M. I. Glinkaning “Ruslan va Lyudmila” operasi

Информация о документе

Цена	15000UZS
Размер	645.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	25 Октябрь 2025
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Музыка

M. I. Glinkaning “Ruslan va Lyudmila” operasi

Купить

Musiqani xalq yaratadi, biz san’atkorlar esa unga faqat sayqal beramiz
M. I. Glinka
Mixail Ivanovich Glinka - rus mumtoz musiqasiga asos solgan buyuk kompozitor. Uning rus musiqasi tarixida
tutgan o'mini Aleksandr Sergeevich Pushkinning rus adabiyotiga qo'shgan hissasi bilan qiyoslash mumkin. Rus
tanqidchi
- adabiyotshunosi Belinskiyning aytishicha, Glinka, Pushkin singari, «nafis insoniy tuyg'ularni ravon shakl bilan
uyg'unlashtira olgan». Shoir va kompozitorning mana shu xususiyati uning ijodini haqiqiy mumtoz badiiy ijod
namunasiga aylantirdiki, u chuqur ichki haqiqat va keng mazmunning yorqin, qat’iy va mukammal shakl bilan
mushtarakligiga asoslanadi.
Mixail Ivanovich Glinka serqirra iste’dod sohi bidir. U o'z ijodida rus xalqi hayotining turli tomonlari va
qiyofasini yoritib berdi. Glinkani haqli ravishda rus mumtoz operasi va romansining yaratuvchisi, rus mumtoz
simfonizmning asoschisi, deb ayta olamiz. Glinka ijodining yuksak tarixiy ahamiyati shu bilan ham belgilanadiki,
unga chuqur milliylik xos bo'lib, ayni paytda, u boshqa xalqlarning ruhiyat olamini ham idrok etish qobiliyatiga ega
edi. Xususan, Sharq, Italiya, Ispan mavzulari uning ijodida haqiqiy qiyofada jonlanadi». 1
Romantizm avj olgan davrda Glinkaning ijodi ham gullab - yashnadi. Unga romantiklarning milliy o'ziga xoslik
kontsepsiyasi yaqinroq edi. Shunday bo'lsa -da, lekin Glinkani tom ma’noda romantik, deb bo'lmaydi. Bu uning
ajoyib va go'zal «Ruslan va Lyudmila» operasida ham yaqqol ko'zga tashlanadi. Romantizmga xos belgilar - shaxsga
ortiqcha e’tibor, atrof - muhitga ishonchsizlik bildirish, his - tuyg'ularni ehtirosli va jo' shqin ifodalash unga begona.
U klassisizmning alohida belgilari bo'lgan mahobatli shaklga va ko'tarinki uslubga intilishni
o'zida mujassam etdi. Uning ideal obrazlari umumiy manfaatlarni
o'z manfatlaridan ustun qo'yadi. Glinkaning ijodi milliy cheklanganlikdan uzoq bo'lsa
- da, u klassisizmga ham, romantizmga ham mansub emas. Lekin u romantizmdan ilg'or fazilatlarni - kundalik
hayot go'zalligini ko ra bilishni meros qilib oldi. Rus musiqasi tarixida birinchilardan bo'lib, u atrofdagi voqelik
qiyofasini nafis, ravon va mukammal badiiy shakllarda tasvirlab, haqiqat va go'zallik birligining eng yuksak
cho'qqisiga ko'tarildi.
Mixail Ivanovich Glinka rus musiqasining realizm davrini ochib berdi. U haqqoniylikka va oddiylikka intilib,
umumiylik va o'ziga xoslikni aniq musiqiy obrazlarda ifoda etdi. Rossiya musiqashunoslari Glinka qilish ijodini
o'rganish asnosida keng miqyosli musiqiy - estetik mu a.-mm o1a.rni ilgari surdi. Uning ijodini tahlil asosida musiqa
to'g'risidagi professional adabiyot pay do bo'ldi. Glinkaning asarlari tarixiy, estetik, musiqiy
- ijodiy nuqtayi nazardan o'rganildi. V. F. Odoevskiy, A. N. Serov, V. V. Stasov, G. A. Larosh, P. P. Veymarn, N.
F. Findezen, N. D. Kashkin, A. N. Rimskiy - Korsakov, B. V. Asafev, D. D. Shostakovich, V. V. Protopopov, T. N.
Livanova va boshqa ko'plab tadqiqotchilar uning ijodi asosida musiqa teatri va musiqa ijrochiligi, opera
dramaturgiyasi muammolariga, simfonizm tamoyillariga, musiqa tili xususiyatlariga bag'ishlangan ko'plab tanqidiy
maqolalar yozdilar.
1 Urmanova L.A. Musika tarixi T., 2011 y. 27,28 bet.

Buyuk rus kompozitori Mixail Ivanovich Glinka 1804 yilning 20 mayida Smolensk gubernasining Novospassk
qishlog'ida tug'ilgan. U nimjon va kasalmand bola edi.
Glinkaning dastlabki musiqa taassurotlari xalq qo' shiqlari bilan bog' liqdir. Hali bolalik davrlaridanoq Glinka
professonal musiqa bilan shug'ullanadi: krepostnoy orkestr kontsertlarini tinglaydi, ko'pincha o'zi ham bunday
kontsertlarda sozanda sifatida bevosita ishtirok qiladi. U fortepiano va skripka chalishni juda erta boshladi.
Glinkaning yoshlik yillari Peterburgda o'tadi.
1818 - 22 yillarda Bosh pedagogika institutining Ulug'vor pansioni (o'quvchilarni yotoqxona, oziq - ovqat, kiyim
- bosh bilan ta’minlaydigan o'rta o'quv yurti)da tahsil oladi. Pansiondagi mashg'ulotlar Glinka dunyoqarashining
shakllanishiga ijobiy ta’sir qiladi, chunki bu erda uning o'qituvchilari taraqqiyparvar fikrli olimlar, tarbiyachisi esa
oldingi dekabrist, Aleksandr Sergeevich Pushkinning do'sti V. K. Kyuxelbeker edi. Kyuxelbeker Glinkada xalqqa
bo'lgan mehr - muhabbat va xalq uchun har qanday xizmat qilishga tayyor bo'lish his - tuyg'ularini rivojlantirgan. 2
Glinka fortepiano bo'yicha Jon Fild (irlandiyalik pianinochi, kompozitor va pedagog) va va Sharl Mayer (nemis
pianinochisi, kompozitor va pedagog, Jon Fildning shogirdi)dan dars oladi.
1820 yillarda Glinka Peterburg musiqa olamida pianinochi, ashulachi sifatida shuhrat qozonadi. Uning dastlabki
kamer - cholg'u, orkestr, fortepiano va vokal asarlari ham shu davrga tegishlidir. Ayniqsa, Glinkaning alohida,
yorqin qobiliyati romans janrida namoyon bo'ladi («Ne iskushay» - “Vasvasaga tushma”, “Bedniy pevets” -
“Bechora qo'shiqchi” va boshqa romanslar shular jumlasidandir).
Glinkaning Aleksandr Sergeevich Pushkin, V. A. Jukovskiy, V. F. Odoevskiy kabi oldingi dekabristlar bilan
bo'lgan ijodiy aloqalari unda progressiv estetik qarashlarni va ijodiy tamoyillarning shakllanishiga yordam qiladi.
1830 - 34 yillarda Glinka Yevropaning Italiya, Avstriya, Germaniya kabi davlatlari bo'ylab sayohatga chiqadi
(Berlinda u Z. Dekin rahbarligida kompozitsiya nazariyasi bo'yicha shug'ullanadi), yirik Evropa markazlarining
musiqa hayoti bilan yaqindan tanishadi, Italiyaning belkanto (tovush eshitilishining yengil, chiroyli va kuychanligi
bilan, vokal ornamentlarining nafis va virtuoz mukammalligi bilan ajralib turadigan vokal san’ati) san’atini
o'rganadi, o'zi ham bir qator asarlar yaratadi. 3
M. I. Glinkaningning yetuk ijodiy davri
Kompozitorning yetuk ijodiy davrini 1836 yil yaratilgan “Podshoh uchun berilgan jon” («Jizn za tsarya») operasi
ochib beradi. Kompozitor o'zining ikkinchi operasi “Ruslan va Lyudmila” ustida roppa - rosa 6 yil ishladi va 1842
yil yozib tugatdi. Glinka boshqa janrlarda ham yuksak mahorat bilan asarlar yozdi: chunonchi, “Ajib lahzalarni
eslayman” (Ya pomnyu chudnoe mgnovene), “Gumon” (Somnenie) kabi romanslari; “Peterburg bilan xayrlashuv”
vokal turkumi; 1839 y il fortepiano uchun, keyinchalik 1856 yil orkestr uchun tahrir qilingan “Vals - fantaziya”;
1840 yil N. V. Kukolnikning “Knyaz Xolmskiy” tragediyasiga yozilgan musiqa va boshqa asarlar shular
jumlasidandir.
Glinkaning rus xor musiqasi madaniyati rivojiga qo' shgan hissasi ham kattadir. 1837 - 39 yillarda Glinka
2 Vasina V.A.-Grossman. Mixail Ivanovich Glinka, M., 1982 g. 9str.
3 Levasheva, A. Kandinskiy «Istoriya russkoy muziki» - 2, 3, 4 tom. M., 1987g. 86 str.

Peterburg saroy qo'shiqchilar kapellasida kapelmeyster vazifasida xizmat qiladi. U ijrochi va pedagog sifatida
qo'shiqchilik san’atiga katta e’tibor beradi. Glinka S. S. Gulak -Artemovskiy, keyinchalik esa D. M. Leonova kabi
qo'shiqchilar bilan mashg'ulotlar olib boradi; “Ivan Susanin” operasidagi Susanin va Vanya rolining birinchi
ijrochilari O. A. Petrov va A. Ya. Petrovalar uning maslahatlaridan foydalanganlar.
1844 - 47 yillari Glinka Frantsiya va Ispaniyada bo'lgan. Bu safar taaassurotlari asosida “Ispancha uvertyuralar” -
1845 yil “Aragon xotasi” va 1848 yil “Madrid oqshomlari” yaratildi. 1848 yil Varshavada orkestr uchun
“Kamarinskiya” nomli “rus skertsosi” yozilgan.
1850 yillarda Glinka atrofiga A. N. Serov, V. V. Stasov, Aleksandr Sergeevich Dargomijskiy, Miliy Alekseevich
Balakirevlar kabi hamfikr, Glinka san’atining targ'ibotchilari birlashadilar. Bu yillarda “Taras Bulba” simfoniyasini,
“Ikki erli xotin” operalarini (amalga oshmagan) yaratish niyatlari paydo bo'ladi. 4
1856 yil Berlinda yashagan Glinka asl rus kontrapunktini yaratish maqsadida eski usta kompozitorlarning
polifoniyasini va bir vaqtning o'zida “bayroqchali kuylash” asarlarida rus polifoniyasining asoslarini ko'rgan Glinka
bu s an’atni ham chuqur o'rganadi. Glinkaning bu ezgu g'oyalarini keyinchalik rus kompozitorlari Sergey Ivanovich
Taneyev va Sergey Vasilevich Raxmaninov va boshqalar rivojlantiradilar.
Glinkaning ijodi - milliy rus musiqa madaniyati da qudratli ko'tarilish davrining yorqin guvohidir. Rus
adabiyotida Pushkinga o'xshab, Glinka rus musiqasi tarixida yangi tarixiy davrni boshlovchisi sifatida may donga
chiqadi: uning asarlari rus musiqa madaniyatini umummilliy va umumjahon ahamiyatini belgilab beradi. Glinkaning
ijodi chuqur milliy xaraktyerga ega bo'lib, u rus xalq qo'shiqchiligi negizida o'sib etdi, qadimiy rus xor san’ati
an’analarini o'zida singdirdi va XVIII - XIX asr rus kompozitorlik maktabi muvaffaqiyatlari unda yangidan amalga
oshirildi. Rus mumtoz musiqasi asoschisi Glinka musiqa xalqchilligining yangi tushunchalarini belgilab beradi. Rus
musiqa ijodiyotining o'ziga xos xarakterli xususiyatlarini umumlashtirib, u o'zining opera va simfonik asarlarida xalq
qahramonligi dunyosini, dostonchilik eposi, xalq ertaklarining mazmun va ma’nolarini ochib beradi.
Glinka o'zi dan oldingi zamondoshlari Aleksandr Aleksandrovich Alyabev, A. N. Verstovskiy, Aleksandr
Lvovich Gurilev va boshqalar singari na faqat shahar folkloriga balki, o' z asarlarida qadimiy ladlardan, xalq
musiqasining o' ziga xos ovoz yo'nalmalari va ritmlaridan foydalanib, qadimiy dehqon qo'shiqlariga ham e’tibor
qaratadi.
Bir vaqtning o'zida uning ijodi taraqqiyparvar G'arbiy Evropa musiqa madaniyati bilan ham chambarchas
bog'liqdir. Glinka o'z ijodida Vena mumtoz maktabi (XVIII asrning 2- yarmi - XIX asrning boshlarida Evropa
musiqa madaniyatidagi badiiy yo'nalish) an’analarini, ayniqsa, Volfgan Amadey Motsart va Lyudvig van Betxoven
an’analarini singdirgan, u turlicha Evropa milliy maktablarining romantiklari muvaffaqiyatlaridan ham xabardor
bo'lgan.
Glinka estetikasining belgilovchi omili - Pushkin davri rus realistik san’atining taraqqiyparvar badiiy yo'nalishi
edi. O'zida haqiqat va go'zallikni birlashtirgan “haqiqat poeziyasi” kabi Pushkin tamoyili kompozitor ijodida o'zining
4 68 Glinka M.I. Chelovek. Sobitiya. Vremya. M., 1988 g. 54 str.

tugal ifodasini topdi.
Glinka ijodida deyarli barcha musiqiy janrlar, birinchi navbatda esa opera janri aks etgan. “Ivan Susanin” va
“Ruslan va Lyudmila” kabi operalar rus operasining klassik davrini ochib berdi va uning boshlanishini xalq musiqa
dramasi, ertak - opera va doston - opera kabi asosiy yo'nalishlarga qo'yib berdi. Glinkaning yangiliklarga intilishi,
boshqacha aytganda uning novatorligi musiqiy dramaturgiya sohasida ham yaqqol ko'zga tashlandi: rus musiqasi da
u birinchilardan bo'lib operada so'zlashuv dialoglaridan tamomila voz kechib, uni to' liq simfonik rivojlantirish
usulini o'ylab
topdi. Uning ikkala operasi uchun ham xalqparvar - qahramonlik yo'nalish, keng epik
- vazmin tuzilish, hashamatli xor sahnalari xosdir.
Kompozitor umrining oxirgi yillari
Umrining oxirgi yillarini Glinka goh Peterburgda, goh Varshavada, Parij va Berlinda o'tkazadi. Bu yillari uning
eng yaqin, vafodor do'sti - kichik singlisi Lyudmila Ivanovna Shestakova edi. Lyudmila Ivanovna Shestakova
akasining o'limidan keyin butun umrini uning ijodini targ'ib qilishga bag'ishlaydi. U Glinka ishining davomchilari
bo'lgan “Qudratli to'da” kompozitorlarinig yaqin do'sti bo'lib qoladi. 5
Mixail Ivanovich Glinka 1857 yil Berlinda vafot etadi. Keyinchalik uning xokini Peterburgga olib kelishib,
Aleksandro -Nevskiy lavrasi qabristoniga dafn etishadi.
Mixail Ivanovich Glinkaning “Ivan Susanin” operasi - qahramonlik ruhida yozilgan xalq musiqali dramasidir.
Rus sahnasida birinchi marta so'zlashuv dialoglarisiz, to'xtovsiz musiqiy rivojlantirishga asoslangan vatan operasi
qo'yilgan edi.
Operaning mazmuni:
1612 yil Rossiya erlaridan polyak qo'shinlari hay dab chiqarilgan bo'lishiga qaramasdan, uning ayrim to'dalari
hali ham mamlakat bo'ylab kezib yurgan edi. Bu to'dalardan biri Kostromolik dehqon Ivan Osipovich Susanin
yashaydigan Domnino qishlog'iga adashib kelib qoladi. Susanin ularga yo'l ko'rsatishga rozilik beradi, ammo u
to'dani o'tib bo'lmas changalzorlarga va botqoqliklarga etaklab keladi va o'zi ham shu erda halok bo'ladi.
Oddiy dehqonning qahramonligi dekabrist - shoir K. Rileevni ilhomlantiradi va unga bag'ishlab “Ivan Susanin”
dumasini (xalq eposi janrlaridan biri) yozadi. I. Rileev va Glinka ham oddiy dehqonning qahramonlik harakatlarida
ona er ozodligi
uchun jonini fido qilishga tayyor butun rus xalqining kuchi va vatanparvarligini ko'radilar.
Glinkaning simfonik orkestr uchun yaratgan eng muhim asarlari - “Kamarinskiya” fantaziyasi, “Aragon xotasi”
va “Madrid oqshomlari” kabi ispancha uvertyuralari va “Vals - fantaziya”dir. Simfonik orkestrlar repertuariga
ko'pincha Glinkaning ikkala operasidagi uvertyuralar shuningdek, “Knyaz Xolmskiy” fojeasiga yozilgan ajoyib
musiqa ham kiritiladi.
Opera ijodi kabi simfonik ijodda ham Glinka o'zining badiiy tamoyillariga sodiq qoladi. Uning orkestr uchun
5 Urmanova L.A. Musika tarixi T., 2011 y. 42 bet.

yozgan barcha asarlari tinglovchilarning keng qatlamiga tushunarli, yuksak badiiy va shakl jihatdan mukammaldir.
Glinka o'z asarlarini oddiy tinglovchiga va professional musiqachilarga teng ravishda yaratar ekan, zamonaviy
garmonik tilning ifodaviy vositalari va yangi orkestr bo' yoqlarini obrazlarning oddiyligi va tushunarliligi bilan
almashlab turish mumkin deb hisoblagan. Oxirgi yillarda yaratgan simfonik asarlarda u doimo xalq qo' shiqlari
mavzusiga suyangani tasodifiy hol emas. Ammo, Glinka bu mavzularni to'g'ridan-to'g'ri ko'chirmasdan, ularni keng
rivojlantirgan va shular asosida o'ziga xos, go'zal musiqiy obrazlarga va chiroyli orkestrlashtirishga ega bo'lgan
asarlar yaratdi.
“Kamarinskaya” simfonik fantaziyasi
“Kamarinskaya” simfonik fantaziyasi (1848) navbatma - navbat ishlab chiqilgan ikkita rus xalq mavzulariga
qilingan variatsiyalardan iborat. Bu mavzular qarama-qashi xaraktyerga ega. Ulardan birinchisi - kulrang g'ozlar -
(“kuyovning yoqimsiz qarindoshlari”) cho'qilayotgan va chimchilayotgan oqqush - (“kelin”) - haqida hikoya
qiluvchi, “Iz - za gor, gor visokix” (Tog'lar... baland tog'lar ortidan) nomli keng va kuychan to'y qo'shig'idir:
Ikkinchi mavzu - “Kamarinskaya” nomli sho'x rus raqs kuyi:
Birinchi qo'shiqning kuyi o'ychan-lirik xarakterda. Kuy variatsiyalanganda u rus kuy chan qo'shiqlariga
o'xshagan yangi - yangi jo'r bo'luvchi ovozlar bilan qo'shilib, o'zgarmasdan qoladi. Mavzuni rivojlantirishda,
kompozitor cho'ponlar nayi, jaleyka va surnaychalarga o'xshagan xalq puflama asboblari tovushlariga yaqin bo'lgan
yog'och puflama asboblardan chiroyli foydalanadi.
“Kamarinskaya”ning kuyi tez va quvnoqdir. Bu kuyni variatsiyalashda Glinka rus balalaykasini eslatuvchi torli
asboblar pitstsikatosini qo'llaydi. Variatsiyalanganda raqs kuyi jo'r bo'luvchi ovozlarga ega bo'lib, ba’zida o'z
ko'rinishini tamomila o'zagrtirib ham yuboradi. Shunday qilib, bir qator variatsiyalardan keyin, tez raqs harakati va
uzuq - yuluq xarakteriga qaramasdan, kuychan toy qo'shiqlari mavzusiga o'xshagan kuy paydo bo'ladi:
“Kamarinskaya”da Glinka milliy xarakter xususiyatlarini tadbiq qildi, dadil va yorqin chizgilar bilan rus
xalqining bayramona turmushini chizib berdi. Sekin tempdagi lirik qo'shiqlarni keyinchalik quvnoq, jo'shqin
qo'shiqlar bilan qarama- qarshi qo'yilish hollarini xalq xor ijrochiligida tez-tez uchratish mumkin. Bu jihatdan
Glinkaning xalq ijrochiligiga xos bo'lgan kuyni yordamchi ovozlar bilan va variatsion tarzda rivojlantirishni ustalik
bilan qo'llaganligi juda muhimdir.
Keyinchalik bu barcha xususiyatlar boshqa rus kompozitorlari tomonidan ham rivojlantirildi. Shuni uchun ham
Petr Ilich Chaykovskiy “Kamarinskaya” haqida - “xuddi barcha mag'iz yong'oq ichida joylashgan kabi rus simfonik
musiqasi to'la “Kamarinskaya”da mujassamdir”, - degan.
“Vals - fantaziya” - Glinkaing shoirona lirik asarlaridan biridir. Oldin u kichik fortepiano pesasi edi. Keyinchalik
u kengaytirildi va orkestrlashtirildi. O'limidan sal oldin (1856) kompozitor uni qayta ishlab, oddiy, maishiy pesani

mahorat jihatidan mukammal simfonik fantaziyaga aylantirdi. U dilkash, mayin mavzuga asoslangan. Uchtonlik
bo'yicha pastlama harakat tufayli bu bu o'ychan-mungli kuy keskin va shiddatli eshitiladi. Unda mavzu tuzilishi ham
o'ziga xos: g'ar biy evropa valslaridagi kabi “kvadrat” to'rt taktli emas, balki rus xalq qo'shiqlarida biz ko'p
kuzatadigan uch taktli toq frazalar. Mavzuning bunday toq tarkibi Glinka kuyiga parvozlilik va shitoblilik baxsh
etadi:
Asosiy vals mavzusiga xarakter jihatidan turlicha; goh yorqin va latofatli, goh hayajonli - dramatik lahzalar
qarama - qarshi qo'yilgan. Asosiy mavzu xuddi rondo shaklining naqarotidek bir necha marta takrorlanib keladi. Bu
asarning instrumentovkasi hayron qolarli darajada bejirimdir. Torli guruhning juda ko'p ishlatilishi asar eshitilishiga
yengillilik, parvozlilik, tiniqlilik, orzuning betakror jozibadorligini baxsh etadi. Rus musiqasida birinchi marta
maishiy raqs asosida ichki kechinmalarning turlicha ko'rinishlarini ifodalovchi rivojlangan simfonik asar kelib
chiqqan.
“Vals - fantaziya”da, “Kamarinskaya”da va ikkala operaning balet sahnalarida Glinka simfonik musiqaning
maishiy raqslardan o'sib chiqqan mangu o'lmas-go'zal obrazlarini yaratgan.
Uning tashabbusini rus kompozitorlaridan Chaykovskiy, Balakirev, Borodin, Rimskiy - Korsakov, Glazunov va
ko'pgina keyingi davrdagi kompozitorlar davom ettirdilar. 6
Glinkaning romanslari va qo' shiqlari - rus klassik musiqasining faxridir. Kompozitor ularni butun hayoti
davomida yozib kelgan. Glinkaning lirik romanslari
- uning o'ziga xos ko'ngil e’tirofi, yurak iqroridir. Ularning ayrimlarida rus tabiati va turmushi mazaralari aks
ettirilgan. Glinka o'z romanslari da o'zidan oldin o'tgan va o'z zamondoshlari - maishiy romans mualliflari tomonidan
qanday yaxshi asarlar yaratilgan bo'lsa, ularni umumlashtirgan va rivojlantirgan. Glinkaning o'zi vokal
ijrochiligining ajoyib ustasi bo'lgan va inson ovozi imkoniyatlarini juda yaxshi bilgan. Uning romans janrini yuksak
mukammallikkacha yetkaza olganligi ham hech ajablanarli emas.
Glinka romanslaridagi samimiylik va oddiylik, his-tuyg'u va kayfiyatni ifodalashda soddalik va bosiqlik,
shaklning klassik uyg'unligi va mutanosibligi, kuyning go'zalligi, matn mazmunini doimo ifodali, haqqoniy
yetkazilishi va rang - barang garmoniyasi kabi barcha xususiyatlar odamni rom qiladi.
Glinkaning romanslari va qo'shiqlari ichida turli-tuman janrlarini: ta’sirli hayotiy romanslar bo'lmish “rus
qo'shiq”lari (“Bedniy pevets”)dan tortib, dramatik balladalar, qo'shiq-hikoyalar (“Nochnoy smotr”)gacha, hayotiy-
quvnoq ziyofat va “yo'l” qo'shiqlari dan tortib, “lirik “ suv ustidagi qo'shiq” - barkarolalargacha uchratish mumkin.
Uning vals, polonez, ispan bolerosi va nihoyat marsh ritmidagi qo'shiq -raqs (“Prosti, korabl vzmaxnul krilom”)lari
o'ziga xos betakrordir. Shuningdek, Glinka romanslarining xarakterli xususiyati ularda vokal va fortepiano
6 Levasheva, A. Kandinskiy «Istoriya russkoy muziki» - 2, 3, 4 tom. M., 1987g. 97 str

$partiyalarining garmonik birligidir. Glinka vokal qo'shiqchiligi rus maktabining asoschisidir, uning romanslari - go'zallik va mukammallikning tuganmas bulog'idir. Bu buloqdan barcha keyingi rus kompozitorlari bahramand bo'lganlar. Glinka o'z zamonasidagi shoirlardan Baratinskiy, Jukavskiy, Delvig, Pushkin she’rlariga romanslar yozgan. Uning ko'pchilik romanslari yaqin do'stlari masalan, Kukolnik so'zlariga yozilgan. 1840 yilda kompozitor bu shoirning she’rlariga “Peterburg bilan xayrlashuv” nomli vokal turkumini yaratgan. Bu turkumda “To'rg'ay” (Javoronok) va “Hamroh qo'shiq” (Poputnaya pesnya) kabilar bor. “To'rg'ay”- tabiiy va oddiy, yorqin g'amginlik bilan bo'yalgan, yengil quyulib turadigan va kuychan kuyli, dilkash va o'ychan qo'shiqdir: Qo'shiqning fortepiano partiyasida tekis rus tabiati - cheksiz uzoqliklar, dalalar va maysa va o't novdalari shamol bo'ylab silkinib turuvchi maysazorlar ifodali tarzda yaratilgan. Qo'shiqchi kuylashni boshlamasdan oldin to'rg'ayning sayrashi quloqqa chalinadi. “Hamroh qo'shiq” (Poputnaya pesnya) - yorqin va hayotiy quvnoq lirika namunasidir. Unda barcha tuyg'ular - harakat va uzilish, uchrashuvga bo'lgan shiddatli va iliq intiqlik, sabrsizlik, yurakning hayojonli urib turishi aks ettirilgan. Qo'shiqning o'zida ham barcha narsa shu kayfiyatga bo'ysundirilgan: Очень скоро — j 4 - - - - - - 4 ------- N ------ \ -- - - - - -------- ^ ----- Ф * * J И ------- Ф 1 V ------ m - - - - - - • 1 — # ---------- j ------- d Дым стол - бом, ки - пит, ды - мит - ся па - ро - ход! Пе - стро 7ГГ1 »i — 1 ---- *1 - -P - - - *— ^ - ^0 - - - К - - - N - - - - - 5= - 1 ---- a - - - « L J * J L J - - - • -- - - » 4 m та, раз - гул, вол - не - нье, о - жи - да - нье, не - тер - пе - нье Fortepiano partiyasida dadil va ravon , aniq ritm bilan tez yurib borayotgan poezdning harakati , g ' ildiraklarning duk - duki va deraza orqali ko ' rinuvchi o ' zgarchan manzaralar aks ettirilgan . Har bir misraning boshida eshitiladigan jonli va to ' liq akkord ham xarakterlidir , shu akkorddan shiddat bilan oldinga intiluvchi kuy boshlanib ketadi . Keyinchalik esa u g'amli kutish taassurotlarini beruvchi keng va ravon kuy bilan almashadi:$