Ma’lumotlar bazalari texnologiyalari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	1.1MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Ma’lumotlar bazalari texnologiyalari

Купить

Ma’lumotlar bazalari texnologiyalari
Reja:
1.Nazariy qism
2. Asosiy qism
a) Relyatsion model
b) Er diagramma
c) Ma’lumotlar bazasini yaratish
3. Xulosa
4. Adabiyotlar .

Zamonav iy axborot t izimlari asosini Ma‘lumotlar bazasi
t ashk il et adi. Ma‘lumotlar bazasi dеb-k ompy ut еr xot irasida
saqlanuv chi ma‘lum sohaga t еgishli fak t ografi k
ma‘lumot lar majmuasiga ay t iladi. Fak t ografi k ma‘lumot lar
ma‘lum t urdagi foy dalanuv chilar uchun k еrak bo‘lgan rеal
prеdmеt lar, hodisalar v a jaray onlar xossalarini ak s
et t iruv chi ma‘lumot lardir.
Prеdmеt sohasi bu boshqarishni av t omat lasht irish lozim
bo‘lgan sohadir. Ma‘lumot lar bazasida k onk rеt prеdmеt
sohasiga t еgishli dinamik rav ishda y angilanuv chi
ma‘lumot lar t izimi saqlanadi. Ma‘lumot lar bazasida
ma‘lumot lar bilan birga ularning t av sifl ari saqlanadi.
Foy dalanuv chi dast urlariga bog‘liq bo‘lmagan bu
ma‘lumot lar mеt ama‘lumot lar dеy iladi. Mеt ama‘lumot lar
ma‘lumot lar bazalari lug‘at larida saqlanadi.
Mohiy at - pr е dm е t lar, hodisalar, jaray onlar umumiy xossalari
asosida birlasht iruv chi t ushuncha. Mohiy at nusxasi – umumiy
mohiy at ga ega k onk r е t pr е dm е t lar, hodisalar, jaray onlar.
Mohiy at lar t o ‘ plami – bir xil xossalarga ega mohiy at lar t o ‘ plami.
At ribut – mohiy at xossasi. Dom е n - at ribut aniqlanish sohasi. Tob е
mohiy at – agar bir mohiy at mav judligi ik k inchi mohiy at
mav judligiga bog ‘ liq bo ‘ lsa t ob е mohiy at d е y iladi. Birlamchi k alit –
mohiy at nusxasi unik alligini t a ‘ minlov chi at ribut y ok i at ribut lar
ro ‘ y xat i. Tashqi k alit – bog‘langan mohiy at birlamchi k alit i.
Bog‘lanish - bir n е cht a mohiy at lar orasidagi assot siat siy a.
Ma` lumot lar bazasini uch bosqichli arxit ek t urasi
MBBTni qanday bo` lishini (qurilishi) o` rganishdagi ilmiy izlanishlar,
ularni amalga oshirishni xilma xil usullarini t ak lif qildi. Bulardan
eng hay ot iy si, amerik a st andart lasht irish k omit et i A N SI (A merican
Nat ional St andart s Inst it ut e) t omonidan t aqdim et ilgan MB sini uch
bosqichli t ashk il qilish bo` lib chiqdi.

1. Tashqi modellar – eng y uqori bosqich, bunda har bir model o` zini
ma` lumot lar t asv ir qabul qiladi. Har bir ilov a, o` ziga k erak li zarur
bo` lgan ma` lumot larni k o` radi v a qay t a ishlay di. Masalan,
ishchilarni malak asi bo` y icha t aqsimlash t izimi, xizmat chi malak asi
haqidagi ma` lumot larni ishlat adi, uni ok lad, manzili, t elefoni
haqidagi axborot lar qiziqt irmay di v a ak sincha, oxirgi ma` lumot lar
xodimlar bo` limi qism t izimida ishlat iladi.
2. Kontseptual bosqich – mark aziy boshqarish zv enosi bo` lib,
bunda MB eng umumiy holda t asv irlanib, u shu MB bilan
ishlay digan barcha ilov alar ishlat iladigan ma` lumot larni qamrab
oladi. Umuman k ont sept ual bosqich MB y arat ilgan predmet sohani
umumlashgan modelini ak slant iradi. Bu model ob` ek t larning
muhim xossalarini ak slant iradi.
3. Fizik bosqich – fay llarda joy lashgan ma` lumot larni t ashqi
axborot saqlov chilarida joy lashishini belgilay di. Bu arxit ek t ura
ma` lumot lar bilan ishlaganda mant iqiy v a fi zik must aqillik ni
t a` minlab beradi.
Mant iqiy must aqillik bit t a ilov ani o` zgart irishni, shu baza bilan
ishlay digan boshqa ilov ani o` zgart irmasdan amalga oshirishni
bildiradi.
Fizik must aqiliy lik , saqlanuv chi ma` lumot larni bir qat t iq disk dan
boshqasiga k o` chirganda uni ishlash qobiliy at ini saqlab qolgan
holda o` t k azishni bildiradi.
4.

Ma` lumot larning MB da k o` ppog` onali ifodalanishi
Ichk i model ma` lumot niig mant iqiy modelini t ashuv chilarda ak s
et t iradi v a y ozuv larning joy lashishi, aloqasi v a t anlab olinishini
k o` rsat adi.
Ichk i model MBBT orqali hosil qilinadi v a unga quy idagi t alablar
qo` y iladi :
 ma` lumot larning mant iqiy t uzilishini saqlash;
 t ashqi xot iradan mak simal foy dalanish;
 MBni y urit ish harajat larini k amay t irish;
 Ma` lumot larni qidirish v a t anlash jaray onlarining t ezk orligini
oshirsh. Umumiy holda ma` lumot lar bazalarini boshqarish
t izimlari (MBBT) ik k i xil guruhga ajrat iladi:
1. Professional y ok i sanoat MBBTlari. Bu guruhga quy idagi
MBBTlar k iradi: Oracle, DB2, Sy base, Informix, Ingres, Progress.
2. Shaxsiy (st olga joy lasht iriladiganlar). Bu guruhga k iradigan
MBBTlar: FoxBase/FoxPRO, Clipper, R:base, Paladox, Approach v a
Access.

RELYATSION MODEL
Relat sion model (Relational Model) — bu ma'lumotlar
bazalarini tuzish va boshqarishda ishlatiladigan asosiy model
bo'lib, ma'lumotlarni jadvallar shaklida tasvirlashga asoslanadi.
U 1970-yilda Edgar Codd tomonidan ishlab chiqilgan va bugungi
kunda ko'plab ma'lumotlar bazasi tizimlarining asosiy tamoyili
hisoblanadi. Relatsion modelda ma'lumotlar to'plami jadvallar
(tablitsalar) shaklida tashkil etiladi va har bir jadvalning o'ziga
xos atributlari va satrlari bo'ladi.

Jadval (yoki relatsiya) — bu ma'lumotlar bazasida
ma'lumotlar saqlanadigan asosiy obyekt hisoblanadi. Har bir
jadval quyidagi qismlardan tashkil topadi:
 Satrlar (Rows) — har bir satr ma'lumotlarning bir obyektini
yoki hodisasini ifodalaydi.
 Ustunlar (Columns) — har bir ustun ma'lum bir atributni
yoki xususiyatni ifodalaydi.
Er diagramma
ER-diagramma (Entity-Relationship Diagram) — bu
ma'lumot lar bazasining st ruk t urasini v izual rav ishda
t asv irlash uchun ishlat iladigan diagrammadir.
Entitilar (Entities):
 Ent i t i — bu t izimda alohida mav jud bo'lgan, o'zi bilan
bog'liq ma'lumot larni saqlay digan ob'ek t . Ent i t i odat da
jismoniy oby ek t lar y ok i t ushunchalar bo'lishi mumk in,
masalan, Mijoz, Buy urt ma, Mahsulot , X odim, v a boshqalar.
 Ent i t ilar t o'rt burchak shak lida t asv irlanadi.
 Har bir ent it ining o'ziga xos xususiy at lari (at ribut lari)
bo'ladi. Misol uchun, Mijoz ent it isi uchun xususiy at lar —
" ism" , "manzil" , " t elefon raqami" k abi at ribut lar bo'lishi
mumk in.
Atributlar (Attributes):
 At ribut lar — bu ent it ilarning xususiy at lari y ok i
ma'lumot lari. At ribut lar ent it ilar bilan bog'langan v a
ular ent it ining xususiy at larini ifodalay di.
 Masalan, Mijoz ent it isi uchun " ism" , "email" v a " t elefon
raqami" at ribut lari bo'lishi mumk in.
 At ribut lar ellips shak lida t asv irlanadi.
Bog'lanishlar (Relationships) :

 Ent i t ilar o'rt asidagi munosabat lar bog'lanishlar orqali
k o'rsat iladi. Masalan, Mijoz v a Buyurt ma ent it ilari
o'rt asidagi " berilgan" (places) bog'lanish.
 Bog'lanishlar romb shak lida t asv irlanadi.
 Bog'lanishlar ent it ilar o'rt asidagi ma'lumot almashinuv i
y ok i faoliy at ni ifodalay di.
Kompy ut er dok oni mav zusida ER diagramma

Ma’lumotlar bazasini yaratish
Ma'lumot lar bazasini y arat ish — bu t izimda ma'lumot larni saqlash,
t ashk il et ish v a boshqarish uchun zarur bo'lgan st ruk t uralarni
y arat ish jaray onidir. Ma'lumot lar bazasini y arat ishda quy idagi
bosqichlarni amalga oshirish k erak bo'ladi:
Dast lab DATA BEY S y arat ish k erak .
CREATE DATA BA SE KOMPY UTER
Malumot larni k irit ish uchun jadv al hosil qilamiz:
CREATE TABLE Kompyuter(
Mahsulot_id int PRIMARY KEY AUTO_INCREMENT,
Mahsulot varchar(35),
Buyurtma varchar(30),
Mijoz varchar(35),
Xodim varchar(40),
Tolov varchar(45),
Aksessaur varchar(25) )

INSERT INTO buyrugi bilan jadvalga malumot kiritamiz:
INSERT INTO
Kompy ut er(Mahsulot ,Buy urt ma,Mijoz,X odim,Tolov,A k sessuar)
VALUES(" Hp" ,"A cer 10 dona" ,"A bdullay ev A nv ar " ," Sot uv chi" ," 100
000" ," Sumk a" ),
("A cer " ," 3 dona Lenov o" ,"A bduhak imov
Ahad" ," Qorav ul" ," 5470000" ," Quloqchin" ),
(" Lenov o" ," 7 dona" ," Hamidov Hak im" ," Sot uv chi" ," 7770000" ," Mishk a" )

UPDATE BUYRUG’I ORQALI MAVJUD MALUMOTLARNI
TAHRIRLAYMIZ:
• SELECT belgilangan shart larga jav ob beradigan ma'lumot larni t anlay di
• I N SERT y angi ma'lumot lar qo'shadi
• UPDATE mav jud ma'lumot larni t ahrirlay di

• DELETE ma'lumot larni y o'q qiladi
XULOSA
Ma'lumot lar bazasini y arat ish, uning st ruk t urasi, ma'lumot lar
orasidagi munosabat lar v a ular bilan ishlash jaray oni t izimli v a izchil
amalga oshirilishi k erak . Re lat sion ma'lumot lar bazasi (RDBMS)
y arat ishda ER-diagramma asosida ent it ilarni, at ribut larni v a ular
o'rt asidagi bog'lanishlarni aniqlash zarur. So'ngra, ma'lumot lar
bazasini y arat ish uchun SQL so'rov laridan foy dalanish k erak , bu esa
jadval yarat ish, ma'lumot larni qo'shish, y angilash va o'chirish k abi
amallarni o'z ichiga oladi.

ADABIYOTLAR
" Ma'lumot lar bazasi t izimlari" — M. M. Sirojov, S. G. Mirzaev, M. M.
Buzruk ov.
" I nf ormat ik a va axborot t e xnologiy alari" — O'zbek ist on oliy o'quv
y urt lari uchun mo'ljallangan.
" SQL va ma'lumot lar bazalarini boshqarish t izimlari" — M. S.
Sat t arov.

Ma’lumotlar bazalari texnologiyalari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish