Ma’lumotlar bazalari. Ma’lumotlar bazasi xaqida - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	343.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pdf
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Ma’lumotlar bazalari. Ma’lumotlar bazasi xaqida

Купить

Mavzu: Ma’lumotlar bazalari. Ma’lumotlar bazasi xaqida
tushuncha.Ma’lumotlar bazasining yaxlitligi va xavfsizligi.
Ma’lumotlar bazasini boshkarish tizimlari. Ma’lumotlar bazasi
foydalanuvchilari.
Reja:
1. Ma’lumotlar bazasi nima?
2. Ma’lumotlar bazasining strukturasi.
3. Ma’lumotlar bazamini boshqarish tizimi.
4. Ma’lumotlar bazasi foydalanuvchilari.

Keng ma’noda Ma’lumotlar bazasi (MO) deganda real dunyoning
konkret obyektlari haqidagi ma’lumotlar to’plamini tu shinish mumkin.
Lekin ma’lumotlar xajmi oshib borishi bilan bu masalalarni xal etish
murakkablashadi. Yuzaga kelgan muammo obyekt va ma’lumotlarni
strukturalash, ya’ni tizimga solish yo’li bilan xal kilinadi. Obyekt -bu
mavjud va farqlanishi mumkin bo’lga n narsadir. Obyektlarga tegishli bir
qator ma’lumotlar borki, ularning to’plami MO bo’ladi. Masalan, xar bir
akademik -lisey yoki kasb -hunar kolleji -bu obyektlar bo’lsa, ulardagi
o’quvchilar haqidagi ma’lumotlar to’plami MOga misol bo’ladi.
Xar qanday j iddiy MOning yaratilishi uning loyihasini tuzishdan
boshlanadi. MO loyihalovchisining asosiy vazifasi obyektlar va ularni
tavsiflovchi parametrlarni tanlash, ma’lumotlar orasidagi ma’lumotlarni
o’rnatishdan iborat.
MOni yaratish jarayonida, foydalanuvch i ma’lumotlarni turli belgilar
bo’yicha tartiblashga va belgilarning turli birikmalari bo’yicha zarur
ma’lumotlarni (tanlanmani) tez topish uchun imkoniyatlar yaratilishiga
harakat qiladi. Bu ishlarni ma’lumotlar strukturalangan (tuzilmalangan)
bo’lgandag ina bajarish mumkin.
Strukturalash -bu obyektlar va ma’lumotlarning o’zaro bog’lanishi
tasvirlash usullari haqidagi kelishuvni kiritishdir.
1-misol: strukturalanmagan ma’lumotlar.
Shaxsiy ish №16493; Aliyev Karim Ergashevich; tug’ilgan sana 1
yanvar 1979 yil; Shaxsiy ish №16498; Bokiyev Dilmurod
Raxmatullayevich; tug’ilgan sana 5 dekabr 1985 yil; Shaxsiy ish №16595;
Zokirov Anvar Rashidovich; tug’ilgan sana 15 may 1984 yil.

2-misol: strukturalangan ma’lumotlar.

Shaxsiy ishi
№
Familiyasi Ismi Otasining ismi Tug’ilgan
sana
16493 Aliyev Karim Ergashevich 01. 01. 79
16498 bokiyev Dilmuro
d
Raxmatullay
evich
05. 12. 85
16595 Zokirov Anvar Rashidovich 15. 05. 84

Zamonaviy MO texnologiyasida MOni yaratish, unga xizmat
ko’rsatish va foydalanuvchilarni MO bilan ishlashiga imkon yaratish
maxsus dasturiy uskunalar yordamida amalga oshiriladi. Bunday dasturiy
uskunalar yordamida amalga oshiriladi. Bunday dasturiy uskunalar
majmuasi Ma’lumotlar bazasi ni boshqarish tizimlari (MOBT) deb ataladi.
MOBT -MOni yaratish, uni dolzarb holatda ushlab turish, kerakli
axborotni topishni tashkil etish va boshqa xizmat ko’rsatish uchun zarur
bo’ladigan dasturiy va til vositalari majmuasidir.
MOBT misoli sifatida quyidagilarni keltirish mumkin:
-DBASEdasturi;
-Microsoft Access;
-Microsoft For Pro For DOS;
-Microsoft For Pro For WINDOWS;
-Paradox for DOS;

-Paradox for WINDOWS.
MO bilan ishlashga kirishishdan oldin ma’lumotlarni tasvirlash
modelini tanlab olish kerak. U quyidagi talablarga javob berishi lozim:
-axborotni kurgazmali tasvirlash;
-Axborotni kiritishda soddalash;
-axborotni izlash va tanlashda qulaylik;
-boshqa omborga kiritilgan ma’lumotdan foydalanish imkoniyatining
mavjudligi;
-MOning ochikligini ta’minlash (yangi ma’lumotlar va maydonlar
qo’shish, ularni olib tashlash imkoniyatlari va hokazo).
MO bitta yoki bir necha modellarga asoslangan bo’lishi mumkin. Xar
qanday modelga o’zining xossalari (parametrlari) bilan tavsiflanuvc hi
obyekt sifatida karash mumkin. Shunday obyekt ustida biror amal (ish)
bajarsa bo’ladi.
MO modellarining uchta asosiy turlari mavjud:
Relyasion, iyerarxik va semantik tarmoq.
Relyasion (lotin tilidagi relatio -munosabat so’zidan olingan) modelda
ma’ lumotlarni saqlash uni tashkil etuvchi qismlari orasidagi
munosabatlarga asoslangan. Eng sodda holda u ikki o’lchovli massiv yoki
jadvaldan iborat bo’ladi. Murakkab axborot modellari ana shunday
jadvallarning o’zaro bog’langan to’plamidan iborat.
MOnin g iyerarxik modeli pastki pog’onadagi yuqori pog’onadagiga
bo’ysinish tartibida joylashgan elementlar to’plamidan iborat bo’ladi va
ag’darilgan daraxt(graf)ni tashkil etadi. Ushbu model sath, tugun,

bog’lanish kabi parametrlar bilan tavsiflanadi. Uning i shlash tamoyili
shundayki, quyi sathdagi bir necha tugunlar bog’lanish yordamida
yuqoriroq sathdagi bitta tugun bilan bog’langan bo’ladi. Tugun - bu
iyerarxiyaning berilgan sathida joylashgan elementning axborot
modelidir.
MOning semantiq tarmoq modeli iyerarxik modelga o’xshashdir. U
xam tugun, sath, bog’lanish kabi asosiy parametrlarga ega. Lekin
semantiq tarmoq modelida turli sathdagi elementlar orqali «erkin», ya’ni
«har biri xamma bilan» ma’noli bog’lanish qabul qilingan.
Ko’pchilik MOlar jadval tuzilmasiga ega. Unda ma’lumotlar adresi
satr va ustunlar kesishmasi bilan aniqlanadi. MOda ustunlar -maydonlar,
satrlar esa yozuvlar deb ataladi. Maydonlar MOning tuzilmasini, yozuvlar
esa, unda joylashgan ma’lumotlarni tashkil etadi.
Maydonlar -MO tu zilmasining asosiy elementlaridir. Ular ma’lum
xususiyatlarga ega bo’ladilar. Har qanday maydonning asosiy xususiyati
uning o’zunligidir. Maydon o’zunligi undagi belgilar soni bilan
ifodalanadi.
Maydonning yana bir xususiyati, uning nomidir. Maydond a uning
nomidan tashqari yana imzo xususiyati ham mavjud. Imzo -ustunning
sarlavhasida aks ettiriladigan axborotdir. Uni maydon nomi bilan
aralashtirib yubormaslik lozim. Agar imzo berilmagan bo’lsa sarlavhada
maydon nomi yozib quyiladi. turli tipdagi maydonlar turli maqsadlarda
ishlatiladi va turli xossalarga ega bo’ladi.
Maydonlarning xususiyati bilan tanishib chikamiz:
1. Oddiy matn maydoni. Belgilar soni 255 dan oshmasligi kerak.

2. MEMO -katta o’lchamli matn maydoni. Belgilar soni
65535dan oshmasligi shart. Oddiy matn va MEMO maydonida hisob
ishlarini bajarib bo’lmaydi.
3. Sonli maydon. Sonli ma’lumotlarni kiritishga xizmat qiladi va
hisob ishlarini bajarishda foydalaniladi. Bu maydon 1,2,4,8 va 16 baytli
bo’lishi mumkin.
4. Sana va vaqt ma ydoni. Bu maydon sana va vaqtni
bichimlangan holda saqlab quyish imkonini beradi (01. 06. 01 20:29:59).
8bayt o’lchamga ega.
5. «Pul birligi» nomi bilan ataluvchi maydon. Bu maydondan
hisob kitob ishlarini yuritishda foydalaniladi.
6. Hisoblagich maydoni. Bu maydon 4 bayt o’zunlikka va
avtomatik ravishda ma’lum songa oshib borish xususiyatiga ega. Ushbu
maydondan yozuvlarni nomerlashda foydalanish qulaydir.
7. Mantiqiy amal natijasini saqlovchi maydon. Bu maydon
«rost» (true) yoki «yolg’on» (false) qiyma tni saqlaydi. Maydon o’lchami
1bayt.
8. OLE -nomi bilan yurituvchi maydon. Bu maydon Excel
jadvalini, Word xujjatini, rasm, ovoz va boshqa shu kabi ma’lumotlarni
ikkilik sanoq sistemasida saqlaydi. Maydon o’lchami 1Gbaytgacha.
9. Giperssilka maydoni. Bu m aydon belgi va sonlardan iborat
bo’lib, biror fayl yoki saytga yo’l ko’rsatadi.
10. Qiymatlar ro’yxatidan iborat bo’lgan maydon. Bu maydon bir
qancha qiymatlardan iborat bo’lgan ro’yxatdan tanlangan aniq bir
qiymatni saqlaydi.

Jadvallar orasidagi munosaba tlar ishonchli ishlashi va bir jadvaldagi
yozuv orqali ikkinchi jadvaldagi yozuvni topish uchun jadvalda alohida
maydon -unikal maydon bo’lishini ta’minlash kerak.
Unikal maydon -bu qiymatlari takrollanmaydigan maydondir.
Misol sifatida talabalar haqidag i ma’lumotlarni saqlovchi
ma’lumotlar bazasining bir qismini keltiramiz.
Maydon nomi Maydon xususiyati Maydon xajmi
Talabaning ombordagi
o’rni
Hisoblagich maydoni 4 bayt
Talaba F. I. Sh. Oddiy matnli maydon 255 belgi
Talabaning tug’ilgan
joyi haqida
Oddiy matnli maydon 255 belgi
Talabaning tug’ilgan kuni Sana va vaqt maydoni 8 bayt
………………………
….
……………………
…

Talabaning kursi Qiymatlar ro’yxatidan
iborat bo’lgan maydon

Talabaning rasmi OLE -nomi bilan
yuritiluvchi maydon.
1G bayt
Talaba haqida qo’shimcha
ma’lumotlar
MEMO -katta o’lchamli
matn maydoni
65535 belgi

Ma’lumotlar bazalari. Ma’lumotlar bazasi xaqida

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish