Ma’lumotlar bazasini rеjalashtirish, loyihalash va administratorlash - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	728.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Ma’lumotlar bazasini rеjalashtirish, loyihalash va administratorlash

Купить

MA’LUMOTLAR BAZASINI
RЕJALASHTIRISH, LOYIHALASH
VA ADMINISTRATORLASH

Ma’lumot lar bazasini loy ihalash
Ma’lumotlar bazasini loyihalash nima uchun kerak, degan
tabiiy savol paydo bo’ladi. Masalan, OTM talabalarining dars
jadvalini ko’rib chiqaylik. Jadvalda, talabaning identifikatsiya
raqami va F.I.SH, guruh kodi, guruh tavsifi, dars vaqti, fan
o’qituvchisi F.I.SH, dars vaqti va auditoriya raqami mavjud. Talaba
ongida ushbu turli xil ma’lumotlar elementlari bitta birlikni tashkil
qiladi. Agar OTM fakulteti o’z talabalarning jadvalini qayd qilishni
istasa, tashqi foydalanuvchi jadval ma’lumotlarini saqlash uchun
elektron jadval yaratishi mumkin. Agar talaba ish stoli ma’lumotlar
bazasi doirasiga kirishga imkon bersa ham, u dars jadvaliga
bo’lgan nuqtai nazarini aks ettiruvchi bitta jadvaldan tashkil
topgan tuzilmani yaratishi mumkin. Bu turdagi tor doiradagi
ma’lumotni ikki o’lchovli jadval tuzilmasiga tarjima qilish
ma’lumotlar bazasini loyihalashda sust tanlov hisoblanadi.

Ma’lumot lar bazasini loy ihalash
Ma’lumot lar bazasini loy ihalash deganda ma’lumotlar bazasi
tuzilishini loyihalashtirishga qaratilgan, tashqi foydalanuvchi
ma’lumotlarini saqlash va boshqarish uchun ishlatiladigan
harakatlar tushuniladi.
Ma’lumot lar bazasini loy ihalash - bu ma’lumotlarni boshqarish
tizimini loyihalashtirish, ishlab chiqish, amalga oshirish va xizmat
ko’rsatishni osonlashtiradigan jarayonlar to’plami. To’g’ri ishlab
chiqilgan ma’lumotlar bazasini saqlash oson, ma’lumotlarning
izchilligini yaxshilaydi va diskni saqlash joyi nuqtai nazaridan
iqtisodiy jihatdan samarali qiladi .
Ma’lumotlar bazasini loyihalashning asosiy vazifalari taklif
etilayotgan ma’lumotlar bazasi tizimining mantiqiy va fizik
loyihalash modellarini ishlab chiqarishdir.

Ma’lumot lar bazasini loy ihalash
Mant iqiy mode l ma’lumotlar talablariga va fizik
mulohazalardan mustaqil ravishda saqlanadigan ma’lumotlarga
e’tiborni qaratadi. Ma’lumot qanday saqlanishi yoki qayerda
saqlanishi, qay tarzda, bu bilan bog’liq emas.
Ma’lumotlarning fi zik loy ihasi modeli ma’lumotlar bazasini
boshqarish tizimlari (MBBT) kabi apparat vositalari va dasturiy
ta’minot tizimlaridan foydalangan holda ma’lumotlar bazasining
mantiqiy loyihasini fizik muhitga tarjima qilishni o’z ichiga oladi.
Ma’lumotlar bazasini ishlab chiqish davrida bir qator
bosqichlar mavjud bo’lib, ular ma’lumotlar bazasi tizimini ishlab
chiqishda kuzatiladi (1-rasm)

Ma’lumot lar bazasini loy ihalash

Ma'lumot lar bazasiga qo'y iladigan
t alablar
Loyiha uslubiyatiga izchil qo'llanilishi loyiha maqsadlariga
javob beradigan ma'lumotlar bazasi loyihasini ishlab chiqishni
ta'minlaydigan usul va vositalar to'plami sifatida qarash mumkin.
Loyiha jarayonining vazifasi tasvirlangan muammoli muhitni mos
ravishda aks ettiradigan ma'lumotlar bazasi tuzilishini yaratish,
apparat va dasturiy ta'minot yordamida amalga oshiriladi.
Ma'lumotlar bazasida saqlanadigan ma'lumot bilan ishlaydigan
samarali dastur yaratishda asosiy e'tibor quyidagi talablar
bajarilishini ta'minlashi kerak bo'lgan ma'lumotlar bazasi
tuzilishini loyihalashga qaratilishi kerak:

Ma'lumot lar bazasiga qo'y iladigan
t alablar
ma'lumot lar bazasining y axlit ligini t a'minlash
ort iqcha bo'lmagan ma'lumot lar
amaliy dast urlarning harak at chanligi
ma'lumot lar bazasiga sodda v a foy dalanuv chilar
uchun qulay ma'lumot larni k irit ish v a uni
y angilash
k erak li ma'lumot larni t ezda t opish v a t anlash
t asodifi y nosozlik lardan v a ruxsat siz k irishdan
himoy a qilish

Ma'lumot lar bazasining hay ot sik li
bosqichlari
Ma'lumotlar bazasi tizimni loyihalash uchun tashkiliy asos hisoblanadi.
Ma'lumotlar bazasining hay ot sik li bu ma'lumotlar bazasini loyihalash,
amalga oshirish va saqlash jarayonidir. Hayot sikli quyidagi bosqichlardan
iborat:

Ma'lumot lar bazasining hay ot sik li
bosqichlari
1) Ma'lumot lar bazasini oldindan rejalasht irish - o'z-
o'zini rejalashtirish tizimning hayot aylanishi
bosqichlarini amalga oshirishning samarali usuli.
Ushbu bosqichda ishlatiladigan dasturlar va ishlab
chiqish jarayonida va ular bilan bog'liq fayllar to'g'risida
ma'lumotlar to'planadi. Ma'lumotlar bazasini ishlab
chiqishni rejalashtirishni qo'llab-quvvatlash uchun eng
muhim ma'lumotlarni va ular o'rtasidagi
munosabatlarni, shuningdek, tashkilotning turli
funktsional sohalari bilan o'zaro munosabatlarini aks
ettiruvchi ma'lumotlarning umumlashtirilgan
konseptual modelini yaratish mumkin. Odatda,
umumlashtirilgan konseptual model soddalashtirilgan
ER diagrammasi shaklida bo'ladi.

Ma'lumot lar bazasining hay ot sik li
bosqichlari
2) Maqsadga muv ofi qligini t ek shirish. Ushbu
bosqichda quyidagilar aniqlanadi: ma'lumotlar
bazasini amalga oshirish uchun zarur jihozlar va
dasturlarning mavjudligi, ma'lumotlar bazasini
yaratishni amalga oshirish uchun tegishli
xodimlarning mavjudligi. Loyihaning iqtisodiy
samaradorligini oldindan baholash amalga
oshiriladi.
3) Talablarni aniqlash. Ushbu bosqichda tizimning
doirasi va chegaralari, foydalanuvchilar tarkibi va
dastur doirasi aniqlanadi. Xaridor ishlaydigan kirish
va chiqish ma'lumotlari ro'yxati tuziladi. Amaldagi
uskuna va dasturlarga talablar ko'rsatiladi.

Ma'lumot lar bazasining hay ot sik li
bosqichlari
4) Konsept ual loy ihalash foydalanuvchilarning
axborotga bo'lgan talablarini uyg'unlashtirish orqali
ma'lumotlar bazasini mustaqil ravishda yaratishga
qaratilgan loyihalash. Loyiha natijasi ko'pincha “ mohiy at -
aloqa” diagrammasi yoki ER diagrammasi shaklida
taqdim etiladi.
5) Mant iqiy loy iha ma'lumotlar modelini yaratishni
ta'minlaydi. Dastlab, ma'lumotlar bazasini tanlash amalga
oshiriladi, so'ngra tegishli ma'lumotlar modeli quriladi.
Bunday model sifatida relatsion ma'lumotlar modelidan
foydalanish mumkin. Shuningdek, ushbu bosqichda
ma'lumotlar bazasi bilan ishlashga mo'ljallangan
foydalanuvchi interfeysi, bitimlar, amaliy dasturlarning
loyihasi amalga oshiriladi.

Ma'lumot lar bazasining hay ot sik li
bosqichlari
6) Fizik loy ihalash - bu ma'lumotlar bazasining fizik
tuzilishini tanlash. Fizik loyiha natijasi - bu ma'lumotlar
bazasi tuzilishi, uni amalga oshirishga to'liq tayyor bo’lgan
holatidir. Ushbu bosqichda, oldinroq aniqlangan dastur
modullarining oxirgi nosozliklari ham amalga oshiriladi.
7) Ma'lumot ni realizat siy a qilish v a y uk lash -
ma'lumotlar bazasi va ishlab chiqilgan ilovalarni fizik
jihatdan amalga oshirish. Ma'lumotlar bazasini va yozma
dasturlarni amalga oshirish tanlangan ma'lumotlar bazasi
ma'lumotlarini aniqlash tilida (DLS) yaratish orqali amalga
oshiriladi. Ma'lumotlarni yuklash - ma'lumotlar bazasini
ma'lumotlar bilan to'ldirish, ularni operator yordamida
kiritish.

Ma'lumot lar bazasining hay ot sik li
bosqichlari
8) Ma'lumot lar bazasini sinash v a ot ladk a qilish . Test lash -
xatolarni topish uchun amaliy dasturlarni bajarish jarayoni.
Muvaffaqiyatli sinovdan so'ng, mavjud xatolar aniqlanadi,
ma'lumotlar bazasi tizimining spetsifikatsiyalar va foydalanuvchi
talablariga muvofiqligi tasdiqlanadi. Bundan tashqari, yaratilgan
dasturiy ta'minotning ishonchliligi va sifat ko'rsatkichlarini
aniqlash uchun statistika yig'iladi.
9) Ma'lumot lar bazasini baholash v a saqlash. Baholashda
foydalanuvchilarning ma'lumotlarga bo'lgan ehtiyojlari hisobga
olinmaganligini aniqlash uchun so'rov o'tkaziladi. Agar kerak
bo'lsa, mo'ljallangan ma'lumotlar bazasida o'zgarishlar amalga
oshiriladi. Foydalanuvchilar ma'lumotlar bazasi bilan ishlashga
o'rgatiladi. Korxonaning kengayishi va o'zgarishi zarurligi sababli,
ma'lumotlar bazasini qo'llab-quvvatlash o'zgarishlar kiritish, yangi
ma'lumotlar qo'shish va ma'lumotlar bazasi bilan ishlaydigan
yangi dasturlarni ishlab chiqish orqali ta'minlanadi.

Ma'lumot lar bazasini adminst rat orlash
Ma'lum ot lar bazasini adminst rat orlash - bu ma'lumotlar
bazasini boshqarish (Database – Ma’lumotlar bazasi (MB))
funksiyasi. Ma'lumotlar bazasini boshqarishga mas'ul shaxs
"Ma'lumotlar bazasi adminstratori" (Database Adminstrator -
DBA) deb ataladi.
" Ma'lumot larni boshqarish" funksiyasi 1960-yillarning
oxiridan boshlab faol ravishda ko'rib chiqildi va to'liq mustaqil
deb ta'riflandi. Bu kompyuterlarni kundalik faoliyati uchun
axborot ta ' minoti tizimida ishlatadigan korxonalar uchun
amaliy ahamiyatga ega edi . Vaqt o ' tishi bilan ushbu
funktsiyani ixtisoslashuvi yaxshilandi , ammo bu sohada sifat
o ' zgarishlari birlashtirilgan ma ' lumotlar bazalari deb
nomlanishi bilan boshlandi . Bunday ma'lumotlar bazasidan
ko'plab vazifalar uchun foydalanish mumkin edi.

Ma'lumot lar bazasini adminst rat orlash
Ma'lumotlar bazasining tashkilotning umumiy axborot resursi
sifatida ta'rifi shakllandi, u doimo ish holatida bo'lishi kerak. Va muhim
ahamiyatga ega bo'lgan har bir umumiy resursga kelsak, ma'lumotlar
bazasi alohida boshqarishni talab qila boshladi. Ko'pgina hollarda
uning kundalik ishlashini, rivojlanishini korxonaning o'sib borayotgan
ehtiyojlariga muvofiq ravishda ta'minlash zarur edi. Bundan tashqari,
ma'lumotlar bazasi va uni ishlab chiqish texnologiyasi doimiy ravishda
takomillashtirilib turardi va ma'lumotlar bazasiga aylangan ancha
murakkab obyekt uchun yuqori darajadagi maxsus bilimlar talab
etilardi.
Ma'lumot lar bazasi adminst rat ori (DBA ) ma'lumotlar bazasiga
talablarni ishlab chiqish, uni loyihalashtirish, amalga oshirish, samarali
foydalanish va saqlash, shu jumladan ma'lumotlar bazasi
foydalanuvchilari hisoblarini boshqarish va ruxsatsiz kirishdan himoya
qilish uchun mas'ul shaxsdir. DBAning bir xil muhim vazifasi
ma'lumotlar bazasining yaxlitligini ta'minlashdir.

Ma'lumot lar bazasi administ rat orining
asosiy t urlari
Tizim
administ rat ori Ma'lumot lar
bazasi
adminst rat ori Ma'lumot lar
bazasi t ahlilchisi
Ma'lumot larni
ishlab
chiqaruv chi Dast ur
administ rat ori Muammoga
y o'nalt irilgan
ma'lumot lar
bazasi
adminst rat ori
Ishlab chiqarish
bo'y icha
t ahlilchi Ma'lumot larni
saqlash
adminst rat ori

Ma'lumot lar bazasi administ rat orining
asosiy v azifalari
Ilov ani sozl ash v a
ishlashni k uzat ish Hujj at l ar v a
st andart larni
y arat ish v a saqlash O'sish v a
o'zgarishl arni
rejal asht irish
J amoa bo'l ib ishl ash
v a k erak bo'l ganda
24/7 (Haft asi ga 7 k un
24 soat dan) k o'mak ni
t aqdim et i sh Umumiy t exnik
muammolarni
bart araf et i sh v a
k amchili k l arni berish Ma'lumot lar bazasini
t i k lash

Ma'lumot lar bazasi administ rat orining
asosiy v azifalari
Ma'lumot lar bazasi
serv erini ng dast uriy
t a'minot i ni v a t egishli
mahsulot larni o'rnat i sh,
sozlash v a y angilash Ma'lumot lar bazasi
imk oniy at larini v a
ma'lumot lar bazasi
bilan bog'liq
mahsulot larni baholash Zaxiralash v a t ik lash
bo'y icha must ahk am
siy osat v a
prot sedural arni
o'rnat ish v a saqlash
Ma'lumot lar bazasini
loy ihalash v a amalga
oshirishga e't ibor berish Ma'lumot lar bazasi
xav fsizligini amalga
oshirish v a qo'll ab-
quv v at lash
(foy dalanuv chilar v a
rol larni y arat ish v a
qo'llab-quv v at lash,
imt iy ozlarni t ay inlash) Ma'lumot lar bazasini
sozl ash v a ishl ashni
k uzat ish

Ma'lumot lar bazasini adminst rat orlash
v osit alari
Ko'pincha, MBBT dasturlari MB adminstratorlariga MBBTni boshqarishda yordam
beradigan ma'lum vositalar bilan ta'minlanadi. Ushbu vositalar mahalliy v osit alar
deb nomlanadi. Masalan, Microsoft SQL Server SQL Server Management Studio bilan
birga keladi, Oracle-da SQL * Plus va Oracle Enterprise Manager / Grid Control kabi
vositalar mavjud. Bundan tashqari, BMC, Quest Software, Embarcadero
Technologies, patchVantage va SQL Maestro Group kabi uchinchi tomon
kompaniyalari MBBTni kuzatish uchun grafik interfesyli vositalarini taklif qilishadi va
ma'lumotlar bazasida ba'zi funksiyalarni osonroq bajarishda yordam berishadi.
Ma'lumotlar bazasining dasturiy ta'minotining yana bir turi yangi ma'lumotlar
bazalarini yaratishni boshqarish va mavjud ma'lumotlar bazalarini va tegishli
manbalarni boshqarish uchun mavjud. Yangi ma'lumotlar bazasini yaratish jarayoni
zarur shartlarni bajarishdan zaxira nusxasini o'rnatishgacha yuzlab yoki minglab
noyob bosqichlardan iborat bo'lishi mumkin, bu yerda har bir qadam keyingi
boshlanishidan oldin muvaffaqiyatli bo'lishi kerak. Biror kishidan ushbu
protsedurani bir xil tarzda qayta-qayta bajarishini kutish mumkin emas - aynan shu
maqsad bir nechta ma'lumotlar bazalari bilan erishiladi. Avtomatlashtirilmagan MB
adminstratorlari soni ortib borishi bilan noyob konfiguratsiyalar soni ko'pincha
qimmatga tushadi hamda saqlab qolish qiyinlashadi

Ma’lumotlar bazasini rеjalashtirish, loyihalash va administratorlash

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish