o'z qo'shinlarini Janubiy Livandan olib chiqib ketdi va
shu bilan BMT Xavfsizlik Kengashining 1978 yil 19 martdagi 425-rezolyutsiyasini
bajardi. Qo'shinlarning olib chiqilishi Isroil jamiyatida qizg'in munozaralarga
sabab bo'ldi; uning muxoliflari Isroil shimolidagi xavfsizlik holatini
yomonlashtiradigan har qanday chekinishni qoraladilar, tarafdorlari esa BMT
rezolyutsiyasining amalga oshirilishi Isroilga Livan tomonining har qanday
qoidabuzarliklariga qattiq javob berishga imkon beradi, deb ta'kidlamoqda. Bir
qator manbalar Isroil qo‘shinlarining Livandan olib chiqilishini 2000-yil sentabr
oyida boshlangan 2-intifadaning asosiy sabablaridan biri deb hisoblaydi. Biroq,

Isroil Shab'a Farms bahsli hududining bir qismini ushlab turishda davom etdi.
Hizbulloh tashkiloti Shab'a fermalari Livan hududi ekanligini va Isroil qo'shinlari u
yerdan olib chiqilishi kerakligini da'vo qildi. Shab'a fermalariga egalik qilish,
Isroil 2000 yilda Janubiy Livandan chiqib ketganidan keyin 2006 yilgi harbiy
mojarogacha Hizbullohning Isroilga qarshi hujumlari uchun asosiy bahona bo'lib
xizmat qildi. Qisqacha shu voqealarni to’liqroq malumot berishga harakat qilamiz.
2.1. XX asr 70-80-yillari boshlarida Isroil-Livan munosabatlari .

1976 yil iyun oyidagi Arab Davlatlari Ligasi kengashining qarori bilan Livandagi
Suriya qo’shinlarigag arablararo tinchlik o’rnatuvchi kuchlar maqomi berildi.
Markaziy hokimiyati zaiflashib qolgan kichik bir davlatning ichki ishlariga
aralashish oddiy bir hol bo’lib qoladi. 1980 yillar boyida Eron Islom
Respublikasining moliyaviy, harbiy-texnikaviy ko’magida Livanda mahalliy shia
jamoasi asosida «Xizbolloh» tashkiloti barpo etildi. Uning maqsadi FOT bilan
birgalikda Isroilga qarshi harbiy-diversion harakatlar olib borishdan iborat bo’lgan.
Fidoiylarning 1978 yil mart oyida Isroilga qarshi uyushtirgan navbatdagi
hujumidan so’ng, Isroil armiyasi janubiy Livan hududiga bostirib kiradi va bu
yerdagi Falastin jangarilar bazalarini yo’q qiladi. Faqat 4 oy o’tgach, BMTning
(№425-426 rezolyusiyalari) talabi tufayli Isroil qo’shinlari Livandan chiqarildi.
Janubiy Livanda havfsizlik zonasi vujudga keltiriladi va shu yerda isroil
boshchiligida «Ozod Livan» deb atalmish qo’g’irchoq davlat ham paydo bo’ladi.
Shundan so’ng Livandagi ichki siyosiy vaziyat bir muncha barqarorlashdi. Lekin
fuqarolar urushi tanaffuslar bilan davom etavergan. Sovuq urush yillarida Yaqin
Sharq davlatlarining tarixi super kuchlar va ularning "mijozlari" tomonidan tashqi
qurolli aralashuviga oid misollar bilan to'la. Shu nuqtai nazardan, 1970-yillarda
Livanni qamrab olgan uzoq davom etgan fuqarolik mojarosi ayniqsa dramatik edi.
Ushbu maqola Birinchi Livan urushi deb ham ataladigan Jalila uchun tinchlik
operatsiyasini Isroil tomonidan tayyorlash va o'tkazish davrida AQSh-Isroil

munosabatlarini ko'p darajali tahlil qilishga harakat qiladi. Maqolaning birinchi
qismida 1980-yillarning boshlarida Qo'shma Shtatlar va Isroildagi kuchlarning
uyg'unlashuvi ko'rib chiqiladi. Muallif ikki davlat rahbarlari va ularning eng yaqin
maslahatchilarining siyosiy portretlarini tahlil qilar ekan, ular o‘rtasida o‘rnatilgan
shaxslararo munosabatlarning tabiati ba’zan har ikki davlat pozitsiyalarining
shakllanishiga asosiy ta’sir ko‘rsatgan va ularning ishtiroki ko‘lamini belgilab
bergan degan xulosaga keladi. Livan inqirozida. Maqolada Isroil rahbariyatining
Livandagi fuqarolar urushiga harbiy aralashuv to‘g‘risida qaror qabul qilishining
sabablari va shartlari batafsil ko‘rib chiqiladi, xususan, Isroil va Suriya o‘rtasidagi
qarama-qarshiliklarga, shuningdek, Falastin Ozodlik Tashkilotining terrorchilik
faoliyatiga alohida e’tibor beriladi. Muallifning qayd etishicha, inqiroz
boshidanoq AQSh va Isroil pozitsiyalarida jiddiy farqlar mavjud edi. Vashington,
har doim ham izchil bo'lmasa-da, Isroilni vazminlikka chaqirgan bo'lsa-da,
ikkinchisining siyosiy va harbiy rahbarlari darhol to'plangan qarama-qarshiliklarni
kuch bilan hal qilish yo'lini belgiladilar. Maqolaning ikkinchi va uchinchi
qismlarida Jalila uchun tinchlik operatsiyasining borishi va natijalari hamda uning
AQSh-Isroil munosabatlari rivojlanishiga ta'siri ko'rib chiqiladi. Muallifning
ta'kidlashicha, Isroil armiyasining xatti-harakatlari AQSh yahudiy jamiyatida
bo'linishga sabab bo'lgan, ularning ko'p rahbarlari Isroilni qoralagan va
zo'ravonlikni tezroq to'xtatishga chaqirgan. Natijada, Birinchi Livan urushi ikki
qutbli qarama-qarshilik yillarida rivojlangan AQSh-Isroil strategik hamkorligi
uchun jiddiy sinov bo'lib chiqdi va Isroilning o'zida ichki siyosiy inqirozni keltirib
chiqardi. "Jalila uchun tinchlik" harbiy operatsiyasi juda cheklangan
muvaffaqiyatga erishdi va boshqa davlatlarning ichki ishlariga tashqi harbiy
aralashuvning barcha salbiy oqibatlarini yana bir bor namoyish etdi. Burilish
nuqtasi imzolangandan keyin
1979 yilda Isroil va Misr o'rtasida tinchlik shartnomasi, AQSh ishg'ol qilgan

SSSRning Yaqin Sharq sahnasidagi pozitsiyasi bilan solishtirganda ustunlik qildi.
Davom etayotgan Livan inqirozi haqiqat edi. Oq uy uchun sinov. Shu bilan birga
tinchlikka erishishqarama-qarshi kuchlar o'rtasida nafaqat birlasha olmadi
Amerika Qo'shma Shtatlarning mintaqadagi etakchi roli, balki yordam berish
ularni mintaqaviy darajadagi boshqa muammolarni hal qilish uchun (Falastin-
Isroil mojarosi va boshqalar). Livandagi uzoq va qonli fuqarolik qarama-
qarshiligini o'rganish kontekstida AQSh-Isroil munosabatlarining rivojlanishi va
tabiatini o'rganish muhim ko'rinadi. Isroil harbiylari davrida Livan mojarosining
borishiga sezilarli ta'sir ko'rsatdi.
1
"Jalilaga tinchlik" operatsiyasi (Isroilda u Birinchi Livan urushi deb ham ataladi).
Shu bilan birga, shuni ta'kidlash kerakki, nafaqat AQSh va Isroil o'rtasidagi o'zaro
hamkorlik rivojlanishda muhim omil bo'lgan. Livandagi fuqarolar urushi, ammo
bu qarama-qarshilik, o'z navbatida, ikki ittifoqchining hamkorligida aks etdi.
Bosqi Isroilning Livan hududiga kirishi va uning keyingi harakatlari uchun eng
keskin inqirozlardan biriga aylandi1980-yillarda AQSh-Isroil tandemi. Rus fanida
Amerika-Isroil muammolari Livandagi fuqarolar urushi davridagi o'zaro ta'sir hali
ham yetarlicha o'rganilmagan Kireev, 2000; Dzaxsorova, 2016. AQSh-Isroil
munosabatlarining yirik tadqiqoti, shu jumladan Vashingtonning Isroilning
Livanga bostirib kirishiga munosabati yetakchi rus isroillik olimi T.A. Karasova
[Karasova, 2015]. Shuningdek uningning maqolalarini alohida ta'kidlash joiz.
Biroq, ularning barcha xizmatlari uchun, orasida AQSh Davlat departamentining
maxfiyligi oshkor etilgan hujjatlarining chuqur tahlilini ta'kidlamaslik mumkin
emas, uning asarlari Ochig'ini aytganda, noxolis va bahsli xulosalar bilan to'la.
Masalan, “kichik hajmi bo'yicha sun'iy ravishda yaratilgan yahudiy davlatiga
aylandi. Uning talablarini e'tiborsiz qoldirib, dunyoning super kuchini o'z
manfaatlari yo'lida manipulyatsiya qilish Xorijiy ilmiy adabiyotlarda, ayniqsa
Amerika va
1
Хлебникова Луиза Романовна
Первая ливанская война в контексте американо-израильских отношений // Вестник Московского
университета. Серия 25: Международные отношения и мировая политика. — 2017. — № 3. — С. 142–176.

Isroil nafaqat “Tinchlik Jalila"operatsiyas va uning AQSh, Isroil va mintaqa
uchun oqibatlari Isroilning Livanga bostirib kirishidan keyin aniqroq holatlarni
tahlil qildi.
Masalan, 1980-yillarning boshlarida Falastin Ozodlik Tashkiloti (FOT) tomonidan
siyosiy qarorlar qabul qilinishi. So'nggi ishlardan sobiq elchi J. Kellining rahbarini
ajratib ko'rsatish mumkin Amerika Qo'shma Shtatlar Livanda (1986-1988), RAND
korporatsiyasi tomonidan nashri mojaroning borishini tasvirlaydi va
Vashingtonning inqirozni hal qilish yo'lida yo'l qo'ygan xatolarini tahlil qiladi.
Ushbu maqolaning maqsadi nafaqat Amerika va Isroil hukumatlarining
pozitsiyalarini, Isroil va Amerika harakatlarining sabablarini tahlil qilish, balki
ko'rib chiqishdir. har ikki davlat siyosatiga ta'sir ko'rsatgan ichki omillar. Xususan,
bu tadqiqotning xususiyatlaridan biri yahudiy diasporasining munosabatiga e'tibor
qaratishdi. AQShdan Isroilning ichki ishlariga harbiy aralashuvi Livan. Muallif
Amerika-Isroil qanday qilib tahlil qildi ittifoq Livan inqirozining borishiga,
shuningdek, voqealar qanday kechganiga ta'sir qildi"Sadr mamlakati"da ikkalasi
o'rtasidagi o'zaro munosabatlarning yangi darajasida o'z aksini topdi. Davlatlar
1980-yillar boshida erishilgan, strategik hamkorlik. Ushbu maqola 2
Amerika
Qo'shma Shtatlar va Isroilning Livanga aralashuvi bo'yicha bir qator
tadqiqotlarning yakuniy qismidir 20-asrdagi ichki siyosiy voqealar. Birinchi qism
muhokama qilinadi. 1980-yillarning boshlarida AQSh-Isroil munosabatlarining
tabiati, bu davlatlar o'rtasidagi hamkorlik darajasini kuzatish imkonini beradi.
Livan mojarosida. Maqolaning ikkinchi qismi Livan mojarosining borishiga ta'sir
ko'rsatgan eng muhim voqea - Isroil armiyasining 1982 yilda Livandagi harbiy
operatsiyasiga bag'ishlangan "Jalilaga tinchlik" deb nomlangan. Shu bilan birga,
diqqat markazida bo'ladi birinchi navbatda, siyosiy sahnalarda sodir bo'layotgan
voqealar Amerika Qo'shma Shtatlar inqirozni diplomatik yo'l bilan hal qilishga
urinib ko'rganida va Isroil o'z muammolarini hal qildi. Yozish uchun Ushbu
maqolada muallif amerikaliklar to'plamidan foydalangan. 1980-yillarning
2
. Евтушенко А.С. Политико-дипломатический аспект американо-израильских отношений во время первой
ливанской войны (1982 г.) // Научные проблемы гуманитарных исследований. 2009. № 8. С. 1–14.

boshlarida Isroil-Amerika hamkorligi uchun asosiy mintaqaviy muammolardan biri
Livandagi fuqarolar nizosi edi. Isroil rahbariyati uchun bu voqealar strategik
ahamiyatga ega edi. Avval Isroil navbat Suriyaning Livandagi mojaroga ta'sirini
kamaytirishga qaratilgan edi va oxir-oqibat to'liq natijaga erishishga intildi. yoki
Suriya qo'shinlarini Livan hududidan qisman olib chiqib ketish,
1976 yilda joriy qilingan. 1981 yil dekabr oyida taniqli amerikalik diplomat bilan
uchrashuvda, maxsus Yaqin Sharqdagi Prezident Filipp Habib, unga siyosiy
maslahatchilar va harbiy attashe A. Sharon hamrohlik qildi. qonuniy markaziy
hukumat o'rnatilishini e'lon qildi 3
Mamlakatning butun hududini nazorat qiluvchi
Livan bo'lishi mumkin emas Suriya harbiylarining mavjudligi u erda qolar ekan,
amalga oshiriladi. Keyinchalik Suriya hukumati yer-havo raketalarini (SAM)
o'rnatdi. Beqaa vodiysida21 o'rtasida "raketa inqirozi" boshlanishiga hissa
qo'shgan Muntazam havoga olib kelgan Isroil va Suriya hodisalar. Bu haqda Isroil
Tashqi ishlar vazirligi vakili Uri Dan ma'lum qildi keyin M. Begin va A. Sharon
allaqachon Livan harbiylarini oldindan bilishgan operatsiya 22. Isroil uchun yana
bir teng darajada muhim muammo Livandagi FOTning faoliyati edi. A.Sharon
F.Habib bilan o‘sha uchrashuvda isroilliklar taxminan 15-20 ming kishidan
xavotirda ekanini aytdi. 1981-yil mart oyida Bayrutda bo lib o tgan “Yer kuni”daʻ ʻ
Y.Arofat A.Sharonga Bofort qasrini egallashga urinib ko rishni taklif qilib: “Biz
ʻ
sizni kutamiz, xush kelibsiz!”deb aytib o’tadi uchrashuvda.
1978 yil 15 martda ID kuchlari Janubiy Livanga kirdi; operatsiya FLO kuchlarini
Litani daryosigacha bo'lgan hududdan ko'chirish va bu hududni Isroil tomonidan
bosib olinishi (Tir shahridan tashqari) bilan yakunlandi. 1978 yil 13 iyunga kelib
ID Livanni tark etib, chegara chizig'i nazoratini mayor Saad Haddod
boshchiligidagi xristian militsiyasiga topshirdi. Arab ommaviy axborot vositalari
tomoshasiga ko'ra, Falastin-Livan tomonidan yuzlab odamlar operatsiya davomida
halok bo'lgan va 250 mingga yaqin kishi uylarini tashlab ketishgan.
3
Хлебникова Луиза Романовна
Первая ливанская война в контексте американо-израильских отношений // Вестник Московского
университета. Серия 25: Международные отношения и мировая политика. — 2017. — № 3. — С. 142–176.

1979 yil aprel oyida terroristik guruh Nahariyaga asirlarni garovga olish uchun
kirib keldi, natijada to'rt nafar Isroil fuqarosi, jumladan ikki yosh bola halok
bo'ldi. Shundan so'ng Isroil javob zarbalar i taktikasidan voz kechdi va Isroil
aviatsiyasi har qanday joyda va istalgan vaqtda faqat harbiy fikrlarni hisobga olgan
holda va hech qanday sababsiz FOT bazalariga zarba berishni boshladi. Yer osti
operatsiyalari ham amalga oshirildi. Isroil hujumlarida tinch aholi ham halok
bo'ldi. Isroilning harakatlari FOT ni mudofaa holatiga o'tkazdi; bir vaqtning o'zida
FLO o'z kuchlarini to'laqonli armiyaga aylantirib, ularni og'ir qurollar, jumladan,
tanklar va uzoq masofali artilleriya bilan ta'minlagan. Isroilning Livan ustidagi
aviatsiya operatsiyalarining kuchayishi muqarrar ravishda harbiy kontingenti
mamlakatda bo'lgan Suriya bilan to'qnashuvlarga olib keldi; faqat 1979 yilda Isroil
havo kuchlari havo janglarida 9 nafar suriyalik jangchini urib tushirdi. Xaim
Gertsogning so'zlariga ko'ra :
“Shimoliy chegara tinchligicha qolgan bo lsa-da, PLO boshqa joylarda bir qanchaʻ
operatsiyalarni amalga oshirdi. Iordaniyadan Isroil chegarasini kesib o'tgan,
Iordan daryosini kesib o'tgan FOT bo'linmalari bilan to'qnashuvlar yuz berdi.
Isroil ichida ham terrorchilik faoliyati to'xtamadi. O‘t ochishni to‘xtatish
to‘g‘risidagi kelishuv davomida FATH Isroil nishonlariga qarshi 240 ta terakt
amalga oshirdi. 4

Harbiy tahlilchi Dryu Middlton (Nyu-York Tayms) fikricha, FLO Isroil
shimolini uzoq vaqtdan beri o'qqa tutgan bo'lishi mumkin. Shuningdek, u Iroq,
Liviya va Janubiy Yamandan kelgan ko‘ngillilar Sovet qo‘llab-quvvatlagan FLO
kuchlarini kuchaytirganini ta’kidladi. X. Dyukning fikricha: “Fathland deb
nomlanuvchi Xermon tizmasining g arbiy yonbag rida, Litani daryosining
ʻ ʻ
egilishida hukmronlik qiladigan Arnun cho qqilari joylashgan Nabatiya
ʻ
mintaqasida 15 000 jangari […] FLO nazorati ostida edi. Nabatiya mintaqasi,
4
ЦАХАЛ занял замок 7 июня 1982 года
Хаим Герцог. ОПЕРАЦИЯ «МИР ГАЛИЛЕЕ» // Арабо-израильские войны, 1967—1973 / Новости ПРО-ПВО
(Военно-историческая библиотека). — М:

shuningdek, Isroil shimolidagi markaziy yo'nalishni, Ayxie Rihane mintaqasini,
Tir mintaqasini, Juaya markazida joylashgan Tirning janubi va sharqini, Katta
Sidon mintaqasini va Damur va Bayrut o'rtasidagi O'rta er dengizi sohilini nazorat
qildi. "Ushbu hududlarning har birida FLOning otryadlari bir yarim ming
jangchidan butun bir brigadagacha bo'lgan. Ular har xil turdagi engil va og'ir
qurollar, 130 mm va 155 mm gacha artilleriya, xususan, 40 barrelli 122 mm
Katyusha raketalari bilan qurollangan edi. Bundan tashqari, PLO 100 dan ortiq
eskirgan Sovet T-34 tanklari va bir qator UR-416 zirhli transport vositalariga,
shuningdek, ko'plab turli xil tanklarga qarshi va zenit qurollariga ega edi.
Martin Gilbert (ingliz) ruscha ma'lumotlariga ko'ra, 1981 yilda Livanda
(mamlakatning janubi va g'arbida) FOT nazorati ostida 18,7 ming jangchi bo'lgan;
Bundan tashqari, Suriya nazorati zonasida 6000 FOT jangarilari (27 000 Suriya
askari) bor edi.
2.2. Birinchi Isroil Livan urushining sabablari va urushning borishi.
Ammo ayni paytda Livandagi beqaror vaziyat Isroilga harakat qilish imkoniyatini
berdi. 1975 yilda Isroil Livan janubiy chegarasining bir qismini nazorat qilgan
mayor Saad Haddod boshchiligidagi Livan nasroniy bo'linmalarini tayyorlash va
jihozlash uchun taxminan 150 million dollar sarmoya kiritdi. Saad Haddod
isroilparast Livan Ozod Davlatiga (keyinchalik Haddod o limidan keyin Antuanʻ
Lahad boshchilik qilgan Janubiy Livan armiyasi deb o zgartirilgan) qo mondonlik
ʻ ʻ
qilgan. Janubiy Livan armiyasi ham Falastin isyonchilariga qarshi kurashib,
ularning Isroilga kirish imkoniyatini to'sib qo'ygan. 1978 yilda Isroil Livan
chegarasini kesib o'tdi va Litani daryosining shimolidagi Falastin qurolli
omborlariga hujum qildi. 1982 yil 5 aprelda Parijda isroillik diplomat Yaakov
Bar-Simantov o'ldirildi. Bundan uch kun oldin niqobli odamlar elchixona
yaqinidagi Isroil savdo vakolatxonasiga avtomat quroldan o‘t ochgan. Terrorchilar
qochishga muvaffaq bo'lishdi. 1987-yilda Y.Bar-Simantov va AQSh harbiy
attashesi o‘ldirilishi uchun livanlik terrorchi J.Abdallah Fransiya sudi tomonidan

umrbod qamoq jazosiga hukm qilingan edi. 5
Londondagi Isroil elchisiga suiqasd
va undan keyingi voqealar 1982 yil 3 iyunda Londonda Isroilning Londondagi
elchisi Shlomo Argovning hayotiga suiqasd qilindi. Keyinchalik ma'lum
bo'lishicha, suiqasd Falastin tashkilotidan ajralib chiqqan va Ya.Arofatga keskin
muxolif bo'lgan Abu Nidal (OAN) tashkiloti terrorchilari tomonidan amalga
oshirilgan 6
.
4 iyun kuni suiqasdga javoban Isroil hukumati Livandagi 11 ta nishonga havo
hujumi rejasini tasdiqladi va Isroil Livandagi FOT pozitsiyalarini kuchli
bombardimon qildi. Sovet va arab manbalariga ko‘ra, xuddi shu kuni, 4-iyun kuni
soat taxminan 15:00 da Bayrutning g‘arbiy hududlariga havo hujumi boshlangan,
unda Isroilning o‘nta samolyoti qatnashgan. Samolyotlar dengizdan juft bo‘lib
paydo bo‘lib, ko‘pchilik falastinliklar yashaydigan hududlarga zarba berdi. Havo
hujumi 1,5 soat davom etdi, natijada sovet va arab manbalariga ko'ra, 60-70 kishi
halok bo'lgan (shundan 14 nafari bolalar), 270 dan ortiq kishi (shundan 32 nafari
ayol va 8 nafari bolalar) jarohatlangan. Havo hujumidan bir necha soat o'tgach,
FLOT Livan-Isroil chegarasi bo'ylab Isroil aholi punktlarini ommaviy
artilleriyadan o'qqa tutdi. R.Eytanning so zlariga ko ra, o sha kuni jangarilarʻ ʻ ʻ
tomonidan 270 dan ortiq “Katyusha” raketalari uchirilgan. Ertasi kuni, 1982 yil 5
iyunda Livanning 15 ta shahri (jumladan, Tir, Nabatiya, Xasbaya, Damur
shaharlari), shuningdek Tripoli yaqinidagi Nahr al-Bared va Badavi qochqinlar
lagerlari ommaviy bombardimon qilindi. Birgina Bayrutning o'zi to'qqizta havo
hujumiga uchragan; Sovet manbalariga ko'ra, havo hujumlari natijasida 300 dan
ortiq odam (shu jumladan 150 livanlik) halok bo'lgan. Umuman olganda, ikki kun
ichida (1982 yil 4-5 iyun) Isroilga 270 ta raketa uchirildi. 1982 yil 6 iyun kuni soat
11:00 da IDning ikkita zirhli kolonnasi (umumiy soni 25 000 dan ortiq harbiy
xizmatchilar va 100 dan ortiq zirhli texnikalar) Livan chegarasini kesib o'tdi va
Jalila tinchligi quruqlikdagi operatsiyani boshladi. Isroil hukumati
“operatsiyadan maqsad Isroil-Livan chegarasi shimolidagi hududni
5
Лоскутов Р., Морозов В. Некоторые вопросы тактики вооруженного конфликта в Ливане в 1982 году //
Военно-исторический журнал . — М.: Красная звезда, 1984. — Июль (№ 7). — С. 75—80.
6
Ливанская война (https://eleven.co.il/article/12442) — статья из Электронной еврейской энциклопедии

demilitarizatsiya qilishni, Isroil shaharlari va aholi punktlarini bombardimon
qila olmaydigan masofadagi barcha dushman unsurlarni yo‘q qilishni ta’minlash”,
deb ta’kidladi. Bayonotda, agar Suriya, o‘z navbatida, Isroil kuchlariga hujum
qilmasa, Isroil Livandagi Suriya kuchlariga qarshi dushmanlik harakatlaridan
tiyilishi ta’kidlangan, shuningdek, Isroilning Livan suveren hukumati bilan tinchlik
shartnomasini imzolash istagi va bundan manfaatdorligi bildirilgan. mamlakat
hududiy yaxlitligini saqlash. Bosqin boshlanganidan bir necha kun o'tgach, Isroil
qo'shinlari soni 45 000 ga, keyinchalik 60 000 ga, keyin esa 90 000 ga ko'tarildi.
Isroil bosqinchilik uchun 1240 ta tank va 1520 zirhli transport vositasini
joylashtirdi, bu Suriya va Falastin korpuslaridan bir necha baravar katta. Livan
janubidagi tinch aholi Isroil askarlarining kelishini mamnuniyat bilan kutib oldi va
bu ularni mintaqada joylashgan turli Falastin tashkilotlari terroridan qutqardi.
E.Korshunovning so zlariga ko ra, shu kuni, 6-iyun kuni Isroil harbiy-havoʻ ʻ
kuchlari samolyotlari mamlakat janubiy viloyatlaridan kelgan qochqinlar
harakatlanayotgan Damur shahri va Primorskiy shossesiga raketa va bombali
hujumlar uyushtirgan. Urushning ikkinchi kunida Suriyaning MiG-23 qiruvchi
samolyotlari birinchi marta Isroil F-16 samolyotlari guruhiga hujum qildi.
Urushning uchinchi kunida ID va Suriya armiyasi o‘rtasida birinchi jangovar
to‘qnashuv bo‘lib o‘tdi: Isroil havo kuchlari samolyotlari Suriya qo‘shinlari
bo‘linmasiga hujum qildi 7
.
Bir hafta ichida ID(Isroil mudofaa kuchlari) Livanning Bayrut-Damashq
trassasiga yaqinlashib kelayotgan butun janubiy qismini nazoratga oldi. Og‘ir
janglardan so‘ng ular Falastinlik qochqinlar lagerini hududdagi Falastinliklarni
ozod qilish tashkiloti qarshiligini tor-mor etishga muvaffaq bo‘ldi. Bayrutda va
Suriya chegarasi yaqinidagi Bekaa vodiysida joylashgan Suriya tinchlikparvar
kuchlari jangovar harakatlarda ishtirok etdi. 5 iyun kuni Isroil hukumati va Knesset
Livanga bostirib kirishga qaror qildi. Operatsiya "Jalilaga tinchlik" yoki
bo’lmasam”Galileyga tinchlik” deb nomlangan. Rasmiy ravishda Isroilning
7
Е. А. Коршунов. Горячий треугольник (очерки и репортажи из Ливана, Сирии и Иордании). М., «Известия»,
1984. стр.44

Livandagi operatsiyasining maqsadi "mamlakatning shimoliy hududlari uchun
tinchlik va xavfsizlikni o'rnatish" deb belgilangan. Operatsiya Jalilaga tinchlik deb
nomlandi. Biroq, bu maqsad haqiqiyga qisman mos keldi. Asosiy maqsad 1970-
yilda Iordaniyadagi qonli to'qnashuvlardan so'ng Livanga aylangan hududiy
joylashtirish markazi bo'lgan Falastin qarshilik harakatini mag'lub etish edi. Bu
erda G'arbiy Bayrutda Fath, Falastinni ozod qilish demokratik fronti va Falastinni
ozod qilish xalq fronti shtab-kvartirasi joylashgan edi. Begin va Isroil mudofaa
vaziri, 1973 yilgi urush qahramoni. Ariel Sharon bosqinchilik natijasida Misr-Isroil
kelishuvi bo'yicha Isroil bilan tinchlik shartnomasini imzolaydigan Livan
prezidenti saylanishini ta'minlashni rejalashtirgan. 8
Agressiyaga tayyorgarlik Isroil
tomonidan ehtiyotkorlik bilan amalga oshirildi (agressiyaga tayyorgarlik to'g'risida
ma'lumotlar 1982 yil fevral oyidayoq tarqala boshladi). Shuni ta'kidlash kerakki,
bosqin vaqti juda yaxshi tanlangan: arab dunyosi o'sha paytda ikkiga bo'lingan edi
(Misr Kemp-Devid kelishuvidan keyin arab dunyosi tomonidan boykot qilingan va
Isroilga sodiq edi, bundan tashqari, 1980 yil sentyabr oyida Eron -Iroq urushi
boshlandi). Isroil tomonidan doimiy ravishda provokatsiyalar kuzatildi. 3 aprel
kuni Parijda Isroillik diplomatning o‘ldirilishi, shuningdek, 21 aprel kuni
Livandagi minadan isroillik zobitning halok bo‘lishi natijasida 21 aprel kuni
Bayrutni bombardimon qilish to‘g‘risida qaror qabul qilindi. Biroq, falastinliklar
jangovar harakatlar boshlanishi uchun bahona bo'ladigan javob zarbasiga
qarshilik ko'rsatdi. Biroq, urush hali ham boshlandi. 5 iyun kuni Londonda Isroil
elchisining o‘ldirilishi turtki bo‘ldi. Bayrut. 1982 yil yozi Artilleriya
tayyorgarligidan so'ng, Isroil bo'linmalari 3 ta ustunda hujumga o'tdi. 6 iyun kuni
tushda keng ko‘lamli operatsiya boshlandi. Urushning 9-kunida Isroil tanklari
G'arbiy Bayrutni qurshab oldi. 4 avgust kuni BMT Xavfsizlik Kengashi harbiy
harakatlarni to‘xtatish to‘g‘risida rezolyutsiya qabul qildi, biroq bu vaqtga kelib
Bayrut xalqaro aeroporti allaqachon Isroil tomonidan bosib olingan edi. Isroilning
zarbalari 19 avgustgacha davom etdi, Isroil Falastin tashkiloti qo'shinlarini
Bayrutdan evakuatsiya qilish bo'yicha kelishuv loyihasiga rozi bo'ldi. 23 avgustda
8
: Livan - Isroil urushi : Xalqaro oqibatlar [ Avstrakt ] // POLITEX = POLITEX : Siyosiy ekspertiza : Ilmiy jurnal . 2-jild. No 4.
Sankt-Peterburg: Sankt-Peterburg nashriyoti. un-ta, 2006. C. 230-231.

Jemayel Livan prezidenti etib saylandi, biroq 14 sentabrda o‘ldirilganidan keyin
vaziyat yana beqarorlashdi. 16 sentyabr kuni Isroil armiyasi G arbiy Bayrutgaʻ
bostirib kirdi. Isroilliklarning kelishuvi bilan Falastinning Shatila va Sabra
lagerlarida falangistlar qirg'in uyushtirdilar, natijada 1000 dan ortiq falastinliklar
halok bo'ldi. Isroil FOT ni Livandan olib chiqishga muvaffaq bo'ldi. Biroq, 1983-
yil 17-mayda tuzilgan va tinchlik bitimiga teng bo lgan Isroil-Livan qo shinlarini
ʻ ʻ
olib chiqish to g risidagi bitim Suriya va Livanliklarning katta qismi bunga
ʻ ʻ
qarshilik ko rsatgani uchun barbod bo ldi. Amerikaning Livandagi mavjudligiga
ʻ ʻ
nisbatan norozilik ham kuchayib, terrorizmning avj olishiga olib keldi. AQSH
Livanni tark etishga majbur bo ldi (1984 yil fevral oyiga kelib). 1985 yilning
ʻ
iyuniga kelib, Isroil qo'shinlari ham Livanning katta qismini tark etib,
mamlakatning faqat janubiy qismini o'z nazorati ostida qoldirdi.
9
1982 yilda Isroilning Livanga bostirib kirishiIsroil armiyasining Fath tashkiloti
bazalarini yo'q qilish maqsadida Livanga bostirib kirishi 1982 yil 5 iyundan 1982
yil 20 avgustgacha davom etdi va "Jalilada tinchlik" operatsiyasi deb nomlandi .
Shu bilan birga, Isroil hukumati quyidagi kommyunikeni e'lon qildi: Bosh vazir
ʻʻ
shimoliy chegaradagi vaziyat haqida ma ruza qildi. Vazirlar Mahkamasi quyidagi
ʼ
qarorni qabul qildi:
1. Isroil mudofaa kuchlariga Jalilaning butun tinch aholisini himoya qilish va
aholining uylari Livandan kelayotgan terrorchilarning artilleriya otishmalaridan
uzoqda bo lishini ta minlash haqida buyruq berilsin.
ʻ ʼ
2. Bu operatsiyaning nomi Jalilaga tinchlik.
3. Amaliyot davomida Suriya armiyasi birinchi navbatda bizning kuchlarimizga
hujum qilmasa, ularga hujum qilishdan saqlaning.
4. Isroil mustaqil Livan bilan tinchlik shartnomasi imzolanishiga umid qilishda
davom etmoqda va bu davlatning hududiy yaxlitligi saqlanib qoladi.
ʼʼ
9
(https://phdru.com/textbooks/arab-israeli-conflict/)

Uchinchi nuqta noto'g'ri edi; to'rtinchisi Jalila uchun tinchlik operatsiyasining
kengroq siyosiy maqsadlariga ishora qildi. Birinchi nuqtaga kelsak, Isroil Bosh
vaziri M. Begin AQSh prezidenti Reyganga yo'llagan maktubida, Jalilani himoya
qilish uchun Isroil "terrorchilarni shimolga 40 kilometr masofaga tashlashi
kerak ..." deb ta'kidladi. Ammo to'rtinchi xatboshida ko'rsatilgan boshqa
maqsadlarga erishish uchun Isroil ancha oldinga borishi kerak edi 10
. 20.8.1982
yildagi "Maariv" gazetasida "Sheleg" operatsiyasi 1973 va 1948 yillardagi kabi
qo'zg'atilgan urush emas, balki majburiy urush, "tanlovsiz urush" deb ta'riflangan,
1956 va 1967 yillardagi urushlar. "tanlov urushi" sifatida .
Iyun oyining o'rtalarida Isroil qo'shinlari Sharqiy Bayrutga kirib, u erda maronit
aholisi va militsiya tomonidan kutib olindi. 14 iyunda Bayrutni qamal qilish
boshlandi. G'arbiy Bayrutda Suriya va FOT kuchlari quruqlikdan butunlay to'sib
qo'yildi, dengizga yaqinlashish Isroil sudlari tomonidan nazorat qilindi va aeroport
Isroil artilleriyasi tomonidan o'qqa tutildi. Isroilliklar Falastinni ozod qilish
tashkiloti shaharni tark etgunga qadar va Livandagi Suriya gegemonligi Isroil
gegemonligiga o z o rnini bermaguncha Bayrutda qolish niyatida edi. Isroilʻ ʻ
G'arbiy Bayrutga nisbatan xuddi shunday bosimni saqlab qolgan holda, AQSh
maxsus vakili Filip Habib orqali muzokaralar yo'li bilan muammoni "hal qilish" ni
afzal ko'rdi. Ammo muzokaralar cho'zilib ketdi va qonli qamal to'qqiz hafta davom
etdi.
1982 yil iyul-sentyabr oylarida SSSRning reaktsiyasi jilovlandi - Brejnev o'zining
so'nggi kunlarini o'tkazdi. SSSR Livandagi fuqarolar urushiga aralashmadi, ammo
Sovet rahbariyatining hamdardligi falastinliklar va chap tomonda qoldi. Sovet
rahbariyati . Suriyaning harakatlarini ma'qullamadi va Isroilga ochiq qarshilik
ko'rsatishga jur'at etmadi. Sovet Ittifoqi falastinliklar uchun ham, suriyalik do'stlari
uchun ham tavakkal qilmaslikka qaror qildi. Avgustga kelib,FOT ham, Suriya ham
Bayrutni evakuatsiya qilishni boshlashga tayyor edi. 12 avgust kuni Falastinni
ozod qilish tashkiloti Bayrutdan chiqib ketishni boshlaydi. 21-avgustdan 1-
sentyabrgacha Bayrutdan FOT va Suriya kuchlarini evakuatsiya qilish yakunlandi.
10
(https://phdru.com/textbooks/integral-nationalism

Falastin jangovar bo'linmalari bir hafta davom etgan qamaldan so'ng, tayanchi
amerikaliklar bo'lgan ko'p millatli kuchlar nazorati ostida Livandan olib chiqildi.
Hammasi bo'lib 10 000 FOT a'zosi va deyarli 4 000 Suriya askari evakuatsiya
qilindi. Ammo Falastin harbiy tuzilmalari Livanga qaytib keldi. 11
1982 yildagi
birinchi Livan-Isroil urushi paytida axborot urushlarini o'tkazishning ko'plab
usullari paydo bo'ldi. Buning asosiy sababi shundaki, bu urush tinch aholi uchun
eng qonli urush edi. Falastin jangarilari aholi zich joylashgan hududlarga
joylashdi va Isroil amaliyotlari tinch aholining o'limiga sabab bo'ldi. Isroil armiyasi
tinch aholi qurbonlarini kamaytirish uchun barcha imkoniyatlarni ishga solgan
bo'lsa-da, masalan, havo hujumlari haqida ogohlantiruvchi varaqalarni tashlagan
bo'lsa-da, bu choralarning barchasi to'liq samara bermadi, chunki FOT zenit
qurollarini joylashtirish uchun turar-joy binolari, maktablar va kasalxonalardan
foydalangan. Boshqa dahshatli urushlardan farqli o'laroq, axborot xizmatlarining
manfaatlaridan tashqarida bo'lib, Livan urushi haqidagi reportajlar televidenie
orqali keng namoyish etildi. Isroil-Falastin mojarosi haqida hech qanday
ma'lumotga ega bo'lmagan teletomoshabinlar hisobotlarda falastinliklarni tinch
aholi sifatida ko'rishdi. bu muqarrar ravishda butun dunyoda Isroilga qarshi
kayfiyatni kuchaytirdi. Dunyo bo'ylab teletomoshabinlar ko'pincha FOT nima
ekanligini va uning Isroilga nisbatan niyatlari haqida chalkashardi. Kerakli
tushunchasiz butun urush kuchli Isroilning zaif va himoyasiz Livanga qarshi
shafqatsiz va asossiz hujumi kabi ko'rinardi.
Isroilning asossiz shafqatsizligi haqidagi taassurot ommaviy axborot vositalarida
"Isroilning qochqinlar lagerlariga hujumlari" haqidagi doimiy xabarlar orqali
yanada mustahkamlandi . Butun dunyodagi teletomoshabinlar haqiqatda
"qochoqlar lagerlari" borligini bilishmas edi.Falastinliklar yashaydigan aholi
punktlari. Harbiy va harbiylashtirilgan bazalar bu aholi punktlarida to'plangan
bo'lib, ular qaerda va kim bo'lishidan qat'i nazar, yagona maqsad Isroil va
isroilliklarni yo'q qilish bo'lgan odamlarni o'rgatishgan. Odatda jurnalistlar
tomonidan yashirilgan bunday elementar faktlarni bilmagan holda, Livan urushida
11
. (https://phdru.com/textbooks/political-power/).

tinch aholini kaltaklashdan boshqa narsani ko'rish qiyin edi. O'qimishli
jamoatchilik orasida, ayniqsa, jamoatchilik fikrini shakllantirganlar orasida,
munosabat biroz boshqacha, ammo xuddi shunday dushman edi. Bu odamlar
FOTnima ekanligini yaxshi bilishardi, lekin odatda, harbiy jihatdan FOT Isroildan
shunchalik past bo'lib, Isroilga juda kam yoki umuman tahdid solmaydi, deb
ta'kidlaydilar.
Urush paytida jiddiy xatolarga yo'l qo'yildi, ammo Isroilning eng yirik siyosiy
partiyalari tomonidan qo'llab-quvvatlangan qaror, umuman olganda, omon qolish
nuqtai nazaridan juda oqilona edi. Livanda juda uzoq vaqt qolish Isroilning Livan
urushidag i xatolaridan biri bo'lib, uni osongina oldini olish mumkin edi. 1982 yil
iyunidan 1985 yilning bahorigacha Livandagi Isroil qo'shinlari 650 dan ortiq
odamni yo'qotdi .Isroil armiyasining Livanga harbiy aralashuvi Arafatning harbiy
mag'lubiyatiga olib keldi, ammo Livan urushi muvaffaqiyatsiz siyosiy operatsiya
bo'ldi - Isroil FOTni butunlay obro'sizlantira olmadi. Fathning nufuzi boshidanoq
uning terrorchilik faoliyati samaradorligiga bog'liq edi. 1987 yildan beri Falastin
va shia tuzilmalari yana janubiy Livanda o'zlarini topdilar va FOTning obro'siga
putur yetkazilmadi. Arofat tinch aholiga qarshi qurolli kurash va terror usullaridan
voz kechmasdan, FATHni xalqaro tan olish va tinchlik jarayonida ishtirok
etishning diplomatik yo'liga olib bordi.
2.3. XX asr 90-yillarida ikki davlat munosabatlari.(Janubiy Livandagi
mojaro 1985-2000-yilgacha)
1982 yildagi Livan mojarosi Isroilda "Jalila uchun tinchlik operatsiyasi" deb
ataldi.Uning maqsadi Livan hududida ochiq harakat qilib, u yerdan Isroilga hujum
qilgan Falastin Ozodlik Tashkiloti otryadlarining bazalarini yo'q qilish
edi.ID(Isroil Mudofaa kuchlari)ning javobi FOT(Falastin Ozodlik
Tashkiloti)jangarilarini ushlab tura olmadi va 1982 yil iyun oyida Isroil hukumati
va Knesset Livanga bostirib kirishga qaror qildi. Urush 6 dan 11 iyungacha davom
etdi, shundan so'ng sulh tuzildi. Isroilga Livan va Suriya kuchlari qarshilik

ko'rsatdi, biroq ID bir necha kun ichida Bayrut-Damashq avtomobil yo'liga
yaqinlashib, Livanning janubini egallab oldi. Keyinchalik qo'shinlar olib chiqildi,
ammo 2000 yilgacha Isroil qo'shni davlat hududidagi "xavfsizlik zonasi" ni
nazorat qilishni davom ettirdi. Livan urushi butun dunyoda va Isroilda juda
ziddiyatli. 1985 yil iyunga kelib, Isroil qo'shinlari olib chiqildi, shundan so'ng 850
km² mamlakat janubida (Livan hududining 8%) - "xavfsizlik zonasi" deb
ataladigan hududda ularning nazorati ostida qoldi. Bu yerda qurolli to'qnashuvlar
2000 yilgacha davom etgan. Isroil “Hizbulloh” jangarilarining harakatlariga
javoban Livan hududiga ko‘plab havo va artilleriya zarbalarini berdi, eng keng
ko‘lamli amaliyotlar 1993 (Balllar hisobi) va 1996 (G‘azab uzumlari) yillarda
amalga oshirilgan. 2000-yilda Livandan qo shinlar olib chiqilayotganda o shaʻ ʻ
paytdagi Bosh vazir Ehud Barak bosqin yillarini shunday sarhisob qilgan edi: “18
yil davom etgan bu fojia o z nihoyasiga yetmoqda, xavfsizlik zonasi o zini o’zi
ʻ ʻ
tugatdi deb aytib o’tgan edi. 1987 yil oktyabr oyida Livan hukumati Livan
hududining Isroil bilan chegarasi yaqinidagi qismlarini Isroil tomonidan anneksiya
qilinishi munosabati bilan BMT Xavfsizlik Kengashiga norozilik bildirishnoma
yubordi. Biroq, Isroil qo'shinlari Janubiy Livandan olib chiqib ketilgandan so'ng,
BMT Bosh kotibi 2000 yil 16 iyunda Isroil o'z qo'shinlarini BMT tomonidan tan
olingan chegaralarga muvofiq olib chiqib ketganini aytdi. OAV yoritilishi, xalqaro
va Isroil ichidagi reaktsiya“Jalila uchun tinchlik” operatsiyasi ommaviy axborot
vositalarida keng yoritildi. “Izvestiya” nashrining yozishicha, qamal “jahon
hamjamiyati”ning salbiy munosabatiga sabab bo‘lgan. L.Volnovning yozishicha,
qamal boshlanganidan 1982-yil 2-avgustigacha Isroilning artilleriya otishmalari va
havo hujumlari natijasida 23 ta xorijiy elchixonalar va vakolatxonalar zarar
ko rgan (ba zilariga bir necha marta hujum qilingan: masalan, sovet. elchixona va
ʻ ʼ
savdo vakolatxonasi olti marta, 30 marta o'q uzilgan). Xalqaro huquq bilan
himoyalangan obyektlarning o‘qqa tutilishi dunyoda salbiy reaktsiyaga sabab
bo‘ldi. 12
Shu bilan birga, Mitchell Bard FOT jangovar pozitsiyalari ba'zi
elchixonalar hududida joylashganligi haqidagi ma'lumotlarni keltiradi. Shunday
12
Л. Л. Вольнов. Ливан: эхо агрессии. М., Политиздат, 1984. стр.5-7.

qilib, 1982 yil iyul oyida Isroil yettita elchixonani o'qqa tutgach va Amerikaning
NBC telekompaniyasi FOT vakillarining u erda harbiy pozitsiyalari yo'qligi
haqidagi bayonotini tasdiqlaganidan so'ng, Isroil darhol tanklar, minomyotlar, og'ir
pulemyotlar va zenit pozitsiyalari aks etgan razvedka fotosuratlarini tayyorladi.
ushbu elchixonalar hududida. Tomas Fridmanning so'zlariga ko'ra, "Jismoniy
zo'ravonlik tahdidlari" Livan janubida Yosir Arafat boshchiligidagi FOT
hukmronlik qilgan yillarda Bayrutda halol hisobot berishga katta to'siq bo'lgan."
Shunga ko'ra, "Bayrutda ishlaydigan har qanday journalist FOT bilan yaxshi
munosabatda bo'lishga harakat qildi" va natijada "G'arb matbuoti FOTga pand
berdi". M.Bard shuningdek, OAV tomonidan FOT taqdim etgan ma lumotlargaʼ
asoslanib, Isroil fuqarolik ob yektlariga hujum qilgani, ularning yonida harbiy
ʼ
nishonlar bo lmagani haqidagi ma lumotlarni noto g ri taqdim etgan deb
ʻ ʼ ʻ ʻ
hisoblaydi. 13
sroilning o'zida ham operatsiya umuman olganda noaniq qabul
qilindi[aniqlash]. Mamlakatda hukumat siyosatini qoralagan urushga qarshi bir
qancha ommaviy namoyishlar bo lib o tdi. 211-zirhli brigada qo'mondoni
ʻ ʻ
polkovnik Eli Gevaning "agar Bayrutning g'arbiy qismiga kirishga buyruq
berilsa, uni polkovnik qo'mondonligidan ozod qilish" iltimosi bilan rahbariyatga
murojaat qilgan ishi ko'pchilikka ma'lum bo'ldi va ishdan bo'shatildi. Isroil
armiyasining iste'fodagi polkovnigi Dov Yeremya va boshqa isroillik askarlar ham
IDning Livandagi harakatlarini qoraladi. Harbiy harakatlarda ishtirok etishdan
bosh tortishni qo'llab-quvvatlovchi "Eat Gvul" ("Chek bor") norozilik harakati
tuzildi.
Hisob-kitoblar yoki "Xulosa qilish" yoki "Hisobot" (ibroniycha mbêĢ din
ŗshbş, "Din ve-Heshbon") - IDning 1993-yil 25-31-iyul kunlari Livan janubida
terrorchilik harakati kuchayishiga javoban o'tkazgan operatsiyasi. Livanning
Hizbulloh tashkiloti, shuningdek, 28-iyun kuni Katyushalardan Kiryat Shmonani
o'qqa tutish. Operatsiya asosan Hizbulloh nazorati ostidagi hududlarni ommaviy
13
The Lebanon War: Operation Peace for Galilee (1982) Ministry of Foreign Affairs. Дата обращения: 6 марта
2012. Архивировано 21 января 2012 года.

o'qqa tutishni o'z ichiga oldi va Livan aholisining mamlakat janubidan chiqib
ketishiga olib keldi.
Amaliyot boshida Isroil mahalliy aholini bo‘lajak jangovar harakatlar sodir
bo‘lgan hududlarni tark etishga chaqirdi, shundan so‘ng 300 ming livanlik
“uylarini tashlab shimolga, asosan Bayrutga otildi”. Operatsiya asosan Livan
janubidagi Hizbulloh nazorati ostidagi hududlarni yirik artilleriyadan o'qqa tutish
va bombardimon qilishdan iborat edi. Umuman olganda, ushbu operatsiya
davomida isroilliklar Livan hududidagi 291 ta nishonga 21 000 dan ortiq o'q
otishdi. Bunga javoban Hizbulloh jangarilari Isroilga 142 ta raketa va “xavfsiz
hudud”ga 132 ta raketa otgan. 1993 yil 2 avgustda AQSh vositachiligida sulhga
erishildi. 14
Uning shartlariga ko‘ra, xususan, Suriya birinchi marta Hizbulloh va
Falastinning eng ekstremistik terrorchi tashkilotlari harakatlari uchun qisman
javobgarlikni o‘z zimmasiga olishga va’da berdi. Biroq erishilgan kelishuvlar
vaqt sinovidan o'ta olmadi. Operatsiyada besh nafar suriyalik askar halok bo‘ldi,
150 nafari (ham Hizbulloh jangarilari, ham tinch aholi vakillari) halok bo‘ldi va
500 nafargacha livanlik yaralandi. Isroil tomondan esa, operatsiya davomida
ID(Isroil Mudofaa kuchlari) askari va ikki tinch fuqaro halok bo‘lgan. Boshqa
ma lumotlarga ko ra, Hizbullohning 70 a zosi va 114 nafar tinch aholi halokʼ ʻ ʼ
bo lgan. 200 ta uy, shuningdek, ko‘plab infratuzilmalar, jumladan, ko‘priklar va
ʻ
elektr stansiyalari vayron bo‘lgan. Tinch aholi va mol-mulk o'rtasidagi
yo'qotishlar, xususan, Hizbulloh harbiy ob'ektlarining aholi punktlarida ataylab
joylashtirilishi bilan bog'liq.
“ G azab Shingillari” operatsiyasi— Isroil mudofaa kuchlari tomonidan 1996-
ʻ
yil aprel oyida Kanada, Niderlandiya, Isroil, AQSh va Misrda terrorchi tashkilot
sifatida tan olingan Hizbulloh guruhiga qarshi o tkazilgan harbiy operatsiya.
ʻ
qisman Avstraliya va Buyuk Britaniyada bo'lgani kabi. Operatsiyaning sababi
Hizbulloh jangarilari tomonidan 1995 yil oxiridan 1996 yil aprel oyining
boshigacha ayniqsa kuchaygan "Baholarni tartibga solish" operatsiyasidan so'ng
14
Гейзель З. Приложение 3: События и происшествия в истории Израиля, имевшие общественно-
политическое значение // Политические структуры Государства Израиль— М.: Гешарим-Мосты культуры,
2013. — 664 с

erishilgan kelishuvlarni buzgan holda Isroil hududini boshqarilmaydigan
raketalardan ommaviy o'qqa tutish edi. Shunday qilib, “4-martdan 10-aprelgacha 7
nafar isroillik halok bo ldi, 22 nafari yaralandi (shu jumladan, 16 nafar harbiyʻ
xizmatchi). Otishmalarda Hizbullohning 1 nafar jangchisi va 3 nafar Livan
fuqarosi ham halok bo‘ldi, 7 nafar livanlik yaralandi”. Kiryat Shmona shahri
o‘qqa tutilgandan so‘ng Isroil bunga javoban Bekaa vodiysidagi “Hizbulloh” o‘quv
markazi hamda Livan janubidagi hamda Bayrut mintaqasidagi qo‘mondonlik
punktlari va shtab-kvartiralarida nishonlarni artilleriya va havodan bombardimon
qildi. Amaliyotning e'lon qilingan maqsadi Livan hukumatiga bosim o'tkazish,
Hizbulloh faoliyatini cheklash bo'yicha chora ko'rish edi. O‘z navbatida, ushbu
tashkilot jangarilari Isroilning shimoliy hududlariga shiddatli raketa hujumini
boshladi. Operatsiya 1996 yil 11 aprelda boshlangan. Amaliyot davomida Isroil
artilleriyasi Livan hududiga 21 ming snaryad otdi, Isroil havo kuchlari 2,5 ming
marta parvoz qildi. Isroil qo‘mondonligining xabar berishicha, hujumlarning
asosiy nishonlari Isroil hududidagi raketa uchirish maydonchalari va Hizbulloh
qo‘mondonlik punktlari bo‘lgan. Rossiya manbalariga ko‘ra, Hizbulloh 800 ta
raketa (500 tasi Isroilga, 300 tasi esa “xavfsizlik zonasi”dagi nishonlarga) otilgan.
Human Rights Watch tashkiloti birgina Isroilga qarata 639 ta raketa uchirilgani
haqida yozadi va bu hujumlar bevosita tinch aholini qurbon qilish va Isroil
infratuzilmasiga zarar yetkazishga qaratilganini qayd etadi. 14-aprel kuni
Hizbulloh vakili: “Biz sionistlarning aholi punktlariga o nlab raketalarni otamiz
ʻ
va shimoliy Isroilni do'zaxga aylantiring. Isroil artilleriyasi 1996-yil 18-aprelda
Qana qishlog‘i yaqinidagi BMT tinchlikparvar postiga yaqin joylardan
Hizbullohning raketa hujumlariga javoban o‘qqa tutgach, operatsiya Isroil
tomonidan to‘xtatildi. Natijada 100 dan ortiq livanlik qochqin halok bo‘ldi, 116
nafari, jumladan, ayollar va bolalar yaralandi. Bundan tashqari, tinchlikparvar
kontingentning to‘rt nafar askari yaralangan. shuningdek, Hizbullohning
UNIFIL( BMT tinchlik kuchlari)postlari yaqinidan o'qqa tutilishining oldini
olishga urinayotganda Fijidan bir ofitser halok bo'lgan va Nepaldan ikki askar
yaralangani haqida xabar beradi. Bir qator manbalarga ko'ra, raketa pozitsiyalarini

tinch aholi yashaydigan hududlar va BMT postlari yaqiniga joylashtirish Hizbulloh
uchun odatiy hol bo'lgan. M. Diebga ko‘ra, Isroil Bosh vaziri Shimon Peres
Qanadagi fojia uchun Hizbulloh va Eronni qo‘llab-quvvatlayotganini aybladi.
M.Dibning o‘zi, umuman olganda, “G‘azab shingillari” operatsiyasi provokatsiyasi
va uning oqibatlari, jumladan, Suriya bo‘yicha ham javobgarlikni o‘z zimmasiga
oladi va Sh.Peres faqat o‘zining taktik mulohazalari asosida Suriya haqida
gapirmagan, deb hisoblaydi. 15
Mojaro xalqaro miqyosga ko tarilgandan so ngʻ ʻ
AQSh, Fransiya va Rossiya vakillari o rtasida manfaatdor tomonlar bilan
ʻ
muzokaralar olib borildi, jumladan, AQSh Davlat kotibi V.Kristofer va Rossiya
tashqi ishlar vaziri E.M.Primakovning Suriya, Livan va Isroilga alohida tashriflari
bo ldi. A. E. Bovinning so'zlariga ko'ra, "amerikaliklar Isroilni so'zsiz oqladilar:
ʻ
hamma narsa uchun Hizbulloh aybdor edi, Isroil faqat "o'zini himoya qilish
huquqidan" foydalangan. Moskva boshqacha munosabatda bo'ldi: Isroil Livanning
bir qismini egallab olgan ekan, barcha mas'uliyatni Hizbullohga topshirish mumkin
emas”. E. M. Primakovning Isroil rahbariyati bilan uchrashuvlarida Sh.Peres
“Isroil o‘z hududini o‘qqa tutishga chiday olmaydi. Isroilga Livan yerlari kerak
emas - u xavfsizlikka muhtoj. Isroil xavfsizlik kafolatisiz Livanni tark eta
olmaydi. Ammo Livan bunday kafolatlarni bera olmaydi, Suriya esa buni
istamaydi” degan va Mudofaa vaziri E.Barak hatto Primakovga “Agar Peterburgga
raketalar tushib qolsa, nima qilgan bo‘lardingiz?” degan savolni ham berdi. Bir
tomondan AQSh va Fransiya, ikkinchi tomondan Rossiya o‘rtasidagi
kelishmovchiliklar natijasida Rossiya ishtirokisiz o‘t ochishni to‘xtatish
kelishuviga erishildi. Bitim shartlarini bajarish bo‘yicha komissiya tarkibiga
mojaro tomonlari (Isroil, Livan va Suriya), AQSh va Fransiya kiritildi.
O‘t ochishni to‘xtatish 27 apreldan kuchga kirdi. Livan hukumatining rasmiy
ma'lumotlariga ko'ra, havo reydlari va o'qqa tutilishi natijasida Livan armiyasining
ikki askari halok bo'lgan va 20 nafari yaralangan, qo'shimcha ravishda ikki Suriya
askari halok bo'lgan va 200 ga yaqin Livan fuqarosi, 300 dan ortiq Livan fuqarosi
15
Marius Deeb. Syria's Terrorist War on Lebanon and the Peace Process (https://books.google.ru/books?
id=9Jkcale2rcwC). — Palgrave Macmillan, 2003. — P. 202—204. — 288 p

halok bo'lgan. jarohatlangan. Livan iqtisodiyotiga yetkazilgan umumiy zarar 500
million AQSH dollarini tashkil etdi (ikkita elektr stansiyasi, ko priklar, elektrʻ
uzatish liniyalari, turar-joy binolari va boshqa fuqarolik infratuzilmasi vayron
bo lgan). Isroil armiyasi uch askarini yo'qotdi. Isroil hududiga raketa hujumlari
ʻ
natijasida 40 dan (Xorijiy harbiy sharh) 62 isroillik tinch aholi jarohat oldi.
Hizbullohning yo'qotishlari aniq ma'lum emas, tashkilot rahbariyati 9 kishi halok
bo'lganini tan oldi, ammo boshqa manbalarga ko'ra, 50 ga yaqin jangari
o'ldirilgan 16
.
2.4. 2000-yillar boshlarida Isroil-Livan munosabatlarining
keskinlashuvi.
SHEBAA FERMASI XARITASI
16
MILITARY OPERATIONS BY LEBANESE GUERRILLA FORCES (https://www.hrw.org/reports/1997/isrleb/Isrleb-
02.htm) ( англ .). Хьюман Райтс Вотч 18 октября 2012 года .

2000 yil may oyida Isroil o'z qo'shinlarini Janubiy Livandan olib chiqib ketdi va
shu bilan BMT Xavfsizlik Kengashining 1978 yil 19 martdagi 425-rezolyutsiyasini
bajardi. Qo'shinlarning olib chiqilishi Isroil jamiyatida qizg'in munozaralarga
sabab bo'ldi; uning muxoliflari Isroil shimolidagi xavfsizlik holatini
yomonlashtiradigan har qanday chekinishni qoraladilar, tarafdorlari esa BMT
rezolyutsiyasining amalga oshirilishi Isroilga Livan tomonining har qanday
qoidabuzarliklariga qattiq javob berishga imkon beradi, deb ta'kidlamoqda. Bir
qator manbalar Isroil qo‘shinlarining Livandan olib chiqilishini 2000-yil sentabr
oyida boshlangan 2-intifadaning asosiy sabablaridan biri deb hisoblaydi. Biroq,
Isroil Shab'a Farms bahsli hududining bir qismini ushlab turishda davom etdi.
Hizbulloh tashkiloti Shab'a fermalari Livan hududi ekanligini va Isroil qo'shinlari u
yerdan olib chiqilishi kerakligini da'vo qildi. Shab'a fermalariga egalik qilish,
Isroil 2000 yilda Janubiy Livandan chiqib ketganidan keyin 2006 yilgi harbiy
mojarogacha Hizbullohning Isroilga qarshi hujumlari uchun asosiy bahona bo'lib
xizmat qildi. Shebaa Farms ba'a) - Livan, Suriya va Isroil o'rtasida joylashgan,
taxminan 22 km² bo'lgan bahsli hudud. Birlashgan Millatlar Tashkilotida Farms
so'zi inglizcha Shab'a Farms nomini qabul qilgan, arabcha mazoriya (qishloq
xo'jaligi erlari) ning so'zma-so'z tarjimasi bo'lib, ruscha nomi Shab'a Farms
hisoblanadi. Sheba fermasi, Shebaa fermasi, Sheba fermasi, Mazi-Shabaa chizig'i
uchun variantlar mavjud.
1967 yilgacha fermalar Suriya nazorati ostida edi, hudud turli xaritalarda,
jumladan, Livan xaritalarida Suriya deb belgilangan va hozir ham shunday.
Fermer xo'jaliklarida ishlagan dehqonlar asosan Livan fuqaroligiga ega edilar,
garchi fermer xo'jaliklarining o'zi 1960 yilgi Suriya aholini ro'yxatga olishda
Damashq mintaqasiga tegishli bo'lgan. 1967 yilda olti kunlik urush paytida Sheba
fermalari Isroil nazorati ostiga o'tdi. Isroil va BMT vakillari bu hudud 1981 yilda
Isroil tomonidan Suriyadan bir tomonlama anneksiya qilingan Golan tepaliklariga
tegishli ekanligini ta’kidlamoqda (anneksiya BMT Xavfsizlik Kengashining 1981

yil 17 dekabrdagi rezolyutsiyasi bilan noqonuniy deb e’lon qilingan va xalqaro
hamjamiyat tomonidan tan olinmagan. hamjamiyat) va shuning uchun BMT
Xavfsizlik Kengashining 1978 yildagi 425-sonli rezolyutsiyasiga taalluqli emas
(ushbu rezolyutsiyaga muvofiq Isroil o z qo shinlarini butun Livan janubidan olibʻ ʻ
chiqib ketishi kerak edi). Oxirgi fermer Shebani 1989 yilda tark etgan va o'sha
paytdan beri fermalar tashlab ketilgan.
Hizbullohning ta'kidlashicha, Sheba fermalari Livan hududi va shunga ko'ra
Isroil qo'shinlari u yerdan olib chiqilishi kerak. 2000 yilda Isroil Janubiy Livandan
chiqib ketganidan keyin 2006 yilgi harbiy mojarogacha bu fermalarni ishg'ol
qilishning davom etishi Hizbullohning Isroilga qarshi hujumlari uchun asosiy
(lekin yagona emas) bahona bo'lib xizmat qildi. BMT pozitsiyasi 1978-yil 19-
martda Isroilning Livanga bostirib kirishi boshlanganidan besh kun o‘tib, BMT
Xavfsizlik Kengashi o‘zining 425-sonli rezolyutsiyasida Isroilni Livandan
qo‘shinlarini olib chiqishga chaqirdi. Isroil o'z qo'shinlarini atigi 22 yil o'tgach,
2000 yil may oyida olib chiqdi. 2000 yil 18 iyunda BMT Bosh kotibi Isroil 425
(1978) rezolyutsiyasiga rioya qilganligini tasdiqladi; Birlashgan Millatlar
Tashkiloti tomonidan tan olingan "Moviy chiziq" chegarasi Livan hududidagi
Sheba fermalarini o'z ichiga olmaydi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti bu yerni
Isroil tomonidan bosib olingan Suriya hududi deb biladi. Bu sabablar ichida
asosiysi Xizbolloh va islom fundamentalistlarining amalga oshirib turgan raketa
zarbalari va ularning amalga oshirgan siyosati edi. Isroil tomonidan ham bunga
qarshi javoblari hamda janubiy Livan hududidan qoshinlari yoki bolmasam bu
yerni ozi uchun buffer hudud ya’ni yuqorida aytib o’tilgandek ozi uchun xavfsiz
hududni yaratib turishdann iborat edi.
Tez orada mojaro keng ko'lamli harbiy harakatlarga aylanib ketdi. Isroil
tomonidan bu Livanning dengiz va havo blokadasini o'rnatishda, Hizbulloh
infratuzilmasini va uning rahbariyatini yo'q qilish uchun ommaviy havo
hujumlarini amalga oshirishda va keyinchalik bufer yaratish uchun quruqlikdagi
operatsiyaga o'tishda namoyon bo'ldi. Isroil aholi punktlariga raketa hujumlari

xavfini kamaytirish uchun Livan bilan chegara bo'ylab zona. Hizbulloh Isroil
shimoliga har kuni raketa hujumlari bilan javob berib, chegara hududida yaratgan
mustahkamlangan hududlarni saqlab qolishga va Isroil aholi punktlariga,
shuningdek, Isroil armiyasining inson kuchi va harbiy texnikasiga maksimal
darajada zarar yetkazishga harakat qildi.
2.5.Ikkinchi Isroil-Livan urushi
Ikkinchi Livan urushi (Isroilda 2007-yil 21-martdan beri rasmiy nomi, arab
dunyosida — “iyul urushi”) — bir tomondan Isroil davlati va shia “Hizbulloh”
guruhi o rtasidagi qurolli to qnashuv. Ba'zi mamlakatlarda terrorchi), boshqaʻ ʻ
tomondan, Livan davlatining janubiy mintaqasini to'liq nazorat qilgan. Harbiy
harakatlar 2006 yil iyul-avgust oylarida 34 kun davom etdi. Mojaro 12-iyul kuni
“Nurit” mustahkamlangan punkti va Isroil shimolidagi Shlomi aholi punktining
raketa-minomyotdan o‘qqa tutilishi (o‘q otish paytida 11 kishi yaralangan) chegara
patruliga bir vaqtning o‘zida hujum qilish natijasida kelib chiqqan. Isroil mudofaa
kuchlari tomonidan uch kishining o'ldirilishi va ikki isroillik harbiyning asirga
olinishi) – Livanning Hizbulloh jangarilari bir oy davomida Isroilning shimoliy
shaharlari va aholi punktlariga yirik raketa hujumi uyushtirdi. Quruqlikdagi
operatsiya davomida Isroil armiyasi Livan hududiga 15-20 km chuqurlikka kirib,
Litani daryosiga yetib borishga va bosib olingan hududni asosan Hizbulloh
jangarilaridan tozalashga muvaffaq bo‘ldi. Bundan tashqari, Livan janubidagi
janglar butun Livan bo'ylab aholi punktlari va infratuzilma ob'ektlarini tinimsiz
bombardimon qilish bilan birga olib borildi. Janglar 2006-yilning 12-iyulidan 14-
avgustigacha davom etdi, o shanda BMT Xavfsizlik Kengashi rezolyutsiyasiga
ʻ
muvofiq sulh e lon qilingan. 2006 yil 1 oktyabrda Isroil Janubiy Livan hududidan
ʼ
qo'shinlarini olib chiqishni yakunladi. Livan janubi ustidan nazorat to liq Livan
ʻ
hukumat armiyasi va BMT tinchlikparvar kuchlari qo liga o tdi. Oktyabr oyining
ʻ ʻ
boshiga kelib, 10 000 ga yaqin Livan harbiylari va 5 000 dan ortiq tinchlikparvar
kuchlari Livan janubiga joylashtirilgan edi. Men ushbu mojaroning, xususan, Isroil

uchun oqibatlari haqida ham bir nechta fikr bildiraman. Albatta, men Isroil nuqtai
nazarini ifodalamayman, faqat o‘z qarashlarimni bildiraman. Birinchidan, shuni
ta'kidlash kerakki, bu holatda mojaro na g'alaba, na mag'lubiyat bilan yakunlangani
yo'q, chunki Hizbulloh mag'lub bo'lmagan va tashkilot sifatida, jumladan, harbiy
tashkilot sifatida mavjud bo'lib kelmoqda. Boshqa tomondan, Isroilning hech
qanday mag'lubiyati haqida gapirib bo'lmaydi, chunki aslida Isroil Livanni to'liq
bosib olishni va hatto Hizbulloh tashkilotini mag'lub etishni maqsad
qilmagan. Aytishimiz mumkinki, urushning natijasi na g'alaba, na mag'lubiyat.
Albatta, Hizbulloh bu urushda mag‘lub bo‘lmagani uchun g‘alaba qozonganini
da’vo qilishi mumkin. Ammo Isroil hukumati urushning ba'zi maqsadlariga
erishildi, ya'ni BMT qo'shinlarining cheklangan kontingenti kiritilmoqda, deb
aytishi mumkin, garchi dastlab hozirgidan ko'proq askar olib kelish rejalashtirilgan
edi. Ehtimol, kelajakda BMT qo'shinlari qandaydir to'xtatuvchi vositaga aylanishi
mumkin, garchi, albatta, 1996 yil tajribasi (o'sha paytda Isroil qo'shinlari
Hizbullohga javoban Livan hududini o'qqa tutgan "G'azab uzumlari" operatsiyasi
o'tkazilgan edi. hujum) BMT qo'shinlari bu qarama-qarshilikda to'xtatuvchi omil
bo'la olmasligini ko'rsatdi.
Agar Isroilning ushbu urushdagi maqsadlari ma'lum darajada muvaffaqiyatsizlikka
uchraganligi haqida gapiradigan bo'lsak, shuni ta'kidlash kerakki, bu mojaro,
masalan, 1982 yilgi urush, Livanga bostirib kirish kabi uzoq vaqt davomida
rejalashtirilmagan. 1982 yilda Isroil Bosh shtabi ushbu operatsiyani taxminan olti
oy davomida rejalashtirgan, 2006 yilda bu taxminan bir necha hafta edi, shuning
uchun, albatta, Isroil armiyasining harakatlari 1982 yildagi kabi
muvofiqlashtirilgan emas edi. Bundan tashqari, bu urush jiddiy oqibatlarga olib
keldi. 1982 yilda bo'lgani kabi bo'linish. Biz Isroilda Bosh shtab, yuqori martabali
zobitlarning nojo'ya siyosatiga qarshi norozilik harakatini ko'ramiz. Bundan
tashqari, Isroildagi urush davrida korruptsiya mojarolari, bosh vazir va tashqi ishlar
vaziri o'rtasida kelishmovchiliklar va hukumatdagi boshqa kelishmovchiliklar
bo'lgan. Bundan xulosa qilish mumkinki, Isroil bu urushga tayyor emas edi.

Negev o rmoni operatsiyasi Isroil mudofaa kuchlarining 2006 yil 5 avgustdaʻ
Ikkinchi Livan urushi paytida Livanning Tir shahri yaqinidagi 13-fotillasining
Isroil dengiz komandolari bo'linmasi tomonidan amalga oshirilgan harbiy
operatsiyasi. Ikkinchi Livan urushi paytida 13-flotilla Livan chuqurligidagi ko'plab
operatsiyalarda ishtirok etdi.
Livan urushi boshida 13-flotilla Yozgi yomg'ir operatsiyasi doirasida G'azo
shahridagi operatsiyalarda ishtirok etdi. Bir necha kundan keyin bo'linma Livan
yo'nalishidagi harakatlarga tayyorgarlik ko'ra boshladi, ammo bo'linma ishtirok
etishi kerak bo'lgan operatsiyalar bir necha bor bekor qilindi yoki qoldirildi.
Fotilla qo'mondoni polkovnik Nebo Erez o'z qo'mondonlariga bir necha bor
dushman hududida maxsus operatsiyalarni o'tkazish bo'yicha takliflar kiritgan va
har safar rad etilgan, natijada u ikki kishini AMANga yuborishga qaror qilgan.
Vazifa razvedka ma'lumotlarini yaratish edi, ular asosida flotiliya komandolari
uchun missiyani rejalashtirish mumkin edi, bu ham Isroil dengiz floti va Bosh
shtab qo'mondonligi tomonidan tasdiqlanadi. Bir necha kundan so'ng, bunday
missiya topildi - "Hizbulloh" raketa bo'linmasining yuqori martabali a'zosini
o'g'irlash, u ham Haderaga raketa hujumlarida qatnashgan. Guruhning katta
ofitseri Tirning shimoliy hududlaridan birida xavfsiz uyda joylashdi. “Hizbulloh”
jangarisining paydo bo‘lishi haqida uning baland bo‘yli va mo‘ylovi borligi
ma’lum edi. 2 avgustga o‘tar kechasi operatsiya uchun ruxsat olindi va otryad
harbiy kemada Livan qirg‘oqlariga suzib ketdi. Bir necha o'nlab jangchilardan
iborat bo'lgan otryad (bo'linma tarixidagi eng yirik reyd guruhi) suvga tushmoqchi
bo'lganida, katta ofitser xavfsiz uyda yo'qligi haqida xabar keldi. Operatsiya bekor
qilindi va otryad Isroilga qaytdi. Ertasi kuni operatsiya ikkinchi marta qoldirildi.
Dengiz kuchlari qo'mondoni Devid Ben-Besht [u] o'sha kuni kechqurun
Ashdoddagi harbiy-dengiz bazasidan teleko'rsatuvda ishtirok etdi va Bosh shtab
Operatsion boshqarmasi harbiy-dengiz kuchlari qo'mondoni qo'mondonlik
punktiga kelguniga qadar operatsiyani tasdiqlashdan bosh tortdi. Natijada, otryad
Tir qirg'og'ida dengizda kutib turganda, operatsiya yarim soatga kechiktirildi.
2000-yildan boshlab Livan-Isroil mojarosi yangi bosqichga kirdi, bunga asosan

tinchlik jarayonining barcha yo nalishlari bo yicha tugatilishi, Falastin-Isroilʻ ʻ
qarama-qarshiligining keskinlashuvi va AQShning Iroqdagi harbiy amaliyoti ta sir
ʼ
ko rsatdi.
ʻ
2001-yil 11-sentabrdan keyin xalqaro terrorizm muammosining jahon siyosatining
birinchi pog onasiga ko tarilishi ham ushbu mojaro holatiga ta sir qilmay qolishi
ʻ ʻ ʼ
mumkin emas edi, ayniqsa uning ishtirokchilari, masalan, Hizbulloh va Suriya,
Isroil va Qo shma Shtatlar tomonidan ayblanmoqda. terrorizm yoki unga yordam
ʻ
berish (holbuki Livan rasmiylari yaqin vaqtgacha bu guruhlar faoliyatini ishg'olga
qonuniy qarshilik sifatida tavsiflagan). Livan-Isroil mojarosining ushbu bosqichi
uchinchi tomon sifatida xalqaro omil faolligining kuchayishi bilan
tavsiflanadi. BMT Xavfsizlik Kengashi, Yaqin Sharq to‘rtligi, Yevropa Ittifoqi,
Rossiya Yaqin Sharqdagi vaziyatning keskinlashuvi fonida navbatdagi harbiy
qarama-qarshilik o‘chog‘i paydo bo‘lishining oldini olish uchun bir qator siyosiy
va diplomatik qadamlar qo‘ydi. Ushbu pozitsiya 2002 yil bahorida, Livan-Isroil
chegarasi zonasida vaziyatning keskinlashuvi BMT Xavfsizlik Kengashining
diqqat-e'tiboriga aylanganda, so'ngra № 142819 (2002 yil iyul) va № 27-sonli
rezolyutsiyalarda bayon etilgan edi. 152520 (2004 yil yanvar) Livandagi BMT
kuchlari qabul qilindi.
2003 yil oktyabr oyida To'rtlik doirasida, dastlabki norasmiy rejada, Yaqin Sharq
qarorgohining Suriya va Livan bo'limlari (BVU) uchun "yo'l xaritasi" ni
aniqlashtirish imkoniyati g'oyasi muhokama qilindi. Rossiya kelishuvga erishish
maqsadida Isroil-Suriya va Isroil-Livan munosabatlarini hisobga olgan holda BVU
bo yicha xalqaro konferensiya o tkazish variantini taklif qildi.
ʻ ʻ Amerikaliklarning
o sha davrdagi siyosati Suriya va Hizbulloh kabi Livan-Isroil mojarosidan chiqib
ʻ
ketishga qaratilgan edi. Vaqt shuni ko'rsatdiki, Rossiyaning ham, Amerikaning
ham BVU zonasida keskinlikni kamaytirishga qaratilgan rejalari samarali
bo'lmagan. Livan va Isroil o'rtasidagi qarama-qarshilikning yangi bosqichiga 2006
yil 12 iyulda Hizbullohning harakatlari sabab bo'ldi. Janubiy Livanni nazorat
qiluvchi ushbu radikal shia tashkiloti jangarilari iyul oyi boshida Isroil shimolida

qo'poruvchilik uyushtirishdi. sakkiz isroillik halok bo'ldi va ikki isroillik askar
asirga olindi.
Isroilning bu buzg'unchilikka javobi Livanga qarshi Ikkinchi Livan urushi nomi
bilan mashhur bo'lgan Sahar Xolem (munosib qasos) keng ko'lamli harbiy
operatsiyasi bo'ldi. Isroilning Hizbullohning hiyla-nayrangiga qattiq munosabat
bildirishiga sabab, “cheklash” va yon berishlar bilan bog‘liq 15 yillik umidsizlik
uchun qasosdir.Shunday qilib, bu urush Isroil tomonidan o'g'irlab ketilgan ikki
askarni ozod qilish u yoqda tursin Agar bu maqsadga erishilgan taqdirda ham,
o'lganlar soni ozod qilinganlar sonidan ellik baravar ko'p bo'lgan kampaniyani
asosli va maqsadga muvofiq deb hisoblash qiyin bo'lar edi, buning natijasida
mamlakat iqtisodiyotiga katta zarar yetkaziladi 17
. mamlakat va o'nlab va yuz
minglab odamlar bomba boshpanalarida o'tkazgan kunlar va tunlar. Jangchilar
chegaraning Isroil tomonida bo'lgan isroillik askarlarga asossiz hujum uyushtirgan
Hizbullohning provokatsiyasi ko'p yillik xalq noroziligi to'g'onini buzib tashlagan
so'nggi tomchi bo'ldi.
Harbiy harakatlar 34 kun davom etdi, shu vaqt ichida Isroil Livan hududiga
yirik raketa hujumini amalga oshirdi. Urushda 1347 kishi halok bo lgan (1187ʻ
livan va 160 isroillik), 4193 kishi yaralangan (4092 livan va 101
isroillik). “Hizbulloh” siyosiy byurosi rahbari o rinbosari Mahmud Komati 250
ʻ
nafar jangari o lganini tan oldi (Isroil ma lumotlariga ko ra, 700 nafar jangari
ʻ ʼ ʻ
o ldirilgan, 180 nafar jasadning shaxsi aniqlangan).
ʻ Mustaqil manbalarga ko‘ra,
Isroilda 2800 ga yaqin odam, jumladan 700 dan ortiq harbiy xizmatchi
yaralangan. Bugungi kunda, texnologik jihatdan, hozirgi Livan-Isroil urushini
"partizanlarga qarshi armiya" urushlari zanjirining yana bir bo'g'ini deb hisoblash
mumkinligi allaqachon aniq.
III. Xulosa
17
E.M. Ktitorova
2006 YILDAGI LIVAN-ISROIL URUSHI UNING ISHLAB CHIQISHI VA OQIBATLARI

Livandagi urush kelajakda davom etadigan urushlarga misoldir.
11 avgust kuni BMT Xavfsizlik kengashi Livandagi vaziyat bo‘yicha 1701-sonli
rezolyutsiyani bir ovozdan qabul qildi. Hujjat Livanning hududiy yaxlitligi va
suverenitetini qo'llab-quvvatlash qoidalarini o'z ichiga oladi, shuningdek, Isroil
qo'shinlarini Livan janubidan bir vaqtning o'zida olib chiqib ketish va Livan
hukumati va BMT kuchlarini mamlakatning barcha janubiy hududlariga
joylashtirishni e'lon qiladi. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Livandagi
Muvaqqat kuchlarini 15 mingga ko'paytirish uchun, ularning vakolatlari
keyinchalik kengaytirilishi mumkin. BMT Xavfsizlik Kengashi "Hizbulloh
hujumlarini to'xtatish" va "Isroilning hujumkor harbiy amaliyotlarini to'xtatish"ga
chaqirdi25. 13 avgust kuni Livan hukumatidan keyin Isroil BMT Xavfsizlik
Kengashi rezolyutsiyasini ma'qulladi, 14 avgustda Isroil qo'shinlari Livandagi
harbiy harakatlarni rasman to'xtatdi.
Butun jahon hamjamiyatini hayajonga solgan bu urush natijalarini sarhisob qilsak,
uning o'ziga xos xususiyatini qayd etish mumkin: davlat boshqa davlat bilan emas,
balki qo'shni davlat hududiga asoslangan kvazi-davlat tuzilishi bilan urush olib
bordi. Ba'zi amerikalik tahlilchilarning fikriga ko'ra, bu urush "ba'zi zamonaviy
terrorchilar tuzilmalar asta-sekin muntazam armiyalarga o'xshab bormoqda va
odatiy urush usullari etarli darajada samarali emas"Umuman olganda, prognoz
sifatida, Isroil "urush vaqtidan foyda oldi" deb hisoblash mumkin. Birinchidan,
Isroil mojaroni nazorat qildi. Ikkinchidan, agar Isroil to'liq bo'lmagan g'alaba bilan
kifoyalangan bo'lsa yoki hech bo'lmaganda "durang" ga umid qilgan bo'lsa ham, bu
urush baribir kiyim-kechak mashqlari, muvaffaqiyatsiz mini-urush, armiyaning
jangovar samaradorligini yakuniy sinovi bo'lmagan to'liq emas edi. Shunday qilib,
Ikkinchi Livan urushi shuni ko'rsatdiki, Isroilning "hozirgi xavfsizligi" ga
"Hizbulloh" tomonidan tahdid kuchayishi, uning harbiy harakatlari Isroil
qo'shinlari orasida yo'qotishlarga olib keldi, Isroil "profilaktika o'zini o'zi himoya
qilish" va "javob zarbalari" strategiyasiga o'tdi. " to'xtatuvchi vosita sifatida.
Isroilga qarshi harbiy harakatlar. 2001 yilda Isroilning xuddi shunday operatsiyasi

natijasida o'sha paytdagi Isroil tashqi ishlar vaziri Shimon Peres "Isroilning javobi
suriyaliklarga signaldir, ammo Suriyadagi suriyaliklarga emas, balki Livandagi
suriyaliklarga. , Livan qurolli kuchlarining chegarada pozitsiyalarni egallashiga va
Hizbullohning o'qqa tutilishiga yo'l qo'ymaydiganlar. 2006 yilgi harbiy harakatlar
ushbu bayonot o'z ahamiyatini yo'qotmaganligini ko'rsatdi va Yaqin Sharq tinchlik
jarayoni Livan Isroil muammosi hozirgacha oz yechimini topgani yo’q.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati.
1.Prozorova G.V. Livan-Isroil mojarosi: evolyutsiyaning asosiy bosqichlari //
Yangi asr boshlarida Yaqin, Yaqin Sharq va Afrika mamlakatlari. M., 2005
2.Xrayzat M.A. Livan-Isroil munosabatlari // Yaqin va O'rta Sharqdagi xalqaro
munosabatlar va XXI asr boshidagi Rossiya siyosati. M., 2000.
3.Skoroxod Yu.S. Livan janubi muammosi // Yaqin Sharq va zamonaviylik. 2002.
4.Хлебникова Луиза РомановнаПервая ливанская война в контексте
американо-израильских отношений // Вестник Московского университета.
Серия 25: Международные отношения и мировая политика. — 2017.

5.Евтушенко А.С. Политико-дипломатический аспект американо-
израильских отношений во время первой ливанской войны (1982 г.) //
Научные проблемы гуманитарных исследований. 2009.
6.Митчелл Бард. Мифы и факты. Путеводитель по арабо-израильскому
конфликту = Myths and facts. A Guide to the Arab-Israeli conflict / пер . с англ .
А. Курицкого. — М.: Еврейское слово, 2007.
7. Бжезинский З. Великая шахматная доска. М., 1999.
8.Примаков Е.М. Анатомия Ближневосточного кризиса. М .1978.
9. The Lebanon War: Operation Peace for Galilee (1982) Ministry of Foreign
Affairs. Дата обращения: 6 марта 2012. Архивировано 21 января 2012 года.

Livan-Isroil mojarosi 1982-2000

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish