Logan Volfgang fen Gyotening “ Faust ” asari haqida - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	395.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Logan Volfgang fen Gyotening “ Faust ” asari haqida

Купить

Logan Volfgang fen Gyotening “ Faust ” asari haqida
Reja:
1. Logan Volfgang fen Gyotening “ Faust “ asari haqida
2. “ Faust ” asari syujeti
3. Asardagi obraz va davr talqini
Xulosa
Foydalaniogan adabiyot
Tayanch so’z va iboralar: Xudo va shaytonning bahsi, kimyogar olimning ish
faoliyati, laboratoriyadagi ish jarayonlar, kimyogar olimning shayton bilan suhbati,
Mefistofel ( shaytonning inson qiyofasidagi shakli ), kimyogarni yoshartirilishi,
shayton va kimyogarning dunyo bo'ylab sayohati, yurtga qaytish, jon topshirish
marosimi, shaytonning mag'lubiyati.

1. Logan Volfgang fen Gyotening “ Faust “ asari haqida
Faust – Iogann Volfgang Gyotening eng mashhur asari bo‘lib, doktor Faust
afsonasining eng mashhur versiyasini o‘z ichiga olgan falsafiy drama hisoblanadi.
Gyote hayotining 60 yili davomida Faust g‘oyasi ustida ishlagan. Birinchi qism
1790-yillarda yozilgan, 1806-yilda tugatilgan, ikki yil o‘tib nashr etilgan va Gyote
tomonidan bir necha marta qayta bosilgan (oxirgi marta – 1828-yilda). Asarning
ikkinchi qismini Gyote keksaygan yillarida yozgan; u 1832-yilda adib vafotidan
keyin dunyo yuzini ko‘rdi. Ritm va ohangdorlik tufayli Faust nemis she’riyatining
cho‘qqilaridan biri hisoblanadi. Faust Ikki qismdan Iogann Volfgang fon Gyote ,
odatda ingliz tilida Faust, birinchi qism va Faust, Ikkinchi qism . Garchi kamdan-
kam hollarda to'liq sahnalashtirilgan bo'lsa-da, bu nemis tilidagi sahnalarda eng
katta tomoshabinlar soniga ega asar. Faust ko'pchilik tomonidan Gyotega
tegishli magnum opus va eng katta ish Nemis adabiyoti deb nomlanuvchi asarning
dastlabki shakllari Urfaust, 1772 yildan 1775 yilgacha ishlab chiqilgan; ammo,
ushbu rivojlanish tafsilotlari to'liq aniq emas. Urfaust yigirma ikkita sahnaga ega,
bittasi nasrda, ikkitasi asosan nasrda, qolgan 1441 satr esa qofiyalangan misrada.
Qo'lyozma yo'qolgan, ammo nusxasi 1886 yilda topilgan.
Asarning bosma nashrda birinchi ko'rinishi Faust, parcha, 1790 yilda nashr etilgan.
Gyote hozirgi kunda ma'lum bo'lgan dastlabki versiyasini to'ldirdi Birinchi
qism 1806 yilda nashr etilgandan so'ng, uning nashr etilishi 1808 yilda qayta ko'rib
chiqilgan 1828–29 yillarda nashr etilgan bo'lib, oxirgi marta Gyote tomonidan
tahrir qilingan.Gyote yozishni tugatdi Faust, Ikkinchi qism 1831 yilda;
bo'lgandi vafotidan keyin nashr etilgan keyingi yil. Aksincha Faust, birinchi qism,
endi bu erda diqqat markazida emas jon ga sotilgan Faust shayton , aksincha kabi
ijtimoiy hodisalarda psixologiya , tarix va siyosat , mistik va falsafiy mavzulardan
tashqari. Ikkinchi qism Gyotening so'nggi yillaridagi asosiy mashg'ulotini tashkil
etdi. Gyote asarining 1808 yilgi nemis tilidagi asl sahifasida oddiygina o'qilgan:
"Faust. / Eine Tragödie" ("Faust. / A Tragedy"). "Erster Teil" qo'shilishi (ingliz
tilida "Birinchi qism") noshirlar tomonidan retrospektiv ravishda qo'llanilib,

davomi 1832 yilda sarlavha sahifasi bilan nashr etilgan: "Faust. / Der Tragödie
zweiter Teil" ("Faust. / The") Fojianing ikkinchi qismi ").
2. “ Faust ” asari syujeti
Asar muallif hayotining ko‘plab ko‘tarilishlari va pasayishlari bilan bog‘liq
bo‘lgan va u bilan uzoq vaqt birga bo‘lmagan yoshlikdagi do‘stlariga
bag‘ishlanishidan boshlanadi. Keyingi qismda teatr direktori, shoir va komik
aktyor o‘rtasida suhbat bo‘lib o‘tadi. Unda qahramonlar yuksak she’riyatning
haqiqiy maqsadi, omma talablariga moslashtirish muammosini, muvaffaqiyat va
mashhurlik bilan yuqori san’atning uyg‘un kombinatsiyasiga qanday erishish
mumkinligini muhokama qiladi.“Osmondagi prolog” qismida “osmon, yer va
do‘zax” muammosi rivojlanadi. Bu yerda asosiy qahramonlar – Xudo, Mefistofel,
arxangellar; Faust nomi ham birinchi marta esga olinadi. Zulmat egasi Mefistofel
bilan suhbatda Xudo Faustni eng sodiq va ishonchli qulining namunasi sifatida
keltiradi. Bunga javoban Mefistofel olimning asl mohiyatini ochib berish
majburiyatini oladi va uning g‘ayratini aslida harakatlari uchun mukofot olish
istagi bilan izohlaydi. Shunda Xudo Mefistofelga butun Yer yuzidagi lazzat va
vasvasalar bilan Faustni sinab ko‘rishga va o‘zgarmas sadoqatiga amin bo‘lishiga
ruxsat beradi.Olim kun va tunni xafagarchilikda, o‘zining fikrlaridan qiynalib
o‘tkazadi. Uzoq umri davomida Faust ko‘p narsalarni o‘rganadi, ammo u barcha
bilimlariga qaramay, “ahmoq bo‘lib qolganini” tushunadi. Shogirdi Vagnerdan
farqli o‘laroq, Faust cheksiz sir-asrorlarga to‘la inson ongi va ilm-fan
imkoniyatlari, tabiat va butun koinot oldida nochorligini tushunadi. Faust baxtsiz,
chunki uning butun hayoti behuda edi va haqiqatni bilib olishga bo‘lgan barcha
urinishlari behuda ketdi.Ammo kunlarning birida qora it siymosida unga
Mististofel ko‘rinadi va keyin Faust oldida talaba kiyimida paydo bo‘ladi.
Vagnerdan farqli o‘laroq, noma’lum mehmon ancha aqlli va idrokli edi. Faust bilan
suhbatda u baxtsiz olimni qiynayotgan muammolarning tubiga to‘xtaladi.
Mefistofel odamning nochorligi va inson taqdirini mazax qiladi.

Boshqa safar u Faust oldida bashang kiyimda paydo bo‘ladi va uni iztiroblardan
xalos qilish uchun o‘zi bilan birga boshlaydi. Agar olim dunyo lazzatlariga
o‘rganib qolsa va u hech qachon bundan ajrashni istamasa, bu Faustning Mefistofel
tomonidan to‘liq mahv etilganini anglatadi. Ular o‘rtasida qon orqali bitim tuziladi
va shundan so‘ng ikkisi safarga chiqadi. Mefistofel bergan damlamadan
ichganidan keyin Faust yana yosharib, kuchga, go‘zallikka va istaklarga to‘la
bo‘ladi. Endi u haqiqatni bilishga va haqiqiy baxtni topishga qat’iy qaror qilgan
edi.Faustning birinchi vasvasasi – oddiy oiladan chiqqan, o‘n besh yoshli beg‘ubor
Margarita ismli qiz. Yosh Faust bilan tanishib, darhol unga oshiq bo‘lib qoladi,
ular o‘rtasida o‘zaro ehtiros alangalanadi. Uning onasi Faust bilan uchrashuvlariga
xalal bermasligi uchun Margarita har safar ichimlikka uxlatuvchi dori qo‘shib
qo‘yardi. Ammo bir kuni oshiqlarni qizning akasi Valentin ushlab oladi. U bilan
Faust o‘rtasida janjal chiqib, Valentin jangga kiradi. Mefistofel qilichini
yalang‘ochlaydi. Faust unga ergashib jangga kiradi va sevgilisining akasini qattiq
jarohatlaydi. O‘limidan oldin Valentin yengiltak singlisini abadiy sharmandalikka
giriftor bo‘lishini aytib la’natlaydi. Ko‘p o‘tmay Margaritaning onasi vafot etadi.
Ma’lum bo‘lishicha, yana bir marta uyqu dorilarini qo‘shganida, qiz dori dozasini
oshirib yuborgan va onasi endi uyg‘onmaydi. Bu haqda Faust bilmaydi, chunki u
qotillikni amalga oshirgach, shahardan qochishga majbur bo‘lgan. Keyinchalik

Margarita qiz tug‘adi, lekin benikoh farzand tuqqani ortidan kelishi mumkin
bo‘lgan odamlar g‘azabidan qutulish uchun qizini daryoga cho‘ktirib o‘ldiradi.
Endi u mahkuma, qamoqda o‘z jazosini kutmoqda.Faustga bo‘ynida dahshatli
chandiq bilan asirlikda saqlanayotgan sevgilisining surati namoyon bo‘ladi.
Mefistofeldan esa u Margaritani qutqarishni talab qilmoqda. Shoshilish kerak, tez
orada ikkalasi ham shaharga qaytib keladi. Oshiqlarning fojiali uchrashuvi
zindonda bo‘lib o‘tmoqda. Avvaliga qiz uni tanimaydi, lekin yaqindagina uning
boshiga tushgan dahshatli voqealarning butun tarixi uning xotirasida paydo
bo‘ladi. U o‘z baxtiga ishonmaydi: erkinlik haqiqatan ham yaqinmi? Biroq
Margarita o‘zi uchun shahidlik, chin dildan tavba qilish va Xudoning hukmini
tanlab, zindonni tark etishdan bosh tortadi. Parvardigor esa Mefistofel tomonidan
xushmuomalalik bilan taqdim etilgan ozodlikdan voz kechgan baxtsiz qizning
ruhini saqlab qoladi.Asarning ikkinchi qismida iblis Mefistofel Faustni imperator
saroyiga olib boradi. Bo‘shab qolgan xazina sabab mamlakatda ishlar yomon.
Keyin Mefistofel ayyorona tizim o‘ylab topadi, buning natijasida davlat budjeti
tezda to‘ldiriladi, lekin xalq aldanib qoladi. Saroyda qichqa vaqt haqiqiy eyforiya
hukmronlik qiladi va fitnachilar hayrat va xursandchilik bilan kutib
olinadi.Mefistofel Faustga qadimgi davr, o‘tmish eshigini ochadigan ajoyib kalitni
beradi. Olim dunyodagi eng go‘zal ayol – Faust uchun ruhiy va jismoniy go‘zallik
idealiga aylangan Yelena bilan uchrashadi.Ayni paytda, Faustning shogirdi yana
bir tajriba o‘tkazadi, natijada shisha idishda Gomunkul paydo bo‘ladi. Ammo u
qisqa umr ko‘radi. Boqiy kurashga bo‘lgan ehtiros tufayli u uchib ketadi va abadiy
yo‘qoladi. Ko‘p o‘tmay, Yelenaning o‘zi ham qahramonimizni tark etadi, chunki
mutlaq go‘zallik va baxt –bir-biriga mos kelmaydigan narsalardir.Mefistofel
Faustni o‘rta asrlarga qaytaradi. Olimning yangi maqsadi to‘g‘on qurish va yerning
bir qismini dengizdan tortib olish edi. Rejani amalga oshirishga kelajakdagi
qurilish yo‘lida turgan kulba to‘sqinlik qilmoqda. Egalari o‘z uylarini boshqa uyga
almashtirishdan bosh tortishadi, keyin g‘azablangan Faust Iblisga qariyalarni
yo‘qotishni buyuradi...Shunday qilib, bosh qahramonning hayoti yakunlanadi. U
yana qarib qoladi va endi u butunlay ko‘r edi. To‘g‘on qurish o‘rniga esa,

Mefistofel o‘z shotirlariga Faustga qabr qazishni buyuradi. Sodir bo‘lgan barcha
voqealardan so‘ng Faust na boylik, na kuch, na shon-sharaf va na eng go‘zal
ayolga ega bo‘lish, haqiqiy baxtni bermasligini tushunib yetadi. Faust faqat hayot
uchun kurashgan insongina erkinlikni qo‘lga kiritishi mumkin degan xulosaga
keladi. Uning ko‘zlari oldida “ozod yerda erkin odamlar” deb nomlangan rasm
paydo bo‘ladi va endi u o‘z hayot daqiqalarni to‘xtatishga tayyor. Shu payt
Faustning hayoti tugaydi, lekin Mefistofel uning ruhini qul qilib olishiga qadar,
farishtalar Faustning jonini so‘nggi soniyada olib ketishadi. U najot topdi, demak u
uzoq umrini behuda o‘tkazmagan edi.
3. Asardagi obraz va davr talqini
O‘zining doimiy noroziligini hal qilish uchun ruhini iblisga sotishga tayyor bo‘lgan
Faust hayotiy istaklarini o‘zgartirgan holda yangi maqsadlar sari yugurib yurgan
odam, asrlar davomida saqlanib qolgan va qayta tiklangan murakkab xarakterdir. U
hali ham o‘qilmoqda va teatrlarning odatiy repertuarlari tarkibiga kiruvchi
operalarda rol o‘ynamoqda. Bu esa asarning o‘z davrining dahosi tomonidan dunyo
adabiyoti xazinasiga, mangu turuvchi shedevr asar taqdim qilganidan dalolatdir.
Albatta, Faust zamonaviy odamlarning oz sonli adabiy qahramonlarini o‘zida
mujassam etgan bo‘lsa-da, u bizga meros qilib qoldirgan ko‘pgina muammolarni
tan olishimiz mumkin. Uning aqlga sig‘maydigan individualligi, bilimga intilishi,
doimiy noroziligi, hatto boshqalarni yo‘q qilish hisobiga bo‘lsada rivojlanish
istagi, uning muvaffaqiyatsizliklari, yutuqlari va kamchiliklari, bularning barchasi
inson va ilm-fanning XIX asrgacha bo‘lgan taraqqiyotini belgilab beradi. Hozirgi
kunda ham biz Faustni o‘qishni davom ettiramiz, unda dunyo tajribasiga murojaat
qiladigan va biz fikr yurita oladigan savol va javoblarni, muammolarni va muhim
sarguzashtlarni topamiz.

Faustning fe’l-atvori uzoq tarixiy izga ega va asrlar davomida qayta yozib
boriladigan har qanday figura singari afsonaga aylangan. U o‘rta asrlarning
oxirlarida adabiy qahramon sifatida yaratilgan, u haqiqiy xarakterga asoslanadi va
sayohatchilar va “submadaniyat”ning provokatsion tilida, chegaralar, jismoniy va
vaqt chegaralarini buzish bilan yashaydi. Albatta, u mahkum: iblis bilan tuzgan
shartnomasi uni do‘zaxga olib borishi kerak. Hatto Shtauffen shahrida bir uy bor
va afsonalarga ko‘ra iblis u bilan tuzgan shartnomaga binoan, taxminan 1480-yilda
Vyurttembergda tug‘ilgan doktor Faustni o‘sha uydan olib ketgan deyiladi.O‘rta
asr oxirlarida qayta tiklangan Faust iymon va kamtarlikdan yuz o‘girish va moddiy
dunyoga qiziquvchan odamlarning timsolidir. Shuning uchun u shayton bilan
ittifoq tuzadi, sehrgarlik qiladi, bu sehr yordamida imperatorga xizmat qiladi,
o‘zini boyitadi va son-sanoqsiz iblisona ayollarni, shu jumladan Troyalik Yelenani
ham sevadi. Shunday qilib, Faust va u bilan til biriktirgan iblis o‘rta asr
lyuteranlarining iblis tushunchasidagi qahramondir. Faust reformatsiya davrining

mahsuli va uning iblis oldidagi yangi qo‘rquvidir. Shu nuqtai nazardan qaraganda,
Faust o‘z yaratuvchilarining xohish-istaklari, qo‘rquvlarining mohiyati va
zamonaviy individuallikning boshlanishiga yordam beradigan sabab bo‘lishi
mumkin.Zamonaviy individuallikni shakllanish jarayoni boshqa yerlar va Yevropa
madaniyatlarida turlicha rivojlanadi. Ammo XVIII asrda individning qurilishi
haqiqatan ham ijtimoiy konstruktiv muammoga aylangan davrda, burjua vakillari
zamonning nutqini o‘zining asosiy muammosiga bag‘ishlagan bir paytda, inson
o‘zini va jamiyatni uyg‘unlashtirishi mumkinmi? Qanday qilib? Axir “men” va
jamiyat o‘rtasidagi uyg‘unlik inson baxtidan kelib chiqadi. Aytish kerakki, o‘sha
davrda odatiy badiiy asarlar namoyish etadigan syujetlar bu urinishlarning
muvaffaqiyatsizligidir. Insonning dunyodagi o‘rni haqidagi savollarga endi yangi
javoblar kerak. Gyote Faustdan foydalanib, ushbu savollarning barchasini, bizning
merosimiz va xotiramizni aks ettiruvchi barcha muammolarni ko‘taradi. An’anaviy
qahramonni oling va uni zamon muammolarga qarshi atributikalar bilan bezab
qayta yozing, unga yangi o‘ziga xos xususiyat berish uchun foydalaning. Aynan
shu narsaga Gyote muvaffaq bo‘lgan edi. Shuningdek, uning Faustida aniq
javoblardan ko‘ra ko‘proq ochiq savollar mavjud. Aynan shu narsa unga qiziqish
so‘nmasligi va biz uni o‘qishni davom ettirishimiz bilan bog‘liq. U bizga ko‘plab
qarama-qarshiliklarni, turli xil sarguzashtlarni, sirlarni va shuningdek, kulgili
narsalarni taklif etadi: bu juda kam uchraydigan, mutlaqo bitmas-tuganmas asar.
Dastlab, muallif buni fojia deb ta’riflaydi, ammo asar so‘ngida Faustni qutqaradi
va shaytonni masxara qiladi: fojia qayerda? Gyotening o‘zi asarining sahnalarini
“juda jiddiy hazillar” deb ta’riflagan va “qiziqarli va har xil narsalar sodir
bo‘ladigan teatr, hayotga yaqin bo‘ladi” deb ta’kidlagan. Farishtalar yaratilgan
olamning shon-sharafini kuylayotganda Mefistofel kuladi: u sayyoralarning
uyg‘unligi, Quyosh va olamning go‘zalligi haqida o‘ylamaydi, faqat odamlarning
tashvishlari va azoblarini ko‘radi. Uning fikricha, inson yaratilishi xatodir. Xudo
va Mefistofel o‘rtasidagi garovda agar shayton g‘alaba qozonganida, uning
g‘alabasi shunchaki inson ruhini qo‘lga kiritishdan ko‘ra ko‘proq narsani bildiradi:
bu aslida insonning dunyoga uyg‘unlashish imkoniyatini rad etishni anglatadi.

Faust, hozirgi zamon individualligi misolida, inson taqdirini, o‘z mavjudligining
ma’nosini izlashga majburdir. “Qanday yashashim mumkin?” Bu uning hayot
asosini tashkil etadigan savol bo‘ladi. Faust hayotning ma’nosini uchta sohada
topishga harakat qiladi: sevgi, go‘zallik va ish. Ammo Faust ushbu yo‘nalishlarda
olib borgan barcha izlanishlarida, erishgan barcha yutuqlarida ikki yoqlama
belgilar paydo bo‘laveradi.Birinchi bo‘lib sevgi maydonini qarasak, Faust sevadi,
ammo uning urinishi fojia, Margaritani yo‘q qilish bilan tugaydi. Go‘zallik
sohasini Troyadan Yelenani izlash va olib kelish tajribasi aniqlaydi. Ammo, bu
tajribada, mutlaq go‘zallik abadiylik o‘rtasidagi sintezga bo‘lgan urinish
muvaffaqiyatsiz yakunlanadi. Yelena yo‘qoladi va ularning o‘g‘li halok bo‘ladi.
Balki u baxtini ishdan topar? Biroq, ish orqali kuch va mulkka ega bo‘lish haqiqati
tushkunlik va ohangdorlikka asoslangan, urush orqali amalga oshiriladi va
zo‘ravonlik va vayronagarchilik bilan birga keladi. Dengizdan yer tortib olishda
esa Faust, xalqning farovon kelajagini taxmin qiladi, bu esa keksa juftlik Filemon
va Bavkidaning nohaq o‘limini bilan yakunlanadi.

Xulosa
Xulosa qilib aytganda, men Faustga achinaman. Men bunda bir kishining
muammosini, dunyoni yaxshi tomonga o‘zgartirmoqchi bo‘lgan, ammo
umidsizlikka uchragan olimning muammosini ko‘rdim. Deyarli butun hayotini o‘z
foydasi uchun yoki bu shafqatsiz dunyoda qandaydir mavjud bo‘lishga harakat
qilish uchun emas, balki uning atrofidagi dunyoni anglash, uni o‘rganish va
boshqalarning baxti uchun o‘z kuchini sarflaydigan odamning muammosi edi bu.
Lekin bir kuni qahramon hamma narsa behuda ekanligini anglab yetdi. Faust
shaxsida sinov berilgan butun insoniyat paydo bo‘ladi. Faustning xatti-harakati
orqali barcha odamlarning xulq-atvorini baholash mumkin.
Menga Mefistofelni dahshatli bir maxluq, yovuz, o‘jar, yaxshilikka qarshi
kurashuvchi, hayotni buzadigan emas, balki oddiy tanqidchi kabi ko‘rinishi juda
yoqadi. U ahmoq, ochko‘z odamlarni ustidan kuladi va tentak odamlarni tanqid
qiladi. Mefistofel ko‘pchilik iblisni tasavvur qilganiday badjaxl emas, u
g‘azablanmaydi, u ayyor, makkor va kulgili.

Foydalaniogan adabiyot
1. Portor, Laura Spenser (1917). Dunyodagi eng buyuk kitoblar: sharhlovchi
tadqiqotlar . Chautauqua, NY: Chautauqua Press. p. 82 .
2. Gyote asarlari, muallifi Iogann Volfgang fon Gyote, Charlz E. Passage
tomonidan nashr etilgan ingliz tiliga tarjima qilingan, Publisher Benn Limited
1980 ISBN 0510000878, ISBN 978-0510000875
3. F Burvik , UCLA, arxivlangan asl nusxasi 2010-03-11.
4. Grovier, Kelli (2008 yil 13 fevral). "Nihoyat Kolij va Gyote birgalikda" . The
Times. London.
5. Kaufman, Valter (1963). "Kirish". Gyotening Fausti: birinchi qism va ikkinchi
qismdan bo'limlar (Anchor kitoblari tahr.). Garden City, N. Y.: Ikki kunlik. p.
47. ISBN 0-385-03114-9 .
6. Tomas Xatchinson, tahrir. (1970). Shellining she'riy asarlari (2-nashr). London:
Oksford universiteti matbuoti. 748-762 betlar. ISBN 0-19-281069-3 .
7. Montano, Rokko (1986-03-01). "Hamlet, Don Kixot va
Faust" . Neohelikon. 13 (1): 229–245. doi : 10.1007 / BF02118124 . ISSN 1588-
2810 . S2CID 144618932 .
8. Olga Ivinskaya , Vaqt asiri: Pasternak bilan bo'lgan yillarim, 1978. 78-79 betlar.
9. Barns, Kristofer; Barns, Kristofer J.; Pasternak, Boris Leonidovich (2004-02-
12). Boris Pasternak: Adabiy biografiya . Kembrij universiteti matbuoti. p.
269. ISBN 978-0-521-52073-7 .
10. Gyote, Iogann Volfgang fon (1962). Faust, birinchi qism . Bantam.
11. Uilyams, Jon R. (2020-01-30). Gyotening Fausti . Yo'nalish. ISBN 978-1-000-
76114-6 .
12. "Faust" . Yel universiteti matbuoti. Olingan 2017-03-28.

Logan Volfgang fen Gyotening “ Faust ” asari haqida

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish