Livanda fuqarolar urishi 1975-1990 - yillar - Педагогика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	12000UZS
Размер	198.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Педагогика

Livanda fuqarolar urishi 1975-1990 - yillar

Купить

Mavzu: Livanda fuqarolar urishi 1975-1990 - yillar
REJA:
1.Fuqarolar urishidan oldingi Livanning ijtimoiy-siyosiy ahvoli
2.Livanda fuqarolik urishining boshlanish sabablari
3.Livan fuqarolar urishi davrda
4.Livanda urushdan keying ijtimoiy vaziyat
5.Xulosa

1.Fuqarolar urishidan oldingi ijtimoiy-siyosiy vaziyat
Livan O’rta Yer dengizining sharqiy qirg’og’idagi davlat. Territoriyasi 10,4
ming kv.km. Aholisi - .... Aholining 90%idan ko’prog’i arablar, qolganlari arman,
kurd, cherkas, turk va boshqa millat vakillariga mansub. Davlat tili – arab tili.
Aholining 50%i xristian, qolgan 50%i esa islomga e’tiqod qiladi.
1261-1516 yillarda Misr tarkibida, 1517-1918 yillarda Usmonli turklar
imperiyasi tarkibida, 1918 yilda Angliya va Fransiya qo’shinlari Livanni bosib
oldi. 1920 yilda Fransiya Livan ustidan o’z protektorati o’rnatadi. 1922 yilda
Millatlar Ligasi Fransiyaning mandatini tasdiqlaydi. 1926 yil may oyida Livanning
fransiyalik oliy komissari mamlakat konstitusiyasini e’lon qiladi. Livanda
respublika tuzimi o’rnatiladi. Biroq mamlakatning mudofaa tizimida va tashqi
siyosatda fransuzlarning nazorati to’la hukm suradi. Livanning taraqqiyparvar
kuchlari mamlakatning haqiqiy mustaqilligi uchun kurashni avj oldirib g’alabani
qo’lga kiritadi. 1943 yilning 22 noyabrida Livan rasman mustaqil respublika deb
e’lon qilindi, aynan shu kun milliy bayram sifatida nishonlanadi. 1946 yil 31
dekabrda fransuz qo’shinlari Livan territoriyasini batamom tark etdi. 1934 yildan
boshlab Livan prezidentlari xristian - maroniylar 1
dan, 1937 yildan esa Livan bosh
vazirlari musulmonlardan saylangan. Bu o’ziga xos an’anaviy hokimiyat
taqsimlash tartiboti 1943 yilda Milliy ahdnoma qabul qilinishi bilan rasman
qonunlashtirildi. Ahdnomaga muvofiq mamlakat prezidenti lavozimiga musulmon
– shiya vakillari saylanishi mumkin bo’lgan.
1958 yil 21 fevralida umumxalq referendum natijasida Birlashgan Arab
Respublikasi deb atalmish federativ davlat yuzaga keldi. Birlashgan Arab
Respublikasi tashkil topganiga javob tariqasida Iroq va Iordaniya konferativ
birlashmasi Xoshimiy Arab Federasiyasi deb ataldi. Ikki federasiya o’rtasida
kelishmovchlikning sababi siyosiy boshqaruv tizimida edi. Agarda Birlashgan
Arab respublikasida – respublika tizimi hukm suradigan bo’lsa, Xoshimiylar
federasiyasida monarxiya tartiboti hukm surardi. Buning ustiga arablar dunyosida
yetakchilikka intilish borasidagi kurash, bu ikki federasiya orasida qarama-
qarshilikni yanada kuchaytirgan. Ikki federasiya o’rtasida navbatdagi keskin
kelishmovchilik Livandagi 1958 yilgi voqyealar bo’ldi. 1958 yilning bahorida bu
mamlakatda ichki siyosiy vaziyat o’ta keskinlashdi.
G’arbga tayangan liberal guruhlar (prezident Komil Shamun boshchiligida)
va g’arbga qarshi turgan radikal-millatchilar (ular Milliy front nomini olgan)
o’rtasida mamlakatning ichki va tashqi siyosiy yo’nalishi bo’yicha tortishuvlar
boshlanib ketdi. Komil Shamun hukumati «Eyzenxauer doktrinasi»ni qo’llab-
quvvatlashi bilan oppozisiya (Milliy Front) uni betaraflik prinsipini buzganida
ayblab jangavor targ’ibot kompaniyasini boshlab yubordi. Komil Shamunning
1
V - VII асрларда Сурияда ташкил топган христиан черковининг афсонавий асосчиси Мар Марон номидан
олинган.

«siyosiy feadalizm»ga qarshi kurashi ham oppozisiyaning noroziligini yanada
kuchaytirdi. K.Shamunning «siyosiy feodalizmi» mamlakatdagi hokimiyatni diniy
jamoa vakillari orasida taqsimlashni tushungan. 1958 yil mayida Livandagi ichki
keskin siyosiy vaziyat o’zining yuqori cho’qqisiga chiqdi. Mamlakatda umumiy
ish tashlash boshlanib, u tez orada hukumatga qarshi chiqishlarga aylanib ketdi.
K.Shamun va oppozisiya o’rtasidagi kurash fuqarolar urushiga aylandi. Livan
prezidenti mamlakatda siyosiy inqirozning vujudga kelishida Birlashgan Arab
Respublikasini aybdor deb ko’rsatdi va BMTga shikoyat qildi. Biroq BMTning bu
yerga kelgan komissiyasi BAR Livanning ichki ishlariga aralashgani to’g’risida
hyech qanday dalillar topmaganligini rasman ta’kidladi. Unda livan Xoshimiy
Federasiyasiga murojaat qilib yordam so’raydi. Abdul Karim Qosim boshchiligida
Iroq armiyasi Livanga otlanishi kerak bo’lgan. Ammo mutlaq kutulmaganda
voqyea ro’y bergan. Adul Karim Qosim qo’shini o’z yo’nalishini o’zgartirib, Iroq
poytaxti Bag’dodga kirib keladi va davlat to’ntarishida ishtirok etib, qirol
hokimiyatini ag’daradi. 1958 yil 14 iyulida amalga oshirilgan to’ntarish natijasida
Xoshimiylar monarxiyasi Iroqda batamom yo’q qilindi. 1958 yil 15 iyulida
Iroqning yangi hokimiyati Xoshimiylar federasiyasidan chiqib ketganini bayon
etdi. Endi komil Shamun. Arab qo’shnilari yordamidan mahrum bo’lgach, AQShga
o’z nigohini qaratadi. «Eyzenxauer doktrinasi»ni qabul qilgan davlat Amerika
yordamiga tayanish mumkin bo’lganligidan foydalangan aqsh, 1958 yil 15 iyulida
dengiz piyoda askarlarini Livanga kiritadi. Biroq tez orada amerikaliklar Livanga
demokratiyani «jahon kommunizmidan» himoya qilishga emas, balki ichki siyosiy
va diniy jamoalari o’rtasidagi hokimiyat uchun bo’lgan kurashga tortilganini
tushunadi. Keskin vaziyatni va fuqarolar urushining oldini olish maqsadida AQSh
hukumati Komil Shamun va uning tarafdorlarini hokimiyat tepasidan chetlashtiradi
va Fuad Shihab boshchiligida yangi hukumat tuzilishiga ko’mak berdi.
Prezident Fuad Shihab Livan davlatining qat’iy betaraflik siyosatiga qaytganini
bayon qilgan. 1950-1960 yillarning birinchi yarmigacha Livanda ijtimoiy-iqtisodiy
rivojlanishning jadal suratlarini kuzatish mumkin. Mamlakat aynan o’sha vaqtda
Yaqin Sharq Shveysariyasi nomiga ega bo’lgan. Bayrut moliyaviy markaz sifatida
neft qazib chiqaruvchi arab davlatlari va G’arbning eng rivojlangan mamlakatlari
o’rtasida Livan poytaxtida Sharqning eng yirik banklari joylashganligi, bu kichik
mamlakatni xalqaro miqyosida alohida o’ringa chiqargan.

2.Livanda fuqorolik urushlarini boshlanish sabablari
Ikkinchi jahon urushi boshida Fransiya taslim bo lgach, 1940-yil Livan Italiya ʻ
bilan Germaniyaning Yaqin Sharqdagi tayanch nuqtasiga aylandi. 1941-yil 8-
iyunda "Ozod Fransiya" harakati va ingliz qo shinlari Suriya va Livanga bostirib
ʻ
kirdi. Fransiya qo shinlarining bosh qo mondoni general Katru Fransiya mandatini
ʻ ʻ
bekor qildi, 26-noyabrda u Livan milliy ozodlik harakati talabiga javoban Livan ga
mustaqillik berish haqidagi bayonotni tasdikladi. Biroq Livan 1943-yil 22-
noyabrdagina haqiqiy mustaqillikka erisha oldi. 1945-yil Livan Arab davlatlari
Ligasi tuzilishida ishtirok etdi va shu yili BMTga a zo bo ldi.
ʼ ʻ
Ikkinchi jahon urushidan keyin ham Fransiya Livanda o z hukmronligini saqlab
ʻ
qolishga urinib, bir qancha tadbirlar ko rdi, biroq Livan hukumati bu mavzuda
ʻ
muzokara o tkazishdan bosh tortdi. Buyuk Britaniya va Fransiya o z qo shinlarini
ʻ ʻ ʻ
1946-yil 31-dekabrda Livan hududidan olib chiqib ketishga majbur bo ldi.
ʻ
Livan hukumati 1967-yil iyunda Isroil tajovuziga duchor bulgan Misr va boshqa
arab davlatlariga o z xayrixoxligini bildirdi va Yaqin Sharkdagi siyosiy
ʻ
ziddiyatlarni tinch yul bilan hal qilish to g risidagi BMTning 1967-yil 22-noyabr
ʻ ʻ
rezolyusiyasini ma qulladi. 1968-yildan Livan hududida Falastin qarshilik harakati
ʼ
yuzaga keldi. O sha yili Livanga qarshi Isroil tajovuzi boshlandi. Natijada Livan,
ʻ
ayniqsa, uning janubiy hududlari qattiq zararlandi. 1970-yil 17-avgustda parlament
S. Franjyeni prezidentlikka sayladi. Soyib Salom hukumat rahbari bo ldi.
ʻ
Livanning yangi hukumati betaraflik siyosatini ilgari surdi va milliy iqtisodiyotni
mustahkamlashga, mehnatkashlarning turmush darajasini yaxshilashga va da berdi,
ʼ
biroq va dani bajarish o rniga demokratik huquq va erkinliklarni cheklashga
ʼ ʻ
harakat qildi; bu hol ish tashlash va namoyishlar boshlanishiga sabab bo ldi (1972-
ʻ
yil oxiri — 1973-yil boshlari). 1975-yil apreldan Livanda keskin siyosiy tanglik
vujudga keldi.
Aholisining 90% dan ortig i arablar, shuningdek, armanlar, kurdlar, cherkaslar,
ʻ
turklar va boshqa yashaydi. Rasmiy tili — arab tili. Aholining 60% musulmon
(sunniy, shia, druz), qolgan qismi xristianlar (moruniy, pravoslav, katolik).
Aholining 83,7% shaharlarda yashaydi. Yirik shaharlari: Bayrut , Tarobulus ash-
Shom , Saydo va Zahla .
Livan inqirozining boshlanishi
Yuqorida aytib o‘tilganidek, Livan 1975-yilgacha, ya’ni mamlakatda fuqarolar
urushi boshlanguncha barqaror rivojlanayotgan davlatlardan biri edi. Mamlakatda
turizm, qishloq xo‘jaligi, bank va moliya tizimi rivojlandi. Livan Yaqin Sharqning
Shveysariyasi edi.
Ammo shu yillarda mamlakatda bir qator ichki ijtimoiy ziddiyatlarga, shuningdek,
Isroil davlatining tashkil etilganidan keyingi oqibatlar bilan to‘qnashishga majbur
bo‘ldi. 1948-yildan boshlab 120 ming nafar falastinlik qochoq Livan hududiga

qochib o‘tdi. Mamlakat Isroil-Falastin maummosining asosiy ishtirokchilaridan
biriga aylanib qoldi. Livandagi 1975–1990-yillarda bo‘lib o‘tgan fuqarolar urushi
mamlakatni yana abgor holatga olib keldi. Urush yillarida mamlakatda 170 ming
aholi halok bo‘ldi. Mazkur fuqarolar urushi mamlakatning siyosiy va iqtisodiy
inqirozlar girdobiga kirib qolishiga sabab bo‘ldi.
Mamlakatni inqirozga olib kelgan sabablardan yana biri davlatdagi jamoaviy
nizolardir. Livanda o‘ndan ziyod diniy konfessiya jamoalari mavjud bo‘lib, ular
o‘rtasidagi nizolar zamonaviy Livan tarixini belgilab beradi. Ular o‘rtasidagi
nizolar dastlab hukmronlik uchun kelib chiqsa, keyingi sabab falastinlik
qochoqlarning assimilyatsiyasidir.
BMT hisob-kitoblariga ko‘ra, mamlakatda 450 mingdan ziyod falastinlik qochoq
40 dan ziyod hududda istiqomat qiladi. Ularning ba’zilari Falastinga qaytishni
istasa, qolganlari fuqarolik olish ilinjida. Falastinliklarga fuqarolik berilishi to‘rt
million aholiga ega Livanda demografik o‘zgarishlar keltirib chiqarishi mumkin.
Bu esa sunniylar sonining oshishiga olib keladi hamda nasroniy va shialarning
noroziligiga sabab bo‘ladi.

3.Fuqorolik urishi davrida Livan

Livan Fuqarolar Urushi Jadvali 1975 Yildan 1990 Yilgacha
Livan fuqarolar urushi jadvali 1975 yildan 1990 yilgacha
Livan fuqarolik urushi 1975 yildan 1990 yilgacha bo'lgan va Livanni vayronaga
aylantirgan 200 mingga yaqin odamning hayotiga zomin bo'lgan.
Livan fuqarolik urushi, 1975-1978 yillar
13 aprel 1975 yil: Qurolli shaxslar yakshanba kuni cherkovdan chiqib
ketayotganda Maronit nasroniy farangistlari lideri Per Gemayelga suiqasd
uyushtirishdi. Qasosda, Falangist qurolli shaxslar Falastinliklarning yuk
avtomobilini pistirmoqda. Ularning aksariyati tinch aholi bo'lib, 27 yo'lovchini
o'ldirgan. Livanning 15 yillik fuqarolik urushi boshlanganiga bir hafta bo'lgan
Falastin-Musulmon kuchlari va Falangistlar o'rtasidagi to'qnashuvlar.
1976 yil iyun: Taxminan tinchlikni tiklash uchun 30,000 Suriya qo'shinlari
Livanga kirishdi. Suriyaning aralashuvi Falastin-Musulmon kuchlari tomonidan
nasroniylarga qarshi katta harbiy yutuqlarni to'xtatadi. Aslida Suriyaning Livanni
talab qilishga urinishi, Livan 1943 yilda Frantsiyadan mustaqillikni qo'lga
kiritganida, u hech qachon tan olmagan.
1976 yil oktyabr: Misr, Saudiya Arabistoni va boshqa arab qo'shinlari oz sonli
Qohirada o'tkazilgan tinchlik sammiti natijasida Suriya kuchlariga qo'shildi.
"Arablarni to'xtatuvchi kuchlar" deb nomlangan qisqa muddatli hayot bo'ladi.

1978 yil 11 mart: Falastin qo'mondonlari Hayfa va Tel-Aviv o'rtasidagi Isroil
kibuttsiga hujum qilishdi, keyin avtobus haydab ketishdi. Isroil kuchlari bunga
javoban. Jang tugashi bilan 37 isroillik va to'qqiz falastinlik halok bo'ldi.

1978 yil 14-mart: Litani operatsiyasida 25 000 ga yaqin isroillik harbiylar Livan
chegarasini kesib o'tishdi va Litani daryosi nomi bilan Isroil chegarasidan 20 mil
uzoqlikda emas. Bosqin Falastin ozodlik tashkilotining Janubiy Livandagi
tuzilishini yo'q qilish uchun mo'ljallangan. Amaliyot muvaffaqiyatsiz tugadi.
1978 yil 19 mart: Birlashgan Millatlar Tashkilotining Xavfsizlik Kengashi AQSh
homiyligida 425-rezolyutsiyani qabul qildi, Isroilni Janubiy Livandan va
Birlashgan Millatlar Tashkilotidan Janubiy Livanda 4000 kishilik BMT
tinchlikparvar kuchlarini tuzishga chaqirdi. Ushbu kuch Birlashgan Millatlar
Tashkilotining Livandagi muvaqqat kuchlari deb ataladi. Uning dastlabki vakolati
olti oy edi. Kuch bugun ham Livanda.

1978 yil 13-iyun: Isroil asosan ishg'ol qilingan hududdan chiqib, vakolatlarini
Livan armiyasining bo'linib ketgan qo'shinini Saad Xaddadning qo'liga topshiradi,
bu esa Livandagi operatsiyalarini kengaytirib, Isroilning ittifoqchisi sifatida
ishlaydi.
1978 yil 1-iyul: Suriya Livandagi nasroniylarga qarshi qurollarini ishga solib,
Livanning nasroniy hududlarini ikki yil ichida eng og'ir janglarda urdi.
1978 yil sentyabr: AQSh Prezidenti Jimmi Karter Kamp-Devid vositachiligi bilan
Isroil va Misr o'rtasida tuzilgan birinchi arab-Isroil tinchligi. Livandagi
Falastinliklar Isroilga qarshi hujumlarini kuchaytirishga va'da berishdi.
1982 yildan 1985 yilgacha
1982 yil 6 iyun: Isroil yana Livanga bostirib kirdi. Hujumni general Ariel Sharon
boshqarmoqda. Ikki oylik yurish Isroil armiyasini Bayrutning janubiy chekkasiga
olib boradi. Qizil Xoch bostirib kirishi taxminan Livandagi tinch aholidan bo'lgan
18000 kishining hayotiga zomin bo'ldi.

1982 yil 24-avgust: AQSh dengiz piyodalari, frantsuz parashyutchilari va italiyalik
askarlar Bayrutga Falastin Ozodlik Tashkilotining evakuatsiyasiga yordam berish
uchun kelib qo'nishdi.
1982 yil 30-avgust: G'arbiy Bayrut va Janubiy Livandagi davlat ichida bir davlatni
boshqargan Yasser Arafat va Falastin Ozodlik Tashkiloti Amerika Qo'shma
Shtatlari tomonidan olib borilgan kuchli vositachilikdan so'ng Livanni evakuatsiya
qildilar. PLOning 6000 ga yaqin jangari asosan Tunisga yo'l olishadi, u erda ular
yana tarqatib yuborilgan. Ularning aksariyati G'arbiy Sohil va G'azoda.
1982 yil 10 sentyabr: Ko'p millatli kuch Bayrutdan chiqib ketishni tugatdi.
1982 yil 14-sentyabr: Sharqiy Bayrutdagi bosh qarorgohida Isroil tomonidan
qo'llab-quvvatlangan nasroniy Falangistlar lideri va Livanning yangi saylangan
prezidenti Bashir Gemayel o'ldirildi.
1982 yil 15 sentyabr: Isroil qo'shinlari G'arbiy Bayrutga bostirib kirishdi, Isroil
kuchlari arab poytaxtiga birinchi marta kirishdi.

1982 yil 15-16 sentyabr: Isroil kuchlari nazorati ostida nasroniy militsionerlar
Falastinning qolgan jangarilarini "yumshatish" uchun, ehtimol, Sabra va
Shatiladagi Falastinlik qochqinlar lageriga kiritilishdi. 2000-3000 Falastin
fuqarolari qatl qilinmoqda.
1982 yil 23 sentyabr: Bashirning ukasi Amin Gemayel Livan prezidenti lavozimiga
kirishadi.
1982 yil 24 sentyabr: AQSh-Frantsiya-Italiya ko'p millatli kuchlari Gemayel
hukumatini qo'llab-quvvatlash va kuch namoyishida Livanga qaytishdi. Avvaliga
frantsuz va amerikalik askarlar neytral rol o'ynaydi. Asta-sekin ular markaziy va

janubiy Livandagi druzlar va shiylarga qarshi Gemayel rejimining himoyachilariga
aylanmoqdalar.
1983 yil 18 aprel: Amerika Bayrutdagi elchixonasiga xudkush bomba tashlab, 63
kishining hayotiga zomin bo'ldi. O'sha paytga qadar AQSh Gemayel hukumati
tarafidan Livandagi fuqarolar urushi paytida faol ishtirok etmoqda.

1983 yil 17-may: Livan va Isroil AQSh qo'shinlari tomonidan tuzilgan tinchlik
bitimini imzolashdi, bu esa Isroil qo'shinlarini Livanning shimoliy va sharqiy
qismidan Suriya qo'shinlarini olib chiqilishini talab qiladi. Suriya Livan parlamenti
tomonidan hech qachon ratifikatsiya qilinmagan va 1987 yilda bekor qilingan
shartnomaga qarshi.
1983 yil 23 oktabr: Bayrut xalqaro aeroporti yaqinidagi AQSh dengiz piyodalari
kazarmasi yuk mashinasida xudkush hujumchi tomonidan hujumga uchradi va 241
dengiz piyodasi halok bo'ldi. Bir necha daqiqadan so'ng, frantsuz
parashyutchilarining kazarmalariga xudkush bomba tashlab, 58 frantsuz askarini
o'ldirdi.
1984 yil 6 fevral: Asosan shia musulmon jangarilari G'arbiy Bayrutni egallab
olishmoqda.
1985 yil 10-iyun: Isroil armiyasi Livanning ko'p qismidan chiqib ketishni
tugatmoqda, lekin Livan-Isroil chegarasi bo'ylab ishg'ol zonasini saqlab turibdi va
uni "xavfsizlik zonasi" deb ataydi. Zonani Janubiy Livan armiyasi va Isroil
askarlari nazorat qiladi.

1985 yil 16-iyun: Hizbulloh jangarilari Isroil qamoqxonalarida shia asirlarini ozod
qilinishini talab qilib, Bayrutga TWA reysini tortib olishdi. Jangarilar AQSh
dengiz floti sho'ng'inchisi Robert Stethemni o'ldirmoqda. Ikki haftadan keyin
yo'lovchilar ozod qilinmadi. Isroil, garovga olinish qarori qabul qilinganidan keyin

bir necha hafta davomida 700 ga yaqin mahbusni ozod qildi, ular ozod qilinish
qaroqchilik bilan bog'liq emasligini ta'kidlab.
1987 yildan 1990 yilgacha
1987 yil 1-iyun: Livan Bosh vaziri Rashid Karami, sunniy musulmon, vertolyotida
bomba portlaganida o'ldirildi. Uning o'rnini Selim el Xoss egallaydi.
1988 yil 22-sentyabr: Amin Gemayelning prezidentligi merosxo'rsiz tugaydi.
Livan ikki raqib hukumat ostida ishlaydi: diktator general Mishel Aun
boshchiligidagi harbiy hukumat va sunniy musulmon Selim El Hoss
boshchiligidagi fuqarolik hukumati.
1989 yil 14 mart: General Mishel Aun Suriyaning istilosiga qarshi "ozodlik urushi"
ni e'lon qildi. Xristian fraktsiyalari bu urushga qarshi kurashish bilan urush Livan
Fuqarolar urushi uchun halokatli yakun topdi.
1989 yil 22-sentyabr: Arab Ligasi vositachilari sulhni to'xtatdilar. Livan va Arab
davlatlari rahbarlari Saudiya Arabistonining Taif shahrida Livan sunniylari lideri
Rafiq Haririy boshchiligida uchrashmoqda. Taif shartnomasi Livandagi
hokimiyatni qayta taqsimlash orqali urushni to'xtatish uchun samarali asos bo'lib
xizmat qiladi. Xristianlar parlamentdagi ko'pchilikni yo'qotib, 50-50 bo'linishni hal
qilmoqdalar, ammo prezident maroniy nasroniy, bosh vazir sunniy musulmon va
parlament spikeri shia musulmon bo'lib qolishi kerak.
1989 yil 22-noyabr: Qayta tiklanish uchun nomzod bo'lgan, saylangan yangi
prezident Rene Muawad o'ldirildi. Uning o'rnini Elias Xaravi egallaydi. General
Emile Lahud Livan armiyasi qo'mondoni etib general Mishel Aunning o'rniga
tayinlandi.
1990 yil 13 oktyabr: Suriya Cho'l qalqonlari va cho'l bo'roni amaliyotida Saddam
Husaynga qarshi Amerika koalitsiyasiga qo'shilishi bilan Frantsiya va Amerika
Qo'shma Shtatlari tomonidan Mishel Aunning prezidentlik saroyiga bostirib kirish
uchun yashil kuch beriladi.

1990 yil 13 oktyabr: Mishel Aun Frantsiya elchixonasiga panoh topadi, so'ng
Parijda surgunni tanlaydi (2005 yilda Hizbulloh ittifoqchisi sifatida qaytishi kerak
edi). 1990 yil 13 oktyabr Livan Fuqarolar urushi rasmiy ravishda yakunlandi.
Urushda halok bo'lganlar soni 150 dan 200,000 gacha ularning aksariyati tinch
aholi edi
). 1970 yil sentyabrda Iordaniya armiyasining zarbalaridan keyin falastinlik
jangarilar Iordaniya hududini tark etib, Livan territoriyasiga ko’chadi. Keyingi
voqyealar shuni ko’rsatdiki, falastinliklarning Livanga kelishi bu kichik arab
davlati xalqiga katta musibat va fajea keltirdi xolos. Falastin jangarilari endi Livan
territoriyasidan foydalanib, Isroilga qarshi muntazam ravishda harbiy-terroristik
harakatlarini amalga oshiraverdi. Isroilning Falastin jangarilariga javob zarbalari
xristian (maroniy) va musulmonlar jamoalari o’rtasidagi ziddiyatlarni
keskinlashtirdi. Livan xristianlari falastinliklarning mamlakat hududida
joylashuviga mutlaqo qarshi edilar. Musulmonlar va xristianlar o’zlarining
jangovor dastalarini barpo etadigan bo’lishdi. 1975 yil 13 aprelida maroniylarning
falastinliklar bilan dastlabki harbiy to’qnashuvlari yuzaga keldi. Livan musulmon
jangarilari harbiy to’qnashuvlarda ishtirok etishi, Livanda fuqarolar urushining
boshlanishiga yo’l ochdi.
1975 yil kuziga kelganda musulmonlar koalisiyasining (Livan musulmonlar
harbiy dastalari + FOTning jangarilari) ustunligi sezilgach, Livan maroniylariga
Isroil o’z yordamini berib, ularni qurol-aslaha bilan ta’minlaydi. Livan beboshlik
davriga botinadi va bu davr o’z ichiga 1975-1990 yillarni qamragan bo’lib,
fuqarolar urushi davri deb ataladi. Vaziyatdan foydalangan Suriya Livandagi
urushayotgan tomonlarga o’t ochishni darhol to’xtatishini talab qiladi. Maroniylar
rozi bo’lsa-da, ammo musulmon koalisiyasi rad javobini beradi. Unda Suriya o’z
qo’shinlarini Livanning Bekaa vodiysiga kiritib, urushayotgan tomonlar
jangarilarining birini-biridan uzoqlashtirishga muvofiq bo’ldi.
1976 yil iyun oyidagi Arab Davlatlari Ligasi kengashining qarori bilan
Livandagi Suriya qo’shinlarigag arablararo tinchlik o’rnatuvchi kuchlar maqomi
berildi. Markaziy hokimiyati zaiflashib qolgan kichik bir davlatning ichki ishlariga
aralashish oddiy bir hol bo’lib qoladi. 1980 yillar boyida Eron Islom
Respublikasining moliyaviy, harbiy-texnikaviy ko’magida Livanda mahalliy shia
jamoasi asosida «Xizbolloh» tashkiloti barpo etildi. Uning maqsadi FOT bilan
birgalikda Isroilga qarshi harbiy-diversion harakatlar olib borishdan iborat bo’lgan.
Fidoiylarning 1978 yil mart oyida Isroilga qarshi uyushtirgan navbatdagi
hujumidan so’ng, Isroil armiyasi janubiy Livan hududiga bostirib kiradi va bu
yerdagi Falastin jangarilar bazalarini yo’q qiladi. Faqat 4 oy o’tgach, BMTning
(№425-426 rezolyusiyalari) talabi tufayli Isroil qo’shinlari Livandan chiqarildi.
Janubiy Livanda havfsizlik zonasi vujudga keltiriladi va shu yerda isroil
boshchiligida «Ozod Livan» deb atalmish qo’g’irchoq davlat ham paydo bo’ladi.

Shundan so’ng Livandagi ichki siyosiy vaziyat bir muncha barqarorlashdi. Lekin
fuqarolar urushi tanaffuslar bilan davom etavergan.
1982 yil 6 iyunida Isroil qurolli kuchlari «Galileyaga tinchlik» harbiy
operasiyasini boshladi. Unining asosiy maqsadi Livandagi FOTning jangarilarini
siqib chiqarish bo’lgan. Yuir necha kun orasida isroil armiyasi Livanning talaygina
qismini zab etib, g’arbiy Bayrutni qamalga oldi. Aynan g’arbiy Bayrutda FOT va
musulmon koalisiyasining asosiy kuchlari to’plangan edi. Bir yarim oy davomida
Isroil qo’shinlari g’arbiy Bayrutni qamalda tutgan. Og’ir sharoitga duch kelgan
FOT asosiy harbiy dastalari, BMT nazorati ostida Livan hududini tark etdi. 1982
yil 25 avgustida Livanga xalqaro kuchlar (NATO qo’shinlari) kiritildi. 1982 yil 1
sentyabrgacha FOTning barcha harbiy bo’linmalari Livan territoriyasidan butunlay
chiqarildi. FOT shtab-kvartirasi Tunisga ko’chirildi. 1983 yil 17 mayida Livan va
Isroil o’rtasida shartnoma imzolandi. Unga muvofiq Isroil qo’shinlari Livandan
chiqib ketishi, suriyaliklar esa Bekaa vodiysini tark etishlari kerak bo’lgan. Biroq
shartnoma musulmonlar koalisiyasi tomonidan tan olinmadi. Aytish kerak-ki
koalisiya ushbu masala bo’yicha Suriya va Eron tomonidan qo’llab-quvvatlandi.
1984 yilning bahorida Livan parlamenti ham shartnomani rad etdi. Koalisiya
harbiy bo’linmalari xalqaro kuchlarga qarshi diversion-terroristik urushni boshlab
yubordi. Xalqaro kuchlar safida jiddiy yo’qotishlar ro’y berdi. Bunday ahvoldan
norozi bo’lgan AQSh, Britaniya, Fransiya va Italiya (ushbu davlatlar harbiylari
xalqaro kuchlar safida Livanga kiritilgan) jamoatchiligi xalqaro kuchlarni
Livandan chiqarilishini talab qildi. Natijada 1984 yil kuzida ular Livandan
chiqarildi. 1985 yil yozida Isroil ham o’z qo’shinlarini Livandan chiqardi. Livan
territoriyasida qolgan Suriya armiyasi mamlakat ustidan o’z nazoratini tamomila
o’rnatib oldi.
Livanning fojeasi nafaqat chet elliklarning mamlakat ichki ishlariga
aralashuvida bo’lgan livanliklarning orasida avj olgan qonli to’qnashuvlar ham
o’sha fojeaning asosi bo’lgan. Livan hukumati va armiyasining sustkashligi
natijasida diniy javoalar milisiyasi o’rtasida harbiy harakatlar tabiiy holga
aylangan edi.
1980 yilda xristianlararo, 1983 yilda musulmonlararo – tog’dagi urush deb
atalmish to’qnashuvlar shular jumlasidan bo’lgan. 1985-1987 yillar davomida
falastinlik jangarilar va shia «Amal» tashkiloti milisiyasi o’rtasidagi lagerlar urushi
ham shiddatli janglardan biri bo’lgan.
1985 yilda FOT va Suriya armiyasi o’rtasida Tripoli shahrida, 1987 yilda
«Amal» va Taraqqiyparvar-sosialistik partiyasining (TSP) milisiyasi o’rtasidagi
(TSP Livan kommunistlari qo’llab-quvvatlagan) Bayrut shahrida, 1988-1990
yillarda «Amal» va radikal islomiy «Xizbolloh» guruhi o’rtasidagi shia jamoasida

o’z ustunligini o’rnatish uchun bo’lgan janglar, Livandagi fuqarolar urushining eng
yirik va fojeali harbiy to’qnashuvlar sirasiga kirardi.
1989 yilning sentyabr oyida at-Toif shahrida Milliy assambleya yig’ilishida
«Miliy Murosa Xartiyasi» qabul qilindi. At-Toif shartnomasiga muvofiq diniy
jamoalar vakillarining davlat boshqaruv tizimidagi me’yori qayta ko’rildi va
mamlakat jamiyatining barcha qatlamlarida konfesializmni ildizi bilan sug’urib
tashlash ko’zda tutilgan. 1990 yilning Oktyabrida general Aun rahbarligida bo’lgan
xristian jangovor bo’linmalari Livan va Suriya armiyasi zarbalari natijasida
mag’lubiyatga uchradi va ana shundan keyin Livandagi fuqarolar urushi o’z
nihoyasini topdi. 1991 yilda fuqarolar urushida ishtirok etgan milisiya bo’linmalari
qurolsizlantirildi. 1996 yilda Isroil armiyasi janubiy Livanga bostirib kirdi va
«Xizbolloh» tashkilotiga qarshi qaratilgan «G’azab shingillari» operasiyasini
amalga oshirdi. 2000 yilda Isroil o’z qo’shinarini janubiy Livandan chiqardi.
Bayrutni urushdan oldingi ahvol

Nihoyat, Isroil jamoatchiligi bir yildan oshiqroq kutgan hodisa ro‘y berdi:
mamlakat armiyasi tomonidan Livanga qarshi olib borilgan urush bo‘yicha
tekshiruv olib borgan komissiya yakuniy xulosalarini e'lon qildi. Sobiq sudya E.
Vinograd boshchiligidagi mustaqil komissiya xulosalarini mamlakatdagi
siyosatdonlar ham, oddiy fuqarolar ham intiqlik bilan kutishayotgandi.
Kuzatuvchilar Isroilning amaldagi bosh vaziri Exud Olmertning taqdiri ko‘p
jihatdan ana shu xulosalarga bog‘liq ekanini ta'kidlayotgan edilar.
Aksariyat tahlilchilar bosh vazir va uning yaqin safdoshlari Livan urushining
asosiy aybdorlari deb topilishini taxmin qilgan edilar. Chunki E. Vinograd
boshchiligidagi komissiyaning o‘tgan yili e'lon qilgan dastlabki bayonotida ham
qo‘shni davlat hududida olib borilgan harbiy amaliyotlar uchun javobgarlik harbiy
shtab boshlig‘i, qo‘mondon Dan Xaluts, mudofaa vaziri Amir Perets va bosh vazir
Exud Olmert zimmasida ekani aytilgandi. Biroq bu gal komissiya yakuniy
xulosada biror-bir amaldorning nomini tilga olmadi. 500 sahifalik hisobotda urush
harakatlaridagi muvaffaqiyatsizlik siyosiy va harbiy rahbariyat xatosi tufayli ro‘y
bergani qayd etilgan bo‘lsa-da, aybdor nomi aniq e'tirof etilmadi.
4.Urushdan keyingi davrda Livan
Nihoyat, Isroil jamoatchiligi bir yildan oshiqroq kutgan hodisa ro‘y berdi:
mamlakat armiyasi tomonidan Livanga qarshi olib borilgan urush bo‘yicha
tekshiruv olib borgan komissiya yakuniy xulosalarini e'lon qildi. Sobiq sudya E.
Vinograd boshchiligidagi mustaqil komissiya xulosalarini mamlakatdagi
siyosatdonlar ham, oddiy fuqarolar ham intiqlik bilan kutishayotgandi.
Kuzatuvchilar Isroilning amaldagi bosh vaziri Exud Olmertning taqdiri ko‘p
jihatdan ana shu xulosalarga bog‘liq ekanini ta'kidlayotgan edilar.
Aksariyat tahlilchilar bosh vazir va uning yaqin safdoshlari Livan urushining
asosiy aybdorlari deb topilishini taxmin qilgan edilar. Chunki E. Vinograd
boshchiligidagi komissiyaning o‘tgan yili e'lon qilgan dastlabki bayonotida ham
qo‘shni davlat hududida olib borilgan harbiy amaliyotlar uchun javobgarlik harbiy
shtab boshlig‘i, qo‘mondon Dan Xaluts, mudofaa vaziri Amir Perets va bosh vazir

Exud Olmert zimmasida ekani aytilgandi. Biroq bu gal komissiya yakuniy
xulosada biror-bir amaldorning nomini tilga olmadi. 500 sahifalik hisobotda urush
harakatlaridagi muvaffaqiyatsizlik siyosiy va harbiy rahbariyat xatosi tufayli ro‘y
bergani qayd etilgan bo‘lsa-da, aybdor nomi aniq e'tirof etilmadi.
Isroil armiyasi (SAXAL) va "Hizbulloh" guruhi o‘rtasidagi urush 2006 yilning 12
iyulida boshlangan edi. Isroilning Livan hududiga kirishiga "Hizbulloh" jangarilari
yahudiy davlati armiyasiga hujum uyushtirgani va bir necha askarni asir olgani
sabab bo‘lgandi. Bir zarbada Livandagi jangarilarni mahv etishni maqsad qilgan
Isroil rahbariyatining istagi osonlik bilan amalga oshmadi. Livandagi urush 2006
yilning 14 avgustiga qadar (34 kun) davom etdi. Isroil armiyasi "Hizbulloh" bilan
kurashda talafot ko‘rgani ham yetmagandek, ular bilan sulhga kelishishga majbur
bo‘ldi. O‘t ochishni to‘xtatish to‘g‘risidagi sulh bitimi esa Isroil jamoatchiligi
tomonidan mag‘lubiyat o‘laroq qabul qilindi.
Shu tariqa Livandagi muvaffaqiyatsizlik sababini tahlil etish maqsadida,
jamoatchilikning bosimi ostida 2006 yilning 17 sentyabrida tekshiruv guruhi
tuzildi.
Komissiya o‘tgan bir yildan oshiq vaqt mobaynida 80 ga yaqin siyosatdon
rahbarlar, deputatlar, shu jumladan, bosh vazir Exud Olmertni ham so‘roq qildi,
600 dan ziyod bosma hujjatlarni o‘rganib chiqdi.
O‘rganilgan hujjatlarning umumiy hajmi 60 ming sahifadan ham oshib ketdi.
Ushbu hujjatlarning aksariyatini maxfiy deb topgan ekspertlar faqatgina 500
cahifalik hisobotni omma e'tiboriga havola etishdi.
O‘tgan yilnig martida chiqqan dastlabki bayonotda komissiya Exud Olmert
rahbarlik tizginini bo‘shashtirib yuborgani, harbiy yetakchilar ta'siriga tushib
qolganini qayd etgandi. Shuningdek, ilk bayonotda mudofaa vaziri Amir Perets o‘z
mansabiga noloyiq ekani, qo‘mondon Dan Xaluts esa zimmasidagi majburiyatni
uddalay olmagani aytilgandi.
Komissiyaning yakuniy xulosasi ushbu fikr lardan farqli o‘laroq, sulh va murosa
ruhida tayyorlangan. Unda urush davrida jiddiy xatolar bo‘lgani, lekin bu
majburiyat va zarurat taqozosiga ko‘ra yuz bergani e'tirof etiladi. Livan voqeasini
"muhim imkoniyatning qo‘ldan boy berilishi" deb baholagan komissiya asosiy
kamchilik armiya tomonidan yo‘l qo‘yilganiga e'tibor qaratgan.
Tahlilchilar fikricha, komissiya tomonidan salbiy baho berilishi oxirgi paytlarda
bir qator mojarolar, jumladan, korruptsiya bilan bog‘liq to‘palonlar qahramoni
bo‘lib qolgan bosh vazirning iste'fosiga ham olib kelishi mumkin edi.
Agar isroilliklarning bundan bir yil oldingi munosabatini yodga oladigan bo‘lsak,
70 foiz aholi Livandagi sulhni noto‘g‘ri deb baholagan, 41 foizi esa omadsizlik
uchun bosh vazir Olmert iste'foga chiqishi kerak degan fikrda edi.

Hukumat rahbarining baxtiga, komissiya keskin tanqidiy munosabat bildirmadi.
Kuzatuvchilar ta'kidlaganidek, komissiya hisoboti amalda bosh vazirning barcha
ayblarini yuvib yubordi. Chunki tekshiruv xulosasi shunday tuzilganki, u orqali
Livandagi harbiy harakatlar uchun bosh vazir mas'ul, lekin aybdor emas degan
to‘xtamga kelish mumkin.
Mamlakat jamoatchiligi tomonidan keng muhokama etilayotgan hisobot "oltin
o‘rtaliq" da tayyorlangani tufayli uni turlicha talqin qilsa bo‘ladi. Buning isboti
shuki, mazkur ma'ruza e'lon qilinishini hamma o‘zicha qabul qildi: bosh vazir
o‘zining aybsizligini isbotlovchi dalil sifatida, muxolifat esa Olmertning iste'foga
asos bo‘ladigan dastak sifatida.
Eng qizig‘i, Livandagi "Hizbulloh" guruhi komissiya xulosasini o‘zining g‘alabasi
tasdig‘i o‘laroq qabul qilgan.
Mavjud siyosiy beqarorlikdan foydalanib, amaldagi hukumatga muxolif bo‘lgan
guruhlar ham Olmertni iste'foga chiqarish kampaniyasini boshlab yuborishgan.
Xususan, mamlakatdagi yetakchi siyosatdonlardan biri, o‘tgan asrda Isroil
hukumatiga rahbarlik qilgan Benyamin Netanyaxu Exud Olmertning asosiy raqibi
bo‘lib turibdi. Ayni payt da «Likud» partiyasiga rahbarlik qilayotgan siyosatdon
qulay imkonni qo‘ldan boy bermay, raqibini muddatdan oldin lavozimdan ketishini
talab qilmoqda.
Poytaxt bayrutni urushdan keyingi ahvoli

Livan — agrar-industrial mamlakat. Livan iqtisodiyotining asosi bank-moliya
faoliyati, savdo va sayyohlik. Yalpi ichki mahsulotda xizmat sohasi, savdo, moliya
50,3%, sanoat va qurilish 17,8%, qishloq xo jaligi 9,8% ni tashkil etadi.ʻ
Sanoati, asosan, to qimachilik, oziqovqat, kimyo va farmatsevtika, yog ochsozlik,
ʻ ʻ
neftni qayta ishlash korxonalaridan iborat. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi.
Livanda xunar-mandchilik korxonalari, Tarobulus ash-Shom va Saydoda neftni
qayta ishlash zavodlari mavjud. Sement, metallurgiya, metallni qayta ishlash va
kimyo sanoati korxonalari, ip gazlama kombinati, kand-shakar zavodi bor. Yiliga
o rtacha 4,7 mlrd. kVt-soat elektr energiya hosil qilinadi.
ʻ
Qishloq xo jaligida mehnatga layoqatli aholining 30% band bo lib, milliy
ʻ ʻ
daromadning 10% hosil qilinadi. Bug doy, arpa, tamaki ekiladi, banan, sitrus,
ʻ
zaytun, sabzavot, olma va boshqa mevalar yetishtiriladi. Qoramol, echki, qo y,
ʻ
parranda boqiladi, baliq ovlanadi.
Livan chetga sitrus mevalar, gazlama, qog oz, metall buyumlar chiqaradi; chetdan
ʻ
mashina va uskunalar, yogoch-taxta, oziqovqat, xom ashyo keltiradi. Savdo-
sotikdagi asosiy mijozlari: Saudiya Arabistoni va boshqa arab mamlakatlari,
G arbiy Yevropa mamlakatlari, AQSH.
ʻ Pul birligi — Livan funti.
Avtomobil transporti yetakchi o rinda. Avtomobil yo llari uz. —7,4 ming km;
ʻ ʻ
temir yo l uz. — 417
ʻ km. Livan hududidan Saudiya Arabistoni va Iroqdan
keluvchi neft quvurlari o tgan. Dengiz savdo flotining tonna-ji 438 ming t dedveyt.
ʻ
Dengiz portlari: Bayrut, Tarobulus ash-Shom, Saydo, Juniya . Bayrutda aeroport
bor.
Vrachlar Livandagi Amerika universiteti tibbiyot fanlar fakulteti tarkibidagi Oliy
tibbiyot maktabi va Fransiya universitetining tibbiyot fakultetida tayyorlanadi.
Livanda tibbiy xizmat tizimi asosan xususiydir.
1960-yildan davlatga karashli boshlang ich maktablarda bepul o qitish joriy
ʻ ʻ
etilgan. Birok, o quv muassasalarining yarmidan ko prog i xususiy. Maorif tizimi
ʻ ʻ ʻ
5 yillik boshlangich, 4 yillik to liqsiz o rta va 3 yillik o rta maktablardan iborat.
ʻ ʻ ʻ
Hunar-texnika bilim yurtlari, ped. o quv muassasalari mavjud. Bayrutda 4 ta
ʻ
universitet: Livan universiteti , Amerika universiteti (1866), Fransiya avliyo Iosif
universiteti (1881), Arab universiteti (1960); Juniyada xususiy universitet bor.
Livan milliy ku-tubxonasi universitetlar huzurida yi-rik kutubxonalar, Livan
milliy muzeyi , Nafis san at muzeyi, Amerika universiteti muzeyi mavjud
ʼ
(hammasi Bayrutda).
Musiqasi — qadimgi bo lib, johiliya davridan birmuncha murakkab cholg u kuylar
ʻ ʻ
va qo shiq turlari shakllangan. Ayniqsa, badaviylarning rechitatsiyali — shargi va
ʻ
dabka nomli jadal sur atli raqs kuylari ommalashgan. Keyinchalik dialogli atoba,
ʼ

kasbiy yo nalishdagi maqam uslubiga mansub murakkab asarlar rivoj topdi. ʻ
Bayrutda Milliy konservatoriya, uning huzurida kamer orkestr bor. 1956-yilda
Livan musiqachi yoshlar jamiyati tuzilgan. U boshlang ich musiqiy ta lim,
ʻ ʼ
konsertlar uyushtirish bilan shug ullanadi. 1966-yil Bayrutda joylashgan Amerika
ʻ
universiteti tarkibidagi Oliy san atshunoslik maktabi huzurida musiqashunoslik
ʼ
bo limi tashkil etilgan. Livan xalq qo shiqlarining ommalashuvida ashulachi
ʻ ʻ
Feyruzning hissasi katta. 1966-yildan boshlab har yili o tkaziladigan Ba labakka
ʻ ʼ
festivallari Livan musiqiy hayotida muhim ahamiyatga ega.
Marosim, bayram va boshqalarda qadimdan turli tomoshalar ko rsatilgan, lekin
ʻ
teatr truppalari 20-asrning 2-yarmidangina paydo bo ldi. Qiziqchi artist Shushu
ʻ
tashkil etgan Milliy teatrda Molyer, Shekspir, Gyote va boshqalarning asarlari
qo yildi. Bayrutdagi Livan drama teatrida jahon mumtoz adabiyoti
ʻ
namoyandalarining asarlari bilan bir qatorda mahalliy mualliflarning pyesalari ham
sahnalashtirilgan. Pyesalar arab, fransuz va ingliz tillarida qo yiladi. Livandagi
ʻ
teatrlar xususiy bo lib, davlatdan moddiy yordam olmaydi. Bayrutda 1965-yil
ʻ
ochilgan Milliy va Bayrut teatrlari, Ba labakka festivali teatri (1968) va boshqa
ʼ
teatrlar mavjud.
Birinchi badiiy film 1929-yil suratga olingan. "Ba labakka haro-balari ostida"
ʼ
nomli badiiy film, kinojur.lar va hujjatli filmlar 20-asrning 30-yillarida chet el
firmalari buyurtmasi bilan suratga olingan. 60-yillarda "Ba labakka", "Niyer ist sa-
ʼ
und", "Alasriy" kinostudiyalari tashkil topdi. Keyingi yillarda "Salom, muhabbat!"
(rejissyor M. Salmon), "Shayton arava" (rejissyor J. Kan), "Qayrilgan qanotlar"
(rejissyor Yu. Ma luf), "Gung va muhabbat" (rejissyor A. Bahriy) kabi filmlar
ʼ
tomoshabinlar diqqatiga sazovor bo ldi.
ʻ

5.XULOSA
Mamlakatdagi hozirgi iqtisodiy va siyosiy inqiroz juda chuqur ildiz otgan.
Fransiyaning Monten tadqiqotlar instituti mutaxassisi Anna Gadelning fikricha,
iqtisodiy jihatdan Livandagi vaziyat misli ko‘rilmagan darajada yomonlashdi . FVF
hisob-kitoblariga ko‘ra, 2020-yilgi iqtisodiy pasayish YIMning 10 foizi miqdorida
belgilangan. Ishsizlik darajasi faol aholining 35 foizini qamrab olgan va bu yil
oxiriga borib yanada o‘sishi mumkin. Davlat qarzi YIMning 170 foizini tashkil
qiladi. Mart oyiga kelib mamlakat qarzlarini to‘lay olmasligini ma’lum qildi va
bankrotlik e’lon qildi. Shuningdek, hukumat budjet mablag‘larini moliyalashtira
olmayapti.
Livan pul birligi o‘z qadrini 80 foizga yo‘qotdi va iyun oyiga kelib inflyatsiya
darajasi 150 foizni tashkil qildi. Mamlakatda umumiy tushkunlik holati hukm
surmoqda. Kichik biznesdan tortib makroiqtisodiyotgacha tushkunlik holatida.
Qisqa qilib aytganda, Livandagi iqtisodiy inqirozga biror yechim topilmasa
mamlakat xavfli alternativlar qarshisida qoladi: Livan mamlakatni abgor ahvolga
olib kelgan oilalar boshqaradigan xususiy banklar yoki mamlakat
infrastrukturasiga investitsiya kiritishni ko‘zlayotgan Xitoy tomonidan
privatizatsiya qilinishi mumkin.
Livandagi ijtimoiy hayot ham havas qilarli darajada emas. Mamlakatda 50 foiz
aholi kambag‘allikdan past darajada, 20 foiz aholi esa o‘ta qashshoqlikdan past
darajada yashaydi. Mamlakatdagi o‘rta qatlam inqirozdan eng ko‘p jabr ko‘rgan
qatlam bo‘lib turibdi. O‘qituvchilar, injenerlar, davlat xizmatchilari oziq-ovqatga
muhtoj qatlamga aylanib qolgan. Bunday qatlam “yangi kambag‘allar” qatlami deb
atalmoqda.

Foto: AFP
Mamlakatdagi iqtisodiy inqiroz siyosiy inqirozni ham keltirib chiqardi. 2019-yil
kuzda yuz bergan norozilik namoyishlari ortidan Saad Hariri hukumati iste’foga
chiqdi. Ammo yangi hukumat ham inqirozdan chiqishga qodir bo‘lmadi. Hasan
Diab hukumati taklif qilgan islohotlar parlamentning ko‘pchilik qismi tomonidan
qabul qilinmadi.
Pandemiya esa Livandagi vaziyatni yanada izdan chiqardi. Shu bilan birga, 4-
apreldagi Bayrut portida yuz bergan portlash vaziyatni butunlay izdan chiqardi va
xalq norozilik namoyishlarini qaytadan boshladi. Natijada, 8-avgust kuni Hasan
Diab muddatidan oldin saylovlar bo‘lib o‘tishini e’lon qildi va 10-avgust kuni
hukumatning iste’foga chiqqanini ma’lum qildi. Masalaga Fransiyaning aralashuvi
vaziyatni izga solishga turtki berishi mumkin.
Fransiya esa Livan hukumatiga islohotlar o‘tkazish bo‘yicha bosim qilmoqda. Aks
holda yordam bermaslik bilan tahdid qildi. Fransiya prezidenti Emmanuel Makron
Bayrut portlashidan keyin ikki marta, 6-avgust hamda 1-sentabr kunlari mazkur
mamlakatga tashrif buyurdi. Livanning yuqori martabali kishilari bilan
uchrashuvdan tashqari, Makron Katta Livan tashkil topganining 100 yillik
tantanalarida ham ishtirok etgan .

Foydalanilgan adabiyotlar
IV. Foydalanilgan adabiyotlar.
1.Knyazev_A_G_Egipet_posle Nasera 1970-1981.Moskva-1986
2.Kemp-Devid :politika,obrechennayana proval. Moskva-1982
3.Noveyshaya istoriya stran Azii Afriki XX vek-1945-2000
4. SHuhrat Ergashev- XX asr taqdirlarda aks etgan tarix- Toshkent -2013
5.SHuhrat Ergashov-Jahon tarixi – Eng yangi davr 1945-2017 yillar-Toshkent -
2019
Enternet manbalari:
1.https://www.elib.buxdu.uz
2.kun.uz.uz.news.2020/02/25.

Livanda fuqarolar urishi 1975-1990 - yillar

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish