Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 223.8KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Рефераты
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Ma’lumot turlari Satrlar, massivlar, sana va vaqt, fayllar Satr va uni manipuliyatsiya qilish

Купить
Ma’lumot turlari: Satrlar, massivlar, sana va vaqt, fayllar Satr va uni manipuliyatsiya qilish Reja: 1. Ranglar va o’lchov birliklari 2. Matnlarni bezash 3. Font tegi 1. Ranglar va o’lchov birliklari. HTML h uj ja tining kodida biz hamisha biror bir bezak obyektlarining o’lchamlarini yoki ularning ranglari xususiyatlarini ko’rsatishimizga to’g’ri keladi. HTML tilida rang va o’lchov birliklarini qo’llashning standart qoidasi mavjud. Rang berishning ikkita usuli mavjud. Ko’p qo’llaniladigan usul kerak rangning RGB kodini ko’rsatishdir. Ma’lumki h ar qanday rangni uchta asosiy: qizil, yashil va ko’k ranglarning q orishmasidan h osil qilish mumkin. Brauzerlar bizga un olti milliondan ortiq rangni tasvirlash imkonyatini beradi, chunki asosiy 3 ta rangdan h ar birining qiymati 0 dan 255 gacha qiymat qabul qiladi. Ixtiyoriy rang h ar biri asosiy ranglarning ulushini ifodalovchi 3 ta son majmuasidan iborat bo’ladi. HTML tilida rang qulaylik uchun 16 lik sistemadagi 6 ta ra q amlardan tashkil topadi. Masalan: Color = “#FF0000” 16 lik ra q amlar oldida “#” belgisi qo’yiladi. Rang ulushlarini ko’rsatib turuvchi raqamlar tartibiga e’tibor berish kerak. Chunki birinchi qizil, ikkinchi yashil va uchinchi ko’k rang ulushlari joylashadi. Biz yuqoridagi misolda qizil rangni tasvirldik. Rang o’rnatishning mu q obil varianti ham mavjud. Quyidagi jadvalda eng ko’p ishlatiladigan 16 ta rang uchun o’rnatilgan qiymatlar ko’rsatilgan: Jadval 1.2. № Rang 16 lik kodi Yozma qiymati 1 2 3 qora Kumush rang #000000 #C0C0C0 #808080 Black Silver Gray 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Ok Tuk qizil Kizil Tuk qizil Och qizil Yashil Och yashil Olxuri rangi Sarik Tuk ko’k Kuk #FFFFFF #800000 #FF0000 #800080 #FF00FF #008000 #00FF00 #808000 #FFFF00 #000080 #0000FF #008080 #00FFFF White Marron Red Purple Fuchsin Green Lime Olive Yellow Navy Blue Teal Aqua Bu jadval qiymatlariga asosan qizil rangni quyidagicha tasvirlashimiz ham mumkin: Color = “red” Endi uzunlik o’lchov birliklarini qo’llashni ko’ramiz. Biz Web sahifadagi obyek o’lchamlarini ikki xil usulda berishimiz mumkin. Birinchi usul o’lchamlar piksellarda beriladi, ikkinchi usul “ o’ zak” obyektga nisbatan prosentlarda beriladi. Agar biz Web sahifaga jadval joylashtirib uning enini 50% deb ko’rsatsak u h olda bu 50% brauzer oynasi enining 50% ini tashkil etadi. Jadval yacheykasining o’lchami esa shu yacheyka joylashgan butun jadval o’lchamiga nisbatan % da hisobida olinadi. Foydalanuvchi tomonidan brauzer oyna o’lchamlari o’zgartirilsa o’nga mos ravishda Web sahifa parametrlari ham o’zgaradi. Web sahifa yaratayotganda brauzer oynasi o’lchami o’zgarganda Web sahifa parametrlari o’zgarmaydigan usulda yaratish kerak. Agar biz biror bir obyektning enini 30 piksel o’lchamida o’rnatmokchi bo’lsak, uning yozilishi quyidagicha bo’ladi: Width = “30” Agar obyekt eni “o’zak” obyektning 30% ini tashkil qilishi kerak bo’lsa yozuv quyidagicha bo’ladi: Width = “30%” Parametr qiymatlari qo’shtirno q ichiga olinishini e’tiborga olish zarur. Yuqorida ko’rilgan ikki xil usuldan tashqari obyekt o’lchamini berishning uchunchi bir usuli ham mavjud. Bu usulni yuqoridagi ikki usulning o’rtachasi deb hisoblasak ham bo’ladi. Bunda biz o’lchamlarni bir necha piksel soniga karrali qilib ko’rsatishimiz mumkin. Masalan bizga 3 ta satrdan iborat jadval berilgan bo’lsin. Agar har bir satr balandligi 30 pikselga karrali bo’lishini hoxlasak har bir satrni hosil qiluvchi tegga quyidagi yozuvni yozishimiz lozim: height=”3*” Karrali o’lcham berish belgisi sifatida yulduzcha (*) belgisi ishlatiladi. Karrali son koeffisenti hisoblanganda (*) belgisining chap tomonidagi son 10 ga ko’paytiriladi. Brauzer bunday obyektlarni maksimal o’lchamda tasvirlashga harakat qiladi. Agar jadval 180 piksel balandlikka ega bo’lsa, u h olda h ar bir satr balandligi 60 pikselga teng bo’ladi. Agar balandligi 200 piksellik jadval qo’ysak 20 piksellik joy o’z-o’zidan yo’qoladi. Agar satrlarimiz bir xil balandlikda bo’lishini h oxlasak u h olda parametrning quyidagi ko’rinishini q o’ llagan ma’ q ul: height= “*” Jimlik bo’yicha yuqoridagi o’lchov berish usuli qo’llaniladi. Agar obyektlar guru q ida o’lchamlari ko’rsatilmagan bo’lsa ular berilgan kenglikda maksimal o’lchamda teng joydashadilar. 2. Matnlarni bezash HTML tilida matnni tasvirlashning bir qancha usullari mavjud. Brauzer ekranida matn satrini tasvirlash uchun h yech qanday teg ishlatishga h ojat yo’q. Matnni yozish kifoya. Lekin uni h attoki abzasga bo’lish ham teglarsiz amalga oshmaydi. H ar xil kompyuter tizimlarida matnlarni azasga bo’lish uchun h ar xil simvollar ishlatiladi, lekin HTML hujjati kompyuter tizimi qanday bo’lishidan q a’tiy nazar bir xil tasvirlanishi lozim va shuning uchun abzasni ifodalovchi teg kiritilishiga to’g’ri kelgan. H ar bir abzas boshida <p> tegi qo’yiladi, oxirida esa yopiluvchi </p> tegi qo’yiladi. Bu teg o’z parametrlariga ega. Bu parametrlar qatoriga identifikasiya parametrlari class va id , shaklli bezash parametri style va tekislash (tenglash) parmetri align kiradi. Abzasni brauzer oynasining o’ng yoki chap tomoniga tekislash, markazlashtirish yoki to’la eniga yoyib yozish uchun ularga mos ravishda left, right, center va justify qiymatlari ishlatiladi. Bularning qo’llanilishini quyidagi misolda ko’ramiz: Misol 4_1. <html> <head> <title> abzaslarni gorizontal tanlash.</title> </head> <body> <p align = “left”> chap tomonga tekislagan abzas </p> <p align = “right”> o’ng tomonga tekislangan abzas </p> <p align = “center”> markazlashtirilgan abzas </p> <p align = “justify”> eni bo’yicha yoyib yozilgan abzas </p> </body> </html> Bunday kod bilan yozilgan faylning Internet Explorer brauzer tasviri 4_1 rasmda tasvirlangan. Internet Explorerning oldingi versiyalari bazi bir teglarni qo’llamasligi mumkin. Masalan eni b o’ yiga yoyib yozish tegini brauzer qo’llamasa ekranda oddiy ko’rinishdagi matn yoziladi. Rasm 4_1. Bazan Web sahifa yaratuvchilari abzaslar oraligini kengaytirish uchun bo’sh abzaslardan foydalanishadi, yani abzasning ochiluvchi va yopiluvchi teglarining ichiga h yech narsa yozmasdan qo’llashadi. Brauzerlar esa bu narsani e’tibordan chetda qoldiradilar. Shuning uchun abzaslarni ajratish yoki biror abzasning ichidagi satrni bo’lib keyingi satrga o’tkazish uchun <br> tegi ishlatiladi. Bu teg matnning shu qismini keyingi satrga o’tkazish kerakligini anglatadi. Quyidagi misolda bu teg h ar ikkala maqsadda qo’llaniladi. Misol 4_2. <html> <head> <title> Matnni keyingi satrga bo’lish </title> </head> <body> <p> Biz <br> keyingi satrga bo’lgan abzas </p> <p> keyingi abzas </p> <br> <p>Bir bo’sh satrdan keyin yozilgan abzas </P> </ body > </ html > Rams 4_2 3. Font tegi Endi matn shriftlarini bezash usullarini ya’ni font tegini ko’rib chi q amiz. Biz <font> tegini parametrlari bilan birga abzasning ixtiyoriy yerida qo’llashimiz mumkin. Bu tegdan keyingi matnlar parametrda ko’rsatilgan qiymatlar bo’yicha ekranda tasvirlanadi. <font> tegini yopiluvchi tegi </font> shunday ko’rinishda bo’ladi. <font> tegi o’zining qo’llanilayotgan shrift o’lchamini ko’rsatuvchi size, shrift simvollarining ranggini belgilovchi color va matn qaysi shriftda tasvirlanishini belgilovchi face parametrlariga ega. size parametri qiymat sifatida 0 dan 7 gacha bo’lgan sonlarni qabul qiladi. Bu sonlar matndagi simvollar o’lchamini bildiradi. HTML da ofis dasturlaridagidek simvol o’lchamlarini absolyut o’rnatish imkoniyati yo’q. Chunki bizga Web sahifani ko’rayotgan foydalanuvchi kompyuterida o’rnatilgan shriftlar va qanday o’lcham imkoniyatlariga ega ekanligi noma’lum. Foydalanuvchi brauzeri biz ko’rsatgan shrift o’lchamiga maksimal mos keluvchi o’lchamni tanlashi kerak. Size parametri qiymati sifatida biz shrift o’lchamini berishimiz mumkin. Masalan shrift o’lchamini bittaga oshirish uchun quyidagi konstruksiyani yozishimiz kerak: <font size = “+1”> Shrift (simvol) o’lchamlarini ikki birlikka kichraytirish uchun esa quyidagini yozishimiz kerak: <font size = “-2”> Yuqoridagi teglar qatnashgan misolni ko’ramiz: Misol 4_3. <html> <head> <title>Simvol o’lchamlari </title> </head> <body> <p> <font size = “7”> yettinchi o’lchov </font> </p> <p> <font size = “6”> oltinchi o’lchov </font> </p> <p> <font size = “5”> beshinchi o’lchov </font> </p> <p> <font size = “4”> to’rtinchi o’lchov </font> </p> <p> <font size = “3”> uchunchi o’lchov </font> </p> <p> <font size = “2”> ikkinchi o’lchov </font> </p> <p> <font size = “1”> birinchi o’lchov </font> </p> </body> </html> Rasm 4_3. font tegining navbatdagi parametri bu color parametridir. Color parametri quyidagicha yoziladi: <font color = “rang”> Masalan qo’llanilayotgan shrift simvollarini yashil rangda tasvirlash uchun quyidagini yozishimiz lozim: <font color = “green”> Navbatdagi face parametri esa qo’llanilishi kerak bo’lgan shriftni belgilaydi. Biz matnni face yordamida Times New Roman yoki Copperplate Gothic shriftlari yordamida tasvirlanishini ko’rsatishimiz mumkin. Biz Web sahifada ishlatgan shrift foydalanuvchi kompyuterida operasion sistemaga o’rnatilmagan bo’lishi mumkin, u h olda brauzer o’z qoidalari asosida ish yuritadi. H ar bir brauzerda Web sahifani yuklashda qaysi shriftlardan foydalanish kerakligini ko’rsatib turuvchi sozlash bo’limi mavjud. Fase parametri qiymati sifatida ko’pincha vergullar bilan ajratilgan shriftlar ro’yxati keltiriladi. Brauzer ro’yxat bo’yicha o’z operasion sistemasidan (tizimidan) shu shriftlarni qidiradi va birinchi topilgan shrift bo’yicha matnni tasvirlaydi. Endi esa font tegining barcha parametrlari qatnashgan misolni ko’ramiz: <font size = 4 color = “black” face = “courier new, arial black”> Yuqoridagi tegda shu tegdan keyingi matn to’rtinchi o’lchamda, qora rangda va Courier New yoki bu shrift sistemaga o’rnatilmagan bo’lsa Arial Black shriftida tasvirlanish kerakligi e’lon qilingan. HTML bizga yana simvollarni kursiv , qalin , tagiga chizilgan yoki ustidan chizilgan h olatlarda tasvirlash imkonini beradi.  <b> va </b> teglari belgilangan joydagi matnni qalin shriftda tasvirlaydi.  <i> va </i> teglari belgilangan joy matnini kursiv shriftda tasvirlaydi.  <u> va </u> teglari belgilangan joy matnini tagiga chizilgan shriftda tasvirlaydi.  <strike> va </strike> teglari belgilangan joy matnini usti chizilgan shriftda tasvirlaydi.  <tt> va </tt> teglari belgilangan joy matnini monoshrift shriftda tasvirlaydi.  <small> va </small> teglari belgilangan joy matnini kichraytirilgan shriftda tasvirlaydi.  <big> va </big> teglari belgilangan joy matnini kattalashtirilgan shriftda tasvirlaydi. Misol 4_4. <html> <head> <title> turli xil ko’rinishda yozish</title> </head> <body> <p> <font face = “Times New Roman”> matnlar <b> qalin </b> yoki <i>kursiv</i> ko’rinishda bo’lishi mumkin <br> Bir vaqtning o’zida <b> <i> ham qalin ham kursiv </b></i> ko’rinishda bo’lishi ham mumkin </p> <p><u> tagi chizilgan </u> va<strike> usti chizilgan</strike> ko’rinishda ham bo’ladi </p> <p>yoki <tt> kengaytirilgan </tt> bo’lishi mumkin </p> <p>Biz simvol o’lchovini <big> kattalashtirishimiz </big>va <small>kichraytirishimiz </small>mumkin</p> </body> </html> Rasm 4_4. Html da matnni tasvirlashning yana bir necha parametrlari mavjud. Bular qatoriga quyidagilar ham kiradi:  < em > va </ em > matnni ajratish  <strong> va </strong> juda sezilarli ajratish  <s ite > va </ cite > sitata  <dfn> va </dfn> biror terminni aniqlash  <code> va </code> biror dasturlash tili kodini belgilash  <samp> va </samp> dasturning matnli natijasi  <kbd> va </kbd> foydalanuvchi tomonidan kirtilgan matn  <var> va </var> dastur kodidagi o’zgaruvchilar  < abbr > va </ abbr > abbreviaturlar  < acronym > va </ acronym > akronimlar Misol 4_5. < html > < head > <title> tasvirlashning standart varianti </title> </head> <body> <p> <font face = “Times New Roman”> bu oddiy matn </p> <p> bu <em> ajratilgan </em> va <strong> juda sezilarli ajratilgan </strong> matn </p> <p> bu <cite> sitata </cite> , bu esa <dfn> aniqlangan termin </dfn> </p> <p> Biz <code> dastur kodini </code> foydalanuvchi tomonidan kiritilgan <kbd> kbd matnini </kbd>, yana <samp> dasturning matnli natijasini </samp> va <var> o’zgaruvchilarni </var> yozishimiz mumkin </p>. <p> <abbr> abbreviatlar </abbr> va <acronym> akronim </acronym> lar ana shunday tasvirlanadilar </body> </html> Rasm 4_5 Ba’zan biror bir matn muharririda yozilgan matnni Web sahifaga joylashtirishga to’g’ri keladi. Bunday paytda matn formati matn mu h arririda o’rnatilgan satr uzunligiga bog’li q bo’lib q oladi. Bulardan tashqari HTML da yuqori va pastki indekslarni yozish imkoniyati mavjud. Yuqori indeksni yozish uchun <sup> va </sup> teglari, pastki indekslarni yozish uchun esa <sub> va </sub> teglari ishlatiladi. Bu teglar qatnashgan quyidagi misolni ko’ramiz: Misol 4_9 <html> <head> <title>Yuqori va pasiki indekslar</title> </head> <body> <p>kvadrat tenglamaning umumiy ko’rinishi ax<sup>2</sup>+bx+c=0</p> <p>suvning ximiyaviy formulasi quyidagicha: H<sub>2</sub>O</p> </body> </htm Asosiy adabiyotlar 1. Matrosov S . Ch . i dr . HTML 4.0 v podlinnike. BHV-SPb, 2000. 672 s. 2. Uilton P. JAVASCRIPT. Osnovы. Simvol-plyus. 2002. 1056 s. 3. Kingli-Xyu E., Kingli-Xyu K. JAVASCRIPT 1.5: Uchebnыy kurs. Piter. 1-ye izdaniye. 2002. 4. Tomson L., Velling L. Razrabotka Web-prilojeniy na PHP i MySQL. - K.: "DiaSoft", 2001. - 672 s. Qo’ shimcha adabiyotlar 1. Speynauer S., Kuersia V. Spravochnik Web-mastera. - K: "BHV", 1997. - 368 s. 2. Brandenbau. JAVASCRIPT. Sbornik reseptov dlya professionalov. SPb. 2001. 3. Ratshiller T., Gerken T. PHP4: razrabotka Web-prilojeniy. Piter, 2001. - 384 s. 4. Yarger R., Riz Dj., King T. MySQL i mSQL. Bazы dannыx dlya nebolshix predpriyatiy i Interneta. - SPb: Simvol-Plyus, 2000 - 560 s. 5. Xilayer S., Mizik D. Programmirovaniye Active Server Pages. - M: "Russkaya redaksiya", 1999. - 296 s. 6. Xolzner S. Perl: spesialnыy spravochnik. - SPb: "Piter". 2000. - 496 s. 7. Shvars R., Kristiansen T. Izuchayem Perl. - K: "BHV", 2000. - 320 s.

Ma’lumot turlari Satrlar, massivlar, sana va vaqt, fayllar Satr va uni manipuliyatsiya qilish

Купить