Mafkuraviy faoliyat – milliy g‘oyani amalga oshirish vositasi - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	39.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Mafkuraviy faoliyat – milliy g‘oyani amalga oshirish vositasi

Купить

Mafkuraviy faoliyat – milliy g’oyani amalga oshirish vositasi
Reja.
1. «Mafkuraviy faoliyat» tushunchasi, uning mazmun-mohiyati va namoyon
bo’lish xususiyatlari
2. Milliy istiqlol mafkurasining bosh g’oyasini xalq qalbi va ongiga singdirish
– mafkuraviy faoliyat yuritishning ustuvor yo’nalishi

«Mafkuraviy faoliyat» tushunchasi, uning mazmun-mohiyati va namoyon
bo’lish xususiyatlari
Jamiyatda yashovchi turli xil millat, elat, xalq, irq, diniy e’tiqod, ijtimoiy tabaqa,
sinf, partiya kabi uyushma, birlashma, tashkilot, jamoalarga mansub bo’lgan
odamlar orasida, ularning shaxsiy hamda umumiy manfaatlarini ifodavlovchi g’oya
va mafkuralar tizimini yaratish, ularni hayotga tadbiq etish mafkuraviy faoliyat
orqali amalga oshiriladi. Al-xusis,mafkuraviy faoliyatsiz hyech bir jamiyat yashay
olmaydi, bu siz yashab kelayotgan jamiyatni tarixda ham, bugungi kunda ham hyech
kim uchratgan emas.
Jamiyatda kimlarning aql-idroki,tashabbusi,ilmiy-amaliy izlanishlari orqali
yaratilgan fikr,g’oya,mafkura o’z-o’zidan tarqalib, kishilar ongiga avtomatik tarzda
singib boravermaydi. Demak,muayyan g’oyaviy ta moyillar va ta’limotlar ishlab
chiqilishining o’zi ularning kishilar faoliyatini belgilab beruvchi, unga ta’sir
ko’rsatuvchi ijtimoiy hodisaga aylanishi uchun yetarli emas. Buning uchun ular
kishilar orasida tarqalishi, odamlar ana shu g’oyalar ruhida tarbiyalanishi lozim.
Aks holda, har qanday g’oya va mafkura qancha lik to’g’ri, jozibador bo’lmasin,
muayyan hodisa sifatida tarix sahifasida qolib ketaveradi. Ayni paytda, har qanday
g’oya va qarashlar tarqalishi uchun, eng avvalo, ular ishlab chiqilishi bilan birga,
targ’ib va tashviq etilishi zarur. Mafkuraviy faoliyat esa hamisha shakllangan
g’oyaviy qarashlar, baholar va maq sadlar tizimini odamlarga yetkazish, ularning
ongiga singdirish borasidagi ishlarni amalga oshirish jarayonini anglatadi.
Shu ma’noda, mafkuraviy faoliyat bu biron-bir g’oyani amalga oshirish, uni
aholi ongi va qalbiga singdirish, muayyan g’oyaviy qarashlar tizimini shakllantirish,
uning amali yotini ta’minlash, yot va begona mafkuralarga qarshi kurash bi lan
bog’liq chora-tadbirlar majmuidan iborat bo’lib, u g’oyaviy qarashlar – bilimlar,
baholar, maqsadlarni shakl lantirish hamda ularni tarqatish, g’oyaviy tarbiyani
amalga oshi rish, mafkuraviy profilaktika va immunitetni shakllantirish jarayonini
ham o’z ichiga qamrab oladi.
Mafkuraviy faoliyat jarayonining namoyon bo’lish xususiyatlariga quyidagilar
kiradi:

1. Mafkuraviy faoliyat jarayoning keng ommani ezgu g’oyalar aso sida
tarbiyalash, ularning umumiy siyosiy va ma’naviy saviyasi ni yuksaltirish, ijodiy
qobiliyatlarini rivojlantirish, bo’sh vaqtlarini samarali o’tkazishga ko’mak beruvchi
tadbirlarni amal ga oshirishga qaratilganligi uning eng muhim xususiyatlaridan biri
sanaladi.
2. Mafkuraviy faoliyat keng ma’noda o’quv muassasalari, ta’lim-tarbiya
maskanlari, klublar, axborot-resurs markazlari, madaniyat va istirohat bog’lari
faoliyatini ham muayyan darajada qamrab olishi bilan o’zgacha xususiyat kasb
etadi. Bunda muzey, kinoteatr, teatr va boshqa madaniy-ma’rifiy muassasa lar,
shuningdek, OAV (gazeta-jurnallar, Internet, radio, TV) muhim o’rin tutadi.
3. Mafkuraviy faoliyat mafkuraviy ishlar muassasalarining keng tarmog’ining
tashkil etilishi, ularning o’sishi va takomillashu vi bilan unga rahbarlik qilish
jarayonining ham mukammallashib borishi, rahbarlik qilish san’atining yangi
qirralarini topishga bo’lgan ehtiyojning kuchayib borishi bilan ham ayricha
xususiyatga ega bo’ladi. O’zbekiston Respub likasi Prezidentining 2006 yil 25
avgustdagi «Milliy g’oya tar g’iboti va ma’naviy-ma’rifiy ishlar samaradorligini
oshirish to’g’risida»gi qaroriga binoan Respublika Ma’naviyat va ma’ri- fat
kengashi faoliyati hamda tarkibiy tuzilishi qayta ko’rib chiqildi. Respublika
Ma’naviyat va ma’rifat kengashining il miy-amaliy yo’nalishda faoliyat olib
boradigan va davlat byud jeti hisobidan moliyalashtiriladigan "Milliy g’oya va
mafkura ilmiy-amaliy markazi" tashkil etildi. Respublika Ma’naviyat va
ma’rifat kengashinmng amaliy targ’ibot yo’nalishida faoliyat olib boradigan
Respublika Ma’naviyat targ’ibot markazi shakl lantirildi. Barcha viloyatlarda
hokimlarning ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo’yicha yordamchilari faoliyati yo’lga
qo’yildi. Res publikamizdagi mahalla oqsoqollari va fuqarolar yig’inlari
raislarining ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo’yicha maslahatchila ri tizimi
shakllantirildi.

4. Mafkura viy faoliyatning navbatdagi muhim xususiyatlaridan biri,uning
hamisha konkret tarixiy mazmunga, maqsad-muddao ga ega bo’lganligi bilan

ifodalanadi. Bu, eng avvalo, inson bilimlari, shu jumladan, mafkuraning
mazmun-mohiyati haqidagi bilimlarning rivojlanganlik darajasi bilan
belgilanadi. Mafkura tizimidagi bilim lar to’g’ri yoki noto’g’ri, progressiv yoki
reaksion mazmunga ega bo’lishi mumkin. Mazkur bilimlar o’z navbatida ular
asosida shakllanadigan baholarning to’g’ri yoki noto’g’riligiga zamin yara tadi.
Shakllanadigan baholarda esa real yoki kutilayotgan hodisa, jarayonlarga
mavjud ehtiyojlar, manfaatlardan kelib chiqib, o’ziga xos munosabat
ifodalanadi. Bilimlar qanchalik chuqur bo’lsa, hosil qilingan baholarga ishonch
shunchalik yuqori bo’ladi. Shu ma’noda, baholar – qadriyatlar kishilarda
ishonch, e’tiqodning shakllanishiga xizmat qiladi. Ba’zida erishilgan bilimlar,
ularga asoslangan baholarning mutlaq to’g’riligiga ishonch dogma tizmga aylanib
ketishini, bu mafkuraviy turg’unlikni yuzaga kel tirishini ham unutmaslik zarur.
5. Mafkuraviy faoliyatning yana bir ajoyib xususiyati g’oyaviy qarashlar doirasida
belgilab olingan maqsadlarni bayon etishda istiqbolga, ertangi kunga ishonch
tuyg’usini shakllantirishni ko’zlashi bilan belgilanadi.
6. Mafkuraviy faoliyat g’oyaviy qarashlarni tarqatish va unga mos
tarbiyani amalga oshirishni ifodalash xususiyatiga ham ega bo’lib,
mafkuraviy qarashlarni tarqatish tizimi, mexanizmlari, usul va vositalari
doimo takomillashib borishni taqozo etadi. "Odamzod baxti uchun hamma
narsadan voz kechishga o’rgatadigan ezgu g’oyalarni kishilarga singdirish
buyuk san’atdir", deb yozgan edi fransuz yozuvchisi Stendal. Shu nuqtai
nazardan qaraganda, mafkuraviy faoliyat g’oyaviy tarbiyani o’zga- ruvchan
voqyelik va ijtimoiy guruhlarga xos xususiyatlarni hisobga olgan holda doimiy
takomillashtirib borishni anglatadi.
7. Mafkuraviy faoliyatni tashkil etishda tex nika va texnologiyalar, targ’ibot
va tashviqot olib borish usul larining rivojlanganlik darajasi ham o’ziga xos
ahamiyat kasb etadi. Hozirgi davr da OAV mafkuraviy faoliyatni amalga
oshirishning muhim bo’g’i ni hisoblanadi. Yaqin istiqbolda texnika va texnologiya
rivoji odamlar ongiga ta’sir o’tkazish, ya’ni mafkuraviy faoliyatni tashkil
etishning yangidan-yangi mexanizmlarini topishiga olib keladi, shu asosda

mafkura viy faoliyatni ilmiy asosda tashkil etish ishlarini muntazam ravishda
takomillashtirib borishga keng yo’l ochib beradi.
8. M afkuraviy faoliyat o’zining mohiyat-mazmuniga ko’ra o’zgaruvchan
xususiyatga ham egadir. Mafkuraviy faoliyat stixiyali tarzda kechmaydi,balki
ongli,tizimli va tadrijiy tarzda,biron bir aniq maqsadni ko’zlab, mavjud
mafkuraviy vaziyatdan kelib chiqqan holda olib boriladi.
Hozirgi kunda mafkuraviy faoliyat olib borishdan maqsad milliy istiqlol
mafkurasining g’oyalarini xalq qalbi va ongiga singdirish ishlarini tashkil
etishdan iborat.
Milliy istiqlol mafkurasining bosh g’oyasini xalq qalbi va ongiga singdirish –
mafkuraviy faoliyat yuritishning ustuvor yo’nalishi
Milliy istiqlol mafkurasining bosh g’oyasi–ozod va obod Vatan, erkin va
farovon hayot barpo etishdir. Bunda asosiy o’rin ozodlik g’oyasiga beriladi.
2. 1. Ozod Vatan g’oyasi. Bugungi kunda o’zbek xalqining tarixiy makon
va zamonda bir million yilllik o’rni borligi tarixiy haqiqat sifatida ko’pchillik ilm
ahliga ma’lum. Bu xalqning davlatchiligi tarixi esa 3 ming yildan ortiqroq vaqtni
o’z ichiga qamrab oladi. Ular ana shu tarixiy davr ichida juda ko’plab baxtli va
baxtsiz onlarni, ya’ni taraqqiyot va inqiroz, barqarorlik va beqarorlik, g’alaba va
mag’lubiyat, hukmronlik va tobelik, saxovatpeshalik va mutelik, sadoqat va
xiyonat kabi hayotning totli va achchiq damlarini boshdan kechirganlar. Ayniqsa,
ular o’z hayotlarining 200 yilini ahamoniylar, 180 yilini grek-makedoniyaliklar,
200 yilini arab xalifaligi, 150 yilini mo’g’il bosqinchilari,130 yilini rus va sovet
istilochilari,ya’ni jami bo’lib 800 yilini o’zgalar qo’lida qullik, qaramlik, tobelik,
mustamlakachilik sharoitida o’tkazishga majbur bo’lganliklari sababli ozod
Vatanda erkin yashashning nima ekanligini o’zgalardan ko’ra yaxshiroq
anglaydilar. Shu tufayli «ozod Vatan» tushunchasi o’zbek xalqi milliy
mafkurasining bosh g’oyasiga aylangan.
«Ozod» so’zi fors tilidan o’zbek tiliga kirib kelgan bo’lib lug’aviy jihatdan
«erkin, hur; asoratdan qutulgan; g’am-tashvishdan xoli; oliyjanob; saxovatli»
degan ma’nolarni bildirgan holda kishilarning kundalik hayotida:

1) o’z erki, haq-huquqi o’z qo’lida bo’lgan,ozodlikka erishgan; erkin, hur;
2) qullikdan ozod etilgan, erkinlikka chiqqan, asoratdan qutilgan;
3) o’z holiga, mayliga qo’yilgan, bo’shatib yuborilgan, hyech qanday
majburiyat bilan bog’lanmagan; bo’sh;
4) tik, tikka, ko’krakni kerib yuradigan odam, elat, millat, xalq ma’nosini
anglatish uchun ishlatiladi 1
. Shundan ham ko’rinib turibdiki, ozodlik shunchalik
oddiy so’z emas, balki o’zida chuqur falsafiy ma’noni aks ettirgan g’oyaviy
ahamiyatga molik bo’lgan tushunchadir.
Ozodlik tushunchasining falsafiy mazmundagi g’oyaviy tabiati:
birinchidan, har bir inson, elat, millat, xalq va davlatning o’z haq-huquqlarini
himoya qilishida ;
ikkinchidan , ularning o’z erkini qo’lga kiritib erkin va farovon yashashga
intilishida;
uchinchidan, hayotiy adolatni qaror toptirib tenglar ichida teng bo’lib, tikka,
ko’krak kerib yurishga intilishi sari qilayotgan xatta-harakatlarida;
to’rtinchidan , kelgusi avlodlarga ozod va obod Vatan qoldirish maqsadida olib
borayotgan mashaqqatli, ayni vaqtda sharafli ishlarni amalga oshirish uchun
qanchalik darajada safarbarlik vazifasini uddalayotganligida yaqqol namoyon
bo’ladi. Shunga ko’ra ozodlik tushunchasiga g’oya sifatida quyidagicha falsafiy
ta’rif berish mumkin.
Ozodlik bu mutelik va tobelikning har qanday ko’rinishlarini inkor etgan
holda, har bir inson, elat, millat, xalq va davlatlarni qullik va qaramlik balosidan
qutilib o’z erkini qo’lga kiritish, haq-huquqlarini himoya qilish, hayotiy adolatni
qaror toptirib tenglar ichida teng bo’lib,erkin va farovon yashash uchun kurashga
chorlaydigan, ularni shu yo’lda birlashtiradigan va safarbar qiladigan
bunyodkor ijtimoiy-siyosiy g’oyadir .
Insoniyat tarixidan shu narsa ma’lumki, har bir inson, elat, millat, xalq o’ziga
tegishli bo’lgan ona-Vatanida, davlatida ozod va erkin yashaydi. Ona-Vatandan
1
Ўзбек тилининг изоҳли луғати.Ж.3. – Т.,2007.– Б.95.

tashqaridagi ozodlik haqiqiy ozodlik emas, balki unga o’zgalar tomonidan in’om
etilgan erkinlikdir.
Shuning uchun har bir aqli rosa inson hamisha o’z ona-Vatanining ozodligi
uchun kurashib kelgan. Shu sababli ozodlik g’oyasi insoniyat tarixining azaliy
yo’ldoshi, o’tmishdan hozirga qadar o’z ahamiyatini saqlab kelayotgan ezgu
qadri yat hisoblanadi.
Ozodlik g’oyasining mazmun-mohiyatini bir necha yo’nalishda talqin va
tahlil qilish mumkin. U ijtimoiy ma’noda – jamiyat hayotining qandayligi va qay
tarzda tashkil etilganini, siyosiy ma’noda — mustaqil va emin-erkin yashashni,
iqtisodiy ma’noda — mulk va moddiy boyliklarga barchaning teng ega bo’lish
imkoni yatini, ma’naviy ma’noda — inson va jamiyatning turli tazyiq lardan
xolisligi, fikr, e’tiqod va so’z erkinligini anglatadi.
Ozodlik g’oyasini umuminsoniy, milliy va shaxsiy nuqtai nazarlardan ham talqin
qilish mumkin. Umuminsoniy jihatdan, bu g’oya butun Yer yuzida taraqqiyot va
erkinlik uchun kurashayotgan kishilar ning muzaffar bayrog’i, demokratik
jamiyat va davlatlar hayoti ning ustuvor tamoyillaridan birini ifodalaydi. Milliy
jihat dan, u har bir millat va xalqning o’z mustaqil tarakqiyot yo’li, o’z taqdirini
o’zi belgalay olishi, milliy davlatchiligiga ega bo’li shini anglatadi. Shaxsiy
darajada ozodlik - inson haq-huquklarining ro’yobga chiqishi, uning ijtimoiy-
ma’naviy jihatdan erkinligini bildi radi.
Faylasuf olim Q.N. Nazarov yozganidek:«Ozodlik g’oyasining qudrati
shundaki, u odamlarning o’zaro munosabatlari, mamla katlar va davlatlararo
munosabatlarni me’yor-mezonga soladi, turli kamsitishlar yoki ortiqcha ta’zim-
tavozega chek qo’yadi» 2
. Yuqorida keltirilgan fikrlardan kelib chiqqan holda
«ozod Vatan» g’oyasini quyidagicha ta’riflash mumkin.
Ozod Vatan – o’z taqdirini o’zi mustaqil hal etish huquqini to’la ro’yobga
chiqara olgan millatning yashash makoni bo’lib,jahon hamjamiyatida o’z
o’rniga,nufuziga va mavqyeiga ega bo’lgan mamlakatdir . 3
Shuning uchun
ham:«Milliy istiqlol mafkurasining bosh g’oyasida ozodlik tushunchasining
2
Қаранг: Назаров Қ.Н. Ғоялар фалсафаси.– Т., 2011. – Б.80.
3
Қаранг: Миллий ғоя ва раҳбар масъулияти. – Т., 2007. – Б.255.

ustuvor va yetakchi o’rinda turishi Vatan mustaqilligi barcha orzu-
intilishlarimiz, amaliy faoliyatimiz va yorug’ kelajagimizning asosi ekanidan
dalolat beradi» 4
.
2. 2. Obod Vatan g’oyasi. Inson barcha tirik mavjudodlardan farqli o’laroq,
o’zining yashayotgan maskanni obod qilishga harakat qilib kelgan. Shu tufayli
jahon sivilizasiyasining obodlikni tarannum etuvchi o’choqlari yaratilgan. Obod
yashash uchun kurash insoniyatning azaliy orzu-umidi bo’lib, u hayot
sinovlaridan o’tgandan so’ng eng ilg’or ijtimoiy-siyosiy bunyodkor g’oyalar
safidan joy olgan. Huddi, shu ma’noda I.A.Karimov aytganidek: «O’zbekning
fe’l-atvori barchaga ayon. U yerni, tabiatni sevadi. Do’ppisida suv tashib bo’lsa
ham, daraxt ko’kartiradi. O’zbek tom ma’noda bunyodkordir» 5
, – degan edi.
O’zining yashayotgan joyini obod qiligan holda kun kechirish har bir o’zbekning
qon-qoniga singib ketgan fazilatdir. Shu tufayli obod Vatan tushunchasi har bir
o’zbek bolasi va uning oilasi uchun muqaddas g’oya hisoblanadi.
«Obod» so’zi forscha bo’lib, o’zbek tilidagi lug’aviy ma’nosi «odam
yashaydigan, ishlov berilgan, gullab yashnayotgan» degan ma’nolarni anglatgan
holda kishilarning kundalik turmushida:1) ko’rkam binolar,chiroyli
ko’chalar,bog’u rog’lar bilan go’zallik kasb etgan, gullab-yashnagan
o’lka,mamlakat; 2) yaxshi qarov,parvarish bilan yetiltirilgan bog’lar, paxta, g’alla
kabi ekin maydonlari; 3) xalq ko’p yig’iladigan, gavjum va serfayz joylar 4)
odamlari xursand, shod degan ma’nolarni ifodalash uchun ishlatiladi 6
.
O’zbek xalqi mustaqillikka erishgandan so’ng yurtboshimiz I.A.Karimov
obod Vatan g’oyasini nazariy va amaliy jihatdan yoritib berar ekan,uning
tushunchasi ma’no-mazmuni, tarixiy ildizi haqida quyidagi fikrlarni bildiradi.
« Barchamizga yaxshi ayonki, har qaysi inson, millati, tili va dinidan qat’i
nazar, bu dunyoga baxtli yashash uchun keladi. Bunday yuksak orzuga
yetishning sharti va garovi bo’lgan omillar ko’p. Lekin ular orasida hayotimizga
4
Қаранг: Миллий истиқлол ғояси: асосий тушунча ва тамойиллар. – Т.:Ўзбекистон,2001.- Б.51.
5
Каримов И.А. Тарихий хотирасиз келажак йўқ// Унинг ўзи. Биз келажагимизни ўз қўлимиз билан қурамиз.Т.7. – Т.: Ўзбекистон,1999.–
Б.142 –143.
6
Ўзбек тилининг изоҳли луғати.Ж.3. – Т.,2007.– Б.74.

ma’no- mazmun beradigan, uni yanada yorug’ va fayzli qiladigan bir omil borki,
u ham bo’lsa, odamning o’z uyi, o’z yurtini har t omonlama go’zal va obod qilib,
shundan o’zi mamnun bo’lib, rozi bo’lib yashashi ida yaqqol namoyon bo’ladi.
Shuni ta’kidlash kerakki,obod degan so’zning ma’nosini biz juda keng va
chuqur tushunamiz. Obod deganda, xalqimiz, millatimiz nafaqat ko’rkam va
chiroyli, shu bilan birga, tinch va osoyishtalik, o’zaro mehr-oqibat, ahllik,
fayz-baraka hukmron bo’lgan joylarni, doimo pok niyat va sog’lom intilish
bilan yashash tasavvur qiladi.
Mustaq illik yillarida ”Obodlik ko’ngi ldan boshlanadi" degan chuqur mazmunli
ibora el-yurtimiz o’rtasida keng tarqalib, odamlarimizni bunyodkorlik tuyg’usi
bilan yashashga da’vat etib kelayotg ani ham bu fikrni tasdiklaydi. |
Bunday mulohaza va fikrlarni umumlash rib, o’zbekona aytadigan bo’lsak,
barcha mizni harakat va intilishlarimiz negiz ida avvalambor yurtimiz, Vatanimizni
har tomonlama obod qilish, inson erkin nafas oladigan, tinch va farovon
yashaydigan hayot barpo etish g’oyasi mujassam ekanini, o’ylaymanki,
hammamiz yaxshi tushunamiz.
Ana shunday orzu-niyatlar bilan kundalik hayotimizni to’ldirish, ularni
hayoti mizning maqsadiga aylantirish,shund ay g’oya va intilishni amalga oshi-
uchun davlatimiz va jamiyatimizning barcha kuch va imkoniyatlarini saf arbar etish,
hyech shubhasiz, bugungi kunda muhim va dolzarb ahamiyat kasb etadi» 7
.
Yuqorida bildirilgan fikrlardan kelib chiqqan holda obod Vatan tushunchasiga
quyidagicha falsafiy ta’rif berish mumkin.
Obod Vatan bu inson har tomonlama erkin nafas olib tinch va farovon
yashaydigan, xavfsizligi har tomonlama ta’minlangan, osoyishtalik va barqarorlik,
samarali ijod va yaratuvchanlik, o’zaro mehr oqibat, ahllik, fayz-baraka, jismoniy
va ma’naviy poklik hukmron bo’lgan hududdir.
2. 3. Erkin va farovon hayot barpo etish g’oyasi. Insoniyatning rivojlanish
tarixida mehnatkash xalq hal qiluvchi vazifalardan birini o’tab kelgan. Chunki,
ular har qanday mamlakat fuqarolarining eng zaruriy oziq-ovqat mahsulotlari,
7
Каримов И.А. Инсон манфаати,ҳуқуқ ва эркинликларини таъминлаш,ҳаётимизнинг янада эркин ва обод бўлишига эришиш – бизнинг
бош мақсадимиз // Халқ сўзи, 2013 йил 8 декабрь.

kiyim-kechaklarga bo’lgan ehtiyojini qondirishning moddiy manbasini yaratish
bilan shug’ullanganlar. Shuning uchun ham aqli zukko davlat arboblari
mehnatkash xalqning turmushini yaxshilash borasida qayg’urganlar. Sohibqiron
Amir Temur obod qilish masalasida: «Xarob bo’lib yotgan yerlar egasiz
bo’lsa,xolisa tarafdan obod qilinsin. Agar egasi bo’lsa-yu,lekin obod qilishga qurbi
yetmasa,unga turli asboblar va kerakli narsalar bersinlar,toki o’z yerini obod qilib
olsin. Katta-kichik har bir shahar, har bir qishloqda masjid,madrasa va xonaqohlar
bino qilsinlar,faqiru miskinlarga langarxona (yo’lovchilar qo’nib o’tadigan yer;
miskin va yetim-yesirga taom beriladigan joy; g’aribxona) solsinlar, kasallar uchun
shifoxona qurdirsinlar va ularda ishlash uchun tabiblar tayinlasinlar» 8
,-degan
topshiriqlarni bergan va uning ijro etilishini qattiq nazorat ostiga olgan.
Ajdodlarimizning bunday olijanob ishlari milliy g’oyamizning bosh maqsadini
mamlakatimizda amalga oshirishning mustahkam tarixiy ildizga ega
ekanligidan dalolat beradi.
Masalan, Sobiq SSSR davrida O’zbekiston qishloqlarida yashovchi aholi
quloqlashtirish, kollektivlashtirish, sovxozlashtirish, agrarsanoat asosida
yiriklashtirish kabi bir qator tajriba-sinov maydoniga aylantirildi. Natijada, paxta
tolasi va qoraqo’lning 90 foizi,tabiiy junning 71 foizi respublikadan arzimas baho
bilan chetga olib ketilaverdi 9
. Shu tariqa bu yerda paxta yakkahokimligi o’rnatildi.
Qishloqda yashayotgan 240 ming nafar oila yersiz bo’lib, daromad topishdan
mahrum edi. Vaziyatning bunday shaklda yomonlashib borishi qishloq aholisining
vitaminlarga boy ovqatlar yemasdan turli xil kasalliklarga chalinishiga olib keldi.
Kommunistlar va’da qilgan yerdagi jannatiy hayot – kommunistik obod turmush
o’zining sarob ekanligini ko’rsatdi.
O’zbek xalqi mustaqillikka erishgach o’z oldiga moddiy va ma’naviy ishlab
chiqarishning barcha sohalarida yirik islohotlarni amalga oshirib mamlakatimiz
fuqarolari uchun erkin va farovon hayot barpo etishni bosh maqsad qilib qo’ydi.
Bu maqsadni amalga oshirishda yurtboshimiz I.A.Karimov tomonidan: «
Barchamizning ildizimiz,tomirimiz avvalambor qishloq zaminiga borib taqaladi.
8
Темур тузуклари.-Т. Ғ.Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти,1996.- Б.124-125.
9
Каримов И.А. Ўзбекистон мустақилликка эришиш остонасида.-Т.:Ўзбекистон,2011.-Б.240.

Ona Vatan degan ulug’ va muqaddas tushuncha odamzod uchun guyoki qishloq
timsolidan boshlanadi. Yurtimizning yanada obod, xalqimiz hayotining yanada
farovon bo’lishi va oldimizda turgan yuksak vazifalarning bajarilishi, hyech
shubhasiz, qishloqlarimizning taqdiri va kelajagi bilan bog’liqdir. Qishloq taraqqiy
topsa,yurtimiz obod, hayotimiz yanada farovon bo’ladi» 10
,- deb aytgan so’zlari
metodologik asos bo’lib xizmat qiladi.
Mamlakatimizda erkin va farovon hayot barpo etish nimalarni anglatadi?
Erkin deganda, odatda kishilarning har qanday to’siq, g’ov, monelik va shu
kabilardan xoli bo’lgan holda qiynalmay, qisilmay, ochiq-oydin, bemalol yurish-
turishi, yashashi tushuniladi. Hayot ( arabcha – yashash,mavjud bo’lish,tiriklik ) bu
insonlarning tug’ilgandan o’lgunga qadar bo’lgan tiriklik, mavjudlik, yashash
holati hisoblanadi. Farovon yoki farovonlik ( forscha – mo’l, juda ko’p, ortiq,
ziyoda ) esa odamlarning har jihatdan ta’minlanganlik, hamma narsasi mo’l-ko’l,
to’q, serfayz baxtiyor holatini anglatadi. Yuqorida keltirilgan «erkin», «farovon»,
«hayot» so’zlarining ma’nosidan kelib chiqqan holda erkin va farovon hayot
tushunchasiga quyidagicha falsafiy ta’rif berish mumkin.
Erkin va farovon hayot deb mamlakat aholisining hayotiy zaruriyatlarini
anglab yetgan holda hyech qanday qarshiliklarsiz, to’siqlarsiz, ochiq-oydin,
qiynalmasdan o’z qobilyatlarini har tomonlama namoyon qilishlari orqali
hamma narsaning to’kin-sochin, mo’l-qo’lchiligini ta’minlashga erishishi
natijasida go’zal turmush, osuda, serfayz hayot kechirishiga aytiladi.
Bunday hayotga erishish uchun uning moddiy va ma’naviy omillarini bilish,
ularning rivojlanish qonuniyatlarini falsafiy jihatdan o’rganish zarur.
Masalan, qishloqda erkin va farovon hayot–obod turmushni bunyod etishning
moddiy omillariga quyidagilar kiradi:
- tabiat omili: tuproq, suv, o’simlik va hayvonot olami,dashtu-dalalar;
- ishlab chiqarish omili:paxtachilik,g’allachilik, sholikorlik, mevachilik,
polizchilik, sabzavotchilik,chorvachilik va boshqalar;
10
Каримов И.А . Ватанимизнинг босқичма-босқич ва барқарор ривожланишини таъминлаш-бизнинг олий мақсадимиз.Т.17.-
Т.:Ўзбекистон,2009.- Б.61,62,65.

- ishlab chiqaruvchi kuch va vositalar omili: qishloq xo’jaligi texnikalari,
mahsulotlarga qayta ishlov beruvchi qurilmalar,malakali ishchi kuchlari–
dehqonlar,chorvadorlar va boshqa kerakli mutaxassislar;
- zamonaviy turar joylar:odamlarning uy,shaxsiy ehtiyojlar uchun ajratilgan
tomorqa yer va chorva mollari.
Qishloqda erkin va farovon hayot–obod turmushni bunyod etishning ma’naviy
omillariga quyidagilarni kiritish mumkin:
- tabiatni muhofaza qilishga qaratilgan bilim va harakatlar,ya’ni ekologik
ong,huquq va madaniyat;
- ishlab chiqarish omilini rivojlantirish,ya’ni paxtachilik, g’allachilik,
chorvachilik va boshqalardan mo’l hosil olishga qaratilgan bilimlar
(agranomiya, zooveternariya, tuproqshunoslik va sh.k.) va to’plangan amaliy
tajribalar;
- ishlab chiqaruvchi kuch va vositalarni takomillashtirishga yo’naltirilgan
iqtisodiy va texnikaviy bilim hamda tajribalar;
- zamonaviy turar joylarni go’zallashtirishga qaratilgan me’moriy ilmlar;
- bolalar bog’chasi,maktab,o’quv markazlari,madaniyat saroylari,sport
inshootlari;
- aholi o’rtasida azaldan davom etib kelayotgan urf-odatlar,an’ana va
marosimlar,qadriyat darajasiga ko’tarilgan boshqa ma’naviy ish-harakatlar.
Umuman olganda erkin va farovon hayot–obod turmushni bunyod etishning ana
shu ikki omili o’rtasida dialektik qonuniyat mavjuddir. Bu haqda I.A.Karimov:
«...insonga xos orzu–intilishlarni ro’yobga chiqarish,uning ongli hayot kechirishi
uchun zarur bo’lgan moddiy va ma’naviy olamni bamisoli parvoz qilayotgan
qushning ikki qanotiga qiyoslasak, o’ylaymanki, o’rinli bo’ladi. Qachonki ana shu
ikki muhim omil o’zaro uyg’unlashsa,tom ma’nodagi qo’sh qanotga
aylansa,shundagina inson,davlat va jamiyat hayotida o’sish-o’zgarish,yuksalish
sodir bo’ladi» 11
,- degan edi. Demak, erkin va farovon hayot–obod turmushni
11
Каримов И.А . Юксак маънавият – енгилмас куч.-Т.:«Маънавият»,2008.-Б.67.

bunyod etish masalasi undagi moddiy va ma’naviy omillar qanchalik darajada
uyg’unlashtirgan holda rivojlantirib borishimizga bog’liqdir.
Xulosa tarzida shuni aytish mumkinki, ozod va obod Vatan, erkin va farovon
hayot g’oyasi: bi rinchidan, ota-bobolarimizdan meros bo’lib qolgan, kin dik qonimiz
to’kilgan muqaddas zaminning daxlsizligi ni, xavfsizligini ta’minlash; ikkinchidan,
ma’naviy- ruhiy jihatdan milliy o’zligimizni anglash va uning ifo dasi bo’lgan
qadriyatlarni saqlash, boyitish va avlodlarga meros qoldirish; uchinchidan, erksevar
xalqimizning as riy orzu-umidlari bo’lgan mustaqillikni mustahkamlash ga barchani
safarbar qilish; to’rtinchidan, har bir kishi ning farovonligi davlat, millat farovonligi
asosi ekan ligini anglagan holda tashabbuskorlik, tadbirkorlik bilan fidokorona
mehnat qilishga asoslanadi. Beshinchi dan , bu g’oya kelajakka qaratilgan bo’lib,
xalqni uyushti rish, safarbar qilish vazifasini bajaradi. Oltinchidan, bu g’oyada
mamlakatimizda yashayotgan barcha millat vakilla rining pirovard maqsadlari
ifodalangan bo’lib, u ki shilarni kelajakka chorlovchi ulug’vor va jozibali shior
tarzida namoyon bo’ladi.
Bu g’oyani xalqimiz ongiga, qalbiga chuqur singdirish mustaqillikni
mustahkamlash, buyuk kelajak qurish va O’zbekistonni ilg’or davlatlar qatoriga
qo’shilish jarayo nining muhim omili hisoblanadi.
2.4. Ozod va obod Vatan,erkin va farovon hayot barpo etish g’oyasini amalga
oshirishning ustuvor yo’nalishlari. I.A.Karimov mamlakatimizda ozod va obod
Vatan,erkin va farovon hayot barpo etish g’oyasini amalga oshirishning ustuvor
yo’nalishlarini quyidagicha belgilab bergan:
«...Birinchidan , O’zbekistonimizda tinch lik-osoyishtalik va xavfsizlikni,
fuqarolar va millatlararo ahillik va hamjihatlikni ko’z qorachig’idek saqlash va
mustahkamlash bundan buyon ham eng muhim, hal qiluvchi vazifamiz bo’lib
qolishi darkor.
Albatta, bu masala bo’yicha mas’ul bo’lgan tegishli idoralar bor, kuch-qud-
ratimiz ham yetarli. Lekin qachon yurt tinch va obod bo’ladi? Qachonki har qaysi
uyda, har qaysi mahallada yashayotgan odam tinchlik va osudalikning qadriga

yetib, uni mustahkamlashni, uni himoya lashni o’zining burchi, deb bilsa, tinch lik
uchun kurashsagina bu maqsadga eri shish mumkin.
Ikkinchidan, obod hayot degan tushuncha azal-azaldan xalqimizning ongu
tafak kurida avvalambor farovonlik, to’kinchilik, mo’l-ko’lchilik, qut-baraka,
bozorlarda arzonchilik ma’nosini o’zida mu jassam etib keladi, Shuning uchun
ham bugungi kunda xalq farovonligi tushunchasi Vatan ravnaqi va yurt
tinchligi degan,biz uchun eng aziz va muqaddas bo’lgan qadriyatlar bilan
birgalikda milliy g’oyamizning asosiy mazmun-mohiyatini tashkil etmoqda.
Bu g’oyani amalga oshirishda aholi farovonligi,uning real daromadlarini
oshirish bandlik masalasini yechish, kichik biznes va xususiy tadbirkorlik,
fer merlik harakatini yanada rivojlanti rish, davlat tomonidan beriladigan aniq
manzilli ijtimoiy yordam tizi mini takomillashtirish kabi vazifa lar e’tiborimiz
markazida bo’lishi lo zim.
Bir so’z bilan aytganda, xalqimiz ning "Mehnatdan kelsa boylik - tur- mush
bo’lar chiroylik" degan maqoli za mirida mujassam bo’lgan haqiqatni hayotimiz
tarziga aylantirish yo’lida katta-katta ishlarni amalga oshirishimiz zarur.
Uchinchidan, obod turmushning yana bir muhim sharti - bu inson salomatligi ni
mustahkamlash bilan bog’liq ekani ni barchamiz yaxshi tushunamiz.
Haqiqatan ham, odamlarimiz qachon, qayerda bo’lmasin, duoga qo’l ochar ekan,
avvalo, "Tani sog’lik,tinchlik-xotirjamlik bo’lsin,yurtimiz obod bo’lsin”, deb niyat
qilishi bejiz emas ,albatta.
Shu bois xalqimizning salomatligi ni himoyalash, buning uchun sog’liqni saq lash
tizimini eng zamonaviy davolash vositalari, texnika va texnologiyalar bilan
ta’minlash, profilaktika, ya’ni kasalliklarning oldini olish ishlari ni yanada
kuchaytirish, bu sohada fido korona mehnat qilayotgan tibbiyot xo dimlarining
mashaqqatli va mas’ul yatli mehnatini moddiy va ma’naviy rag’batlantirish masalalari
biz uchun doimiy vazifa bo’lib qoladi,
To’rtinchidan, xalqimizning hayot si fati va darajasini yuksaltirish, ju| ladan, yangi
uy-joylar, zamonaviy yo’l va kommunikasiya tarmoklarini barpo etish, aholi
punktlarini toza ichimlik suvi bilan ta’minlash, kommunal xiz mat sohasidagi

muammolarni yechish kabi dolzarb masalalar bo’yicha ham aniq chora-tadbirlar
belgilanishi kerak.
Beshinchidan, biz turmushimizni yana da obod qilish vazifasini oldimiz qo’yar
ekanmiz, bir haqiqatni chuqur ang lab olishimiz zarur. Ya’ni, hayotimizni obod
qilishning muhim sharti – bu av valo mahallani obod qilish demakdi.
Shu borada mahalla idorasining, ma hallada yashaydigan aholimizning o’zini o’zi
boshqarish tizimini, kerak bo’lsa ijtimoiy himoyalash tizimini yanada
ta komillashtirish, mahallaning ijtimo iy-iqtisodiy hayotimizdagi o’rni va ta sirini yanada
kuchaytirish, unga yangi huquq va vakolatlar berish bo’yicha ham keng
jamoatchilik ishtirokida amaliy takliflar ishlab chiqish maqsadga mu vofikdir.
Oltinchidan, hayotimizni yanada sog’ lom va obod qilish, avvalo ayol zoti ning
jamiyatimizdagi o’rni va nufuzini, ijtimoiy faolligini yanada oshi rish, xotin-
qizlarning turli jabha yo’nalishlarda qilayotgan ishlarini mu nosib baholash, har qaysi
xonadon, uy bekasi bo’lmish opa-singiplarimiz ning og’irini yengil qilish asnosida
turmushimizni farovon etish bilan uz viy va chambarchas bog’likdir. Ana shu
haqiqatni amalda qaror toptirish uchun bizning hali qiladigan ko’p ishlar miz
borligini unutmasligimizni istardim»

Foydalaniladigan asosiy darsliklar va o‘quv qo‘llanmalar ro‘yxati
1. Mirziyoyev SH.M. Milliy taraqqiyot yo’limizni qat’iyat bilan davom ettirib,
yangi bosqichga ko’taramiz. 1-jild, Toshkent,”O’zbekiston”, 2017 yil.
2. Mirziyoyev SH.M. Erkin va farovon demokratik O’zbekiston davlatini
birgalikda barpo etamiz. Toshkent, “O’zbekiston”, 2017 yil.
3. Mirziyoyev SH.M. O’zbekiston Respublikasi Prezidenti SHavkat
Mirziyoyevning Oliy Majlisga murojaatnomasi. “Xalq so’zi” gazetasi, 2017 yil,
23-dekabr, 2-bet.
4. Mirziyoyev SH.M. Konstitutsiya – erkin va farovon hayotimiz, mamlakatimizni
yanada taraqqiy ettirishning mustahkam poydevoridir. “Xalq so’zi” gazetasi, 2017
yil, 8-dekabr, 1-3 betlar.
5. Mirziyoyev SH.M. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining “O’zbekiston
Respublikasini yanada rivojlantirish bo’yicha harakatlar strategiyasi to’g’risida”gi
farmoni. Toshkent, “Adolat”, 2018 yil.
6. Mirziyoyev SH.M. Buyuk kelajagimizni mard va oliyjanob xalqimiz bilan
birga quramiz. T., O’zbekiston, 2017 yil.
7. Mirziyoyev SH.M. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash yurt
taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. T., O’zbekiston, 2017 yil.
8. Karimov I.A. Asarlar to’plami. 1-23 jildlar. -T.:“O’zbekiston”, 1996-2015 y.y.
9. Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. –T.:“Ma’naviyat”, 2008.
10. Karimov I.A. Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish
va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasi. –T.:“O’zbekiston”, 2010.
11.Karimov I.A. O’zbekiston mustaqillikka erishish ostonasida. -T.:“O’zbekiston”,
2011.

Mafkuraviy faoliyat – milliy g‘oyani amalga oshirish vositasi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish