Dokument ma'lumotlari

Narxi 30000UZS
Hajmi 254.7KB
Xaridlar 0
Yuklab olingan sana 01 Noyabr 2026
Kengaytma docx
Bo'lim Testlar
Fan Sotsiologiya

Sotuvchi

DocX Seller

Ro'yxatga olish sanasi 31 Oktyabr 2026

0 Sotish

Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari. Tayyorgarlik to‘plami: 1020 ta mashq testi (javoblari va izohlari bilan) + 30 ta suhbat bileti namunaviy javoblari bilan, 2026

Sotib olish
MAHALLA YOSHLAR YETAKCHISI: TEST VA SUHBAT SAVOLLARI Tayyorgarlik to'plami: 1020 ta mashq testi (javoblari va izohlari bilan) + 30 ta suhbat bileti namunaviy javoblari bilan, 2026 64 ta variant • 1170 ta topshiriq • javoblari bilan Mashq to'plami • 2026–2027 o'quv yili Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 1 Imtihon tuzilishi va yo'riqnoma • Mahalla yoshlar yetakchisi lavozimiga nomzodlar odatda tanlov asosida — hujjatlar, test (bilim) sinovi va suhbat orqali — saralanadi. Aniq tartib va talablar har bir tanlov e'lonida ko'rsatiladi. • Ushbu tayyorgarlik to'plamining birinchi qismida 1020 ta mashq testi bor: davlat yoshlar siyosati, Konstitutsiya va davlat tuzilishi, mahalla instituti, yoshlar huquqlari, bandlik va tadbirkorlik, ma'naviy-ma'rifiy ishlar, yoshlar psixologiyasi, muloqot va liderlik, konfliktlarni hal qilish, profilaktika, raqamli savodxonlik, loyiha boshqaruvi, ish yuritish va xizmat etikasi. Har bir savolga to'g'ri javob va izoh berilgan. • Ikkinchi qismda 30 ta suhbat bileti (har birida 5 ta savol) va namunaviy javoblar bor: motivatsiya, yoshlar siyosati bo'yicha bilim, etika, yoshlar bilan ishlash va amaliy vaziyat (keys). • Tavsiya: testlarni variantlar bo'yicha vaqt belgilab ishlang; suhbat savollariga avval o'zingiz og'zaki javob berib, so'ng namunaviy javob bilan solishtiring. Javobda o'z mahallangiz va tajribangizdan misol keltirish foydali. • Muhim: bu mashq testlari — rasmiy tanlov savollari yoki ularning javoblari emas. Yoshlar siyosatiga oid dasturlar va tuzilmalar o'zgarib turadi: amaldagi hujjatlarni lex.uz va rasmiy manbalardan tekshiring. Bo'limlar Bo'lim Variantlar Izoh Test savollari 34 ta variant × 30 ta savol Har bir savolga izoh berilgan Suhbat biletlari 30 ta bilet × 5 ta savol Namunaviy javoblar bilan Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 2 Mundarija № Variant Topshiriqlar 1 1-variant 1–30 2 2-variant 31–60 3 3-variant 61–90 4 4-variant 91–120 5 5-variant 121–150 6 6-variant 151–180 7 7-variant 181–210 8 8-variant 211–240 9 9-variant 241–270 10 10-variant 271–300 11 11-variant 301–330 12 12-variant 331–360 13 13-variant 361–390 14 14-variant 391–420 15 15-variant 421–450 16 16-variant 451–480 17 17-variant 481–510 18 18-variant 511–540 19 19-variant 541–570 20 20-variant 571–600 21 21-variant 601–630 22 22-variant 631–660 23 23-variant 661–690 24 24-variant 691–720 25 25-variant 721–750 26 26-variant 751–780 27 27-variant 781–810 28 28-variant 811–840 29 29-variant 841–870 30 30-variant 871–900 31 31-variant 901–930 32 32-variant 931–960 33 33-variant 961–990 34 34-variant 991–1020 35 Suhbat bileti 1 1021–1025 36 Suhbat bileti 2 1026–1030 Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 3 № Variant Topshiriqlar 37 Suhbat bileti 3 1031–1035 38 Suhbat bileti 4 1036–1040 39 Suhbat bileti 5 1041–1045 40 Suhbat bileti 6 1046–1050 41 Suhbat bileti 7 1051–1055 42 Suhbat bileti 8 1056–1060 43 Suhbat bileti 9 1061–1065 44 Suhbat bileti 10 1066–1070 45 Suhbat bileti 11 1071–1075 46 Suhbat bileti 12 1076–1080 47 Suhbat bileti 13 1081–1085 48 Suhbat bileti 14 1086–1090 49 Suhbat bileti 15 1091–1095 50 Suhbat bileti 16 1096–1100 51 Suhbat bileti 17 1101–1105 52 Suhbat bileti 18 1106–1110 53 Suhbat bileti 19 1111–1115 54 Suhbat bileti 20 1116–1120 55 Suhbat bileti 21 1121–1125 56 Suhbat bileti 22 1126–1130 57 Suhbat bileti 23 1131–1135 58 Suhbat bileti 24 1136–1140 59 Suhbat bileti 25 1141–1145 60 Suhbat bileti 26 1146–1150 61 Suhbat bileti 27 1151–1155 62 Suhbat bileti 28 1156–1160 63 Suhbat bileti 29 1161–1165 64 Suhbat bileti 30 1166–1170 Jami topshiriqlar 1170 Javoblar kaliti (hujjat oxirida) Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 4 1-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Mahallada yangi ko'chib kelgan yosh oilaga birinchi navbatda qanday yordam beriladi? A) O'zi murojaat qilmaguncha e'tiborsiz qoldiriladi B) Ro'yxatga olish uchun undan majburiy to'lov olinadi C) Mahalla hayoti va xizmatlari bilan tanishtiriladi D) Tekshiruv uchun uning hujjatlari vaqtincha olib qo'yiladi To'g'ri javob: C) Mahalla hayoti va xizmatlari bilan tanishtiriladi✔ Izoh: Yangi oilani mahalla hayotiga moslashtirish va xizmatlar bilan tanishtirish uning tez moslashishiga yordam beradi. 2. Deviant xulq deganda nima tushuniladi? A) Ijtimoiy me'yordan og'uvchi xulq B) Har qanday ijodiy va noodatiy faoliyat C) Faqat og'ir jinoyat sodir etish holati D) O'qishda juda yuqori natija ko'rsatish To'g'ri javob: A) Ijtimoiy me'yordan og'uvchi xulq ✔ Izoh: Deviant xulq ijtimoiy me'yorlarga zid bo'lib, u har doim ham jinoyat bo'lavermaydi. 3. Muzokara jarayonida «yakuniy talab» (ultimatum) qo'yishning xavfi nimada? A) Muloqot to'xtab, nizo keskinlashishi mumkin B) Muzokara keyingi bosqichlarda ancha osonlashadi C) Kelishuv shu zahoti avtomatik tarzda tuziladi D) Tomonlarning pozitsiyalari bir-biriga yaqinlashadi To'g'ri javob: A) Muloqot to'xtab, nizo keskinlashishi mumkin ✔ Izoh: Ultimatum muqobil izlashga joy qoldirmaydi va qarshi tomonni burchakka tiqadi. 4. «Beshta tashabbus» doirasidagi yo'nalishlardan biri qaysi? A) Qurilish normalari va qoidalarini belgilash B) Tijorat banklarini yagona tizimga birlashtirish C) Soliq stavkalarini oshirish va yangi yig'imlar joriy qilish D) Yoshlar o'rtasida kitobxonlikni targ'ib qilish To'g'ri javob: D) Yoshlar o'rtasida kitobxonlikni targ'ib qilish ✔ Izoh: Beshta tashabbus yoshlarning musiqa, sport, kompyuter savodxonligi, kitobxonlik va xotin-qizlar bandligiga qaratilgan. 5. Kasbiy o'zini o'zi belgilash nima? A) Boshqalar o'rniga ular uchun kasb tanlab berish B) Shaxsning o'z kasbiy yo'lini ongli tanlashi C) Kasbni umuman tanlamaslik va kutish D) Kasbni tasodifan, qur'a orqali tanlash To'g'ri javob: B) Shaxsning o'z kasbiy yo'lini ongli tanlashi ✔ Izoh: Kasbiy o'zini o'zi belgilash — shaxsning qobiliyat va qiziqishlarini anglab, kasbiy yo'lini mustaqil tanlashi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 5 6. «Mahalla — kichik Vatan» iborasining ma'nosi nima? A) Inson kamol topadigan, Vatan tuyg'usi shakllanadigan ilk muhit B) Mahalla chegarasi davlat chegarasi kabi qo'riqlanishini anglatadi C) Inson umr bo'yi o'z mahallasidan chiqmasligi kerakligini D) Mahalla o'z qonunlariga ega alohida davlat ekanligini To'g'ri javob: A) Inson kamol topadigan, Vatan tuyg'usi shakllanadigan ilk muhit✔ Izoh: Mahalla insonning tarbiya topgan, Vatanga mehri ilk shakllanadigan muhiti sifatida e'zozlanadi. 7. Konfliktning konstruktiv (ijobiy) funksiyasi qaysi? A) Yashirin muammolarni ochib berishi B) Munosabatlarni istisnosiz har doim buzib yuborishi C) Har qanday jamoani albatta guruhlarga parchalashi D) Jamoaga faqat moddiy va ma'naviy zarar keltirishi To'g'ri javob: A) Yashirin muammolarni ochib berishi ✔ Izoh: To'g'ri boshqarilgan nizo muammolarni aniqlash va yangilanishga yordam beradi. 8. Kasbiy rivojlanish uchun «sertifikat» olishning ahamiyati nimada? A) Hech qanday ahamiyatga ega emas, chunki ish beruvchilar uni tekshirmaydi B) Ish tajribasini to'liq almashtiradi va stajni oshiradi C) Malakani rasmiy tasdiqlab, ish beruvchiga ishonch beradi D) Oliy ma'lumot diplomini bekor qiladi To'g'ri javob: C) Malakani rasmiy tasdiqlab, ish beruvchiga ishonch beradi ✔ Izoh: Sertifikat muayyan ko'nikma yoki malakaga ega ekanlikni rasman tasdiqlaydi. 9. Mahalla aholisi orasida axborot tarqatishning tezkor usuli qaysi? A) Faqat har bir xonadonga pochta xatlari yuborish B) Mahalla guruhlari va messenjer kanallari C) Og'izdan-og'izga yetkaziladigan mish-mish D) Faqat rasmiy gazeta va jurnallarda e'lon qilish To'g'ri javob: B) Mahalla guruhlari va messenjer kanallari ✔ Izoh: Mahalla telegram guruhlari va kanallari axborotni aholiga tez yetkazish imkonini beradi. 10. «Al-Jome' as-sahih» hadislar to'plamining muallifi kim? A) Imom Buxoriy B) Imom Termiziy C) Abu Mansur Moturidiy D) Bahouddin Naqshband To'g'ri javob: A) Imom Buxoriy ✔ Izoh: Imom Buxoriyning «Al-Jome' as-sahih» asari eng ishonchli hadislar to'plamlaridan biri hisoblanadi. 11. Yoshlar bilan ishlashda shaxsiy ma'lumotlarga qanday munosabatda bo'lish kerak? A) Muammoni hal qilish uchun ma'lumotni ijtimoiy tarmoqlarda e'lon qilish B) So'ragan har qanday tashkilotga ma'lumotlarni berib yuborish C) Yoshning ahvolidan qo'shnilarni xabardor qilib, maslahat so'rash D) Maxfiylikni saqlash va faqat qonuniy maqsadda foydalanish To'g'ri javob: D) Maxfiylikni saqlash va faqat qonuniy maqsadda foydalanish ✔ Izoh: Shaxsiy ma'lumotlar maxfiy bo'lib, faqat qonunda belgilangan maqsad va tartibda ishlatilishi lozim. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 6 12. Raqamli iz (digital footprint) nima? A) Internet faoliyatidan qolgan ma'lumotlar yig'indisi B) Foydalanuvchining faqat elektron pochta manzili C) Kompyuter ekranida qolgan barmoq izlari D) Smartfon yoki kompyuterning seriya raqami To'g'ri javob: A) Internet faoliyatidan qolgan ma'lumotlar yig'indisi✔ Izoh: Postlar, izohlar, qidiruvlar va suratlar uzoq vaqt saqlanib qolishi mumkin. 13. De-eskalatsiya (keskinlikni pasaytirish) usuliga misol qaysi? A) Xotirjam gapirib, tinglayotganini ko'rsatish B) Ovozni ko'tarib, qat'iy tahdid ohangida gapirish C) Tomonning shaxsiy kamchiliklarini eslatib o'tish D) Ayblovlarni kuchaytirib, yangi dalillar keltirish To'g'ri javob: A) Xotirjam gapirib, tinglayotganini ko'rsatish ✔ Izoh: Sokin ovoz va diqqatli tinglash hissiy keskinlikni kamaytiradi. 14. Yoshlar o'rtasida vatanparvarlik tuyg'usini shakllantirishga qaysi tadbir mos keladi? A) Zamonaviy kiyimlar bo'yicha moda ko'rgazmasi B) Vatan himoyachilari va faxriylar bilan uchrashuv C) Kompyuter o'yinlari bo'yicha mahalla musobaqasi D) Mahalliy mahsulotlar savdo yarmarkasini o'tkazish To'g'ri javob: B) Vatan himoyachilari va faxriylar bilan uchrashuv ✔ Izoh: Faxriylar va Vatan himoyachilari bilan uchrashuvlar yoshlarda Vatanga muhabbat va faxr tuyg'usini kuchaytiradi. 15. Rezyumeda yolg'on ma'lumot berish qanday oqibatga olib kelishi mumkin? A) Lavozimning oshishi va qo'shimcha imtiyozlar B) Ish haqining ko'payishi va tez ko'tarilish C) Hech qanday oqibat bo'lmaydi, tekshirilmaydi D) Ishonchni yo'qotish va ishdan ajralish To'g'ri javob: D) Ishonchni yo'qotish va ishdan ajralish ✔ Izoh: Yolg'on aniqlanganda nomzod ishonchni yo'qotadi va ishdan ajralishi mumkin. 16. O'smirlik davridagi jinsiy yetilish (pubertat) bilan bog'liq gormonal o'zgarishlar ko'pincha nimaga ta'sir qiladi? A) Bo'y o'sishining butunlay to'xtashiga B) Xotira hajmining keskin kamayishiga C) Kayfiyatning tez o'zgaruvchanligiga D) Nutq qobiliyatining vaqtincha yo'qolishiga To'g'ri javob: C) Kayfiyatning tez o'zgaruvchanligiga ✔ Izoh: Gormonal o'zgarishlar emotsional beqarorlik va kayfiyat tebranishlarini kuchaytirishi mumkin. 17. Yoshlar bilan ishlashda «himoya omillari» deganda nima tushuniladi? A) Xavfli xulqni kamaytiruvchi ijobiy sharoitlar B) Huquqbuzarlik uchun qo'llaniladigan jazo choralari C) Faqat jismoniy xavfsizlikni ta'minlovchi vositalar D) Xavfli xulqni kuchaytiruvchi oilaviy sharoitlar To'g'ri javob: A) Xavfli xulqni kamaytiruvchi ijobiy sharoitlar ✔ Izoh: Mehribon oila, ishonchli kattalar, ta'lim va mazmunli bandlik himoya omillariga kiradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 7 18. Uyqudan oldin smartfondan uzoq foydalanishning salbiy ta'siri nimada? A) Ertalab xotira sezilarli kuchayadi B) Uyqu sifati yomonlashadi C) Uyqu ancha chuqurlashib ketadi D) Organizmga hech qanday ta'siri yo'q To'g'ri javob: B) Uyqu sifati yomonlashadi✔ Izoh: Ekran yorug'i va faol kontent miyani qo'zg'atib, uyqu ritmini buzadi. 19. Mediator yakkama-yakka uchrashuv (kokus) o'tkazishining maqsadi nima? A) Tomonning yashirin manfaat va xavotirlarini xavfsiz aniqlash B) Tomonlardan biri bilan ikkinchisiga qarshi til biriktirish C) Ikkinchi tomon haqida salbiy ma'lumot to'plash D) Yakuniy qarorni tomonlardan yashirincha chiqarish To'g'ri javob: A) Tomonning yashirin manfaat va xavotirlarini xavfsiz aniqlash ✔ Izoh: Alohida uchrashuvda tomonlar ko'pincha ochiqroq gapiradi, mediator esa maxfiylikni saqlaydi. 20. Ish yuritishdagi «ijro nazorati» nimani anglatadi? A) Xodimlarning tashqi ko'rinishi va kiyinishini tekshirish B) Saqlash muddati o'tgan arxiv hujjatlarini yo'q qilish C) Hujjatlarni rangli printerda chiroyli chop etish jarayoni D) Topshiriqlar o'z vaqtida bajarilishini kuzatish To'g'ri javob: D) Topshiriqlar o'z vaqtida bajarilishini kuzatish ✔ Izoh: Ijro nazorati muddat buzilishining oldini oladi va hisobdorlikni ta'minlaydi. 21. Hujjatdagi imzo rekvizitida nimalar ko'rsatiladi? A) Faqat imzolovchining telefon raqami B) Faqat tashkilotning rangli logotipi C) Faqat imzo uchun bo'sh chiziq D) Lavozim, imzo va ism-familiya To'g'ri javob: D) Lavozim, imzo va ism-familiya ✔ Izoh: To'liq imzo rekviziti hujjatni kim imzolaganini aniq ko'rsatadi. 22. Fuqarolar yig'ini faoliyatida qaysi tamoyil asosiy hisoblanadi? A) Asosan iqtisodiy manfaat va daromad olish B) Demokratiya, oshkoralik va ijtimoiy adolat C) Faqat yuqoridan beriladigan ma'muriy buyruq D) Yakkaboshchilik va qarorlarning maxfiyligi To'g'ri javob: B) Demokratiya, oshkoralik va ijtimoiy adolat ✔ Izoh: O'zini o'zi boshqarish demokratiya, oshkoralik, ijtimoiy adolat va insonparvarlik tamoyillariga asoslanadi. 23. Shaxsning o'zi haqidagi tasavvurlari yig'indisi qanday ataladi? A) Temperament turi B) Reflekslar tizimi C) «Men» konsepsiyasi D) Tug'ma instinkt To'g'ri javob: C) «Men» konsepsiyasi ✔ Izoh: «Men» konsepsiyasi – shaxsning o'z xususiyatlari, qobiliyatlari va qadriyatlari haqidagi tasavvuridir. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 8 24. Parol menejeri (parol saqlovchi dastur)ning afzalligi nimada? A) Turli saytlardagi parollarni bir xil qilib qo'yadi B) Saqlangan parollarni internetda ommaga ochadi C) Internetdan bepul foydalanish imkonini beradi D) Noyob murakkab parollarni xavfsiz saqlaydi To'g'ri javob: D) Noyob murakkab parollarni xavfsiz saqlaydi✔ Izoh: Ishonchli parol menejeri noyob parollardan foydalanishni osonlashtiradi. 25. Yoshlar ishga kirishda mehnat shartnomasini imzolashdan oldin nimaga e'tibor berishi kerak? A) Hech narsaga, taklif qaytib olinmasligi uchun darhol imzolash kerak B) Faqat jamoadagi hamkasblar soni va yoshiga C) Faqat ofis dizayni va ish joyining qulayligiga D) Ish haqi, ish vaqti va majburiyatlar shartlariga To'g'ri javob: D) Ish haqi, ish vaqti va majburiyatlar shartlariga ✔ Izoh: Shartnoma shartlarini diqqat bilan o'qish keyinchalik nizolarning oldini oladi. 26. Ish yuritish deganda nima tushuniladi? A) Faqat boshqa tashkilotlarga xat yozib jo'natish B) Faqat telefon qo'ng'iroqlariga javob berib turish C) Faqat arxiv xonasini eski qog'ozlardan tozalash D) Hujjat yaratish, ro'yxatga olish va saqlash To'g'ri javob: D) Hujjat yaratish, ro'yxatga olish va saqlash ✔ Izoh: Ish yuritish hujjatlar bilan ishlashning to'liq siklini qamrab oladi. 27. Xivadagi qaysi tarixiy majmua YuNESKO Butunjahon merosi ro'yxatiga kiritilgan? A) Registon B) Shohi Zinda C) Ark qal'asi D) Ichan qal'a To'g'ri javob: D) Ichan qal'a ✔ Izoh: Xivadagi Ichan qal'a YuNESKO Butunjahon merosi ro'yxatiga kiritilgan birinchi O'zbekiston obidasidir. 28. «Uyushmagan yoshlar» deganda kimlar tushuniladi? A) Davlat korxonasida ishlovchi yoshlar B) Oliy ta'lim muassasasi talabalari C) O'qimaydigan va rasmiy ishlamaydigan yoshlar D) Sport to'garagiga qatnaydigan o'quvchilar To'g'ri javob: C) O'qimaydigan va rasmiy ishlamaydigan yoshlar ✔ Izoh: Uyushmagan yoshlar — ta'lim, rasmiy ish yoki biror tashkilotga jalb qilinmagan yoshlar. 29. «Xamsa» asarining muallifi kim? A) Lutfiy B) Abdulla Qodiriy C) Alisher Navoiy D) Zahiriddin Muhammad Bobur To'g'ri javob: C) Alisher Navoiy ✔ Izoh: «Xamsa» — Alisher Navoiyning besh dostondan iborat mashhur asari. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 9 30. Yoshlarni kitobxonlikka jalb qilish yoshlar siyosatining qaysi yo'nalishiga kiradi? A) Soliq siyosati B) Ma'naviy-ma'rifiy rivojlanish C) Moliyaviy qo'llab-quvvatlash D) Harbiy tayyorgarlik To'g'ri javob: B) Ma'naviy-ma'rifiy rivojlanish✔ Izoh: Kitobxonlik yoshlarning ma'naviy-ma'rifiy rivojlanishining muhim yo'nalishidir. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 10 2-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Korrupsiyaga qarshi ta'lim yoshlarda qaysi sifatni rivojlantirishga qaratilgan? A) Jamiyat muammolariga befarqlikni B) Shaxsiy manfaatni ustun qo'yishni C) Huquqiy ong va halollikni D) Qoidalarni chetlab o'tish mahoratini To'g'ri javob: C) Huquqiy ong va halollikni✔ Izoh: Bilim va qadriyatlar korrupsiyaga qarshi barqaror munosabat hosil qiladi. 2. Ommaviy chiqishda auditoriya diqqatini saqlashning samarali usuli qaysi? A) Tayyorlangan matnni qog'ozdan bir xil ohangda o'qish B) Hayotiy misollar va auditoriya bilan muloqot C) Juda ko'p raqamlarni izohsiz ketma-ket sanab berish D) Slaydlarga qarab, auditoriyaga orqa o'girib gapirish To'g'ri javob: B) Hayotiy misollar va auditoriya bilan muloqot ✔ Izoh: Misollar, savollar va jonli muloqot tinglovchilarni jalb qiladi. 3. O'zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi dastlab qachon qabul qilingan? A) 1993 yil 1 sentyabrda B) 1992 yil 8 dekabrda C) 1991 yil 31 avgustda D) 1992 yil 2 iyulda To'g'ri javob: B) 1992 yil 8 dekabrda ✔ Izoh: Konstitutsiya 1992 yil 8 dekabrda qabul qilingan, shu sababli 8 dekabr Konstitutsiya kuni hisoblanadi. 4. Oiladagi zo'ravonlik belgilarini sezgan yoshlar yetakchisi nima qilishi kerak? A) Jabrlanuvchi xavfsizligini ta'minlab, vakolatli xizmatlarga yo'naltirish B) Buni oilaning ichki ishi deb hisoblab, umuman aralashmaslik C) Faqat zo'ravon bilan yashirincha gaplashib, ogohlantirib qo'yish D) Vaziyat haqida mahalladoshlarga so'zlab, jamoatchilik fikrini so'rash To'g'ri javob: A) Jabrlanuvchi xavfsizligini ta'minlab, vakolatli xizmatlarga yo'naltirish ✔ Izoh: Zo'ravonlik shaxsiy masala emas; jabrlanuvchiga himoya va yordam kerak. 5. O'zgaruvchan xarajatlarga qaysi biri misol bo'ladi? A) Qo'riqchi va farrosh maoshi B) Litsenziya va ruxsatnoma uchun yillik to'lov C) Har oy to'lanadigan ijara haqi D) Ishlab chiqarishda sarflanadigan xomashyo To'g'ri javob: D) Ishlab chiqarishda sarflanadigan xomashyo ✔ Izoh: Xomashyo xarajati ishlab chiqarish hajmiga qarab o'zgaradi. 6. To'g'ri qad-qomatni saqlash uchun nima muhim? A) Doim egilib, boshni pastga tushirib o'tirish B) Og'ir sumkani doim bir yelkada ko'tarib, uzoq masofaga yurish C) To'g'ri o'tirish va orqa mushaklarini mustahkamlovchi mashqlar D) Harakatsizlik va kun bo'yi yumshoq divanda yotib dam olish To'g'ri javob: C) To'g'ri o'tirish va orqa mushaklarini mustahkamlovchi mashqlar ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 11 Izoh: To'g'ri o'tirish va mashqlar umurtqa pog'onasining sog'lom holatini saqlaydi. 7. Iste'molchi sifatida yoshlarning huquqi qaysi? A) Sifatli tovar va xizmat haqida to'g'ri ma'lumot olish B) Chekni olmaslik majburiyati C) Har qanday tovarni bepul olish D) Tovarni qaytarishni talab qilmaslik majburiyati To'g'ri javob: A) Sifatli tovar va xizmat haqida to'g'ri ma'lumot olish✔ Izoh: Iste'molchi tovar va xizmat haqida to'liq, ishonchli ma'lumot olish va sifatli mahsulotga ega bo'lish huquqiga ega. 8. «Men-xabar» (I-message) usulining mohiyati nimada? A) O'z his-tuyg'ularini suhbatdoshdan butunlay yashirishda B) Har qanday fikrni faqat buyruq ohangida aytishda C) Ayblamay, o'z his-tuyg'u va ehtiyojini ifodalashda D) Suhbatdoshni uning xatolari uchun ochiq ayblashda To'g'ri javob: C) Ayblamay, o'z his-tuyg'u va ehtiyojini ifodalashda ✔ Izoh: Masalan: «Kechikkaningda men xavotirlanaman» – bu ayblovsiz, his-tuyg'uga asoslangan ifoda. 9. Mahallada «sog'lom turmush tarzi» targ'ibotida kimni jalb qilish samarali? A) Hech kimni, faqat e'lon osish B) Faqat do'kon sotuvchilarini C) Shifokor va taniqli sportchilarni D) Tasodifiy reklamachi va blogerlarni To'g'ri javob: C) Shifokor va taniqli sportchilarni ✔ Izoh: Shifokor va sportchilar ishonchli namuna sifatida yoshlarga sog'lom turmush tarzini targ'ib qiladi. 10. Faqat qo'rqitishga asoslangan profilaktik tadbirlar haqida tadqiqotlar nima deydi? A) Ular har doim yoshlar xulqini butunlay o'zgartiradi B) Ular ko'pincha barqaror xulq o'zgarishini bermaydi C) Ular faqat kattalar auditoriyasida natija beradi D) Ular profilaktikaning eng samarali va arzon usulidir To'g'ri javob: B) Ular ko'pincha barqaror xulq o'zgarishini bermaydi ✔ Izoh: Ko'nikmalarni rivojlantiruvchi interaktiv dasturlar qo'rqitishdan samaraliroq ekani isbotlangan. 11. 14 yoshga to'lmagan, ota-ona qaramog'idan mahrum bolaga nisbatan qanday huquqiy institut qo'llaniladi? A) Ijara B) Homiylik C) Vasiylik D) Ishonchnoma To'g'ri javob: C) Vasiylik ✔ Izoh: Fuqarolik qonunchiligiga ko'ra 14 yoshga to'lmagan voyaga yetmaganlar ustidan vasiylik belgilanadi. 12. Kichik biznesda buxgalteriya hisobini yuritish nima uchun zarur? A) Moliyaviy holatni nazorat qilish va soliq hisobotini to'g'ri topshirish uchun B) Faqat bankdan kredit olish uchun C) Faqat xodimlarga maosh hisoblash uchun D) Hech qanday zarurati yo'q, chunki kichik biznes hisobot topshirmaydi To'g'ri javob: A) Moliyaviy holatni nazorat qilish va soliq hisobotini to'g'ri topshirish uchun ✔ Izoh: Hisob yuritish daromad-xarajatni nazorat qilish va qonuniy hisobotlarni to'g'ri topshirish imkonini beradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 12 13. Tadbir yakunida tashkilotchilar o'tkazadigan «debrifing» uchrashuvining maqsadi nima? A) Yutuq va kamchiliklardan xulosa chiqarish B) Hisobotga kirmaydigan masalalarni yashirish C) Kamchilik uchun aybdorni topib, uni jazolash D) Muvaffaqiyatni faqat bayram qilib nishonlash To'g'ri javob: A) Yutuq va kamchiliklardan xulosa chiqarish✔ Izoh: Debrifing tajribani tizimlashtirib, keyingi ishga saboq beradi. 14. Fuqaro xizmatdan norozi bo'lib qo'pol gapirsa, xodimning to'g'ri xulqi qaysi? A) Fuqaroga xuddi shunday qo'pol javob qaytarish B) Qo'pollik uchun xizmat ko'rsatishni rad etish C) Fuqaroning gaplarini hamkasblar oldida masxara qilish D) Xotirjam va xushmuomala qolib, masalani hal qilish To'g'ri javob: D) Xotirjam va xushmuomala qolib, masalani hal qilish ✔ Izoh: Professional xodim hissiy reaksiya emas, muammoni hal qilishga e'tibor beradi. 15. Yoshlar orasida «ijtimoiy yetimlik» deganda nima tushuniladi? A) Ota-onasi vafot etgan va vasiyga berilgan bolalarning huquqiy va ijtimoiy holati B) Ota-onasi tirik bo'la turib, ularning qaramog'isiz qolgan bolalar holati C) Ko'p bolali va kam ta'minlangan oila farzandlari holati D) Ota-onasidan uzoqda, yolg'iz yashovchi talabalar holati To'g'ri javob: B) Ota-onasi tirik bo'la turib, ularning qaramog'isiz qolgan bolalar holati ✔ Izoh: Ijtimoiy yetimlik — ota-onasi tirik bo'lsa ham, ularning g'amxo'rligidan mahrum bo'lgan bolalar holati. 16. Shirin gazli ichimliklarni ko'p iste'mol qilishning zarari qaysi? A) Immunitetni kuchaytirib, shamollashdan saqlaydi B) Ortiqcha vazn va tish kariyesi xavfini oshiradi C) Ko'rishni yaxshilab, ko'z charchog'ini kamaytiradi D) Suyak va tishlarni kalsiy bilan mustahkamlaydi To'g'ri javob: B) Ortiqcha vazn va tish kariyesi xavfini oshiradi ✔ Izoh: Ko'p shakar ortiqcha vazn, qandli diabet va tish kasalliklari xavfini oshiradi. 17. O'zbekiston Respublikasi tarkibidagi suveren respublika qaysi? A) Farg'ona vodiysi Xalq Respublikasi B) Qoraqalpog'iston Respublikasi C) Xorazm Xalq Respublikasi D) Buxoro Xalq Respublikasi To'g'ri javob: B) Qoraqalpog'iston Respublikasi ✔ Izoh: Qoraqalpog'iston Respublikasi O'zbekiston tarkibidagi suveren respublika hisoblanadi. 18. Startap deganda nima tushuniladi? A) Faqat oila a'zolari ishlaydigan kichik do'kon B) Ijtimoiy loyihalarni moliyalovchi xayriya fondi C) Uzoq yillardan beri faoliyat yuritayotgan, barqaror rivojlangan davlat korxonasi D) Innovatsion g'oyaga asoslangan, tez o'sishga intiluvchi yangi biznes To'g'ri javob: D) Innovatsion g'oyaga asoslangan, tez o'sishga intiluvchi yangi biznes ✔ Izoh: Startap — yangi, ko'pincha innovatsion g'oyaga asoslangan va tez kengayishga mo'ljallangan biznes. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 13 19. Tadbir haqida xabar tarqatishda qaysi ma'lumot albatta bo'lishi kerak? A) Faqat tashkilotchining surati va lavozimi B) Faqat homiy kompaniyaning logotipi C) Faqat tadbirning qisqa va jozibali nomi D) Nima, qachon, qayerda va ro'yxat tartibi To'g'ri javob: D) Nima, qachon, qayerda va ro'yxat tartibi✔ Izoh: Aniq asosiy ma'lumotlar auditoriyani to'g'ri jalb qiladi. 20. Yoshlar uchun sport to'garagini tanlashda nimaga e'tibor berish kerak? A) Qiziqishi, sog'lig'i va imkoniyatiga B) Faqat ota-ona orzusiga C) Faqat do'stlar qaysi to'garakka borishiga D) Faqat eng qimmat to'garakka To'g'ri javob: A) Qiziqishi, sog'lig'i va imkoniyatiga ✔ Izoh: To'garak shaxsiy qiziqish va sog'liq holatiga mos bo'lsa, mashg'ulot uzoq davom etadi. 21. Yoshlar oldida chiqishda qaysi uslub ko'proq samara beradi? A) Faqat rasmiy qoidalarni ketma-ket o'qib berish B) Sodda til, hayotiy misollar va interaktiv usullar C) Murakkab ilmiy atamalarga boy uzun ma'ruza D) Auditoriya savollariga umuman javob bermaslik To'g'ri javob: B) Sodda til, hayotiy misollar va interaktiv usullar ✔ Izoh: Yoshlar faol ishtirok etadigan, tushunarli formatni yaxshiroq qabul qiladi. 22. Konstitutsiyaning yangi tahriri qaysi yo'l bilan qabul qilingan? A) Faqat Senat qarori bilan B) Vazirlar Mahkamasi qarori bilan C) Umumxalq referendumi orqali D) Faqat Prezident farmoni bilan To'g'ri javob: C) Umumxalq referendumi orqali ✔ Izoh: Konstitutsiyaning yangi tahriri 2023 yil 30 aprelda o'tkazilgan referendumda qabul qilingan. 23. Guruhiy fikrlashning oldini olish uchun qaysi usul foydali? A) Muhokamasiz faqat rahbar fikrini yakuniy qaror sifatida qabul qilish B) «Shayton advokati» rolini tayinlab, muqobil fikrni rag'batlantirish C) Qarorni muhokama boshlanishidan oldin e'lon qilib qo'yish D) Jamoada qaror bo'yicha har qanday munozarani taqiqlab qo'yish To'g'ri javob: B) «Shayton advokati» rolini tayinlab, muqobil fikrni rag'batlantirish ✔ Izoh: Ataylab qarshi fikr bildirish tanqidiy tahlilni kuchaytiradi. 24. Grant va kreditning asosiy farqi nima? A) Kredit qaytarilmaydi, grant esa qaytariladi B) Grant odatda qaytarilmaydi, kredit esa qaytariladi C) Ikkalasi ham bir xil foiz bilan va bir xil muddatda qaytariladi D) Grant faqat tijorat banklari tomonidan beriladi To'g'ri javob: B) Grant odatda qaytarilmaydi, kredit esa qaytariladi ✔ Izoh: Grant maqsadli va odatda qaytarilmaydigan mablag', kredit esa foizi bilan qaytariladi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 14 25. Qonunchilik palatasi deputatlari qanday tanlanadi? A) Saylov orqali B) Hokimlar tomonidan tayinlanadi C) Prezident tomonidan tayinlanadi D) Qur'a tashlab aniqlanadi To'g'ri javob: A) Saylov orqali✔ Izoh: Qonunchilik palatasi deputatlari fuqarolar tomonidan saylov orqali saylanadi. 26. Loyiha yakunlanganda «o'rganilgan saboqlar» (lessons learned) hujjati nima uchun tuziladi? A) Muvaffaqiyatsizlik uchun jamoani ayblash uchun B) Loyihada yo'l qo'yilgan xatolarni yashirish uchun C) Loyihani boshidan qayta boshlab yuborish uchun D) Tajribani keyingi loyihalarda qo'llash uchun To'g'ri javob: D) Tajribani keyingi loyihalarda qo'llash uchun ✔ Izoh: Saboqlarni hujjatlashtirish tashkiliy bilimni oshiradi. 27. Malakali yuridik yordam olish huquqi qanday ta'minlanadi? A) Faqat chet el sudlari va xalqaro tashkilotlar orqali ta'minlanadi B) Advokatlik va boshqa yuridik yordam institutlari orqali C) Faqat hokimlikning yuridik bo'limi orqali D) Faqat mahalla raisining yozma tavsiyasi orqali To'g'ri javob: B) Advokatlik va boshqa yuridik yordam institutlari orqali ✔ Izoh: Har kimga malakali yuridik yordam olish huquqi kafolatlanadi va u asosan advokatlar tomonidan ko'rsatiladi. 28. Tajovuzkor xulqli o'smirga nisbatan qaysi yondashuv uzoq muddatda samaraliroq? A) Uni tengdoshlari oldida ochiqdan-ochiq kamsitish B) Faqat jismoniy jazo va qattiq cheklovlarni qo'llash C) Uning tajovuzkor xulqini butunlay e'tiborsiz qoldirish D) Chegaralar bilan birga g'azabni boshqarishni o'rgatish To'g'ri javob: D) Chegaralar bilan birga g'azabni boshqarishni o'rgatish ✔ Izoh: Chegaralar va ko'nikmalar birgalikda xulqni barqaror o'zgartiradi. 29. Tashkilot rahbari namunasi korrupsiyaga qarshi madaniyatga qanday ta'sir qiladi? A) Rahbar halolligi jamoada me'yorga aylanadi B) Rahbarning shaxsiy namunasi jamoaga ahamiyatsiz C) Jamoa uchun faqat yozma qoidalar muhim hisoblanadi D) Rahbar umumiy qoidalardan ozod deb hisoblanadi To'g'ri javob: A) Rahbar halolligi jamoada me'yorga aylanadi ✔ Izoh: Xodimlar ko'pincha rahbar xulqini me'yor sifatida qabul qiladi («yuqoridan ohang»). 30. Yoshlarni firibgarlik sxemalariga bank kartasini «ijaraga beruvchi» sifatida jalb qilish xavfi nimada? A) Karta egasi jinoiy sxema ishtirokchisi bo'lib qolishi mumkin B) Bu hech qanday xavfsiz qonuniy qo'shimcha daromad turi C) Karta egasi uchun hech qanday huquqiy oqibat bo'lmaydi D) Bunda faqat bank o'z komissiyasini olib, boshqa oqibat yo'q To'g'ri javob: A) Karta egasi jinoiy sxema ishtirokchisi bo'lib qolishi mumkin ✔ Izoh: O'z kartasini begonaga berish uni firibgarlik zanjirining bir qismiga aylantiradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 15 3-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. «Rol almashtirish» mashqi konfliktni hal qilishda qanday foyda beradi? A) Muhokamani asosiy masaladan chalg'itib yuboradi B) Nizoni keng jamoatchilik e'tiboriga olib chiqadi C) Bir-birining nuqtai nazarini tushunishga yordam beradi D) Har bir tomonning o'z pozitsiyasini yanada kuchaytiradi To'g'ri javob: C) Bir-birining nuqtai nazarini tushunishga yordam beradi✔ Izoh: Boshqaning o'rniga o'zini qo'yish empatiyani rivojlantiradi. 2. Hujjat ijro etilgach u bilan nima qilinadi? A) Ijrochi tomonidan uyiga olib ketiladi B) Ijrochiga esdalik sifatida topshiriladi C) Ijro etilgan zahoti darhol yo'q qilinadi D) Tegishli jildga tikilib saqlanadi To'g'ri javob: D) Tegishli jildga tikilib saqlanadi ✔ Izoh: Ijro etilgan hujjatlar keyinchalik ma'lumot olish va nazorat uchun saqlanadi. 3. Erikson bo'yicha o'smirlikdagi muvaffaqiyatsiz kechgan inqiroz qanday holatga olib kelishi mumkin? A) Keksalikka xos donolik va xotirjamlikning paydo bo'lishi B) Uyat va o'ziga shubha hissining butunlay yo'qolishi C) Rollar chalkashligi va o'zini anglashdagi noaniqlik D) Yuqori darajadagi ijodiy faollik va tashabbuskorlik To'g'ri javob: C) Rollar chalkashligi va o'zini anglashdagi noaniqlik ✔ Izoh: Identiklik shakllanmasa, o'smir kimligini, qadriyatlari va maqsadlarini aniq belgilay olmaydi. 4. Mo'g'ul bosqinchilariga qarshi qahramonona kurashgan Xorazmshoh kim? A) Zahiriddin Bobur B) Jaloliddin Manguberdi C) Sohibqiron Amir Temur D) Mirzo Ulug'bek Ko'ragoniy To'g'ri javob: B) Jaloliddin Manguberdi ✔ Izoh: Jaloliddin Manguberdi mo'g'ul bosqiniga qarshi mardonavor kurashgan va Vatan himoyasi ramziga aylangan. 5. Tarixiy obidalarga nisbatan to'g'ri munosabat qaysi? A) Ularni asrash va ehtiyotkorlik bilan munosabatda bo'lish B) Esdalik uchun toshlari va bezaklarini olib ketish yoki sotish C) E'tiborsiz qoldirib, ta'mirni kutish D) Esdalik uchun devorlariga yozuv yozish To'g'ri javob: A) Ularni asrash va ehtiyotkorlik bilan munosabatda bo'lish ✔ Izoh: Tarixiy obidalar xalq merosi bo'lib, ularni asrab-avaylash har bir fuqaroning burchidir. 6. Fuqarolar yig'ini kengashi qanday tuziladi? A) Faqat ko'ngillilardan o'z-o'zidan shakllanadi B) Fuqarolar yig'ini tomonidan saylanadi C) Viloyat prokurori tomonidan tayinlanadi D) Vazirlik tomonidan yuboriladi To'g'ri javob: B) Fuqarolar yig'ini tomonidan saylanadi ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 16 Izoh: Fuqarolar yig'ini kengashi yig'in (vakillar yig'ilishi) tomonidan saylanadi va rais boshchiligida ishlaydi. 7. Mahallada yoshlar uchun tadbir rejalashtirishdan oldin eng avvalo nima qilinadi? A) Tadbir hisobotining matni va fotosuratlari tayyorlab qo'yiladi B) Ishtirokchilar uchun bir xil kiyim tiktirib olinadi C) Yoshlarning qiziqish va ehtiyojlari o'rganiladi D) G'oliblar uchun mukofotlar va sovg'alar oldindan sotib olinadi To'g'ri javob: C) Yoshlarning qiziqish va ehtiyojlari o'rganiladi✔ Izoh: Tadbir samarali bo'lishi uchun avvalo maqsadli auditoriya — yoshlarning qiziqishlari aniqlanadi. 8. Axborot olishda manbalarning xilma-xilligi nima uchun muhim? A) Ko'proq vaqtni behuda sarflab, chalg'ib qolish uchun B) Axborot iste'molchisi uchun chalkashlik yaratish uchun C) Oldindan bor bo'lgan bitta fikrni mustahkamlash uchun D) Turli nuqtai nazarni ko'rib, xolis xulosa chiqarish uchun To'g'ri javob: D) Turli nuqtai nazarni ko'rib, xolis xulosa chiqarish uchun ✔ Izoh: Bir manbaga tayanish bir tomonlama tasavvur hosil qiladi. 9. Fuqarolar yig'inida aholi o'z fikrini bildirishi qaysi huquqning namoyon bo'lishi? A) Mahalliy ahamiyatdagi masalalarni hal etishda ishtirok etish huquqi B) Mahalliy ahamiyatga ega qonunlarni chiqarish huquqi C) Mahalla hududida soliq va yig'imlarni belgilash huquqi D) Mahalla doirasida sud hokimiyatini mustaqil ravishda amalga oshirish huquqi To'g'ri javob: A) Mahalliy ahamiyatdagi masalalarni hal etishda ishtirok etish huquqi ✔ Izoh: Fuqarolar yig'inida qatnashish aholining mahalliy masalalarni hal qilishdagi ishtirok huquqidir. 10. Ochiq ijtimoiy tarmoqqa yoshlar tadbiri suratlarini joylashda nimani hisobga olish kerak? A) Hech narsani, surat jamoat joyida olingan B) Faqat suratlarning texnik sifatini C) Faqat to'planadigan layklar sonini D) Ishtirokchilar yoki ota-onalar roziligini To'g'ri javob: D) Ishtirokchilar yoki ota-onalar roziligini ✔ Izoh: Shaxsning tasviri uning shaxsiy ma'lumoti hisoblanadi va roziliksiz tarqatilmasligi kerak. 11. Mahalla yoshlar yetakchisi o'z faoliyatida qaysi fazilatga ega bo'lishi muhim? A) Yuzaki va rasmiy munosabat B) Xalqparvarlik va halollik C) Takabburlik va qat'iyatlilik D) Loqaydlik va beparvolik To'g'ri javob: B) Xalqparvarlik va halollik ✔ Izoh: Yetakchi xalq bilan ishlaydi, shuning uchun halollik, samimiylik va xalqparvarlik zarur fazilatlardir. 12. Mehnat bozorida talab ortib borayotgan sohalardan biri qaysi? A) Qo'lda hisob-kitob B) Telegraf xizmati C) Axborot texnologiyalari D) Yozuv mashinkasida ishlash To'g'ri javob: C) Axborot texnologiyalari ✔ Izoh: Raqamlashtirish sababli IT sohasidagi mutaxassislarga talab tobora ortib bormoqda. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 17 13. Diniy ekstremizmning xavfli belgisi qaysi? A) Juma kunlari muntazam masjidga borish B) Diniy bayramlarni oila bilan nishonlash C) Boshqa fikrdagilarga nisbatan zo'ravonlikka chaqirish D) Ota-onani hurmat qilish va ularning duosini olishga intilish To'g'ri javob: C) Boshqa fikrdagilarga nisbatan zo'ravonlikka chaqirish✔ Izoh: Ekstremizm o'z g'oyasini kuch ishlatish va zo'ravonlik orqali o'tkazishga intilish bilan xavflidir. 14. «Odob» tushunchasi nimani anglatadi? A) Jamiyatda qabul qilingan go'zal xulq va muomala qoidalarini B) Faqat sport musobaqalarida amal qilinadigan qoidalar va hakamlik talablarini C) Faqat jinoyat va ma'muriy qonun moddalarini D) Faqat zamonaviy kiyinish modasi va uslubini To'g'ri javob: A) Jamiyatda qabul qilingan go'zal xulq va muomala qoidalarini ✔ Izoh: Odob — insonning boshqalarga hurmat, xushmuomalalik va go'zal xulqda namoyon bo'luvchi fazilati. 15. Mediatsiyada «qayta shakllantirish» (reframing) usuli nima? A) Tomonning gapini mediatorning o'z fikri bilan almashtirish B) Tomonning aytgan gapini boshqalar oldida masxara qilish C) Ayblovni ehtiyojni bildiruvchi neytral shaklda qaytarish D) Muhokama mavzusini tomonlar roziligisiz o'zgartirish To'g'ri javob: C) Ayblovni ehtiyojni bildiruvchi neytral shaklda qaytarish ✔ Izoh: Masalan, «U doim shovqin qiladi» – «Sizga tinchlik va dam olish muhim» tarzida qayta ifodalanadi. 16. Mediator tomonlardan biriga «Siz noto'g'ri qilgansiz» desa, bu qaysi tamoyilni buzadi? A) Ixtiyoriylik tamoyilini B) Maxfiylik tamoyilini C) Betaraflik tamoyilini D) Tejamkorlik tamoyilini To'g'ri javob: C) Betaraflik tamoyilini ✔ Izoh: Mediator tomonlarni baholamaydi va hech kimning tarafini olmaydi. 17. BATNA (kelishuvga eng yaxshi muqobil) tushunchasining ahamiyati nimada? A) Qarshi tomonni chalg'itib, ustun kelishga qaratilgan strategiya B) Kelishuvni rasmiylashtirishda qo'llaniladigan hujjat turi C) Muzokarani istalgan paytda bir tomonlama to'xtatish usuli D) Kelishuvsiz yo'lni bilib, yomon kelishuvdan saqlanish To'g'ri javob: D) Kelishuvsiz yo'lni bilib, yomon kelishuvdan saqlanish ✔ Izoh: Kuchli muqobilga ega tomon muzokarada ishonchliroq harakat qiladi. 18. Yoshlar media kontent yaratishda (blog, video) nimaga mas'ul bo'ladi? A) Faqat videoni ko'rishlar sonining oshishiga B) Hech narsaga, chunki internet mutlaqo erkin C) Axborot to'g'riligi va boshqalar huquqlariga D) Faqat montaj va tasvir sifatining yuqoriligiga To'g'ri javob: C) Axborot to'g'riligi va boshqalar huquqlariga ✔ Izoh: Kontent muallifi tarqatgan axboroti va uning oqibatlari uchun javobgar. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 18 19. Ishsiz yosh davlat bandlik xizmatiga murojaat qilganda qanday yordam olishi mumkin? A) Ta'lim muassasasidan chetlatish to'g'risidagi rasmiy xulosa va ma'lumotnoma B) Bo'sh ish o'rinlari bo'yicha ma'lumot va kasbga o'qitish C) Ishsiz bo'lgani uchun ma'muriy jarima D) Majburiy ravishda chet elga ishga jo'natish To'g'ri javob: B) Bo'sh ish o'rinlari bo'yicha ma'lumot va kasbga o'qitish✔ Izoh: Bandlikka ko'maklashish xizmati bo'sh ish o'rinlari, kasbga o'qitish va qayta tayyorlash xizmatlarini taklif etadi. 20. Yoshlarning ijtimoiy muammolarini aniqlashda qaysi usul samarali? A) So'rovnoma va yakka suhbatlar o'tkazish B) Taxminga asoslanib xulosa chiqarish C) Faqat ijtimoiy tarmoq izohlarini o'qish D) Muammolarni e'tiborsiz qoldirish To'g'ri javob: A) So'rovnoma va yakka suhbatlar o'tkazish ✔ Izoh: So'rovnoma va yakka suhbatlar muammolarni aniq va ishonchli tarzda aniqlash imkonini beradi. 21. Ijro muddati o'tib ketayotgan topshiriq bo'yicha ijrochi nima qilishi kerak? A) Topshiriq hujjatini boshqa papkaga yashirish B) Muddat tugamay, asos bilan uzaytirish so'rash C) Hech narsa qilmay, eslatilishini kutib turish D) Topshiriqni indamay boshqa xodimga o'tkazish To'g'ri javob: B) Muddat tugamay, asos bilan uzaytirish so'rash ✔ Izoh: Muddatni o'zgartirish faqat topshiriq bergan rahbar qarori bilan amalga oshadi. 22. A. Maslou ehtiyojlar ierarxiyasida eng quyi pog'onada qaysi ehtiyojlar turadi? A) Ijtimoiy mansublik ehtiyoji B) Fiziologik ehtiyojlar C) Hurmat va e'tirof ehtiyoji D) O'zini namoyon etish ehtiyoji To'g'ri javob: B) Fiziologik ehtiyojlar ✔ Izoh: Maslou piramidasida asos – ovqat, suv, uyqu kabi fiziologik ehtiyojlardir. 23. Yoshlarni kasbga yo'naltirishda «kasb bilan tanishtirish ekskursiyasi» qanday natija beradi? A) Faqat dam olish va ko'ngil ochishga B) Kasbni real sharoitda ko'rib, tasavvur hosil qilishga C) Nazariy mashg'ulotlarni to'liq almashtirib, darslarni qisqartirishga D) Ko'pincha o'quvchilarni kasbdan sovutishga To'g'ri javob: B) Kasbni real sharoitda ko'rib, tasavvur hosil qilishga ✔ Izoh: Korxona va tashkilotlarga ekskursiyalar yoshlarga kasbni amalda ko'rish imkonini beradi. 24. Ishdan bo'shatilgan yosh birinchi navbatda nima qilishi kerak? A) Uyda tushkunlikka tushib, uzoq vaqt hech narsa qilmay o'tirish B) Ish beruvchiga tahdid qilib, ishga qaytarishni talab qilish C) Hujjatlarini yo'qotib, yangi ish izlamaslik D) Bandlik xizmatiga murojaat qilib, yangi imkoniyatlarni izlash To'g'ri javob: D) Bandlik xizmatiga murojaat qilib, yangi imkoniyatlarni izlash ✔ Izoh: Bandlik xizmati yangi ish, qayta tayyorlash va boshqa ko'maklar bo'yicha yordam beradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 19 25. Mahallada keksalar va yoshlar o'rtasidagi muloqotni kuchaytirish uchun qaysi tadbir mos keladi? A) Faqat yoshlar uchun zamonaviy estrada konsertlari B) «Avlodlar uchrashuvi» kabi suhbat kechalari C) Faqat keksalar uchun alohida choyxona yig'ilishi D) Yosh guruhlarini alohida ajratib, mashg'ulot o'tkazish To'g'ri javob: B) «Avlodlar uchrashuvi» kabi suhbat kechalari✔ Izoh: Avlodlar o'rtasidagi uchrashuvlar tajriba almashish va o'zaro hurmatni mustahkamlashga xizmat qiladi. 26. QR-kodni skanerlashda qanday ehtiyot chorasi ko'rish kerak? A) QR-kod orqali parolni yuborib qo'yish B) Notanish QR-kod orqali dastur o'rnatish C) Ochilgan havola manzilini tekshirish D) Har qanday QR-kodni o'ylamasdan skanerlash To'g'ri javob: C) Ochilgan havola manzilini tekshirish ✔ Izoh: Firibgarlar soxta QR-kodlar orqali fishing saytlarga yo'naltirishi mumkin. 27. Yoshlar orasida qizlar faolligini oshirish uchun qaysi chora samarali? A) Qizlarni asosan uy yumushlari va oilaviy ishlar bilan band qilish B) Qizlarning oliy ta'limga kirishini cheklab, erta turmushga undash C) Qizlar uchun kasb-hunar va yetakchilik kurslarini tashkil etish D) Xavfsizlik sababli qizlarni ommaviy tadbirlarga taklif qilmaslik To'g'ri javob: C) Qizlar uchun kasb-hunar va yetakchilik kurslarini tashkil etish ✔ Izoh: Kasb-hunar va yetakchilik kurslari qizlarning mustaqilligi va jamiyatdagi faolligini oshiradi. 28. Hujjatlarni ro'yxatga olish jurnali (yoki elektron tizim) nima uchun kerak? A) Hujjat harakatini kuzatib, uni tez topish uchun B) Hujjatlar bilan ishlashni ataylab sekinlashtirish uchun C) Faqat idora javonlarini bezab turish uchun D) Keraksiz hujjatlarni tezroq yo'qotib yuborish uchun To'g'ri javob: A) Hujjat harakatini kuzatib, uni tez topish uchun ✔ Izoh: Ro'yxat har bir hujjatning qachon kelgani va kimda ekanini ko'rsatadi. 29. O'smirlik davrida yetakchi faoliyat turi sifatida ko'pincha nima ko'rsatiladi? A) Predmetli-manipulyativ faoliyat B) Tengdoshlar bilan shaxsiy muloqot C) Syujetli-rolli o'yin faoliyati D) Kasbiy mehnat va daromad topish To'g'ri javob: B) Tengdoshlar bilan shaxsiy muloqot ✔ Izoh: Rus psixologiya maktabida o'smirlikda yetakchi faoliyat – tengdoshlar bilan intim-shaxsiy muloqot. 30. O'smirlar bilan suhbatda qaysi xatti-harakat ishonchni buzishi mumkin? A) Aytilgan sirni ruxsatsiz boshqalarga yetkazish B) Uning fikrini o'zingiznikidan farqli bo'lsa ham hurmat qilish C) Uning gapini oxirigacha diqqat bilan tinglash D) Unga mulohaza uchun ochiq savollar berish To'g'ri javob: A) Aytilgan sirni ruxsatsiz boshqalarga yetkazish ✔ Izoh: Asossiz oshkor qilish ishonchni yo'qotadi va keyingi yordamni qiyinlashtiradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 20 4-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Huquqbuzarliklar profilaktikasida «xavf guruhi» deganda kimlar tushuniladi? A) Maktabni faqat a'lo baholarga tugatgan o'quvchilar B) Sport to'garaklarida muntazam shug'ullanuvchilar C) Xavfli xulqqa moyil qiluvchi sharoitdagi yoshlar D) Faqat sud hukmi bilan jazolangan voyaga yetganlar To'g'ri javob: C) Xavfli xulqqa moyil qiluvchi sharoitdagi yoshlar✔ Izoh: Xavf guruhi – nojo'ya xulq ehtimoli yuqori bo'lgan, alohida e'tibor talab qiluvchi yoshlar. 2. Yoshlar uchun nonushtaning ahamiyati qanday? A) Faqat dam olish kunlari kerak B) Kun boshida energiya berib, diqqatni yaxshilaydi C) Ahamiyatsiz, uni tashlab ketish foydali D) Faqat shirinlikdan iborat bo'lishi kerak To'g'ri javob: B) Kun boshida energiya berib, diqqatni yaxshilaydi ✔ Izoh: Sog'lom nonushta organizmni energiya bilan ta'minlab, o'qish va ishda diqqatni oshiradi. 3. Kichik biznesda «xarajatlarni optimallashtirish» nimani anglatadi? A) Soliq to'lamaslik va hisobotlarni kamaytirishni B) Xodimlarga maoshni kechiktirib to'lash va ish soatlarini ko'paytirishni C) Arzon va sifatsiz xomashyo ishlatishni D) Sifatni saqlagan holda ortiqcha xarajatlarni kamaytirishni To'g'ri javob: D) Sifatni saqlagan holda ortiqcha xarajatlarni kamaytirishni ✔ Izoh: Optimallashtirish samarasiz xarajatlarni qisqartirish, lekin sifatni saqlashdir. 4. Konstitutsiyaga ko'ra nikoh nimaga asoslanadi? A) Kelin va kuyov oilasi o'rtasidagi mulkiy kelishuvga B) Mahalla raisining ruxsatiga va fuqarolar yig'ini qaroriga C) Ota-onalarning qaroriga va oila oqsoqollarining roziligiga D) Tomonlarning ixtiyoriy roziligi va teng huquqliligiga To'g'ri javob: D) Tomonlarning ixtiyoriy roziligi va teng huquqliligiga ✔ Izoh: Nikoh tomonlarning ixtiyoriy roziligi va teng huquqliligiga asoslanadi. 5. Voyaga yetmaganlar huquqbuzarligining oldini olishda qaysi omil eng muhim himoya omili hisoblanadi? A) Kechqurun kattalarsiz ko'chada uzoq vaqt yurish B) Mazmunli bandlik va ishonchli kattalar C) Kun davomida nazoratsiz bo'sh vaqtning ko'pligi D) Tengdoshlar guruhining kuchli bosimi va ta'siri To'g'ri javob: B) Mazmunli bandlik va ishonchli kattalar ✔ Izoh: Ta'lim, sport, to'garaklar va qo'llab-quvvatlovchi kattalar xavfni kamaytiradi. 6. Korrupsiya deganda nima tushuniladi? A) Xodimga qonunda belgilangan ish haqining to'lanishi B) Davlat xizmatchisining navbatdagi mehnat ta'tiliga chiqishi C) Mansabdan shaxsiy manfaat uchun noqonuniy foydalanish D) Tashkilotning tanlov asosida rasmiy grant yutib olishi To'g'ri javob: C) Mansabdan shaxsiy manfaat uchun noqonuniy foydalanish ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 21 Izoh: Korrupsiya – xizmat vakolatlarini shaxsiy yoki boshqalar manfaati yo'lida suiiste'mol qilish. 7. Mahsulot narxini belgilashda nimani hisobga olish kerak? A) Faqat tannarx va unga qo'shiladigan qat'iy ustamani B) Tannarx, raqobatchilar narxi va xaridor to'lov qobiliyatini C) Faqat raqobatchilar belgilagan narxni D) Faqat tadbirkorning shaxsiy xohishi va kutilgan foydani To'g'ri javob: B) Tannarx, raqobatchilar narxi va xaridor to'lov qobiliyatini✔ Izoh: To'g'ri narx tannarx, bozor sharoiti va xaridor imkoniyatlarining muvozanatiga asoslanadi. 8. Yoshlarda korrupsiyaga murosasiz munosabatni shakllantirishning samarali usuli qaysi? A) Faqat mahalla devorlariga plakatlar osib qo'yish B) Korrupsiyani hayotdagi oddiy hol deb tushuntirish C) Bu mavzuni yoshlar bilan umuman muhokama qilmaslik D) Interaktiv ta'lim, real holatlar tahlili va namuna To'g'ri javob: D) Interaktiv ta'lim, real holatlar tahlili va namuna ✔ Izoh: Faol muhokama va namuna yoshlarning qadriyatlariga ta'sir qiladi. 9. Sog'lom ovqatlanish qaysi tamoyilga asoslanadi? A) Energiya uchun asosan shirinlik va un mahsulotlari iste'mol qilish B) Muvozanatli, xilma-xil va me'yorida ovqatlanish C) Kuniga bir marta, lekin ko'p miqdorda ovqatlanish D) Asosan go'sht va oqsilli mahsulotlar iste'mol qilish To'g'ri javob: B) Muvozanatli, xilma-xil va me'yorida ovqatlanish ✔ Izoh: Ratsionda sabzavot, meva, oqsil va donli mahsulotlarning muvozanati sog'liqni saqlaydi. 10. Mehnat nizolari qanday yo'l bilan hal etiladi? A) Tomonlarning kuch ishlatishi va bosimi orqali B) Mehnat nizolari komissiyasi yoki sud orqali C) Xodimning ishni tashlab ketishi orqali D) Mahalla raisining yozma buyrug'i bilan hal qilinadi To'g'ri javob: B) Mehnat nizolari komissiyasi yoki sud orqali ✔ Izoh: Yakka mehnat nizolari qonunda belgilangan tartibda komissiya yoki sud orqali ko'rib chiqiladi. 11. Kiberbullingga duch kelgan yoshga birinchi navbatda nima maslahat beriladi? A) Vaziyatni tushuntirish uchun shaxsiy ma'lumotlarini e'lon qilish B) Dalillarni saqlab, kattalar yoki mutaxassisga murojaat qilish C) Hech kimga aytmasdan, akkauntni o'chirib yuborish D) Tajovuzkorga xuddi shunday haqoratli javob qaytarib, uni qo'rqitish To'g'ri javob: B) Dalillarni saqlab, kattalar yoki mutaxassisga murojaat qilish ✔ Izoh: Kiberbullingda skrinshotlarni saqlash va ishonchli kattalar yoki tegishli organlarga murojaat qilish to'g'ri yo'l. 12. «Kritik yo'l» (critical path) tushunchasi nimani anglatadi? A) Loyiha rahbarining shaxsiy kundalik rejasi B) Loyihadagi eng arzon vazifalarning ro'yxati C) Tugash muddatini belgilovchi vazifalar zanjiri D) Shahardagi eng xavfli yo'l harakati yo'nalishi To'g'ri javob: C) Tugash muddatini belgilovchi vazifalar zanjiri ✔ Izoh: Kritik yo'ldagi har qanday kechikish butun loyihani kechiktiradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 22 13. Ijtimoiy tadbirkorlik nima? A) Ijtimoiy sohani boshqaruvchi davlat organi faoliyati B) Ijtimoiy muammoni hal qilishga qaratilgan biznes faoliyati C) Daromad keltirmaydigan foydasiz faoliyat D) Faqat bayramlarda o'tkaziladigan xayriya tadbirlari va aksiyalari majmui To'g'ri javob: B) Ijtimoiy muammoni hal qilishga qaratilgan biznes faoliyati✔ Izoh: Ijtimoiy tadbirkorlik daromad bilan birga ijtimoiy muammolarni hal etishni maqsad qiladi. 14. Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti 5–17 yoshdagi bolalar va o'smirlar uchun kuniga qancha jismoniy faollikni tavsiya etadi? A) Kamida 60 daqiqa o'rtacha va yuqori faollik B) Haftada bir marta, 30 daqiqa yengil mashq C) Faqat dam olish kunlari 2–3 soat D) Kamida 10 daqiqa ertalabki badantarbiya To'g'ri javob: A) Kamida 60 daqiqa o'rtacha va yuqori faollik ✔ Izoh: JSST bolalar va o'smirlarga kuniga o'rtacha hisobda kamida 60 daqiqa o'rtacha yoki yuqori jadallikdagi faollikni tavsiya etadi. 15. Qaror qabul qilishda «ikki imzo» (to'rt ko'z) tamoyili nimaga xizmat qiladi? A) Yakka suiiste'mol imkonini kamaytirishga B) Idoradagi hujjatlar sonini ko'paytirishga C) Qaror uchun shaxsiy mas'uliyatni yo'qotishga D) Hujjatlarni rasmiylashtirishni tezlashtirishga To'g'ri javob: A) Yakka suiiste'mol imkonini kamaytirishga ✔ Izoh: Muhim qarorlarni ikki shaxs tasdiqlashi o'zaro nazoratni ta'minlaydi. 16. Giyohvand moddalarning eng xavfli oqibati qaysi? A) Qaramlik va shaxsning jismoniy-ruhiy yemirilishi B) Ish qobiliyatining vaqtincha oshishi C) Sog'liqning va immunitetning mustahkamlanishi D) Do'stlar va tanishlar sonining ko'payishi To'g'ri javob: A) Qaramlik va shaxsning jismoniy-ruhiy yemirilishi ✔ Izoh: Giyohvandlik kuchli qaramlik, sog'liqning yemirilishi va ijtimoiy muammolarga olib keladi. 17. Gersberg nazariyasida haqiqiy motivatorlar qaysilar? A) Tashkilot siyosati va rahbariyat nazorati B) Yutuq, e'tirof va o'sish imkoniyati C) Ish haqi miqdori va ijtimoiy kafolatlar D) Ish joyidagi yoritish, harorat va jihozlar To'g'ri javob: B) Yutuq, e'tirof va o'sish imkoniyati ✔ Izoh: Motivatorlar ishning mazmuni bilan bog'liq va qoniqishni oshiradi. 18. Shaxsning qadr-qimmati bilan bog'liq qaysi qoida Konstitutsiyada mustahkamlangan? A) Hech kim qiynoqqa solinishi va shafqatsiz muomalaga duchor etilishi mumkin emas B) Shafqatsiz muomala faqat sud ruxsati bilan va qisqa muddatga, istisno tariqasida qo'llanadi C) Tergov vaqtida ayblanuvchiga ruhiy bosim o'tkazishga ruxsat beriladi D) Qadr-qimmat daxlsizligi faqat voyaga yetgan fuqarolarga tegishli To'g'ri javob: A) Hech kim qiynoqqa solinishi va shafqatsiz muomalaga duchor etilishi mumkin ✔ emas Izoh: Hech kim qiynoqqa, zo'ravonlikka, shafqatsiz yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomalaga duchor etilishi mumkin emas. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 23 19. Mahalla darajasida huquqbuzarliklar profilaktikasi samaradorligining asosiy sharti nima? A) Yoshlarni profilaktik ishlarga umuman jalb qilmaslik B) Faqat yil oxirida bir marta katta tadbir o'tkazish C) Mahalla, maktab, oila va huquq-tartibot hamkorligi D) Faqat bitta mas'ul tashkilotning yakka faoliyati To'g'ri javob: C) Mahalla, maktab, oila va huquq-tartibot hamkorligi✔ Izoh: Tizimli, idoralararo hamkorlik muammoni har tomonlama qamrab oladi. 20. Loyiha hayotiy siklining odatiy bosqichlari qaysilar? A) Boshlash, rejalash, bajarish, nazorat, yakunlash B) Yakunlash, boshlash, rejalash va yana yakunlash C) Hisobot, reklama, savdo va daromadni taqsimlash D) Faqat bajarish, chunki qolgan bosqichlar keraksiz To'g'ri javob: A) Boshlash, rejalash, bajarish, nazorat, yakunlash ✔ Izoh: Bosqichlar ketma-ketligi loyiha boshqaruvining tayanch tuzilmasidir. 21. Fuqaroning to'liq muomala layoqati umumiy qoidaga ko'ra qaysi yoshdan vujudga keladi? A) 16 yoshdan B) 21 yoshdan C) 14 yoshdan D) 18 yoshdan To'g'ri javob: D) 18 yoshdan ✔ Izoh: Fuqaro 18 yoshga to'lgach, to'liq muomala layoqatiga ega bo'ladi. 22. «Import» nima? A) Mahsulotni mahalliy sotish B) Mahsulotni sovg'a qilish C) Mahsulotni chet eldan olib kelish D) Mahsulotni chet elga sotish To'g'ri javob: C) Mahsulotni chet eldan olib kelish ✔ Izoh: Import — xorijda ishlab chiqarilgan mahsulot va xizmatlarni mamlakatga olib kirish. 23. Konstitutsiyaga ko'ra kim davlat tomonidan alohida himoya qilinadi? A) Faqat tadbirkorlar B) Faqat davlat xizmatchilari C) Faqat chet el fuqarolari D) Onalik va bolalik To'g'ri javob: D) Onalik va bolalik ✔ Izoh: Konstitutsiyaga ko'ra onalik va bolalik davlat tomonidan muhofaza qilinadi. 24. Tranzaksion liderlik qanday tamoyil asosida ishlaydi? A) Bajarilgan ish evaziga mukofot, xato uchun tuzatish chorasi B) Jamoaga hech qanday aralashuvsiz to'liq erkinlik berish C) Lider o'zini jamoaning xizmatkori deb bilib, unga xizmat qilish D) Faqat umumiy g'oya va ilhom orqali izdoshlarga ta'sir qilish To'g'ri javob: A) Bajarilgan ish evaziga mukofot, xato uchun tuzatish chorasi ✔ Izoh: Bu uslub aniq kelishuv: natija va unga mos rag'bat yoki chora. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 24 25. «Oson pul» va'da qiluvchi onlayn ish e'loniga duch kelgan yosh avvalo nima qilishi kerak? A) Ish beruvchini tekshirib, shubhali bo'lsa voz kechish B) Joyni band qilish uchun oldindan pul to'lab qo'yish C) Ishga qabul uchun shaxsiy ma'lumotlarini darhol yuborish D) Ko'proq ishlash uchun do'stlarini ham jalb qilish To'g'ri javob: A) Ish beruvchini tekshirib, shubhali bo'lsa voz kechish✔ Izoh: Haddan tashqari foydali takliflar ko'pincha firibgarlik yoki jinoyatga jalb qilish vositasi. 26. Homilador va yosh bolali ayollarga oid mehnat kafolatlaridan biri qaysi? A) Homiladorlik va tug'ish ta'tili B) Ta'tilsiz ishlash C) Tungi ishga majburiy jalb qilish D) Ish haqini kamaytirish To'g'ri javob: A) Homiladorlik va tug'ish ta'tili ✔ Izoh: Mehnat qonunchiligi ayollarga homiladorlik va tug'ish bo'yicha ta'til va boshqa kafolatlar beradi. 27. PDCA (Deming sikli) bosqichlari qaysilar? A) Taklif – muhokama – tasdiqlash – arxivga topshirish B) Mablag' – daromad – xarajat – foyda C) Rejalash – bajarish – tekshirish – takomillashtirish D) Rasm – dizayn – chop etish – tarqatish To'g'ri javob: C) Rejalash – bajarish – tekshirish – takomillashtirish ✔ Izoh: PDCA uzluksiz takomillashtirish sikli: Plan, Do, Check, Act. 28. Ishontiruvchi nutqda «chaqiriq» (call to action) qismi nimani o'z ichiga oladi? A) Tinglovchilardan kutilgan aniq harakatni B) Notiqning batafsil tarjimai holi va yutuqlarini C) Faqat izohsiz statistik jadvallar to'plamini D) Nutq mavzusiga aloqasi bo'lmagan qiziq hazilni To'g'ri javob: A) Tinglovchilardan kutilgan aniq harakatni ✔ Izoh: Nutq oxirida aniq harakatga undash uni natijaga yo'naltiradi. 29. SMART tamoyiliga ko'ra maqsad qanday bo'lishi kerak? A) Faqat katta, ilhomlantiruvchi va hissiy jihatdan kuchli B) Aniq, o'lchanadigan, erishiladigan, dolzarb va muddatli C) Muddatsiz, moslashuvchan va o'lchovsiz qoldirilgan D) Umumiy, keng qamrovli, cheksiz va har kim uchun ochiq To'g'ri javob: B) Aniq, o'lchanadigan, erishiladigan, dolzarb va muddatli ✔ Izoh: SMART – Specific, Measurable, Achievable, Relevant, Time-bound so'zlarining bosh harflari. 30. Grant arizasida odatda qaysi bo'lim bo'ladi? A) Faqat tadbirlardan olingan surat va videolar B) Muammo, maqsad, faoliyat, byudjet va natijalar C) Faqat homiyga yozilgan minnatdorchilik xati D) Faqat rahbarning batafsil tarjimai holi To'g'ri javob: B) Muammo, maqsad, faoliyat, byudjet va natijalar ✔ Izoh: Grant beruvchi muammo, yechim va resurslar mantiqiy bog'langanini ko'rishni istaydi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 25 5-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Ish rejasidagi har bir tadbir uchun odatda nima ko'rsatiladi? A) Faqat o'tgan yilgi shunga o'xshash tadbir surati B) Faqat tadbirning qisqa nomi, boshqasi kerak emas C) Faqat tashkilot rahbarining ism-familiyasi D) Nomi, muddati, mas'uli va kutilgan natijasi To'g'ri javob: D) Nomi, muddati, mas'uli va kutilgan natijasi✔ Izoh: Bu ma'lumotlar rejaning bajarilishini nazorat qilishni osonlashtiradi. 2. Ilova telefoningizdagi kontaktlar va mikrofonga keraksiz ruxsat so'rasa, qanday yo'l tutish ma'qul? A) Ilova so'raganda telefonni butunlay o'chirib qo'yish B) Ruxsatni rad etish yoki ilovadan voz kechish C) So'ralgan har qanday ruxsatni avtomatik tarzda berish D) Ilova ruxsatlarini hech qachon tekshirib ko'rmaslik To'g'ri javob: B) Ruxsatni rad etish yoki ilovadan voz kechish ✔ Izoh: Ilova faqat o'z vazifasi uchun zarur ruxsatlarni olishi kerak. 3. Jo'natuvchi manzili rasmiy tashkilotnikiga o'xshash, ammo bitta harfi farq qilsa, bu nimani anglatishi mumkin? A) Oddiy texnik xato bo'lib, xavf yo'qligini B) Tashkilot yangi rasmiy manzil ochganini C) Xat xodimning shaxsiy pochtasidan kelganini D) Xat soxta (fishing) manzildan yozilganini To'g'ri javob: D) Xat soxta (fishing) manzildan yozilganini ✔ Izoh: Firibgarlar rasmiy domenlarga o'xshash manzillardan foydalanadi. 4. Hujjatdagi «viza» rekviziti nimani bildiradi? A) Hujjatdagi varaqlarning umumiy sonini B) Hujjatga arxivda berilgan saqlash raqamini C) Mansabdor shaxs loyiha bilan kelishganini D) Xodimning xorijga chiqish uchun ruxsatini To'g'ri javob: C) Mansabdor shaxs loyiha bilan kelishganini ✔ Izoh: Viza ichki kelishuvni tasdiqlaydi; yakuniy imzo esa rahbar tomonidan qo'yiladi. 5. Yoshlarning raqamli ko'nikmalarini oshirish bandlikka qanday ta'sir qiladi? A) Ishga kirishni qiyinlashtiradi va talablarni oshiradi B) Hech qanday ta'sir qilmaydi, chunki ish beruvchilar tajribani qadrlaydi C) Faqat kompyuter o'yinlariga qiziqishni oshiradi D) Zamonaviy kasblarga kirish imkoniyatini kengaytiradi To'g'ri javob: D) Zamonaviy kasblarga kirish imkoniyatini kengaytiradi ✔ Izoh: Raqamli savodxonlik ko'plab zamonaviy kasblar uchun asosiy talab hisoblanadi. 6. Nizo vaqtida «tanaffus e'lon qilish» qachon foydali? A) Uchrashuv boshlanganiga besh daqiqa bo'lganda B) Hissiyot haddan oshib, muloqot buzilganda C) Tomonlar xotirjam va samarali gaplashayotganda D) Tomonlar kelishuvga juda yaqin kelib qolganda To'g'ri javob: B) Hissiyot haddan oshib, muloqot buzilganda ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 26 Izoh: Qisqa tanaffus tomonlarga tinchlanish va fikrni jamlash imkonini beradi. 7. Mahallada yolg'iz keksalarga g'amxo'rlik ko'rsatish qaysi qadriyatga asoslanadi? A) Kattalarni hurmat qilish va mehr-oqibat B) Mahalla oldidagi ma'muriy majburiyat C) Kelajakdagi iqtisodiy foyda va meros D) Mahallalar o'rtasidagi raqobat va reyting To'g'ri javob: A) Kattalarni hurmat qilish va mehr-oqibat✔ Izoh: Keksalarga g'amxo'rlik xalqimizning kattalarni e'zozlash va mehr-oqibat qadriyatlariga asoslanadi. 8. «Mehrobdan chayon» romanining muallifi kim? A) Oybek B) Cho'lpon C) Odil Yoqubov D) Abdulla Qodiriy To'g'ri javob: D) Abdulla Qodiriy ✔ Izoh: «Mehrobdan chayon» — Abdulla Qodiriyning ikkinchi romani. 9. Depressiv holatning o'smirdagi mumkin bo'lgan belgisi qaysi? A) Kelajak rejalari haqida faol va quvnoq gapirish B) Yangi do'stlar orttirishga bo'lgan kuchli ishtiyoq C) Uzoq vaqt qiziqish yo'qolishi va o'zini chetga olish D) Sevimli mashg'ulotga odatdagidan ko'p vaqt ajratish To'g'ri javob: C) Uzoq vaqt qiziqish yo'qolishi va o'zini chetga olish ✔ Izoh: Ikki haftadan ortiq davom etuvchi qiziqish yo'qolishi va izolyatsiya mutaxassis e'tiborini talab qiladi. 10. Mahallada nogironligi bor yoshlar bilan ishlashda qaysi yondashuv to'g'ri? A) Maxfiylik uchun ular haqida ma'lumot to'plamaslik B) Ularni mahalla hayotiga teng sharoitda jalb etish C) Xavfsizlik sababli ularni ommaviy tadbirlardan chetlatish D) Faqat moddiy yordam va nafaqa berish bilan cheklanish To'g'ri javob: B) Ularni mahalla hayotiga teng sharoitda jalb etish ✔ Izoh: Nogironligi bor yoshlarni jamoat hayotiga jalb qilish ularning ijtimoiy moslashuviga yordam beradi. 11. Nizoda zo'ravonlik yoki hayot uchun xavf bo'lsa, mediatsiya haqida to'g'ri fikr qaysi? A) Zo'ravonlik holati mediatsiya o'tkazishga hech qanday to'siq emas B) Tomonlar uchun mediatsiya darhol majburiy tartibda o'tkaziladi C) Avval xavfsizlik ta'minlanib, vakolatli organga murojaat qilinadi D) Bunday holatda tashqi aralashuvsiz kutib turish ma'qul To'g'ri javob: C) Avval xavfsizlik ta'minlanib, vakolatli organga murojaat qilinadi ✔ Izoh: Zo'ravonlik holatlarida kuchlar nomutanosibligi tufayli mediatsiya mos kelmasligi mumkin, ustuvorlik – xavfsizlik. 12. Yoshlarning ishga joylashishi uchun «yumshoq» ko'nikmalardan qaysi biri eng ko'p talab qilinadi? A) Muloqot qobiliyati B) Yakkalanish C) Uzoq uxlash D) Tanqidga toqatsizlik To'g'ri javob: A) Muloqot qobiliyati ✔ Izoh: Muloqot qobiliyati deyarli barcha kasblarda talab qilinadigan asosiy ko'nikmadir. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 27 13. Miyaning prefrontal po'stlog'i qaysi funksiyalar uchun muhim va u qachon to'liq yetiladi? A) Eshitish va nutqni idrok etish; tug'ilishdan oldin B) O'zini nazorat va rejalash; 20 yoshlar o'rtasida C) Nafas olish va yurak urishi; o'smirlik boshida D) Ko'rish va ranglarni ajratish; taxminan 5 yoshgacha To'g'ri javob: B) O'zini nazorat va rejalash; 20 yoshlar o'rtasida✔ Izoh: Prefrontal po'stloq impulslarni boshqarish va rejalash uchun javob beradi, u kech yetiladi. 14. Kiberbulling deganda nima tushuniladi? A) Ijtimoiy tarmoqda ko'p ko'rsatiladigan reklama B) Raqamli vositalar orqali muntazam kamsitish va ta'qib C) Internet tezligining kechqurun pasayib ketishi D) Onlayn kompyuter o'yinidagi do'stona musobaqa To'g'ri javob: B) Raqamli vositalar orqali muntazam kamsitish va ta'qib ✔ Izoh: Kiberbulling kecha-kunduz davom etishi va keng auditoriyaga tarqalishi bilan xavfli. 15. O'smirlik davrida tengdoshlar ta'sirining kuchayishi asosan nima bilan bog'liq? A) Guruhga mansublik va e'tirofga ehtiyoj bilan B) Ota-onaga bo'lgan mehrning butunlay yo'qolishi bilan C) Jismoniy faollikning keskin pasayishi bilan D) Aqliy rivojlanishning vaqtincha to'xtashi bilan To'g'ri javob: A) Guruhga mansublik va e'tirofga ehtiyoj bilan ✔ Izoh: O'smir uchun tengdoshlar orasida qabul qilinish va hurmat qozonish muhim ehtiyoj hisoblanadi. 16. Sayt manzili oldidagi «https» va qulf belgisi nimani bildiradi? A) Bu saytning egasi albatta halol ekanini kafolatlashini B) Bu sayt albatta davlat tashkilotiga tegishli ekanini C) Brauzer va sayt o'rtasidagi aloqa shifrlanganini D) Saytda hech qanday virus va zararli kod yo'qligini To'g'ri javob: C) Brauzer va sayt o'rtasidagi aloqa shifrlanganini ✔ Izoh: HTTPS faqat aloqani shifrlaydi, firibgar saytlar ham undan foydalanishi mumkin. 17. Yoshlar yetakchisining hisobot berishdan maqsadi nima? A) Faqat yuqori tashkilotni xursand qilish B) Bajarilgan ishlar va natijalarni tahlil qilish C) Rejani bajarilgan deb ko'rsatish D) Kamchiliklarni yashirish To'g'ri javob: B) Bajarilgan ishlar va natijalarni tahlil qilish ✔ Izoh: Hisobot bajarilgan ishlarni tahlil qilish, kamchiliklarni aniqlash va keyingi rejani to'g'rilashga xizmat qiladi. 18. «Hashar» qadriyati yoshlarda qanday fazilatni tarbiyalaydi? A) Jamoaviylik va o'zaro yordam B) Loqaydlik va befarqlikni C) Mas'uliyatsizlik va dangasalikni D) Xudbinlik va o'z manfaatini ustun qo'yishni To'g'ri javob: A) Jamoaviylik va o'zaro yordam ✔ Izoh: Hashar yoshlarni birdamlik, beg'araz yordam va mehnatsevarlikka o'rgatadi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 28 19. Mahalladagi yoshlar muammolari bo'yicha axborot qayerda umumlashtiriladi? A) Hech qayerda qayd etilmaydi, faqat yig'ilishda aytiladi B) Yoshlar yetakchisining hisobga olish hujjatlarida C) Yetakchining shaxsiy daftarida, boshqalardan yashirincha D) Faqat og'zaki ravishda, yetakchining xotirasida saqlanadi To'g'ri javob: B) Yoshlar yetakchisining hisobga olish hujjatlarida✔ Izoh: Muammolar tizimli qayd etilsa, ularni tahlil qilish va hal etish jarayonini kuzatish osonlashadi. 20. Maxfiy hujjatlar bilan ishlash qoidasi qaysi? A) Ularni idoradagi har bir xodim erkin o'qishi mumkin B) Ish tugamasa ularni uyga olib ketish mumkin C) Faqat ruxsati borlar ishlatadi, himoyada saqlanadi D) Ularni ish kuni davomida ochiq stolda qoldirish mumkin To'g'ri javob: C) Faqat ruxsati borlar ishlatadi, himoyada saqlanadi ✔ Izoh: Kirish huquqini cheklash ma'lumotlar sizib chiqishining oldini oladi. 21. Konfliktni hal qilishda «g'alaba – mag'lubiyat» yondashuvining kamchiligi nimada? A) Tomonlar munosabatlari har doim mustahkamlanadi B) Nizo bundan keyin hech qachon qaytalanmaydi C) Har ikki tomon ham natijadan to'liq qoniqadi D) Yutqazganda norozilik qolib, nizo qaytishi mumkin To'g'ri javob: D) Yutqazganda norozilik qolib, nizo qaytishi mumkin ✔ Izoh: Mag'lub tomonning ehtiyojlari qondirilmagani uchun nizo yashirin davom etishi mumkin. 22. Mediatsiyada tomonlarning o'zaro ayblovlarini to'xtatish uchun mediator qaysi usulni qo'llaydi? A) Ikkala tomonni ham darhol xonadan chiqarib yuborish B) O'zi ham ayblovchi tomonga qo'shilib fikr bildirish C) Qoidalarni eslatib, muhokamani manfaatlarga yo'naltirish D) Mediatsiya jarayonini shu zahoti butunlay bekor qilish To'g'ri javob: C) Qoidalarni eslatib, muhokamani manfaatlarga yo'naltirish ✔ Izoh: Kelishilgan muloqot qoidalari muhokamani konstruktiv yo'nalishda ushlab turadi. 23. Hujjatlarning saqlash muddati tugagach, ularni yo'q qilish qanday amalga oshiriladi? A) Istalgan xodimning shaxsiy xohishi bilan B) Ekspert ko'rigi va dalolatnoma asosida C) Chiqindi qutisiga tashlab yuborish orqali D) Ijtimoiy tarmoqda oldindan e'lon qilib To'g'ri javob: B) Ekspert ko'rigi va dalolatnoma asosida ✔ Izoh: Hujjatlarni o'zboshimchalik bilan yo'q qilish mumkin emas, tartib va dalolatnoma talab etiladi. 24. «Ma'naviyat» tushunchasi nimani anglatadi? A) Insonning ruhiy, axloqiy va intellektual olamini B) Faqat kiyinish uslubi va tashqi ko'rinishni C) Faqat moddiy boylik va mulkni D) Faqat jismoniy kuch va chidamlilikni To'g'ri javob: A) Insonning ruhiy, axloqiy va intellektual olamini ✔ Izoh: Ma'naviyat insonning ichki dunyosi, e'tiqodi, axloqi va bilimlari majmuidir. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 29 25. Rezyumeni yozishda qaysi tavsiya to'g'ri? A) Qisqa, aniq va xatosiz yozish B) Noto'g'ri ma'lumot qo'shish C) Iloji boricha uzun yozish D) Aloqa ma'lumotlarini yozmaslik To'g'ri javob: A) Qisqa, aniq va xatosiz yozish✔ Izoh: Ish beruvchi rezyumeni qisqa vaqtda ko'rib chiqadi, shuning uchun u ixcham va aniq bo'lishi kerak. 26. Mehnat bozori talabini o'rganish yoshlarga nima beradi? A) Talab yuqori bo'lgan kasbni tanlash imkoniyatini B) Ta'limdan voz kechib, darhol ishlashni C) Ishsizlik xavfini oshirib, raqobatni kuchaytirishni D) Kasb tanlashni murakkablashtirishni To'g'ri javob: A) Talab yuqori bo'lgan kasbni tanlash imkoniyatini ✔ Izoh: Mehnat bozorida talab yuqori kasblarni bilish yoshlarning ishga joylashish imkoniyatini oshiradi. 27. Mahallada qo'shnilar o'rtasida chegara yoki suv taqsimoti bo'yicha nizo chiqsa, mahalla qanday harakat qiladi? A) Tomonlardan biriga yon bosib, nizoni yanada kuchaytiradi B) Tomonlarni murosaga chaqiradi, zarur bo'lsa vakolatli organga yo'naltiradi C) Aybdor deb topilgan tomonning yer yoki mulkini tortib oladi D) Sud vakolatini o'z zimmasiga olib, nizo bo'yicha yakuniy va majburiy hukm chiqaradi To'g'ri javob: B) Tomonlarni murosaga chaqiradi, zarur bo'lsa vakolatli organga yo'naltiradi ✔ Izoh: Mahalla murosa vositachisi bo'ladi, ammo sud yoki boshqa organ vakolatidagi masalani o'zi hal qilmaydi. 28. Ibn Sino Sharqda qanday unvon bilan mashhur? A) «Ikkinchi muallim» B) «Mavlono» C) «Shayx ur-rais» D) «Sohibqiron» To'g'ri javob: C) «Shayx ur-rais» ✔ Izoh: Ibn Sino Sharqda «Shayx ur-rais» (allomalar boshlig'i) deb ataladi. 29. O'z-o'zini baholashning juda pastligi o'smirda nimaga olib kelishi mumkin? A) Haddan tashqari mustaqillik va o'jarlikka B) Har qanday tanqidga mutlaqo befarqlikka C) Salbiy ta'sirlarga moyillikka D) Guruhda doimiy yetakchilik qilishga To'g'ri javob: C) Salbiy ta'sirlarga moyillikka ✔ Izoh: Past o'zini baholash o'smirni zaif qiladi, u ma'qullanish uchun salbiy guruhlarga ergashishi mumkin. 30. Yoshlar yetakchisi mahallada iqtidorli yoshlarni aniqlaganda nima qilishi maqsadga muvofiq? A) Ularni boshqa yoshlardan ajratib, alohida guruhda saqlash B) Faqat hisobotda qayd etish va yuqori tashkilotga xabar berish bilan cheklanish C) Iqtidori o'z-o'zidan namoyon bo'lishini kutib, aralashmaslik D) Ularni tegishli to'garak, tanlov va o'quv dasturlariga yo'naltirish To'g'ri javob: D) Ularni tegishli to'garak, tanlov va o'quv dasturlariga yo'naltirish ✔ Izoh: Iqtidorli yoshlarni mos dasturlarga yo'naltirish ularning salohiyatini ro'yobga chiqarishga yordam beradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 30 6-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Oliy Majlis qanday palatalardan iborat? A) Qonunchilik palatasi va Senat B) Davlat kengashi va Senat C) Senat va Konstitutsiyaviy sud D) Qonunchilik palatasi va Hukumat To'g'ri javob: A) Qonunchilik palatasi va Senat✔ Izoh: Oliy Majlis ikki palatali: quyi palata — Qonunchilik palatasi, yuqori palata — Senat. 2. Kuyganda birinchi yordam sifatida nima qilinadi? A) Kuygan joyga muz bosib, uzoq vaqt ushlab turish B) Kuygan joyni salqin oqar suv ostida sovutish C) Hosil bo'lgan pufakchalarni yorish D) Kuygan joyga sariyog' yoki o'simlik moyi surtish To'g'ri javob: B) Kuygan joyni salqin oqar suv ostida sovutish ✔ Izoh: Kuygan joyni 10–20 daqiqa salqin oqar suvda sovutish to'qima shikastlanishini kamaytiradi. 3. «Agile» yondashuvining asosiy g'oyasi qaysi? A) Loyihani o'zgarmas yagona reja bilan bajarish B) Natijaga emas, faqat hisobotga e'tibor berish C) Mijoz bilan muloqotni minimal darajaga tushirish D) Qisqa sikllarda ishlab, rejani moslashtirish To'g'ri javob: D) Qisqa sikllarda ishlab, rejani moslashtirish ✔ Izoh: Agile o'zgarishlarga moslashuvchanlik va doimiy takomillashuvni ustun qo'yadi. 4. Ijodiy to'garaklar (musiqa, rasm, raqs) yoshlarga qanday foyda beradi? A) O'qishga xalaqit berib, uni butunlay to'xtatishga olib keladi B) Vaqtni behuda o'tkazishga olib keladi C) Faqat oilaga ortiqcha xarajat keltiradi D) Iste'dodni rivojlantirib, o'ziga ishonchni oshiradi To'g'ri javob: D) Iste'dodni rivojlantirib, o'ziga ishonchni oshiradi ✔ Izoh: Ijodiy mashg'ulotlar yoshlarning qobiliyatini ochib, ruhiy holatini yaxshilaydi. 5. Manfaatdor tomonlarni tahlil qilishda «ta'sir – qiziqish» matritsasi nima uchun ishlatiladi? A) Har bir tomon bilan ishlash darajasini belgilash uchun B) Tadbir uchun ovqatlanish menyusini tuzish uchun C) Samarasiz xodimlarni ishdan bo'shatish uchun D) Loyiha byudjetini moddalar bo'yicha hisoblash uchun To'g'ri javob: A) Har bir tomon bilan ishlash darajasini belgilash uchun ✔ Izoh: Yuqori ta'sir va qiziqishga ega tomonlar bilan yaqin hamkorlik qilinadi. 6. Yoshlar o'rtasida vandalizmning oldini olishda samarali chora qaysi? A) Yoshlarni obodonlashtirish loyihalariga jalb qilish B) Jamoat joylari va bog'larni aholi uchun butunlay yopish C) Yoshlarning kechki paytda ko'chaga chiqishini taqiqlash D) Faqat kuzatuv kameralari o'rnatish bilan cheklanish To'g'ri javob: A) Yoshlarni obodonlashtirish loyihalariga jalb qilish ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 31 Izoh: O'zi yaratgan narsani yoshlar asraydi; egalik hissi vandalizmni kamaytiradi. 7. O'smirning to'satdan qimmatbaho buyumlar va naqd pulga ega bo'lib qolishi nimadan darak berishi mumkin? A) Hech narsadan, bu mutlaqo odatiy holat B) Noqonuniy faoliyatga jalb qilinganidan C) Sport musobaqasidagi katta yutug'idan D) Albatta maktabda a'lo o'qiganidan To'g'ri javob: B) Noqonuniy faoliyatga jalb qilinganidan✔ Izoh: Manbasi tushunarsiz daromad ehtiyotkorlik bilan aniqlashtirishni talab qiladi. 8. Liderlik uchun «ko'rish» (vision) tushunchasi nimani anglatadi? A) Kelajakning aniq va ilhomli tasviri B) Liderning ko'z o'tkirligi va kuzatuvchanligi C) Jamoaning bugungi kun uchun batafsil ish rejasi D) O'tgan yil natijalari bo'yicha yakuniy hisobot To'g'ri javob: A) Kelajakning aniq va ilhomli tasviri ✔ Izoh: Aniq tasavvur jamoani bir maqsad sari birlashtiradi. 9. «Pitch» (pitching) nima? A) Choraklik buxgalteriya va moliyaviy hisobot B) Investorga loyihani qisqa va ishonarli taqdim etish C) Mahsulotni qadoqlash va yorliqlash jarayoni hamda dizayni D) Investor bilan tuziladigan mehnat shartnomasi To'g'ri javob: B) Investorga loyihani qisqa va ishonarli taqdim etish ✔ Izoh: Pitch — loyiha g'oyasi va afzalliklarini investor yoki hamkorlarga qisqa vaqtda taqdim etish. 10. Grant arizasida muammoni asoslash uchun eng ishonchli dalil qaysi? A) Tasdiqlanmagan mish-mish va taxminlar B) Aniq ma'lumotlar va o'rganish natijalari C) Umumiy va ta'sirli hissiy iboralar D) Faqat ariza muallifining shaxsiy fikri To'g'ri javob: B) Aniq ma'lumotlar va o'rganish natijalari ✔ Izoh: Ma'lumotlar muammoning mavjudligi va ko'lamini ishonarli ko'rsatadi. 11. Yetakchining lavozimidan foydalanib, do'stining firmasiga buyurtma berishi qanday holat? A) Byudjet mablag'larini tejashning yo'li B) Jamoa manfaatini himoya qilishning usuli C) Biznesda keng tarqalgan odatiy amaliyot D) Manfaatlar to'qnashuvi va suiiste'mol xavfi To'g'ri javob: D) Manfaatlar to'qnashuvi va suiiste'mol xavfi ✔ Izoh: Shaxsiy aloqalar tanlovga ta'sir qilsa, bu xolislik tamoyilini buzadi. 12. Ota-ona qaramog'idan mahrum bo'lgan yoshlar uchun qanday qo'llab-quvvatlash muhim? A) Uy-joy, ta'lim va ishga joylashishda ko'mak B) Faqat bir martalik sovg'a berish C) Ularni mahalladan chiqarib yuborish D) Ularni nazoratsiz qoldirish To'g'ri javob: A) Uy-joy, ta'lim va ishga joylashishda ko'mak ✔ Izoh: Bunday yoshlarning mustaqil hayotga moslashishi uchun uy-joy, ta'lim va bandlikda ko'mak berish zarur. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 32 13. Grooming qurboni bo'lgan bola bilan ishlashda qanday tamoyil muhim? A) Voqeani ogohlantirish maqsadida ommaga oshkor qilish B) Ayblamay, himoya qiluvchi mutaxassislarga ulash C) Bo'lgan voqeani bolaning ota-onasidan yashirish D) Bolani yuz bergan voqea uchun qattiq jazolash To'g'ri javob: B) Ayblamay, himoya qiluvchi mutaxassislarga ulash✔ Izoh: Bola jabrlanuvchi; uni qo'llab-quvvatlash va xavfsizligini ta'minlash zarur. 14. Odam savdosining oldini olishda yoshlarga qanday tavsiya beriladi? A) Chet elda ishlash uchun faqat rasmiy va tekshirilgan kanallardan foydalanish B) Ish topib bergan notanish vositachiga pasportini topshirib qo'yish C) Chet elda tez boyib ketish haqidagi va'dalarga ishonib, o'ylamasdan darhol rozi bo'lish D) Vaqtni tejash uchun hujjatsiz chet elga ketish To'g'ri javob: A) Chet elda ishlash uchun faqat rasmiy va tekshirilgan kanallardan foydalanish ✔ Izoh: Odam savdosi qurboni bo'lmaslik uchun xorijda ishlashni faqat rasmiy, qonuniy yo'llar bilan tashkil qilish kerak. 15. Diniy e'tiqodi tufayli shaxsni kamsitish qonunga ko'ra qanday baholanadi? A) Taqiqlanadi B) Faqat ish joyida ruxsat C) Faqat ta'limda ruxsat D) Ruxsat etiladi To'g'ri javob: A) Taqiqlanadi ✔ Izoh: Fuqarolar dini va e'tiqodidan qat'i nazar teng huquqli; diniy belgisiga ko'ra kamsitish taqiqlanadi. 16. «Biznes-inkubator»ning vazifasi nima? A) Tadbirkorlar faoliyati bo'yicha soliq tekshiruvi o'tkazish B) Faqat yirik kompaniyalar va xolding tuzilmalarini boshqarish hamda nazorat qilish C) Boshlang'ich tadbirkorlarga maslahat, joy va resurs bilan ko'mak berish D) Muddati o'tgan kreditlarni undirish To'g'ri javob: C) Boshlang'ich tadbirkorlarga maslahat, joy va resurs bilan ko'mak berish ✔ Izoh: Biznes-inkubatorlar yangi biznesning dastlabki bosqichida ko'mak beradi. 17. Xavf guruhidagi o'smir bilan ishlashda yetakchining to'g'ri yondashuvi qaysi? A) Uni tuzalmaydi deb, u bilan ishlashdan voz kechish B) Qiziqishlari asosida ijobiy faoliyatga jalb qilish C) Faqat tahdid va qo'rqitish orqali xulqini o'zgartirish D) Uning xatolarini jamoa oldida ochiq tanqid qilish To'g'ri javob: B) Qiziqishlari asosida ijobiy faoliyatga jalb qilish ✔ Izoh: Shaxsga yo'naltirilgan qo'llab-quvvatlash va bandlik o'zgarishga turtki beradi. 18. Spirtli ichimliklar o'smir organizmiga qanday ta'sir qiladi? A) Miya rivojlanishiga va sog'liqqa jiddiy zarar yetkazadi B) Kam miqdorda hech qanday ta'sir qilmaydi C) Xotirani yaxshilab, o'qishni osonlashtiradi D) Bo'y o'sishini va mushaklar rivojlanishini tezlashtiradi To'g'ri javob: A) Miya rivojlanishiga va sog'liqqa jiddiy zarar yetkazadi ✔ Izoh: O'smirlik davrida alkogol rivojlanayotgan miya va a'zolarga ayniqsa katta zarar yetkazadi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 33 19. Korrupsiyaga qarshi kurashning asosiy yo'nalishlariga qaysi biri kirmaydi? A) Javobgarlikning muqarrarligini ta'minlash B) Huquqbuzarliklarni yashirish C) Davlat faoliyatida shaffoflikni ta'minlash D) Profilaktika va huquqiy ongni oshirish To'g'ri javob: B) Huquqbuzarliklarni yashirish✔ Izoh: Korrupsiyaga qarshi tizim oldini olish, ochiqlik va javobgarlikka asoslanadi. 20. Davlat xizmatida «meritokratiya» tamoyili nimani anglatadi? A) Tayinlash faqat nomzodning yoshiga qarab bo'lishi B) Tayinlash bilim, malaka va natijaga asoslanishi C) Tayinlash tanish-bilishlar tavsiyasiga asoslanishi D) Tayinlash qur'a orqali tasodifiy amalga oshishi To'g'ri javob: B) Tayinlash bilim, malaka va natijaga asoslanishi ✔ Izoh: Meritokratiya adolatli raqobat va professionallikni ta'minlaydi. 21. «Xizmat qiluvchi liderlik» (servant leadership) g'oyasi nimada? A) Lider faqat buyruq berib, ijroni nazorat qiladi B) Jamoa a'zolari liderga so'zsiz xizmat qilishi kerak C) Lider jamoadan uzoqda turib, faqat natijani kutadi D) Lider avvalo jamoa ehtiyoji va o'sishiga xizmat qiladi To'g'ri javob: D) Lider avvalo jamoa ehtiyoji va o'sishiga xizmat qiladi ✔ Izoh: R. Grinlif konsepsiyasida lider boshqalarning rivojiga xizmat orqali yetakchilik qiladi. 22. Konstitutsiyaviy sudning asosiy vazifasi nima? A) Soliq va yig'imlar undirilishini nazorat qilish hamda jarima solish B) Og'ir jinoyat ishlarini birinchi instansiya sudi sifatida ko'rish C) Qonun va hujjatlarning Konstitutsiyaga muvofiqligini ko'rib chiqish D) Prezident, parlament va mahalliy kengashlar saylovlarini tashkil etish va o'tkazish To'g'ri javob: C) Qonun va hujjatlarning Konstitutsiyaga muvofiqligini ko'rib chiqish ✔ Izoh: Konstitutsiyaviy sud normativ hujjatlarning Konstitutsiyaga muvofiqligi bo'yicha ishlarni ko'radi. 23. Biznesda «qayta aloqa» (feedback) yig'ish nima uchun muhim? A) Mijozlarni chalg'itish va ishontirish uchun B) Faqat yuqori tashkilotga hisobot topshirish uchun C) Narxni asossiz oshirish uchun bahona topish D) Mahsulot va xizmatni yaxshilash uchun To'g'ri javob: D) Mahsulot va xizmatni yaxshilash uchun ✔ Izoh: Mijozlar fikri mahsulotdagi kamchiliklarni aniqlash va xizmat sifatini oshirishga yordam beradi. 24. «Uloq» («ko'pkari») qanday milliy o'yin? A) Yengil atletikaning yugurish va sakrash turi B) Daryoda o'tkaziladigan suzish musobaqasi C) Milliy shaxmat va shashka turi D) Chavandozlar ishtirokidagi ot sporti o'yini To'g'ri javob: D) Chavandozlar ishtirokidagi ot sporti o'yini ✔ Izoh: Uloq-ko'pkari — chavandozlarning ot ustida uloq uchun bellashuvidan iborat milliy o'yin. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 34 25. Qaysi holat samarali muloqotga to'sqinlik qiladi? A) Tushunmagan joyda aniqlashtiruvchi savollar berish B) O'z fikrini qisqa, aniq va tushunarli ifodalash C) Suhbatdoshga fikri farqli bo'lsa ham hurmat ko'rsatish D) Suhbatdoshni tayyor xulosa bilan tinglash To'g'ri javob: D) Suhbatdoshni tayyor xulosa bilan tinglash✔ Izoh: Oldindan shakllangan fikr xabarni xolis qabul qilishga xalaqit beradi. 26. Loyihaning asosiy belgisi qaysi? A) Faqat bir kishining shaxsiy uy yumushlari B) Cheksiz davom etadigan kundalik takroriy ish C) Cheklangan muddat va resurs bilan noyob natija D) Aniq maqsadi bo'lmagan erkin faoliyat turi To'g'ri javob: C) Cheklangan muddat va resurs bilan noyob natija ✔ Izoh: Loyiha vaqtinchalik bo'lib, aniq boshlanish va tugash sanasiga ega. 27. Qoraqalpog'iston Respublikasi qanday asosiy hujjatga ega? A) O'z Konstitutsiyasiga B) Asosiy hujjatga ega emas C) Faqat nizomga D) Faqat hokimlik qaroriga To'g'ri javob: A) O'z Konstitutsiyasiga ✔ Izoh: Qoraqalpog'iston Respublikasi O'zbekiston Konstitutsiyasiga zid bo'lmagan o'z Konstitutsiyasiga ega. 28. Muloqotdagi «shovqin» (to'siq) tushunchasiga misol qaysi? A) Suhbat uchun tanlangan qulay va sokin muhit B) Suhbatdoshning gapni diqqat bilan oxirigacha tinglashi C) Aniq, qisqa va tushunarli tarzda ifodalangan fikr D) Ma'noni buzuvchi tushunarsiz atamalar To'g'ri javob: D) Ma'noni buzuvchi tushunarsiz atamalar ✔ Izoh: Muloqot to'siqlari jismoniy, semantik, psixologik va madaniy bo'lishi mumkin. 29. Davlat xizmatchisining xizmatdan ketgandan keyin ham xizmat sirlarini saqlashi haqida to'g'ri fikr qaysi? A) Sirlarni yangi ish beruvchiga sotish mumkin B) Maxfiylik majburiyati ketgach ham saqlanadi C) Ishdan ketgach xizmat sirlarini tarqatish erkin D) Xizmat sirlari ishdan ketgan kuni bekor bo'ladi To'g'ri javob: B) Maxfiylik majburiyati ketgach ham saqlanadi ✔ Izoh: Xizmatda olingan maxfiy ma'lumotdan shaxsiy manfaatda foydalanish keyin ham taqiqlanadi. 30. Kredit bo'yicha «foiz stavkasi» nimani bildiradi? A) Bankning mijozlarga xizmat ko'rsatish ish vaqti B) Qarzdan foydalanganlik uchun to'lanadigan haq ulushi C) Kreditning olingan asosiy summasi D) Kreditning qaytarish muddati va jadvali To'g'ri javob: B) Qarzdan foydalanganlik uchun to'lanadigan haq ulushi ✔ Izoh: Foiz stavkasi kreditdan foydalanganlik uchun to'lanadigan haqning summaga nisbatini bildiradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 35 7-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Mahallada yashovchi aholining murojaatlari qanday ko'rib chiqilishi kerak? A) Ahamiyatsiz murojaatlarni e'tiborsiz qoldirish B) E'tibor bilan, belgilangan tartibda va o'z vaqtida C) Faqat og'zaki ravishda, hech qanday hujjatda qayd etmasdan ko'rib chiqish D) Faqat tanish va yaqin kishilarning murojaatlarini To'g'ri javob: B) E'tibor bilan, belgilangan tartibda va o'z vaqtida✔ Izoh: Aholi murojaatlariga e'tibor bilan, o'z vaqtida va qonunda belgilangan tartibda javob berilishi lozim. 2. Hujjat nusxasidagi «Nusxa to'g'ri» yozuvi nimani anglatadi? A) Nusxa qalbaki ekani aniqlanganini B) Asl hujjat yo'qolib qolganini C) Nusxaning aslga mosligi tasdiqlanganini D) Nusxa rangli printerda chiqarilganini To'g'ri javob: C) Nusxaning aslga mosligi tasdiqlanganini ✔ Izoh: Tasdiqlangan nusxa rasmiy maqsadlarda ishlatilishi mumkin. 3. Hujjat loyihasini rahbarga imzoga kiritishdan oldin nima qilinadi? A) Faqat matnning shrifti va rangi o'zgartiriladi B) Matn va rekvizitlar tekshirilib, vizalar olinadi C) Hujjat hech qanday tekshiruvsiz darhol kiritiladi D) Hujjat imzosiz manzilga jo'natib yuboriladi To'g'ri javob: B) Matn va rekvizitlar tekshirilib, vizalar olinadi ✔ Izoh: Kelishish (vizalash) bosqichi xatolarni imzodan oldin aniqlashga yordam beradi. 4. Mahalla yoshlar yetakchisi qaysi organ va tashkilotlar bilan hamkorlik qilishi lozim? A) Asosan mahalladagi do'kon va xususiy tadbirkorlar bilan B) Mahalla, ta'lim muassasalari va davlat organlari bilan C) Hech kim bilan hamkorlik qilmasdan, mustaqil ravishda D) Asosan xorijiy kompaniyalar va grant beruvchi fondlar bilan To'g'ri javob: B) Mahalla, ta'lim muassasalari va davlat organlari bilan ✔ Izoh: Yoshlar muammolarini hal etish uchun mahalla, maktab, kollej, bandlik va boshqa organlar bilan hamkorlik zarur. 5. Fuqarolarning o'zini o'zi boshqarish organlari qaysi qatorda to'g'ri ko'rsatilgan? A) Viloyat va tuman Xalq deputatlari Kengashlari B) Tuman hokimliklari, tuman prokuraturalari va ularning bo'limlari C) Shaharcha, qishloq, ovul va mahalla fuqarolar yig'inlari D) Vazirliklar, idoralar va ularning hududiy bo'linmalari To'g'ri javob: C) Shaharcha, qishloq, ovul va mahalla fuqarolar yig'inlari ✔ Izoh: Shaharcha, qishloq, ovul va shaharlardagi mahalla fuqarolar yig'inlari o'zini o'zi boshqarish organlaridir. 6. O'z joniga qasd qilish xavfi haqida o'smirdan to'g'ridan-to'g'ri so'rash haqidagi to'g'ri fikr qaysi? A) Bu haqda so'rash fikrni albatta kuchaytirib yuboradi B) Ehtiyotkor so'rash xavfni oshirmaydi C) Bu mavzuni tilga olish umuman man etilgan hisoblanadi D) Bu mavzuda faqat ota-ona so'rashga haqli hisoblanadi To'g'ri javob: B) Ehtiyotkor so'rash xavfni oshirmaydi ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 36 Izoh: Mutaxassislar bu mavzuni ochiq va g'amxo'rlik bilan muhokama qilish himoya qiluvchi ekanini ta'kidlaydi. 7. «Ustoz-shogird» an'anasining ma'naviy ahamiyati nimada? A) Bilim, hunar va odobning avloddan avlodga o'tishida B) Shogirdlar o'rtasidagi raqobatni kuchaytirishda C) Faqat iqtisodiy foyda va daromad olishda D) Faqat musobaqalarga tayyorlashda To'g'ri javob: A) Bilim, hunar va odobning avloddan avlodga o'tishida✔ Izoh: Ustoz-shogird an'anasi bilim, kasb va axloqiy qadriyatlarni avlodlarga yetkazadi. 8. Mediator kelishuv variantlarini muhokamada nima uchun ko'p variant ishlab chiqishni so'raydi? A) Tomonlarni chalkashtirib, charchatish uchun B) Tomonlar bitta yechimga qotib qolmasligi uchun C) Muhokamani ataylab cho'zib, vaqt yutish uchun D) Yakuniy variantni mediator o'zi tanlashi uchun To'g'ri javob: B) Tomonlar bitta yechimga qotib qolmasligi uchun ✔ Izoh: Ko'p variant ishlab chiqish o'zaro manfaatli yechim topish ehtimolini oshiradi. 9. Onlayn platformada noqonuniy yoki zararli kontentni ko'rganda qanday harakat to'g'ri? A) Ogohlantirish uchun uni ko'proq odamga ulashish B) Platformadagi «shikoyat» funksiyasidan foydalanish C) Muallifga haqoratli izoh yozib, javob qaytarish D) Uni e'tiborsiz qoldirib, telefonga saqlab qo'yish To'g'ri javob: B) Platformadagi «shikoyat» funksiyasidan foydalanish ✔ Izoh: Shikoyat mexanizmi moderatorlarga zararli kontentni olib tashlash imkonini beradi. 10. Abu Nasr Forobiy qanday unvon bilan tanilgan? A) «Ikkinchi muallim» (Arastudan keyin) B) «Shayx ur-rais» (olimlar boshlig'i) C) «Imom ul-muhaddisin» (hadischilar imomi) D) «Sohibqiron» (omadli hukmdor) To'g'ri javob: A) «Ikkinchi muallim» (Arastudan keyin) ✔ Izoh: Forobiy Arastudan keyingi «Ikkinchi muallim» deb ulug'langan faylasuf. 11. «Sekstorsiya» nima? A) Yoshlar uchun mo'ljallangan onlayn ta'lim kursi turi B) Intim tasvirni oshkor qilish tahdidi bilan talab qo'yish C) Ijtimoiy tarmoqda mashhur bo'lgan yangi interaktiv o'yin D) Rasmlarni avtomatik tahrirlovchi mobil dastur nomi To'g'ri javob: B) Intim tasvirni oshkor qilish tahdidi bilan talab qo'yish ✔ Izoh: Bunday holatda talablarni bajarmay, dalillarni saqlab, yordamga murojaat qilish kerak. 12. Rezyumeda qaysi ma'lumotni ko'rsatish shart emas va tavsiya etilmaydi? A) Mavzuga aloqasiz shaxsiy sirlar B) Telefon va elektron pochta kabi aloqa ma'lumotlari C) Ta'lim va malaka haqidagi ma'lumot D) Oldingi ish joylari va tajriba To'g'ri javob: A) Mavzuga aloqasiz shaxsiy sirlar ✔ Izoh: Rezyumeda faqat ishga aloqador ma'lumotlar beriladi; shaxsiy sirlar va ortiqcha tafsilotlar kerak emas. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 37 13. Delinkvent xulq deviant xulqdan nimasi bilan farq qiladi? A) U faqat ijobiy og'ishlarni anglatadi B) U huquq normalarini buzish bilan bog'liq C) U faqat kattalar hayotiga xos bo'ladi D) U hech qanday me'yorni buzmaydi To'g'ri javob: B) U huquq normalarini buzish bilan bog'liq✔ Izoh: Delinkvent xulq – qonunga xilof, huquqbuzarlik darajasidagi xatti-harakatlardir. 14. Mediatsiya natijasida tuzilgan kelishuv qanday bo'lishi kerak? A) Aniq, bajariladigan va ixtiyoriy qabul qilingan B) Kuchliroq tomon manfaatiga ko'ra tuzilgan C) Faqat mediator tomonidan yozilgan va tasdiqlangan D) Umumiy, noaniq va keyinchalik talqin qilinadigan To'g'ri javob: A) Aniq, bajariladigan va ixtiyoriy qabul qilingan ✔ Izoh: Kim, nima va qachon qilishi aniq yozilgan kelishuv bajarilishi ehtimoli yuqori. 15. Yoshlar ma'lumotlar bazasini yuritishning asosiy maqsadi nima? A) Yuqori tashkilotlarga beriladigan hisobotlar hajmini ko'paytirish B) Yoshlarni doimiy nazorat ostida ushlab, ularni intizomga solish C) Har bir yoshning holatini bilib, unga mos yordam rejalashtirish D) Yig'ilgan ma'lumotlarni hamkor kompaniyalarga tijorat maqsadida berish To'g'ri javob: C) Har bir yoshning holatini bilib, unga mos yordam rejalashtirish ✔ Izoh: Aniq ma'lumotlar bazasi yoshlarning ehtiyojlarini tahlil qilish va manzilli yordam ko'rsatishga xizmat qiladi. 16. Raqamli savodxonlikning asosiy tarkibiy qismlariga qaysi biri kiradi? A) Faqat kompyuterni yoqish va o'chirishni bilish B) Faqat zamonaviy telefon sotib olish imkoniyati C) Axborot savodxonligi va raqamli xavfsizlik D) Faqat klaviaturada tez matn terish tezligi To'g'ri javob: C) Axborot savodxonligi va raqamli xavfsizlik ✔ Izoh: Yevropa DigComp modeli raqamli kompetensiyani shu kabi sohalarga ajratadi. 17. Hisobot jadvalida jami summa qismlar yig'indisiga teng bo'lmasa, nima qilinadi? A) Bu farqni ahamiyatsiz deb e'tiborsiz qoldirish B) Jami raqamni qismlarga moslab qo'lda o'zgartirish C) Manba ma'lumotlarini tekshirib, xatoni tuzatish D) Jadvalni hisobotdan butunlay olib tashlash To'g'ri javob: C) Manba ma'lumotlarini tekshirib, xatoni tuzatish ✔ Izoh: Ichki moslik hisobot ishonchliligining asosiy shartidir. 18. Chet tilini bilish yoshlarga mehnat bozorida qanday ustunlik beradi? A) Xalqaro kompaniyalar va keng imkoniyatlarga yo'l ochadi B) Raqobat tufayli ish haqini kamaytiradi C) Mahalliy korxonalarga ishga kirishni cheklab qo'yadi D) Hech qanday ustunlik bermaydi, chunki tarjima dasturlari yetarli To'g'ri javob: A) Xalqaro kompaniyalar va keng imkoniyatlarga yo'l ochadi ✔ Izoh: Chet tili bilimi xalqaro loyihalar, turizm, IT va boshqa sohalarda raqobatbardoshlikni oshiradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 38 19. Bayonnoma (protokol) qanday hujjat? A) Yetkazib berilgan tovar uchun hisob-faktura B) Xodimni ishga qabul qilish to'g'risidagi buyruq C) Xodimning ta'til so'rab yozgan shaxsiy arizasi D) Yig'ilish va qarorlarni qayd etuvchi hujjat To'g'ri javob: D) Yig'ilish va qarorlarni qayd etuvchi hujjat✔ Izoh: Bayonnomada ishtirokchilar, kun tartibi, muhokama va qarorlar qayd etiladi. 20. Xotira va qadrlash kuni qaysi sanada nishonlanadi? A) 21 oktyabr B) 1 oktyabr C) 9 may D) 14 yanvar To'g'ri javob: C) 9 may ✔ Izoh: 9 may — Xotira va qadrlash kuni, urushda halok bo'lganlar xotirasi yod etiladi va faxriylar qadrlanadi. 21. Emotsional intellekt tarkibiy qismlariga qaysi biri kirmaydi? A) O'z hissiyotlarini anglay olish B) Boshqalarga hamdardlik (empatiya) C) O'z hissiyotlarini boshqara olish D) Matematik masala yechish tezligi To'g'ri javob: D) Matematik masala yechish tezligi ✔ Izoh: D. Goulman modelida o'zini anglash, o'zini boshqarish, motivatsiya, empatiya va ijtimoiy ko'nikmalar bor. 22. Melanxolik temperamentga xos xususiyat qaysi? A) Doimiy quvnoqlik va tez moslashish B) Ta'sirchanlik va tez xafa bo'lish C) Hissiyotsizlik va to'liq beparvolik D) Shovqinlilik va tez jahl chiqishi To'g'ri javob: B) Ta'sirchanlik va tez xafa bo'lish ✔ Izoh: Melanxolik nozik, ta'sirchan va kechinmalarni chuqur his qiluvchi shaxs hisoblanadi. 23. «Dil ba yoru, dast ba kor» (Qalbing Allohda, qo'ling ishda bo'lsin) shiori qaysi allomaga tegishli? A) Imom Ismoil Buxoriy B) Bahouddin Naqshband C) Nizomiddin Alisher Navoiy D) Xoja Ahmad Yassaviy To'g'ri javob: B) Bahouddin Naqshband ✔ Izoh: Bu shior Bahouddin Naqshband ta'limotining mehnatsevarlik va ma'naviyatni uyg'unlashtiruvchi g'oyasini ifodalaydi. 24. Yoshlar yetakchisi ish rejasini tuzishda nimaga tayanishi kerak? A) Boshqa mahallaning tayyor rejasiga B) Faqat o'z shaxsiy qiziqishlariga C) Mahalladagi yoshlar holati bo'yicha o'rganish natijalariga D) O'tgan yildagi rejani o'zgartirmasdan ko'chirishga To'g'ri javob: C) Mahalladagi yoshlar holati bo'yicha o'rganish natijalariga ✔ Izoh: Samarali reja mahalladagi yoshlar soni, bandligi, muammolari va ehtiyojlarini o'rganish asosida tuziladi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 39 25. Mahalla faoliyatida «ixtiyoriylik» tamoyili nimani anglatadi? A) Mahalla qarorlari ixtiyoriy bajarilmasligini B) Qonunlarga amal qilmaslikni C) Rais o'z xohishicha ishlashini D) Aholi tadbirlarda o'z xohishi bilan ishtirok etishini To'g'ri javob: D) Aholi tadbirlarda o'z xohishi bilan ishtirok etishini✔ Izoh: Aholining mahalla tadbirlari va hasharlarda ishtiroki ixtiyoriylik asosida bo'ladi. 26. Statistik grafikni tahlil qilishda manipulyatsiya belgisi qaysi? A) Ma'lumotlar jadvali to'liq keltirilgani B) Grafik ostida manba va sana ko'rsatilgani C) Shkala noldan boshlanmay, farq bo'rttirilishi D) O'qlarda o'lchov birliklari aniq yozilgani To'g'ri javob: C) Shkala noldan boshlanmay, farq bo'rttirilishi ✔ Izoh: Kesilgan shkala kichik farqni katta qilib ko'rsatishi mumkin. 27. Ijtimoiy konfliktlarda «stereotiplar»ning roli qanday? A) Konflikt kechishiga hech qanday ta'sir qilmaydi B) Har doim tomonlar o'rtasidagi nizoni yumshatadi C) Noto'g'ri idrok tufayli nizoni kuchaytiradi D) Faqat ijobiy natija va tez yarashuv beradi To'g'ri javob: C) Noto'g'ri idrok tufayli nizoni kuchaytiradi ✔ Izoh: Umumlashtirilgan salbiy tasavvurlar ishonchsizlik va dushmanlikni oshiradi. 28. Yoshlar o'rtasida jinoyatchilikka moyillikni kamaytirishda oilaning roli qanday? A) Oila tarbiyasi asosiy profilaktik omil hisoblanadi B) Bu masalada asosan maktab va o'qituvchilar javobgar C) Bu masalada faqat huquq-tartibot organlari javobgar D) Oilaning ta'siri yo'q, asosiy omil ko'cha muhitidir To'g'ri javob: A) Oila tarbiyasi asosiy profilaktik omil hisoblanadi ✔ Izoh: Sog'lom oilaviy muhit va ota-onaning e'tibori huquqbuzarlikning oldini olishda hal qiluvchi ahamiyatga ega. 29. Mediatsiyaning odatiy bosqichlari to'g'ri ketma-ketlikda qaysi? A) Kelishuv – tinglash – kirish – variantlar – manfaatlar B) Hukm – jazo – yarashish – kirish – tinglash C) Variantlar – kirish – hukm – tinglash – kelishuv D) Kirish – tinglash – manfaatlar – variantlar – kelishuv To'g'ri javob: D) Kirish – tinglash – manfaatlar – variantlar – kelishuv ✔ Izoh: Jarayon tushunishdan boshlanib, umumiy yechimni rasmiylashtirish bilan yakunlanadi. 30. Mahallada «hunar o'rgatish» to'garaklarini tashkil etishda kimlarni jalb qilish samarali? A) Tajribali hunarmand va ustalarni B) Tajribasiz begonalarni C) Hech kimni D) Faqat maktab o'quvchilarini o'qituvchi sifatida To'g'ri javob: A) Tajribali hunarmand va ustalarni ✔ Izoh: Tajribali ustalar yoshlarga hunarni amaliy usulda o'rgatib, ustoz-shogird an'anasini davom ettiradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 40 8-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. V. Vrumning kutish nazariyasiga ko'ra motivatsiya nimaga bog'liq? A) Faqat ish joyidagi jismoniy sharoit va jihozlarning sifatiga B) Harakat natija, natija esa qadrli mukofot berishiga ishonchga C) Faqat jamoaning hajmi va undagi a'zolarning yoshiga D) Faqat bajarilmagan ish uchun belgilangan jazoning qattiqligiga To'g'ri javob: B) Harakat natija, natija esa qadrli mukofot berishiga ishonchga✔ Izoh: Kutish, vositachilik va qadrlilik omillari ko'paytmasi motivatsiya kuchini belgilaydi. 2. Tadbir uchun mablag' sarflashda yetakchi qanday tamoyilga amal qilishi kerak? A) Xarajatlarni hisobotda ko'rsatmaslik B) Mablag'ni shaxsiy ehtiyojga ishlatish C) Hujjatsiz va naqd pulda sarflash D) Maqsadli, tejamkor va hujjatli sarflash To'g'ri javob: D) Maqsadli, tejamkor va hujjatli sarflash ✔ Izoh: Har bir xarajat asosli va hisobotda tasdiqlanadigan bo'lishi kerak. 3. Talaba yoshlarga ijtimoiy ko'mak qaysi shaklda berilishi mumkin? A) Ish haqi o'rniga yuqori baho qo'yib berish B) Stipendiya va yotoqxona bilan ta'minlash C) Darslarga qatnashishdan butunlay ozod qilish D) Imtihon topshirmasdan diplom berish orqali To'g'ri javob: B) Stipendiya va yotoqxona bilan ta'minlash ✔ Izoh: Talabalarga stipendiya, yotoqxona va boshqa ijtimoiy ko'maklar ta'limni davom ettirishga yordam beradi. 4. Ruhiy salomatlik muammosi bor yoshni yordam olishga undashda qanday to'siq tez-tez uchraydi? A) Stigma – «odamlar nima deydi» qo'rquvi B) Yoshlarda bunday muammolarning bo'lmasligi C) Yordam olish jarayonining juda osonligi D) Psixologlar sonining haddan tashqari ko'pligi To'g'ri javob: A) Stigma – «odamlar nima deydi» qo'rquvi ✔ Izoh: Stigmani kamaytirish yordam so'rashni oddiy va maqbul holatga aylantiradi. 5. «Halollik» (integrity) tamoyili nimani anglatadi? A) Faqat o'zi uchun foydali vaziyatda rostgo'y bo'lish B) Faqat yozma qoidalarni so'zma-so'z yodlab olish C) So'z va amal izchilligi hamda vijdonan ishlash D) Har qanday holatda faqat rahbarga yoqishga intilish To'g'ri javob: C) So'z va amal izchilligi hamda vijdonan ishlash ✔ Izoh: Halollik har qanday vaziyatda axloqiy tamoyillarga sodiq qolishni talab qiladi. 6. Xavfni baholashda qaysi ikki ko'rsatkich asosiy hisoblanadi? A) Xodimlar soni va yoshi B) Joy va vaqt nomi C) Ehtimol va ta'sir D) Rang va o'lcham To'g'ri javob: C) Ehtimol va ta'sir ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 41 Izoh: Ehtimol va ta'sirni birlashtirib, xavflar ustuvorligi belgilanadi. 7. Xodim hamkasbining pora olayotganini bilsa, xizmat etikasi nuqtai nazaridan nima qilishi kerak? A) Hamkasblik hurmati uchun indamay ko'z yumishi B) Sir saqlash evaziga hamkasbidan ulush so'rashi C) Hamkasbini ogohlantirib, izlarni yashirishga yordamlashishi D) Belgilangan tartibda vakolatli bo'linmaga xabar berishi To'g'ri javob: D) Belgilangan tartibda vakolatli bo'linmaga xabar berishi✔ Izoh: Korrupsiyaga ko'z yumish uni rag'batlantiradi. 8. Olimpiya o'yinlari necha yilda bir marta o'tkaziladi? A) 4 yilda B) 3 yilda C) 5 yilda D) 2 yilda To'g'ri javob: A) 4 yilda ✔ Izoh: Yozgi va qishki Olimpiya o'yinlari har biri 4 yilda bir marta o'tkaziladi. 9. Toza havoda vaqt o'tkazishning foydasi nima? A) Charchoqni oshirib, shamollatadi B) Uyquni buzib, asabni charchatadi C) Immunitetni mustahkamlab, kayfiyatni yaxshilaydi D) Ish qobiliyatini va diqqatni pasaytiradi To'g'ri javob: C) Immunitetni mustahkamlab, kayfiyatni yaxshilaydi ✔ Izoh: Toza havoda harakat qilish organizmni chiniqtirib, ruhiy holatni yaxshilaydi. 10. D. Makgregorning «Y nazariyasi» xodimlar haqida qanday qarashni ifodalaydi? A) Odamlarni faqat pul va moddiy rag'bat harakatga keltiradi B) Odamlar mas'uliyatli va ishga ijodiy yondashishga tayyor C) Odamlar mustaqil qaror qabul qilib ishlashga qodir emas D) Odamlar ishdan qochadi va doimiy qattiq nazorat talab qiladi To'g'ri javob: B) Odamlar mas'uliyatli va ishga ijodiy yondashishga tayyor ✔ Izoh: Y nazariyasi ishonch, ishtirok va o'zini boshqarishga asoslangan rahbarlikni qo'llaydi. 11. O'zbekistonda nechta viloyat mavjud? A) 10 ta B) 13 ta C) 12 ta D) 14 ta To'g'ri javob: C) 12 ta ✔ Izoh: Mamlakat ma'muriy tuzilishi Qoraqalpog'iston Respublikasi, 12 viloyat va Toshkent shahridan iborat. 12. Ishontirish (persuaziya)da Aristotel ajratgan uch vosita qaysi? A) Etos, pafos va logos B) Kirish, xulosa va savol C) Ko'rish, eshitish va sezish D) Reja, nazorat va hisobot To'g'ri javob: A) Etos, pafos va logos ✔ Izoh: Etos – notiq obro'si, pafos – hissiyot, logos – mantiqiy dalillar. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 42 13. Xodim o'z vakolatidan tashqari ishni bajarib, tashkilotga zarar yetkazsa, bu nima deb ataladi? A) Xizmatdagi odatiy tashabbuskorlik B) Vakolat doirasidan chetga chiqish C) Ish samaradorligini oshirish usuli D) Rasmiy delegatsiya qilingan vazifa To'g'ri javob: B) Vakolat doirasidan chetga chiqish✔ Izoh: Xodim faqat berilgan vakolatlar doirasida harakat qilishi kerak. 14. Tadbirkorlikda «innovatsiya» nimani anglatadi? A) Muvaffaqiyatli raqobatchining mahsulotini to'liq nusxalab, arzonroq sotishni B) Ishlab chiqarishni vaqtincha to'xtatishni C) Yangi yoki takomillashgan mahsulot, xizmat yoki usulni joriy etishni D) Eski, sinalgan usullarni o'zgarishsiz saqlashni To'g'ri javob: C) Yangi yoki takomillashgan mahsulot, xizmat yoki usulni joriy etishni ✔ Izoh: Innovatsiya yangi g'oya, texnologiya yoki usulni amaliyotga joriy etib, qiymat yaratishdir. 15. Tadbirni rejalashtirishda «mas'ul shaxs» tayinlash nima uchun zarur? A) Butun ishni faqat bitta kishiga yuklash uchun B) Har bir vazifa uchun aniq javobgarlik uchun C) Jamoani ikki raqib guruhga bo'lib yuborish uchun D) Tadbirni ataylab kechiktirib turish uchun To'g'ri javob: B) Har bir vazifa uchun aniq javobgarlik uchun ✔ Izoh: Mas'ulsiz vazifa ko'pincha bajarilmay qoladi. 16. O'zbekiston davlat mustaqilligi qachon e'lon qilingan? A) 1992 yil 8 dekabrda B) 1991 yil 18 noyabrda C) 1991 yil 31 avgustda D) 1990 yil 20 iyunda To'g'ri javob: C) 1991 yil 31 avgustda ✔ Izoh: Davlat mustaqilligi 1991 yil 31 avgustda e'lon qilingan, 1 sentyabr Mustaqillik kuni deb belgilangan. 17. Ekstremistik guruhlar yoshlarni yollashda ko'p qo'llaydigan usul qaysi? A) Maktab darsliklari va o'quv dasturlari orqali targ'ib qilish B) Ochiq va rasmiy davlat tanlovlari orqali ishga taklif qilish C) Rasmiy sport musobaqalarida g'oliblarni saralab olish D) Tarmoqda yolg'iz yoshlarga «oila» va maqsad va'da qilish To'g'ri javob: D) Tarmoqda yolg'iz yoshlarga «oila» va maqsad va'da qilish ✔ Izoh: Yollovchilar zaif, o'zini begona his qilayotgan yoshlarning ehtiyojlaridan foydalanadi. 18. Sport jarohatlarining oldini olishda qaysi omil muhim? A) To'g'ri texnika, mos jihoz va bosqichma-bosqich yuklama B) Vaqtni tejash uchun razminkasiz mashq qilish C) Og'riqqa e'tibor bermasdan, mashg'ulotni to'xtatmay davom ettirish D) Natija tez bo'lishi uchun birdaniga katta yuklama berish To'g'ri javob: A) To'g'ri texnika, mos jihoz va bosqichma-bosqich yuklama ✔ Izoh: To'g'ri texnika, sifatli jihoz va yuklamani asta oshirish jarohat xavfini kamaytiradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 43 19. Muhtoj oilalarga beriladigan ijtimoiy nafaqani tayinlashda nimaga asoslaniladi? A) Tanish-bilishchilikka B) Oila a'zolarining tashqi ko'rinishiga C) Mahalla raisining shaxsiy xohishiga D) Oilaning daromadi va ehtiyojini baholashga To'g'ri javob: D) Oilaning daromadi va ehtiyojini baholashga✔ Izoh: Ijtimoiy nafaqa oilaning daromadi va ehtiyojmandligi xolis baholangan holda tayinlanadi. 20. Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi qachon qabul qilingan? A) 1945 yil 24 oktyabrda B) 1989 yil 20 noyabrda C) 1948 yil 10 dekabrda D) 1966 yil 16 dekabrda To'g'ri javob: C) 1948 yil 10 dekabrda ✔ Izoh: Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi 1948 yil 10 dekabrda qabul qilingan; bu kun Inson huquqlari kuni. 21. Doimiy xarajatlarga qaysi biri misol bo'ladi? A) Bino ijarasi B) Xomashyo xarajati C) Har bir mahsulot qadoqlash xarajati D) Sotuvdan foiz To'g'ri javob: A) Bino ijarasi ✔ Izoh: Ijara haqi ishlab chiqarish hajmidan qat'i nazar o'zgarmaydigan doimiy xarajatdir. 22. O'smirda o'z joniga qasd qilish xavfini oshiruvchi omil qaysi? A) Yaqinini yo'qotish, bulling va yolg'izlik B) Oila tomonidan doimiy qo'llab-quvvatlash C) Sport bilan muntazam shug'ullanish D) Do'stlar bilan faol va muntazam muloqot To'g'ri javob: A) Yaqinini yo'qotish, bulling va yolg'izlik ✔ Izoh: Yo'qotish, kamsitilish va yolg'izlik xavfni oshiradi; bunday hollarda mutaxassis yordami kerak. 23. Davlat bayrog'ida nechta yulduz tasvirlangan? A) 14 ta B) 7 ta C) 10 ta D) 12 ta To'g'ri javob: D) 12 ta ✔ Izoh: Bayroqda yangi oy va o'n ikkita yulduz tasvirlangan. 24. Loyiha g'oyasini ishlab chiqishdan oldin «ehtiyojlarni baholash» nima uchun o'tkaziladi? A) Ajratilgan byudjetni tezroq sarflab bo'lish uchun B) Maqsadli guruhning haqiqiy ehtiyojini aniqlash uchun C) Faqat rahbarning tayyor g'oyasini tasdiqlash uchun D) Hisobotdagi tadbirlar sonini ko'paytirish uchun To'g'ri javob: B) Maqsadli guruhning haqiqiy ehtiyojini aniqlash uchun ✔ Izoh: Ehtiyojga asoslanmagan loyiha maqsadli auditoriyaga foyda keltirmasligi mumkin. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 44 25. Konstitutsiyaga ko'ra oila qanday himoyada bo'ladi? A) Jamiyat va davlat himoyasida B) Hech qanday himoyada emas C) Faqat mahalla himoyasida D) Faqat diniy tashkilotlar himoyasida To'g'ri javob: A) Jamiyat va davlat himoyasida✔ Izoh: Oila jamiyatning asosiy bo'g'ini bo'lib, jamiyat va davlat himoyasida bo'ladi. 26. Jamoa a'zosi past natija ko'rsatganda liderning to'g'ri birinchi qadami qaysi? A) Sababini bilish uchun yakkama-yakka suhbatlashish B) Uni ogohlantirmasdan darhol jamoadan chiqarish C) Jamoa yig'ilishida uni ochiq tanbeh bilan uyaltirish D) Muammoni o'z-o'zidan hal bo'lar deb kutib turish To'g'ri javob: A) Sababini bilish uchun yakkama-yakka suhbatlashish ✔ Izoh: Sababni bilmay turib chora ko'rish samarasiz va adolatsiz bo'lishi mumkin. 27. Ota-onalar bilan profilaktik ishlashning ahamiyati nimada? A) Ular xavf belgilarini erta sezib, farzandini qo'llay oladi B) Bu masalada faqat o'qituvchilar to'liq javobgar bo'ladi C) Ota-onalar profilaktika natijasiga hech ta'sir qilmaydi D) Ota-onalarni xabardor qilish odatda zarar keltiradi To'g'ri javob: A) Ular xavf belgilarini erta sezib, farzandini qo'llay oladi ✔ Izoh: Oila – eng muhim himoya omili, uning xabardorligi profilaktikani kuchaytiradi. 28. Tadbirdan so'ng ishtirokchilardan fikr-mulohaza yig'ish nima uchun kerak? A) Ishtirokchilarning bilimini tekshirib, baholash uchun B) Faqat hisobotda rasmiyatchilikni bajarish uchun C) Norozi bo'lgan ishtirokchilarni aniqlab, jazolash uchun D) Samarani baholab, keyingisini yaxshilash uchun To'g'ri javob: D) Samarani baholab, keyingisini yaxshilash uchun ✔ Izoh: Fikr-mulohaza kuchli va zaif tomonlarni ko'rsatadi. 29. Sportda doping vositalaridan foydalanish qanday baholanadi? A) Faqat havaskor sportchilarga ruxsat etiladi B) Faqat o'smir sportchilarga ruxsat beriladi C) Natija uchun rag'batlantiriladi D) Taqiqlanadi va sog'liqqa zarar yetkazadi To'g'ri javob: D) Taqiqlanadi va sog'liqqa zarar yetkazadi ✔ Izoh: Doping sport halolligini buzadi, taqiqlangan va sog'liq uchun xavflidir. 30. Tadbirkorlikda «tavakkalchilik» (risk) deganda nima tushuniladi? A) Davlat tomonidan beriladigan yordam va imtiyozlar B) Kutilgan natijaga erishmaslik ehtimoli C) Har oy keladigan doimiy va barqaror daromad D) Shartnoma bilan kafolatlangan foyda To'g'ri javob: B) Kutilgan natijaga erishmaslik ehtimoli ✔ Izoh: Biznes xatari — kutilgan foyda olinmasligi yoki zarar ko'rish ehtimoli. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 45 9-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Bank xodimi nomidan qo'ng'iroq qilib, SMS-kodni so'rashsa, to'g'ri harakat qaysi? A) Bank xodimiga ishonib, kodni darhol aytib berish B) Kodni aytmay, bankning rasmiy raqamiga o'zi qo'ng'iroq qilish C) Kodni og'zaki emas, SMS orqali qo'ng'iroq qiluvchiga yuborish D) Kod bilan birga karta raqami va amal muddatini ham aytish To'g'ri javob: B) Kodni aytmay, bankning rasmiy raqamiga o'zi qo'ng'iroq qilish✔ Izoh: Haqiqiy bank xodimlari tasdiqlash kodlarini hech qachon so'ramaydi. 2. Ishonchli parolning xususiyati qaysi? A) Egasining tug'ilgan sanasi yoki ismidan iborat B) «123456» kabi oson eslab qolinadigan ketma-ketlik C) Uzun, aralash belgili va takrorlanmaydigan D) Har bir saytda bir xil ishlatiladigan yagona parol To'g'ri javob: C) Uzun, aralash belgili va takrorlanmaydigan ✔ Izoh: Uzun va noyob parollarni taxmin qilish va buzish qiyin. 3. Ilk o'spirinlik (taxminan 15–18 yosh) davrining muhim vazifasi qaysi? A) Mustaqil yurishni o'rganish B) Syujetli o'yin faoliyatini boshlash C) Kasbiy va hayotiy o'zini belgilash D) Ona tilida nutqni egallash To'g'ri javob: C) Kasbiy va hayotiy o'zini belgilash ✔ Izoh: Bu davrda yigit-qizlar kelajak kasbi va hayot yo'lini tanlashga yo'naladi. 4. Shahrisabzda tug'ilgan buyuk sarkarda va davlat arbobi kim? A) Ulug'bek B) Jaloliddin Manguberdi C) Bobur D) Amir Temur To'g'ri javob: D) Amir Temur ✔ Izoh: Amir Temur 1336 yilda Kesh (Shahrisabz) yaqinidagi Xo'ja Ilg'or qishlog'ida tug'ilgan. 5. Mahalla hayotida «ma'raka» va «hasharlar»da yoshlarning ishtiroki nimani tarbiyalaydi? A) Faqat raqobat va g'olib bo'lishni B) Shaxsiy manfaatparastlik va xudbinlikni C) Jamoaviylik va mas'uliyat hissini D) Loqaydlik va befarqlikni To'g'ri javob: C) Jamoaviylik va mas'uliyat hissini ✔ Izoh: Jamoaviy tadbirlarda ishtirok yoshlarda birdamlik va jamiyat oldidagi mas'uliyat tuyg'usini shakllantiradi. 6. Hujjat sanasi qanday yozilishi kerak? A) Belgilangan yagona formatda, aniq va to'liq B) Sanasiz qoldirib, keyinroq qo'shish mumkin C) Faqat yilni ko'rsatib, oy va kunsiz D) Har safar ijrochi xohlagan ixtiyoriy shaklda To'g'ri javob: A) Belgilangan yagona formatda, aniq va to'liq ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 46 Izoh: Sananing aniqligi hujjatning kuchga kirishi va muddatlarni hisoblash uchun muhim. 7. Fishing xabarining tipik belgisi qaysi? A) Tashkilotning rasmiy saytida e'lon qilingan yangilik B) Bank filialida to'lovdan keyin qo'lga berilgan chek C) Yaqin do'stingizdan kelgan oddiy salomlashuv xabari D) Shoshiltirib, havola orqali ma'lumot so'rash To'g'ri javob: D) Shoshiltirib, havola orqali ma'lumot so'rash✔ Izoh: «Zudlik bilan», «hisobingiz bloklanadi» kabi bosim va havolalar fishingga xos. 8. Ishonchli manbani aniqlashga qaysi belgi yordam beradi? A) Muallif, sana va dalillarga havolalar B) Muallif va sana ko'rsatilmaganligi C) Faqat hissiyotga murojaat qiluvchi chaqiriqlar D) Ko'p undov belgilari va katta harflar To'g'ri javob: A) Muallif, sana va dalillarga havolalar ✔ Izoh: Shaffof manba muallif va dalillarni ochiq ko'rsatadi. 9. Moslashish (yon berish) uslubi qachon o'rinli bo'lishi mumkin? A) Vaziyatda qonun talablari ochiq buzilayotgan bo'lganda B) Masala boshqaga muhimroq, munosabat ustuvor bo'lganda C) O'z qonuniy huquqlarini himoya qilish zarur bo'lganda D) Masala odamlarning hayoti va xavfsizligiga bevosita daxldor bo'lganda To'g'ri javob: B) Masala boshqaga muhimroq, munosabat ustuvor bo'lganda ✔ Izoh: Moslashish munosabatlarni saqlash uchun o'z manfaatini ikkinchi o'ringa qo'yishdir. 10. Mahallada to'y va marosimlarni o'tkazishda qaysi tamoyil targ'ib qilinadi? A) Isrofgarchilikka yo'l qo'ymaslik va ixchamlik B) Obro' uchun dabdabali va ortiqcha xarajat qilish C) Zamonaviylik uchun chet el urf-odatlarini qo'llash D) To'y va marosimlarni qonun bilan butunlay taqiqlash To'g'ri javob: A) Isrofgarchilikka yo'l qo'ymaslik va ixchamlik ✔ Izoh: Mahalla to'y va marosimlarni ixcham, isrofgarchiliksiz o'tkazishni targ'ib qiladi. 11. Konfliktlarda hakam (arbitr) mediatordan qanday farqlanadi? A) Hakam faqat tomonlardan biriga xizmat qiladi B) Hakam dalilni ko'rib, majburiy qaror chiqaradi C) Hakam maslahat beradi, lekin qaror chiqarmaydi D) Hakam faqat tomonlar muloqotini tashkil etadi To'g'ri javob: B) Hakam dalilni ko'rib, majburiy qaror chiqaradi ✔ Izoh: Arbitrajda yechimni uchinchi shaxs belgilaydi, mediatsiyada esa tomonlar. 12. Yoshlarni yot g'oyalardan himoya qilishda «mafkuraviy immunitet» nimani anglatadi? A) Yoshlarni yuqumli kasalliklarga qarshi tibbiy emlashni B) Zararli g'oyalarni anglab, ularga qarshi tura olish qobiliyatini C) Faqat bitta rasmiy manbaga ishonib, boshqalarini o'qimaslikni D) Internetdan va ijtimoiy tarmoqlardan butunlay voz kechishni To'g'ri javob: B) Zararli g'oyalarni anglab, ularga qarshi tura olish qobiliyatini ✔ Izoh: Mafkuraviy immunitet bilim va tanqidiy fikrlash orqali yot g'oyalarni ajrata olish qobiliyatidir. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 47 13. Kasbiy qayta tayyorlash kimlar uchun ayniqsa foydali? A) Faqat bitiruvchi sinfdagi maktab o'quvchilari uchun B) Faqat yuqori lavozimdagi rahbar xodimlar uchun C) Kasbi mehnat bozorida talab qilinmay qolgan shaxslar uchun D) Faqat ishlamaydigan nafaqaxo'rlar va ularning oila a'zolari uchun To'g'ri javob: C) Kasbi mehnat bozorida talab qilinmay qolgan shaxslar uchun✔ Izoh: Qayta tayyorlash shaxsga yangi, talab yuqori bo'lgan kasbni egallash imkonini beradi. 14. «Boburnoma» asarining muallifi kim? A) Nizomiddin Alisher Navoiy B) Zahiriddin Muhammad Bobur C) Abu Rayhon Muhammad Beruniy D) Mirzo Ulug'bek Ko'ragoniy To'g'ri javob: B) Zahiriddin Muhammad Bobur ✔ Izoh: «Boburnoma» — Zahiriddin Muhammad Boburning tarixiy-memuar asari. 15. Bullingda «guvohlar»ning roli haqida to'g'ri fikr qaysi? A) Guvohlar sifatida faqat kattalar qatnashadi B) Guvohlar aralashuvi bullingni to'xtatishda muhim C) Guvohlar vaziyatga hech qanday ta'sir qilmaydi D) Guvohlar har doim tajovuzkorni qo'llab-quvvatlaydi To'g'ri javob: B) Guvohlar aralashuvi bullingni to'xtatishda muhim ✔ Izoh: Kuzatuvchilarning qarshi pozitsiyasi tajovuzkorni qo'llab-quvvatlashdan mahrum qiladi. 16. Mediatorning shaxsiy fazilatlaridan eng muhimi qaysi? A) Qattiqqo'llik, talabchanlik va buyruqbozlik B) Zaifroq tomonga ochiq hamdardlik bildirish C) Vaziyatni tez baholab, darhol hukm chiqarish D) Sabr-toqat, xolislik va tinglash qobiliyati To'g'ri javob: D) Sabr-toqat, xolislik va tinglash qobiliyati ✔ Izoh: Mediator har ikki tomon ishonchini qozonishi uchun xolis va sabrli bo'lishi kerak. 17. Yoshlar ishlariga oid davlat dasturlarining samaradorligi qanday oshiriladi? A) Dasturlarni maxfiy saqlash orqali B) Faqat mablag'ni oshirish orqali C) Natijalarni hisobga olmaslik orqali D) Monitoring va jamoatchilik nazorati orqali To'g'ri javob: D) Monitoring va jamoatchilik nazorati orqali ✔ Izoh: Doimiy monitoring va jamoatchilik nazorati dasturlarning maqsadga erishishini ta'minlaydi. 18. Yig'ilish kun tartibini ishtirokchilarga oldindan yuborish nima uchun foydali? A) Ishtirokchilar masalaga tayyorlanib kelishi uchun B) Hech qanday foydasi yo'q, faqat rasmiyatchilik C) Yig'ilishni oxirgi daqiqada bekor qilish uchun D) Ishtirokchilarni asosiy masaladan chalg'itish uchun To'g'ri javob: A) Ishtirokchilar masalaga tayyorlanib kelishi uchun ✔ Izoh: Tayyorlangan ishtirokchilar muhokamani samarali qiladi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 48 19. O'smirlarda shakllanadigan «shaxsiy afsona» (Elkind bo'yicha) tushunchasi nimani anglatadi? A) Kelajakdan va kattalikdan kuchli qo'rqishni B) Atrofdagi kattalarni haddan ziyod ideallashtirishni C) O'zini noyob va xavfdan daxlsiz deb hisoblashni D) Ertak qahramonlarining haqiqiyligiga ishonishni To'g'ri javob: C) O'zini noyob va xavfdan daxlsiz deb hisoblashni✔ Izoh: D. Elkind o'smir egotsentrizmining bir ko'rinishi sifatida «menga hech narsa bo'lmaydi» degan ishonchni tasvirlagan. 20. Fuqarolar yig'ini kimlarga ijtimoiy yordam ko'rsatishda ishtirok etadi? A) Kam ta'minlangan va ehtiyojmand oilalarga B) Faqat ro'yxatdan o'tgan yirik tadbirkorlarga C) Asosan davlat xizmatchilari va ularning oila a'zolariga D) Mahallaga kelgan chet ellik sayyoh va mehmonlarga To'g'ri javob: A) Kam ta'minlangan va ehtiyojmand oilalarga ✔ Izoh: Mahalla kam ta'minlangan, yolg'iz keksa va ehtiyojmand oilalarni aniqlash va qo'llab-quvvatlashda ishtirok etadi. 21. Mehnat migratsiyasidan oldin yoshlarga qanday tayyorgarlik foydali? A) Faqat arzon chipta sotib olib, yo'lga tayyorlanish B) Faqat oldin borib kelgan tanishlarning maslahatiga tayanib, ularga ergashish C) Hech qanday tayyorgarliksiz, ish topilishiga ishonib ketish D) Til, kasb va borish mamlakatining qonunlarini o'rganish To'g'ri javob: D) Til, kasb va borish mamlakatining qonunlarini o'rganish ✔ Izoh: Til va kasb bilimi hamda qonunlarni bilish xorijda munosib ish topish va huquqbuzarlikdan saqlanishga yordam beradi. 22. Mediatsiya nima? A) Konfliktni jamoatchilik oldida ommaviy muhokama qilish B) Sud tomonidan tomonlarga majburiy qaror chiqarilishi C) Betaraf shaxs ko'magida tomonlarning o'zi kelishishi D) Kuchliroq tomonning ikkinchisini jazolash jarayoni To'g'ri javob: C) Betaraf shaxs ko'magida tomonlarning o'zi kelishishi ✔ Izoh: Mediatorda qaror chiqarish vakolati yo'q, u faqat muloqotga ko'maklashadi. 23. Yoshlar o'rtasida ekstremizm profilaktikasida qaysi yondashuv to'g'ri? A) Diniy bilimlarni butunlay taqiqlash B) Yoshlarni muloqotdan chetlatish C) Faqat qo'rqitish usulidan foydalanish D) Diniy savodxonlik va ma'rifatni oshirish To'g'ri javob: D) Diniy savodxonlik va ma'rifatni oshirish ✔ Izoh: To'g'ri diniy-ma'rifiy bilim yoshlarni ekstremistik g'oyalarni ajrata olishga o'rgatadi. 24. Rasmiy xat oxiridagi aniq iltimos yoki taklif qanday vazifani bajaradi? A) Xat hajmini kerakli darajaga uzaytiradi B) Faqat xatning tashqi bezagi uchun yoziladi C) Xat maqsadi va kutilgan harakatni ko'rsatadi D) Hech qanday vazifa bajarmaydigan an'anaviy qism To'g'ri javob: C) Xat maqsadi va kutilgan harakatni ko'rsatadi ✔ Izoh: Xat oxirida aniq iltimos yoki taklif uning natijasini belgilaydi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 49 25. Yoshlar yetakchisi o'smirda o'z joniga qasd qilish fikrlari bor deb gumon qilsa, birinchi to'g'ri qadam qaysi? A) Bu haqda hech kimga aytmaslikka qat'iy va'da berish B) Xotirjam gaplashib, yolg'iz qoldirmay, mutaxassisga ulash C) Buni o'tkinchi kayfiyat deb hisoblab, e'tiborsiz qoldirish D) Uni qilgan fikrlari uchun qattiq tanqid qilib, uyaltirish To'g'ri javob: B) Xotirjam gaplashib, yolg'iz qoldirmay, mutaxassisga ulash✔ Izoh: Xavf belgilarini jiddiy qabul qilish, xavfsizlikni ta'minlash va psixolog yoki shifokorga ulash zarur. 26. Mavsumiy ish nima? A) Faqat tungi smenada bajariladigan ish B) Faqat uydan masofaviy bajariladigan ish turi C) Doimiy shtat lavozimidagi asosiy ish D) Yilning ma'lum davrida bajariladigan ish To'g'ri javob: D) Yilning ma'lum davrida bajariladigan ish ✔ Izoh: Mavsumiy ishlar qishloq xo'jaligi, turizm kabi sohalarda yilning ma'lum davrida bajariladi. 27. Yoshlar yetakchisi o'z faoliyati natijasini qanday baholashi to'g'ri? A) Yozilgan hujjatlar hajmi bo'yicha B) Yoshlar hayotidagi real o'zgarishlar bo'yicha C) Olingan suratlar soni bo'yicha D) O'tkazilgan yig'ilishlar soni bo'yicha To'g'ri javob: B) Yoshlar hayotidagi real o'zgarishlar bo'yicha ✔ Izoh: Faoliyat samaradorligi ishga joylashgan, o'qishga kirgan, muammosi hal bo'lgan yoshlar kabi real natijalarda ko'rinadi. 28. Mahallada ajrimlarning oldini olish uchun qaysi ish samarali? A) Oilaviy muammolarni mahalla yig'ilishida ommaga oshkor qilish B) Janjallashgan er-xotinni vaqtincha alohida ko'chirib qo'yish C) Murosa bo'lmasa, ajrimni tezlashtirishga ko'maklashish D) Yosh oilalar bilan profilaktik suhbatlar va maslahatlar To'g'ri javob: D) Yosh oilalar bilan profilaktik suhbatlar va maslahatlar ✔ Izoh: Yosh oilalarga psixologik va huquqiy maslahat berish ajrimlarning oldini olishda samarali. 29. Rasmiy yozishmalarda elektron pochtadan foydalanishda qaysi qoida to'g'ri? A) Mavzu satrisiz va emojilar bilan erkin yozish B) Maxfiy hujjatni shaxsiy pochtadan yuborish C) Ta'kidlash uchun faqat katta harflar bilan yozish D) Aniq mavzu, rasmiy murojaat va imzo bilan yozish To'g'ri javob: D) Aniq mavzu, rasmiy murojaat va imzo bilan yozish ✔ Izoh: Rasmiy elektron xat ham ish yuritish madaniyati talablariga javob berishi kerak. 30. Yoshlarning siyosiy ongini oshirishga qaysi tadbir ko'proq xizmat qiladi? A) Yoshlar orasida faqat yozma buyruq va ko'rsatmalar tarqatish B) Yoshlarni siyosiy jarayonlardan uzoqlashtirib, o'qishga yo'naltirish C) Ko'ngilochar konsertlar va estrada kechalarini o'tkazish D) Saylov va qonunchilik haqida interaktiv suhbatlar To'g'ri javob: D) Saylov va qonunchilik haqida interaktiv suhbatlar ✔ Izoh: Huquqiy-siyosiy mavzudagi interaktiv suhbatlar yoshlarning fuqarolik faolligini oshiradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 50 10-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Kadrlar tanlovida korrupsiya xavfini kamaytiruvchi chora qaysi? A) Yopiq va mezonsiz tanlash tartibi B) Bir kishining yakka shaxsiy qarori C) Ochiq tanlov va aniq mezonlar D) Faqat tanishlar tavsiyanomasi asosida tanlash To'g'ri javob: C) Ochiq tanlov va aniq mezonlar✔ Izoh: Shaffof va mezonga asoslangan tanlov subyektivlik va suiiste'molni kamaytiradi. 2. Ishontirish orqali ta'sir qilish manipulyatsiyadan nimasi bilan farq qiladi? A) Suhbatdoshdan yashirilgan maqsadni ko'zlab ish ko'radi B) Ochiq dalilga tayanib, tanlov erkinligini saqlaydi C) Suhbatdosh manfaatiga zid natijaga yo'naltiriladi D) Suhbatdoshni qo'rqitish va aldashga asoslanadi To'g'ri javob: B) Ochiq dalilga tayanib, tanlov erkinligini saqlaydi ✔ Izoh: Ishontirish halol va oshkora, manipulyatsiya esa yashirin va g'arazli ta'sirdir. 3. Uchlamchi profilaktika nimani nazarda tutadi? A) Muammoga uchraganni tiklab, takrorlanishini oldini olish B) Faqat keng ommaviy madaniy tadbirlarni muntazam o'tkazish C) Faqat yillik tibbiy ko'rikni tashkil etish va natijasini yig'ish D) Muammo umuman paydo bo'lishining oldini olishga qaratilgan umumiy ish To'g'ri javob: A) Muammoga uchraganni tiklab, takrorlanishini oldini olish ✔ Izoh: Uchlamchi daraja retsidivni kamaytirish va ijtimoiy moslashuvga yordamga qaratilgan. 4. Zo'ravonlikdan jabrlangan shaxs bilan suhbatda qaysi xatti-harakat noto'g'ri? A) Uning hikoyasini diqqat bilan tinglash B) Uni sodir bo'lgan voqeada ayblash C) Unga yordam manbalari haqida ma'lumot berish D) Unga ishonish va uni qo'llab-quvvatlash To'g'ri javob: B) Uni sodir bo'lgan voqeada ayblash ✔ Izoh: Jabrlanuvchini ayblash ikkilamchi travma keltiradi va yordam so'rashdan qaytaradi. 5. Korrupsiya haqida xabar beruvchi shaxs (fosh qiluvchi) nimaga loyiq? A) Jamoa oldida ommaviy tanqidga B) Himoya va maxfiylik kafolatiga C) Ta'qib va tazyiq qilinishga D) Ishdan bo'shatilishga To'g'ri javob: B) Himoya va maxfiylik kafolatiga ✔ Izoh: Xabar beruvchilarni himoya qilish korrupsiyaga qarshi kurash samaradorligini oshiradi. 6. Muvaffaqiyatsizlikka uchragan tadbirkor uchun eng to'g'ri munosabat qaysi? A) Butunlay taslim bo'lib, tadbirkorlikdan voz kechish B) Muvaffaqiyatsizlik uchun boshqalarni ayblash C) Xatolarni tahlil qilib, tajriba sifatida foydalanish D) Xuddi shu rejani o'zgarishsiz takrorlash To'g'ri javob: C) Xatolarni tahlil qilib, tajriba sifatida foydalanish ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 51 Izoh: Xatolardan saboq olish keyingi loyihalarda muvaffaqiyat qozonish imkonini oshiradi. 7. Jazoni o'tab qaytgan yoshlarga mahalla qanday yordam berishi mumkin? A) Xavfsizlik uchun ular bilan muloqot qilmaslikni tavsiya etish B) Ularni boshqa hududga ko'chib ketishga majburlash C) Ogohlantirish uchun ularning o'tmishini doimiy oshkor qilish D) Ishga joylashish va jamiyatga moslashishda ko'maklashish To'g'ri javob: D) Ishga joylashish va jamiyatga moslashishda ko'maklashish✔ Izoh: Ijtimoiy reabilitatsiya qayta huquqbuzarlik sodir etilishining oldini oladi. 8. Viloyat hokimligi qaysi hokimiyat tarmog'iga kiradi? A) Fuqarolarning o'zini o'zi boshqarish organlariga B) Qonun chiqaruvchi hokimiyatga C) Sud hokimiyatiga D) Ijro etuvchi hokimiyatga To'g'ri javob: D) Ijro etuvchi hokimiyatga ✔ Izoh: Hokimlar tegishli hududda ijro etuvchi hokimiyatni amalga oshiradi. 9. Xizmat etikasida «xolislik» tamoyili nimani talab qiladi? A) Qarorda faqat yuqori rahbar fikriga tayanish B) Qarorda do'st va tanishlarga ustunlik berish C) Qarorni faqat fakt va qonun asosida qabul qilish D) Qarorni o'sha kungi kayfiyatga qarab qabul qilish To'g'ri javob: C) Qarorni faqat fakt va qonun asosida qabul qilish ✔ Izoh: Xolislik barcha manfaatdor tomonlarga teng munosabatni ta'minlaydi. 10. Mashg'ulotdan keyin «zaminka» (sekinlashtiruvchi mashqlar) bajarish nima uchun foydali? A) Hech qanday foydasi yo'q, faqat vaqt oladi B) Mashg'ulot samarasini yo'qqa chiqaradi va kaloriya sarfini kamaytiradi C) Yurak urishini asta me'yorga keltirib, mushaklarni bo'shashtiradi D) Mushak og'rig'ini va charchoqni kuchaytiradi To'g'ri javob: C) Yurak urishini asta me'yorga keltirib, mushaklarni bo'shashtiradi ✔ Izoh: Zaminka va cho'zilish mashqlari organizmni asta tinch holatga qaytaradi va mushak taranglashuvini kamaytiradi. 11. KPI (asosiy samaradorlik ko'rsatkichi) qanday bo'lishi kerak? A) O'lchab bo'lmaydigan sifat tavsifi B) Faqat rahbar tushunadigan maxfiy belgi C) O'lchanadigan va maqsadga bog'liq D) Umumiy va har xil talqin qilinadigan To'g'ri javob: C) O'lchanadigan va maqsadga bog'liq ✔ Izoh: KPI taraqqiyotni miqdoriy kuzatish imkonini beradi. 12. Bo'sh vaqtni rejalashtirishning foydasi nima? A) Stressni oshirib, erkinlikni cheklaydi B) Vaqtni samarali taqsimlab, dam olish va rivojlanishni uyg'unlashtiradi C) Dam olishni butunlay yo'qotib, charchoqni ko'paytiradi D) Hech qanday foydasi yo'q, chunki bo'sh vaqt rejasiz va erkin o'tishi kerak To'g'ri javob: B) Vaqtni samarali taqsimlab, dam olish va rivojlanishni uyg'unlashtiradi ✔ Izoh: Rejalashtirish dam olish, sport va o'qishni muvozanatda olib borishga yordam beradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 52 13. Chekishning salbiy ta'siriga qaysi biri kiradi? A) Sport natijalarining yaxshilanishi va chidamlilik B) Immunitetning kuchayishi va shamollashga chidamlilik C) O'pka va yurak-qon tomir kasalliklari xavfining oshishi D) Nafas olishning yengillashishi va o'pka hajmining ortishi To'g'ri javob: C) O'pka va yurak-qon tomir kasalliklari xavfining oshishi✔ Izoh: Tamaki tutuni o'pka saratoni, yurak-qon tomir va nafas yo'llari kasalliklarini keltirib chiqaradi. 14. Korrupsiyaga qarshi kurashda «javobgarlikning muqarrarligi» tamoyili nimani bildiradi? A) Javobgarlik ixtiyoriy va kelishuvga bog'liqligini B) Huquqbuzar lavozimidan qat'i nazar javob berishini C) Faqat quyi lavozimdagi xodimlar javob berishini D) Birinchi huquqbuzarlik har doim kechirilishini To'g'ri javob: B) Huquqbuzar lavozimidan qat'i nazar javob berishini ✔ Izoh: Jazodan qochib bo'lmasligi korrupsiyaning oldini oluvchi kuchli omil. 15. Vazifani delegatsiya qilishda nimani albatta aniqlash kerak? A) Kutilgan natija, muddat va vakolat chegaralarini B) Hech narsani, chunki ijrochi o'zi tushunib oladi C) Faqat bajarilmasa qo'llaniladigan jazo choralarini D) Faqat ijrochining ismi va telefon raqamini To'g'ri javob: A) Kutilgan natija, muddat va vakolat chegaralarini ✔ Izoh: Aniq topshiriq, muddat va resurslar delegatsiyani muvaffaqiyatli qiladi. 16. Hamkorlik loyihalarida memorandum yoki kelishuvning ahamiyati nimada? A) U faqat bitta tomonning manfaatini himoya qiladi B) Tomonlarning majburiyat va rollarini aniq belgilaydi C) U tomonlarni hech qanday majburiyatga bog'lamaydi D) U faqat rasmiy suratga tushish marosimi uchun kerak To'g'ri javob: B) Tomonlarning majburiyat va rollarini aniq belgilaydi ✔ Izoh: Yozma kelishuv kelajakdagi tushunmovchiliklarning oldini oladi. 17. Davlat gerbida qanday ekin tasvirlari mavjud? A) Uzum boshlari va pishgan anor mevalari B) Olma va o'rik daraxtlarining gullab turgan mevali shoxlari C) Bug'doy boshoqlari va ochilgan paxta chanoqlari D) Sholi poyalari va makkajo'xori so'talari To'g'ri javob: C) Bug'doy boshoqlari va ochilgan paxta chanoqlari ✔ Izoh: Gerbda o'ng tomonda bug'doy boshoqlari, chap tomonda ochilgan paxta chanoqlari tasvirlangan. 18. Yoshlarni zararli axborotdan himoya qilishda ota-onaning roli qanday? A) Uyatli mavzu bo'lgani uchun bu muammo haqida umuman gapirmaslik B) Mustaqillik uchun farzandini internetda to'liq nazoratsiz qoldirish C) Farzandi foydalanadigan kontentni kuzatib, suhbatlashib borish D) Hech narsa tushuntirmasdan faqat telefonni tortib olish To'g'ri javob: C) Farzandi foydalanadigan kontentni kuzatib, suhbatlashib borish ✔ Izoh: Ota-onaning e'tibori va ochiq suhbati bolani zararli axborotdan himoya qilishning eng samarali usuli. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 53 19. Norasmiy (ro'yxatdan o'tmagan) biznesning asosiy xavfi nima? A) Ko'proq kredit olish imkoniyati B) Qonuniy javobgarlik va himoyasizlik C) Davlat tomonidan rag'batlantirilishi D) Shartnomalarning kuchliroq bo'lishi To'g'ri javob: B) Qonuniy javobgarlik va himoyasizlik✔ Izoh: Ro'yxatdan o'tmagan faoliyat javobgarlikka olib keladi va tadbirkorni huquqiy himoyadan mahrum qiladi. 20. Uy va maktabdan tashqari xavfsiz maskan («uchinchi joy») yoshlar uchun nima beradi? A) Kattalar nazoratisiz cheksiz bo'sh vaqt imkonini B) Faqat pullik o'yin avtomatlarida vaqt o'tkazishni C) Faqat xarid qilish va savdo-sotiq imkoniyatini D) Nazoratli muhitda muloqot va rivojlanish imkonini To'g'ri javob: D) Nazoratli muhitda muloqot va rivojlanish imkonini ✔ Izoh: Yoshlar markazlari, kutubxonalar va sport maydonlari ijobiy ijtimoiylashuvga xizmat qiladi. 21. Mentorlik munosabatlarining asosiy maqsadi qaysi? A) Mentiyning har bir qadamini nazorat qilib, xatosi uchun jazolash B) Faqat rasmiy hisobot uchun zarur hujjatlarni birga tayyorlash C) Tajribasini ulashib, kamroq tajribalining rivojiga ko'maklashish D) Mentorning shaxsiy va uy ishlarini mentiy yordamida bajarish To'g'ri javob: C) Tajribasini ulashib, kamroq tajribalining rivojiga ko'maklashish ✔ Izoh: Mentorlik uzoq muddatli, ishonchga asoslangan rivojlantiruvchi munosabatdir. 22. Konstitutsiyaga ko'ra O'zbekiston qanday davlat sifatida belgilangan? A) Suveren, demokratik, huquqiy, ijtimoiy va dunyoviy davlat B) Islom qonunlariga asoslangan diniy davlat C) Konstitutsiyaviy monarxiya shaklidagi unitar va markazlashgan davlat D) Mustaqil davlatlar federativ ittifoqining a'zosi To'g'ri javob: A) Suveren, demokratik, huquqiy, ijtimoiy va dunyoviy davlat ✔ Izoh: Yangi tahrirdagi Konstitutsiyada O'zbekiston suveren, demokratik, huquqiy, ijtimoiy va dunyoviy davlat deb belgilangan. 23. Jamoat binolarida nogironligi bor shaxslar uchun pandus qurilishi qaysi tamoyilga xizmat qiladi? A) Qurilish smetasi va xarajatlarini oshirish B) Bino tashqi dizaynini zamonaviy uslubda o'zgartirish C) Hamma uchun qulay (to'siqsiz) muhit yaratish D) Binoga begona shaxslarning kirishini cheklash To'g'ri javob: C) Hamma uchun qulay (to'siqsiz) muhit yaratish ✔ Izoh: To'siqsiz muhit nogironligi bor shaxslarning jamiyat hayotida teng ishtirokini ta'minlaydi. 24. Telefon orqali «bank xodimi» deb tanishtirib SMS-kodni so'ragan shaxsga qanday javob berish kerak? A) Kodni hech kimga bermaslik va bankning rasmiy raqamiga qo'ng'iroq qilish B) Tekshiruv uchun kodni va karta raqamini ham aytib berish C) Hech narsa qilmasdan, parolni o'zgartirmay kutib turish D) Xodim ekaniga ishonch hosil qilish uchun pasport ma'lumotlarini so'rab, so'ng kodni aytish To'g'ri javob: A) Kodni hech kimga bermaslik va bankning rasmiy raqamiga qo'ng'iroq qilish ✔ Izoh: Haqiqiy bank xodimlari SMS-kodni so'ramaydi; bu firibgarlikning keng tarqalgan usuli. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 54 25. Mantiqiy freymvork (logframe) matritsasida qaysi daraja eng yuqorida turadi? A) Faoliyatlar B) Umumiy maqsad (goal) C) Natijalar (outputlar) D) Resurslar To'g'ri javob: B) Umumiy maqsad (goal)✔ Izoh: Logframe ierarxiyasi: umumiy maqsad – loyiha maqsadi – natijalar – faoliyatlar. 26. Tadbirkor uchun qaysi shaxsiy sifat ayniqsa muhim? A) Tashabbuskorlik va mas'uliyat B) Xatardan butunlay qochish C) Qarorlarni doimo kechiktirish D) Loqaydlik To'g'ri javob: A) Tashabbuskorlik va mas'uliyat ✔ Izoh: Tashabbuskorlik va mas'uliyat tadbirkorga imkoniyatlarni ko'rish va ularni amalga oshirishga yordam beradi. 27. Qaysi savol ochiq savol hisoblanadi? A) «Siz tadbirga kecha keldingizmi?» B) «Bu tadbir sizga umuman yoqdimi?» C) «Bu tadbir sizga nimasi bilan yoqdi?» D) «Siz tadbirga do'stingiz bilan keldingizmi?» To'g'ri javob: C) «Bu tadbir sizga nimasi bilan yoqdi?» ✔ Izoh: Ochiq savol «ha» yoki «yo'q» bilan cheklanmay, batafsil javob talab qiladi. 28. Konstitutsiyaga ko'ra voyaga yetgan, mehnatga layoqatli farzandlarning burchi nima? A) Ota-onasining kasbini davom ettirish B) Ota-onasidan alohida yashash C) Ota-onasining qarzini to'lash D) Ota-onasi haqida g'amxo'rlik qilish To'g'ri javob: D) Ota-onasi haqida g'amxo'rlik qilish ✔ Izoh: Konstitutsiyaga ko'ra voyaga yetgan, mehnatga layoqatli farzandlar ota-onalari haqida g'amxo'rlik qilishga majbur. 29. Loyiha resurslariga nimalar kiradi? A) Faqat loyiha muallifining dastlabki g'oyasi B) Faqat tadbir o'tkaziladigan bino va xonalar C) Inson, moliyaviy, moddiy va vaqt resurslari D) Faqat loyiha uchun ajratilgan pul mablag'i To'g'ri javob: C) Inson, moliyaviy, moddiy va vaqt resurslari ✔ Izoh: Resurslarni to'liq aniqlash rejalashtirishni real qiladi. 30. Bolaning ko'chada qarovsiz qolishi va maktabga bormasligi qanday choralarni talab qiladi? A) Faqat bolani darsni qoldirgani uchun jazolash B) Sababini o'rganib, oila va maktab bilan birga ishlash C) Bolaning holatini ijtimoiy tarmoqda e'lon qilish D) Bu holatga e'tibor bermay, o'z holiga qo'yish To'g'ri javob: B) Sababini o'rganib, oila va maktab bilan birga ishlash ✔ Izoh: Qarovsizlik ko'pincha oilaviy muammolar belgisidir va kompleks yondashuv talab qiladi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 55 11-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Mahalla yoshlar yetakchisining asosiy vazifasi qaysi javobda to'g'ri ko'rsatilgan? A) Mahalladagi yoshlar muammolarini aniqlash va hal etishga ko'maklashish B) Mahalladagi mol-mulk soliqlari va kommunal qarzlarni undirib berish C) Mahalla raisini va uning o'rinbosarlarini lavozimga tayinlash hamda ozod etish D) Sud qarorlari va ma'muriy jarimalarni mahalla hududida ijro etish To'g'ri javob: A) Mahalladagi yoshlar muammolarini aniqlash va hal etishga ko'maklashish✔ Izoh: Yoshlar yetakchisi yoshlar bilan bevosita ishlaydi, ularning muammolarini o'rganib, yechimiga ko'maklashadi. 2. Empatiya nima? A) Boshqaning his-tuyg'ularini tushunish qobiliyati B) O'z fikrini boshqalarga majburan o'tkazish qobiliyati C) Boshqalarga achinib, ularni o'zidan past deb bilish D) His-tuyg'ularni boshqalardan ustalik bilan yashirish To'g'ri javob: A) Boshqaning his-tuyg'ularini tushunish qobiliyati ✔ Izoh: Empatiya boshqaning o'rniga o'zini qo'yib, uning kechinmalarini anglashni bildiradi. 3. Yoshlarda kitobxonlikni oshirish uchun mahallada qaysi tadbir samarali? A) Kitobxonlar tanlovi va kitob muhokamalari B) Faqat maktab darsliklarini qayta o'qitish C) Kitoblarni uyga berib, tarqatmaslik D) Mahalla kutubxonasini yopib qo'yish To'g'ri javob: A) Kitobxonlar tanlovi va kitob muhokamalari ✔ Izoh: Tanlov va muhokamalar kitob o'qishni qiziqarli qilib, yoshlarni mutolaaga jalb etadi. 4. Raqamli iz haqida yoshlarga qanday maslahat to'g'ri? A) Internetga joylangan har narsa tezda butunlay o'chib ketadi B) Raqamli izni foydalanuvchining o'zidan boshqa hech kim ko'rmaydi C) Raqamli iz faqat kattalarda bo'ladi, yoshlarda bo'lmaydi D) Joylagan ma'lumot kelajakda ishga ta'sir qilishi mumkin To'g'ri javob: D) Joylagan ma'lumot kelajakda ishga ta'sir qilishi mumkin ✔ Izoh: Ish beruvchilar va boshqalar nomzodning onlayn faoliyatini ko'rib chiqishi mumkin. 5. To'lov talab qiluvchi zararli dastur (ransomware) nima qiladi? A) Fayllarning zaxira nusxasini bepul yaratib beradi B) Kompyuter ishini tezlashtirib, xotirani bo'shatadi C) Fayllarni shifrlab, qaytarish uchun pul talab qiladi D) Qurilmadagi viruslarni topib, avtomatik o'chiradi To'g'ri javob: C) Fayllarni shifrlab, qaytarish uchun pul talab qiladi ✔ Izoh: Ransomware'dan himoyaning asosiy usuli – zaxira nusxalar va ehtiyotkorlik. 6. Yoshlar bilan ishlashda «manzilli yondashuv» nimani bildiradi? A) Har bir yoshning aniq ehtiyojini o'rganib, unga mos yordam ko'rsatish B) Yordamni faqat pochta yoki elektron manzil orqali yuborib turish C) Faqat yashash manzili ro'yxatda aniq ma'lum bo'lgan yoshlar bilan ishlash D) Har bir yoshga ehtiyojidan qat'i nazar bir xil miqdorda yordam berish To'g'ri javob: A) Har bir yoshning aniq ehtiyojini o'rganib, unga mos yordam ko'rsatish ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 56 Izoh: Manzilli yondashuv yordamni har bir shaxsning real holati va ehtiyojidan kelib chiqib tashkil etishdir. 7. Mahallaning «tarbiya maskani» sifatidagi roli nimada ko'rinadi? A) Faqat mahalla sport maydonchasidagi o'yinlarni tashkil etishda B) Yoshlarni asosan jismoniy mehnat va hasharlarga jalb qilishda C) Yoshlarni o'z holiga, ota-onalar ixtiyoriga qoldirishda D) Yoshlarni hurmat, mehr-oqibat va odob ruhida tarbiyalashda To'g'ri javob: D) Yoshlarni hurmat, mehr-oqibat va odob ruhida tarbiyalashda✔ Izoh: Mahalla qo'ni-qo'shnichilik va mehr-oqibat muhiti orqali yoshlar tarbiyasiga katta ta'sir ko'rsatadi. 8. Buyruq qanday hujjat? A) Tashqi tashkilotdan kelgan axborot xati B) Yig'ilish jarayonini qayd etuvchi bayonnoma C) Rahbarning majburiy farmoyish hujjati D) Xodimning rahbarga yozgan shaxsiy iltimosnomasi To'g'ri javob: C) Rahbarning majburiy farmoyish hujjati ✔ Izoh: Buyruq rahbarning majburiy ijro etiladigan qarorini rasmiylashtiradi. 9. «Qutadg'u bilig» asarining muallifi kim? A) Ahmad Yugnakiy B) Yusuf Xos Hojib C) Mahmud Qoshg'ariy D) Alisher Navoiy To'g'ri javob: B) Yusuf Xos Hojib ✔ Izoh: «Qutadg'u bilig» — XI asrda Yusuf Xos Hojib tomonidan yozilgan turkiy didaktik doston. 10. Mahalla fuqarolar yig'ini raisi qanday tanlanadi? A) Prokuror tomonidan tayinlanadi B) Fuqarolar tomonidan saylanadi C) Hokim tomonidan tayinlanadi D) Qur'a orqali aniqlanadi To'g'ri javob: B) Fuqarolar tomonidan saylanadi ✔ Izoh: Fuqarolar yig'ini raisi mahalla aholisi tomonidan saylov orqali saylanadi. 11. Murojaat vakolatga kirmaydigan masala bo'yicha bo'lsa, to'g'ri harakat qaysi? A) Murojaatchini tanbeh bilan qaytarib yuborish B) Murojaatni ro'yxatga olib, javobsiz qoldirish C) Vakolatli organga yuborib, fuqaroni xabardor qilish D) Murojaatni vakolatga kirmagani uchun yo'q qilish To'g'ri javob: C) Vakolatli organga yuborib, fuqaroni xabardor qilish ✔ Izoh: Murojaat tegishli idoraga yo'naltirilib, fuqaro xabardor qilinishi kerak. 12. Yoshlarning ish qidirishda ishonchli manbasi qaysi? A) Tasdiqlanmagan ko'cha va bekat e'lonlari B) Oldindan pul talab qiluvchi vositachilar C) Rasmiy bandlik portallari va tasdiqlangan kompaniya saytlari D) Ish va'da qiluvchi noma'lum anonim kanallar va guruhlardagi xabarlar To'g'ri javob: C) Rasmiy bandlik portallari va tasdiqlangan kompaniya saytlari ✔ Izoh: Rasmiy portallar va kompaniyalarning o'z saytlari ishonchli ish e'lonlarini taqdim etadi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 57 13. Psixologik «rezilientlik» (chidamlilik) tushunchasi nimani bildiradi? A) Hissiyotlarni umuman his qilmaslik xususiyatini B) Har qanday stressli vaziyatdan butunlay qochish odatini C) Har doim faqat boshqalarga tayanib yashash ko'nikmasini D) Qiyinchilikdan keyin tiklanish qobiliyatini To'g'ri javob: D) Qiyinchilikdan keyin tiklanish qobiliyatini✔ Izoh: Rezilientlik – og'ir vaziyatlarga moslashib, ulardan kuchliroq chiqish qobiliyati. 14. Davlat yoshlar siyosatining asosiy maqsadi nimadan iborat? A) Yoshlarning har tomonlama kamol topishi uchun shart-sharoit yaratish B) Yoshlarni asosan davlat xizmatiga jalb qilib, bandligini ta'minlash C) Yoshlarni boshqa yosh guruhlaridan ajratib, alohida tizimda tarbiyalash D) Yoshlar uchun alohida qonun chiqaruvchi va nazorat organi tuzish To'g'ri javob: A) Yoshlarning har tomonlama kamol topishi uchun shart-sharoit yaratish ✔ Izoh: Yoshlar siyosati yoshlarning ijtimoiy, iqtisodiy, huquqiy himoyasi va har tomonlama rivojlanishiga qaratilgan. 15. Ijtimoiy injeneriya nima? A) Ijtimoiy tarmoq ilovalarini yaratadigan dasturlash tili B) Ishonch va psixologiyadan foydalanib, odamni aldash C) Kompyuterlarni yig'ish va ta'mirlash texnologiyasi D) Ko'priklar va yo'llar qurish bilan shug'ullanuvchi fan To'g'ri javob: B) Ishonch va psixologiyadan foydalanib, odamni aldash ✔ Izoh: Hujumchilar texnik emas, inson omilidagi zaiflikdan foydalanadi. 16. Agressiv holatdagi shaxs bilan muloqotda qaysi xatti-harakatdan qochish kerak? A) Yaqinlashib, tahdidli ohangda javob qaytarish B) Uning g'azabi borligini so'z bilan tan olish C) Sokin, sekin va aniq ohangda gapirish D) U bilan xavfsiz masofani saqlab turish To'g'ri javob: A) Yaqinlashib, tahdidli ohangda javob qaytarish ✔ Izoh: Qarshi tajovuz xavfni oshiradi; xavfsizlik va sokinlik ustuvor. 17. Yoshlar ma'lumotlar bazasini (ro'yxatlarni) yuritishda asosiy talab qaysi? A) Dolzarblik va shaxsiy ma'lumot maxfiyligi B) Aniq bo'lmasa taxminiy raqamlarni kiritish C) Ro'yxatlarni ochiq saytga joylab qo'yish D) Ma'lumotlarni bir marta kiritib, yangilamaslik To'g'ri javob: A) Dolzarblik va shaxsiy ma'lumot maxfiyligi ✔ Izoh: Dolzarb va himoyalangan baza aniq rejalashtirish va ishonchni ta'minlaydi. 18. Davlat yoshlar siyosati qaysi tamoyilga asoslanadi? A) Faqat shahar yoshlarini qo'llab-quvvatlash B) Yoshlarni siyosatdan to'liq chetlatish C) Yoshlarning huquq va manfaatlari ustuvorligi D) Yoshlarga majburiy kasb tanlatish To'g'ri javob: C) Yoshlarning huquq va manfaatlari ustuvorligi ✔ Izoh: Yoshlar siyosatida yoshlarning huquq, erkinlik va qonuniy manfaatlarini himoya qilish ustuvor hisoblanadi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 58 19. Yosh xodimning o'z ish haqi haqida bilishi kerak bo'lgan muhim tushuncha qaysi? A) Soliqni faqat ish beruvchi o'z mablag'idan to'lashi B) Ish haqi shartnoma tuzilgach hech qachon o'zgarmasligi va indeksatsiya qilinmasligi C) Ish haqi hisob-kitobini xodim bilishi shart emasligi D) Ish haqidan soliq ushlanishi va «qo'lga tegadigan» summa To'g'ri javob: D) Ish haqidan soliq ushlanishi va «qo'lga tegadigan» summa✔ Izoh: Yalpi ish haqi va soliqlardan keyin qo'lga tegadigan summani farqlash moliyaviy savodxonlik belgisidir. 20. Elektron raqamli imzo (ERI) nima uchun ishlatiladi? A) Internetga ulanish tezligini oshirib berish uchun B) Keraksiz elektron hujjatlarni o'chirib tashlash uchun C) Muallifni tasdiqlash va o'zgarmaganini kafolatlash uchun D) Elektron hujjatni chiroyli bezab, rasmiylashtirish uchun To'g'ri javob: C) Muallifni tasdiqlash va o'zgarmaganini kafolatlash uchun ✔ Izoh: ERI elektron hujjatga yuridik kuch beradi. 21. Bag'rikenglik (tolerantlik) nimani anglatadi? A) O'z fikri va e'tiqodidan voz kechishni B) Faqat o'z guruhi va tarafdorlarini qo'llab-quvvatlashni C) Hamma narsaga befarq bo'lib, hech narsaga aralashmaslikni D) Boshqalarning fikri, dini va madaniyatini hurmat qilishni To'g'ri javob: D) Boshqalarning fikri, dini va madaniyatini hurmat qilishni ✔ Izoh: Bag'rikenglik boshqacha fikr, e'tiqod va madaniyatga hurmat bilan munosabatda bo'lishdir. 22. O'smirlar tengdoshlar ishtirokida xavfliroq qarorlar qabul qilishi qanday hodisa bilan izohlanadi? A) Ota-ona nazoratining ortishi bilan B) Uyqu vaqtining ko'payishi bilan C) Aqliy charchoqning to'planishi bilan D) Tengdoshlar ta'siri (bosimi) bilan To'g'ri javob: D) Tengdoshlar ta'siri (bosimi) bilan ✔ Izoh: Tadqiqotlar tengdoshlar kuzatib turganda o'smirlar ko'proq tavakkal qilishini ko'rsatadi. 23. Ish izlashda «qo'shimcha xat» (cover letter) nimaga xizmat qiladi? A) Ish haqi miqdorini oldindan talab qilib, shart qo'yishga B) Oldingi ishdan bo'shash sababini batafsil yozishga C) Nomzodning lavozimga qiziqishi va mosligini tushuntirishga D) Diplom va sertifikatlar nusxasini to'liq almashtirish uchun xizmat qiladi To'g'ri javob: C) Nomzodning lavozimga qiziqishi va mosligini tushuntirishga ✔ Izoh: Qo'shimcha xat nomzodning nima uchun aynan shu lavozimga mos ekanini qisqa bayon qiladi. 24. Mahallada yoshlarni mehnatga o'rgatishning an'anaviy usuli qaysi? A) Chet elga yuborish B) Ustoz-shogird an'anasi C) Mustaqil kuzatish D) Faqat onlayn o'qish To'g'ri javob: B) Ustoz-shogird an'anasi ✔ Izoh: Ustoz-shogird an'anasi orqali hunarmandlar yoshlarga kasb-hunar sirlarini o'rgatadi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 59 25. Mahalla hududida spirtli ichimlik iste'mol qilib tartib buzayotgan yoshlarga nisbatan to'g'ri munosabat qaysi? A) Mahalla faollari yordamida ularni kuch ishlatib hududdan haydab chiqarish va jazolash B) Bu ularning shaxsiy ishi deb hisoblab, e'tiborsiz qoldirish C) Ularni suratga olib, ijtimoiy tarmoqda sharmanda qilish D) Profilaktika inspektori bilan birga tushuntirish va profilaktik ish olib borish To'g'ri javob: D) Profilaktika inspektori bilan birga tushuntirish va profilaktik ish olib borish✔ Izoh: Huquqbuzarlik holatlarida qonuniy yo'l bilan, vakolatli xodim ishtirokida profilaktik choralar ko'riladi. 26. Dezinformatsiya va misinformatsiya o'rtasidagi farq nimada? A) Misinformatsiya har doim ataylab va g'araz bilan tarqatiladi B) Dezinformatsiya rasmiy manbalardagi to'g'ri axborotdir C) Ular mazmunan to'liq bir xil, faqat nomlari farqlanadi D) Dezinformatsiya ataylab, misinformatsiya bilmasdan tarqatiladi To'g'ri javob: D) Dezinformatsiya ataylab, misinformatsiya bilmasdan tarqatiladi ✔ Izoh: Asosiy farq – tarqatuvchining niyatida. 27. Konflikt hal qilingandan keyin tomonlar munosabatini tiklashga nima yordam beradi? A) Nizoda kim g'olib chiqqanini ochiq e'lon qilish B) Tomonlarni bir-biridan butunlay ajratib qo'yish C) Bo'lib o'tgan nizoni doimiy eslatib turish D) Birgalikdagi ijobiy faoliyat va o'zaro hurmat To'g'ri javob: D) Birgalikdagi ijobiy faoliyat va o'zaro hurmat ✔ Izoh: Umumiy ijobiy tajriba ishonchni qayta tiklaydi. 28. Konfliktogen deganda nima tushuniladi? A) Nizolarni hal qilishga ixtisoslashgan malakali mutaxassis B) Sodir bo'lgan nizo haqida tuzilgan rasmiy hisobot C) Nizoni kuchaytiruvchi so'z va harakatlar D) Konfliktning tomonlar yarashgan yakuniy bosqichi To'g'ri javob: C) Nizoni kuchaytiruvchi so'z va harakatlar ✔ Izoh: Kinoya, kamsitish, buyruq ohangi kabi konfliktogenlar keskinlikni oshiradi. 29. Ish suhbatida «Kamchiliklaringiz qanday?» degan savolga eng to'g'ri javob qaysi? A) «Menda kamchilik yo'q» deb javob berish B) Real kamchilikni aytib, uni bartaraf etish ustida ishlayotganini ko'rsatish C) Kamchiliklar uchun avvalgi hamkasblari va rahbarini ayblab, o'zini to'liq oqlashga urinish D) Shaxsiy savol deb javob berishdan bosh tortish To'g'ri javob: B) Real kamchilikni aytib, uni bartaraf etish ustida ishlayotganini ko'rsatish ✔ Izoh: Samimiy va rivojlanishga yo'naltirilgan javob ish beruvchida ijobiy taassurot qoldiradi. 30. Muzokara oldidan tayyorgarlikda nima qilinadi? A) Qarshi tomonni qanday aldash mumkinligi oldindan rejalanadi B) O'z va qarshi tomon manfaatlari hamda muqobillar tahlil qilinadi C) Faqat yakuniy talab qog'ozga yozib qo'yiladi, xolos D) Hech narsa qilinmaydi, muzokara joyida improvizatsiya qilinadi To'g'ri javob: B) O'z va qarshi tomon manfaatlari hamda muqobillar tahlil qilinadi ✔ Izoh: Yaxshi tayyorgarlik muzokaradagi ishonch va samaradorlikni oshiradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 60 12-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Konstitutsiyaga ko'ra yer, yer osti boyliklari, suv va o'simlik dunyosi nima hisoblanadi? A) Faqat hokimlik mulki B) Xorijiy investorlar mulki C) Xususiy shaxslar mulki D) Umummilliy boylik To'g'ri javob: D) Umummilliy boylik✔ Izoh: Yer, yer osti boyliklari, suv, o'simlik va hayvonot dunyosi umummilliy boylikdir va davlat muhofazasida. 2. Qizlarni sportga jalb qilish uchun qaysi chora samarali? A) Faqat yigitlar uchun sport jamoalari tuzish B) Ular uchun qulay vaqt va joyda maxsus mashg'ulotlar tashkil etish C) Qizlar uchun faqat qimmat pullik fitnes klublarini ochish va reklama qilish D) Xavfsizlik sababli qizlarni sportdan chetlatish To'g'ri javob: B) Ular uchun qulay vaqt va joyda maxsus mashg'ulotlar tashkil etish ✔ Izoh: Qulay sharoit va maxsus guruhlar qizlarning sportga qiziqishini oshiradi. 3. Yoshlarning mehnat huquqlaridan biri qaysi? A) Ish haqisiz ishlash majburiyati B) Mehnat uchun adolatli haq olish C) Ta'tildan voz kechish majburiyati D) Ish beruvchi bilan kelishuvsiz ishlash To'g'ri javob: B) Mehnat uchun adolatli haq olish ✔ Izoh: Har kim mehnat qilish, kasb tanlash va adolatli mehnat sharoitlari hamda haq olish huquqiga ega. 4. B. Takmanning guruh rivojlanish bosqichlari to'g'ri tartibda qaysi? A) Me'yorlanish – bo'ron – shakllanish – samarali faoliyat B) Shakllanish – bo'ron – me'yorlanish – samarali faoliyat C) Bo'ron – shakllanish – samarali faoliyat – me'yorlanish D) Samarali faoliyat – shakllanish – bo'ron – me'yorlanish To'g'ri javob: B) Shakllanish – bo'ron – me'yorlanish – samarali faoliyat ✔ Izoh: Takman modeli: forming, storming, norming, performing (keyinroq adjourning qo'shilgan). 5. Shaffoflik (oshkoralik) tamoyili nimani anglatadi? A) Qarorlar va resurslar haqidagi axborot ochiqligi B) Fuqarolarning shaxsiy ma'lumotlarini oshkor qilish C) Axborotni faqat rahbar biladigan holatda saqlash D) Muhim qarorlarni yopiq eshiklar ortida qabul qilish To'g'ri javob: A) Qarorlar va resurslar haqidagi axborot ochiqligi ✔ Izoh: Oshkoralik jamoatchilik nazorati va ishonchni kuchaytiradi. 6. Ota-onalar bolani tarbiyalash majburiyatini bajarmasa, qanday choralar ko'rilishi mumkin? A) Bola mahalladan chiqarilib, boshqa hududga yuboriladi B) Qonunda belgilangan tartibda javobgarlik choralari C) Hech qanday chora ko'rilmaydi, bu oilaning ichki ishi D) Bola majburiy mehnatga beriladi va ish haqi davlatga o'tkaziladi To'g'ri javob: B) Qonunda belgilangan tartibda javobgarlik choralari ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 61 Izoh: Ota-onalik majburiyatlarini bajarmaslik qonunda belgilangan javobgarlikka, og'ir hollarda ota-onalik huquqidan mahrum qilishga olib keladi. 7. Muloqotdagi «madaniy to'siq» qanday yuzaga keladi? A) Ikkala tomon bir tilda erkin gaplashib turganda B) Yuborilgan xabar juda qisqa va lo'nda bo'lganda C) Turli an'analar sabab xabar turlicha talqin qilinganda D) Zaldagi ovoz kuchaytirgich texnik jihatdan buzilganda To'g'ri javob: C) Turli an'analar sabab xabar turlicha talqin qilinganda✔ Izoh: Madaniy farqlarni hisobga olmaslik noto'g'ri tushunishga sabab bo'ladi. 8. Yangi mahsulot g'oyasini sinashning eng arzon usuli qaysi? A) Darhol katta zavod qurib, ommaviy ishlab chiqarish B) Faqat keng reklama berib, talabni kutish C) Minimal ishlaydigan namuna (MVP) yaratib, xaridor fikrini olish D) Bozorni o'rganmasdan katta partiya ishlab chiqarish To'g'ri javob: C) Minimal ishlaydigan namuna (MVP) yaratib, xaridor fikrini olish ✔ Izoh: MVP g'oyani kam xarajat bilan sinab ko'rish va xaridor ehtiyojini tekshirish imkonini beradi. 9. Biznesda «brend» nima? A) Kompaniyaning bankdagi asosiy hisob raqami, uning rekvizitlari va bank kartochkasi B) Mahsulot sotilganda olinadigan soliq turi C) Mahsulot yoki kompaniyani boshqalardan ajratib turuvchi nom, belgi va obro' D) Mahsulotning bozordagi narxi va chegirmalar tizimi To'g'ri javob: C) Mahsulot yoki kompaniyani boshqalardan ajratib turuvchi nom, belgi va obro' ✔ Izoh: Brend — xaridor ongida mahsulot yoki kompaniya haqida shakllangan nom, belgi va obro'. 10. Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni qaysi sanada nishonlanadi? A) 1 sentyabr B) 10 dekabr C) 1 iyun D) 30 iyun To'g'ri javob: C) 1 iyun ✔ Izoh: 1 iyun — Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni. 11. «Tanish orqali ish bitirish» haqidagi jamoatchilik stereotipini o'zgartirishda yetakchi nima qila oladi? A) Bu stereotipni o'zgarmas deb, muammoni e'tiborsiz qoldirish B) Bu stereotipni hayotiy haqiqat sifatida qo'llab-quvvatlash C) Ishni tezlashtirish uchun tanishlar orqali harakatni tavsiya qilish D) Shaffof rasmiy yo'llar bilan ishlash namunasini ko'rsatish To'g'ri javob: D) Shaffof rasmiy yo'llar bilan ishlash namunasini ko'rsatish ✔ Izoh: Amaliy namuna «hammasi shunday» degan fikrni buzadi. 12. Biznesni kengaytirishdan oldin nima qilish kerak? A) Darhol butun mablag'ni sarflash B) Mijozlar fikrini e'tiborsiz qoldirish C) Xodimlarni qisqartirish D) Bozor talabi va moliyaviy imkoniyatni baholash To'g'ri javob: D) Bozor talabi va moliyaviy imkoniyatni baholash ✔ Izoh: Kengayish talab va moliyaviy barqarorlik asosida rejalashtirilishi lozim. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 62 13. Biznes hamkor bilan kelishuvni qanday rasmiylashtirish to'g'ri? A) Hech qanday kelishuvsiz B) Faqat ijtimoiy tarmoqdagi xabar bilan C) Faqat og'zaki va'da bilan D) Yozma shartnoma tuzish orqali To'g'ri javob: D) Yozma shartnoma tuzish orqali✔ Izoh: Yozma shartnoma tomonlarning huquq va majburiyatlarini aniq belgilab, nizolarning oldini oladi. 14. Yoshlar dam olish oqshomlarini tashkil etishda qaysi tamoyilga amal qilish kerak? A) Kayfiyat uchun spirtli ichimliklarga ruxsat berish B) Madaniyatli, xavfsiz va milliy qadriyatlarga mos bo'lish C) Nazoratsiz va tartibsiz, erkin o'tkazish D) Tun bo'yi baland musiqa va shovqin bilan o'tkazish To'g'ri javob: B) Madaniyatli, xavfsiz va milliy qadriyatlarga mos bo'lish ✔ Izoh: Dam olish tadbirlari xavfsiz, madaniyatli va jamoat tartibiga mos bo'lishi lozim. 15. Konstitutsiyaga ko'ra qonunni bilmaslik qanday oqibatga olib keladi? A) Ishni to'xtatishga asos bo'ladi B) Javobgarlikdan to'liq ozod qiladi C) Jazoni ikki baravar oshiradi D) Javobgarlikdan ozod qilmaydi To'g'ri javob: D) Javobgarlikdan ozod qilmaydi ✔ Izoh: Huquqning umumiy tamoyiliga ko'ra qonunni bilmaslik javobgarlikdan ozod qilmaydi. 16. Loyiha muddatlari kechikayotganida rahbar avvalo nima qilishi kerak? A) Sababini aniqlab, rejani tuzatish B) Jamoa a'zolarini to'liq almashtirish C) Muammoni yuqori rahbardan yashirish D) Loyihani o'sha kuniyoq yopib qo'yish To'g'ri javob: A) Sababini aniqlab, rejani tuzatish ✔ Izoh: Sababni bilish to'g'ri tuzatuvchi chora tanlashga imkon beradi. 17. Konstitutsiya kuni qaysi sanada nishonlanadi? A) 8 dekabr B) 10 dekabr C) 18 noyabr D) 2 iyul To'g'ri javob: A) 8 dekabr ✔ Izoh: Konstitutsiya 1992 yil 8 dekabrda qabul qilingani uchun shu sana Konstitutsiya kuni hisoblanadi. 18. Muqobil faoliyat (ijobiy alternativ)lar profilaktikada nima uchun kerak? A) Yoshlarni band qilib, jismonan charchatish uchun B) Ehtiyojlarni sog'lom yo'l bilan qondirish uchun C) Yoshlarni kattalar nazoratidan ozod qilish uchun D) Hisobotdagi tadbirlar sonini oshirish uchun To'g'ri javob: B) Ehtiyojlarni sog'lom yo'l bilan qondirish uchun ✔ Izoh: Adrenalin, e'tirof va mansublikka ehtiyoj sport, ijod va volontyorlikda ham qondirilishi mumkin. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 63 19. Chet elga ishga ketayotgan yoshga qanday maslahat to'g'ri? A) Vositachi qonuniyligini rasmiy manbadan tekshirish B) Vaqtni tejash uchun shartnomasiz yo'lga chiqish C) Pasportni xavfsizlik uchun ish beruvchiga topshirish D) Faqat tanishlarning og'zaki va'dalariga ishonish To'g'ri javob: A) Vositachi qonuniyligini rasmiy manbadan tekshirish✔ Izoh: Rasmiy kanallar va yozma shartnoma odam savdosi xavfini kamaytiradi. 20. Spirtli ichimlik ichgan holda transport boshqarishning asosiy xavfi nimada? A) Reaksiya sekinlashib, avariya xavfi oshadi B) Haydovchining diqqati va ko'rishi yaxshilanadi C) Haydash ko'nikmasiga hech qanday ta'sir qilmaydi D) Haydovchi odatdagidan ehtiyotkorroq bo'lib qoladi To'g'ri javob: A) Reaksiya sekinlashib, avariya xavfi oshadi ✔ Izoh: Alkogol koordinatsiya va qaror qabul qilish qobiliyatini susaytiradi. 21. Uzoq vaqt kompyuterda ishlaganda ko'zni asrash uchun nima tavsiya etiladi? A) Ekran yorqinligini maksimal qilib, monitorni yaqinroq qo'yish B) Ko'z charchamasligi uchun qorong'i xonada ishlash C) Muntazam tanaffus qilib, uzoqqa qarab ko'zni dam oldirish D) Ko'zni umuman qimirlatmay, ekranga tik qarash To'g'ri javob: C) Muntazam tanaffus qilib, uzoqqa qarab ko'zni dam oldirish ✔ Izoh: Muntazam tanaffuslar va uzoqqa qarash ko'z mushaklarining charchashini kamaytiradi. 22. Bezorilikka (bullingga) qarshi samarali dasturning asosiy elementi qaysi? A) Tajovuzkorni kuchli shaxs sifatida ko'rsatib maqtash B) Butun jamoa ishtirokidagi aniq qoidalar va choralar C) Yuz bergan holatni maktab ma'muriyatidan sir saqlash D) Faqat jabrlanuvchini boshqa sinf yoki maktabga ko'chirish To'g'ri javob: B) Butun jamoa ishtirokidagi aniq qoidalar va choralar ✔ Izoh: Bulling – tizimli muammo, unga butun muhit darajasida javob berish kerak. 23. Tadbir joyini tanlashda qaysi omil muhim? A) Faqat binoning tashqi ko'rinishi B) Sig'im, qulay joylashuv va xavfsizlik C) Faqat tashkilotchining uyiga yaqinligi D) Faqat ijara narxining eng qimmatligi To'g'ri javob: B) Sig'im, qulay joylashuv va xavfsizlik ✔ Izoh: Joy ishtirokchilar soni va ehtiyojlariga mos, xavfsiz bo'lishi kerak. 24. Makgregorning «X nazariyasi» qaysi boshqaruv uslubiga olib keladi? A) Vakolatlarni keng delegatsiya qilishga B) Jamoaviy qaror qabul qilishga C) Qattiq nazorat va buyruqbozlikka D) Xodimlarga to'liq erkinlik berishga To'g'ri javob: C) Qattiq nazorat va buyruqbozlikka ✔ Izoh: X nazariyasi odamlarni dangasa deb hisoblab, nazorat va jazoni ustun qo'yadi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 64 25. Xizmat etikasini buzish holatlarini ko'rib chiqishda qanday tamoyil muhim? A) Faqat tarqalgan mish-mishlarga tayanib xulosa qilish B) Faktlarni xolis o'rganib, xodimni ham tinglash C) Tashkilot obro'si uchun holatni butunlay yashirish D) Dalilsiz, gumon asosida darhol jazo qo'llash To'g'ri javob: B) Faktlarni xolis o'rganib, xodimni ham tinglash✔ Izoh: Adolatli jarayon xodim huquqlarini himoya qiladi va asosli qaror chiqarishga imkon beradi. 26. Tadbirda «moderator»ning vazifasi nima? A) Tanaffusda ishtirokchilarga taom tarqatish B) Tadbir davomida faqat suratga olib turish C) Tadbirdan oldin sahnani bezatib chiqish D) Muhokamani boshqarish va so'zni taqsimlash To'g'ri javob: D) Muhokamani boshqarish va so'zni taqsimlash ✔ Izoh: Moderator muhokamaning tartibli va samarali kechishini ta'minlaydi. 27. Ishlar tuzilmasi diagrammasi (WBS) nima uchun kerak? A) Loyihani ijtimoiy tarmoqlarda reklama qilish uchun B) Loyiha xodimlarining oylik maoshini hisoblash uchun C) Loyihani mayda boshqariladigan ishlarga bo'lish uchun D) Loyihani muddatidan oldin rasman yopish uchun To'g'ri javob: C) Loyihani mayda boshqariladigan ishlarga bo'lish uchun ✔ Izoh: WBS barcha ishlarni ierarxik tarzda bo'laklarga bo'lib, rejalashtirishni osonlashtiradi. 28. Mehnat munosabatlarida yoshlarni kamsitish nimaga misol bo'ladi? A) Malakasi va tajribasiga qarab lavozim va maosh berish B) Qonunda ruxsat etilgan sinov muddatini belgilash C) Belgilangan shaklda mehnat shartnomasi tuzish D) Yoshiga qarab asossiz ravishda ishga olmaslik To'g'ri javob: D) Yoshiga qarab asossiz ravishda ishga olmaslik ✔ Izoh: Ishga olishda yoshiga, jinsiga yoki boshqa belgilariga qarab asossiz rad etish kamsitish hisoblanadi. 29. Kamsitmaslik tamoyili nimani anglatadi? A) Jinsi, millati va dinidan qat'i nazar teng munosabat B) Faqat tanish-bilishlarga va qarindoshlarga yordam berish C) Faqat moddiy ahvoli yaxshi fuqarolarga xizmat ko'rsatish D) Ayrim ijtimoiy guruhlarni xizmatdan chetlashtirish To'g'ri javob: A) Jinsi, millati va dinidan qat'i nazar teng munosabat ✔ Izoh: Teng munosabat davlat xizmatining asosiy etik tamoyilidir. 30. Sudyalar o'z faoliyatida nimaga bo'ysunadi? A) Prokurorning buyrug'iga B) Faqat qonunga C) Hokimning ko'rsatmasiga D) Jamoatchilik fikriga To'g'ri javob: B) Faqat qonunga ✔ Izoh: Sudyalar mustaqil bo'lib, faqat qonunga bo'ysunadi; ularning faoliyatiga aralashish taqiqlanadi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 65 13-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Registon maydoni qaysi shaharda joylashgan? A) Xiva B) Toshkent C) Buxoro D) Samarqand To'g'ri javob: D) Samarqand✔ Izoh: Registon — Samarqanddagi Ulug'bek, Sherdor va Tillakori madrasalaridan iborat ansambl. 2. Axborotni tahlil qilishda «kim, nima uchun va kimga mo'ljallab yaratgan» savoli nimaga yordam beradi? A) Matnning so'zlar soni va uzunligini o'lchashga B) Muallif maqsadi va g'arazini aniqlashga C) Internet ulanish tezligini aniqlashga D) Matn uchun mos shrift turini tanlashga To'g'ri javob: B) Muallif maqsadi va g'arazini aniqlashga ✔ Izoh: Manba maqsadini bilish xabarni xolis baholash imkonini beradi. 3. Yoshlar bilan ishlashda raqamli texnologiyalardan foydalanishning afzalligi nima? A) Yoshlarni nazorat qilishni osonlashtirish uchun yashirin kuzatish B) Shaxsiy muloqot zaruratini butunlay yo'qotish C) Ko'proq yoshlarga tez va qulay yetib borish D) Hujjatlarni ko'paytirish To'g'ri javob: C) Ko'proq yoshlarga tez va qulay yetib borish ✔ Izoh: Raqamli kanallar axborotni tez tarqatish va yoshlar bilan doimiy aloqa o'rnatishga imkon beradi. 4. Mahalla faoliyatida «qo'ni-qo'shnichilik» qadriyatining ahamiyati nimada? A) Ijtimoiy hamjihatlik va tinchlikni mustahkamlashda B) Xonadonlar o'rtasidagi raqobatni kuchaytirishda C) Meros va mulkni qo'shnilar o'rtasida taqsimlashda D) Asosan qo'shnilar o'rtasidagi iqtisodiy hisob-kitoblar va qarzlarda To'g'ri javob: A) Ijtimoiy hamjihatlik va tinchlikni mustahkamlashda ✔ Izoh: Yaxshi qo'shnichilik munosabatlari mahallada tinchlik va hamjihatlikni ta'minlaydi. 5. Tomonlar o'rtasida kuchlar nomutanosibligi kuchli bo'lsa, mediator nimaga e'tibor berishi kerak? A) Kuchli tomonning talablarini tezroq qondirishga B) Zaif tomon bosimsiz qaror qilishiga C) Jarayonni iloji boricha tezroq yakunlashga D) Zaif tomonni jarayondagi ishtirokdan chetlatishga To'g'ri javob: B) Zaif tomon bosimsiz qaror qilishiga ✔ Izoh: Nomutanosiblik kelishuvning adolatliligiga tahdid soladi, mediator jarayonni muvozanatlaydi. 6. SMART tamoyiliga ko'ra maqsad qanday bo'lishi kerak? A) Aniq, o'lchanadigan, erishiladigan, dolzarb va muddatli B) Iloji boricha katta, orzu qilingan va ilhomlantiruvchi C) Umumiy, keng qamrovli, aniq chegarasi bo'lmagan va muddatsiz D) Faqat rahbar tomonidan belgilangan va o'zgarmas To'g'ri javob: A) Aniq, o'lchanadigan, erishiladigan, dolzarb va muddatli ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 66 Izoh: SMART — maqsad aniq, o'lchanadigan, erishiladigan, dolzarb va vaqt bilan cheklangan bo'lishi kerakligini bildiradi. 7. Ijtimoiy tarmoq algoritmlari bilan bog'liq «filtr pufagi» (filter bubble) nima? A) Faqat o'z qarashlariga mos kontent ko'rishga o'ralib qolish B) Telefon ekranini tirnalishdan saqlovchi himoya plyonkasi C) Pochtadagi spam xatlarni avtomatik bloklovchi dastur D) Videolarni hajmini kichraytiruvchi siqish formati To'g'ri javob: A) Faqat o'z qarashlariga mos kontent ko'rishga o'ralib qolish✔ Izoh: Algoritmlar qiziqishga mos kontent beradi, bu dunyoqarashni toraytirishi mumkin. 8. Navro'z bayramining asosiy ramziy taomi qaysi? A) Ko'k chuchvara B) Somsa C) Palov D) Sumalak To'g'ri javob: D) Sumalak ✔ Izoh: Sumalak undirilgan bug'doydan tayyorlanadigan Navro'zning an'anaviy ramziy taomi. 9. Yoshda o'ziga zarar yetkazish (self-harm) belgilarini sezgan yetakchining to'g'ri harakati qaysi? A) Buni e'tibor tortish uchun qilingan deb e'tiborsiz qoldirish B) Qilgan ishi uchun darhol jazo choralarini qo'llash C) Xotirjam munosabatda bo'lib, malakali yordamga yo'naltirish D) Bu holatni jamoa yig'ilishida ochiq muhokamaga qo'yish To'g'ri javob: C) Xotirjam munosabatda bo'lib, malakali yordamga yo'naltirish ✔ Izoh: Bunday holatda tanqid emas, xavfsizlik va psixologik yordam muhim. 10. Kasb tanlashda tez-tez uchraydigan xato qaysi? A) Kasbga yo'naltirish mutaxassisi bilan maslahatlashish B) Mehnat bozori va kasbga bo'lgan talabni tahlil qilish C) Faqat do'stlar tanlovi yoki obro'ga qarab tanlash D) O'z qobiliyat va qiziqishlarini oldindan o'rganish To'g'ri javob: C) Faqat do'stlar tanlovi yoki obro'ga qarab tanlash ✔ Izoh: Do'stlarga ergashib yoki faqat obro'ga qarab kasb tanlash ko'pincha noto'g'ri qarorga olib keladi. 11. Tomas–Kilmann modeliga ko'ra konfliktdagi xulq uslublariga qaysi biri kirmaydi? A) Murosa B) Raqobat C) Manipulyatsiya D) Hamkorlik To'g'ri javob: C) Manipulyatsiya ✔ Izoh: Model besh uslubni ajratadi: raqobat, hamkorlik, murosa, chetlab o'tish va moslashish. 12. Dipfeyk (deepfake) nima? A) Kamera ob'ektivining keng burchakli turi B) SI yordamida yaratilgan soxta video yoki audio C) Teatr spektaklining professional video yozuvi D) Yuqori sifatda suratga olingan rasmiy video To'g'ri javob: B) SI yordamida yaratilgan soxta video yoki audio ✔ Izoh: Dipfeyklar odamni hech qachon aytmagan gaplarni aytayotgandek ko'rsatishi mumkin. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 67 13. Quyidagilardan qaysi biri mediatorning xatosi hisoblanadi? A) Jarayon bosqichlarini izchil boshqarish B) Har bir tomonni diqqat bilan tinglash C) Boshida qoidalarni aniq tushuntirib berish D) O'z qadriyatlarini tomonlarga majburlash To'g'ri javob: D) O'z qadriyatlarini tomonlarga majburlash✔ Izoh: Mediator o'z qarashlarini emas, tomonlar manfaatlarini markazga qo'yishi kerak. 14. Hujjatning «rekvizitlari» nima? A) Hujjat chop etilgan qog'ozning sifati va zichligi B) Hujjatlar saqlanadigan javon va papkalar to'plami C) Hujjat chetlariga chizilgan rangli bezak naqshlari D) Hujjatning majburiy elementlari (sana, raqam, imzo) To'g'ri javob: D) Hujjatning majburiy elementlari (sana, raqam, imzo) ✔ Izoh: Rekvizitlar hujjatning yuridik kuchi va identifikatsiyasini ta'minlaydi. 15. Mahalla yoshlar yetakchisi qiyin ahvoldagi yoshga yordam berishda birinchi qadam nima? A) Xatolarini ko'rsatish uchun uni yig'ilishda tanqid qilish B) Maslahat so'rash uchun muammoni boshqalarga aytib berish C) Mustaqil bo'lishi uchun unga yordamni vaqtincha rad etish D) Uning muammosini aniqlash uchun ishonchli suhbat qurish To'g'ri javob: D) Uning muammosini aniqlash uchun ishonchli suhbat qurish ✔ Izoh: Ishonchli suhbat orqali muammoning haqiqiy sababi aniqlanadi va to'g'ri yordam rejalashtiriladi. 16. Kattalar bilan nizolar o'smirlikda ko'pincha nima sababli kuchayadi? A) O'smirlarning kattalarni umuman sevmasligi tufayli B) Mustaqillikka intilish va nazoratga qarshilik tufayli C) Ota-onalarning har doim haq bo'lishi tufayli D) O'smirlarning mantiqiy fikrlay olmasligi tufayli To'g'ri javob: B) Mustaqillikka intilish va nazoratga qarshilik tufayli ✔ Izoh: Avtonomiyaga ehtiyoj va kattalar nazorati o'rtasidagi muvozanat izlanishi nizolarni keltirib chiqaradi. 17. Ichki hujjatlarga misol qaysi? A) Vazirlikdan kelgan xat B) Hamkor tashkilotga yuborilgan xat C) Bildirishnoma va buyruq D) Fuqaroning tashqi murojaati To'g'ri javob: C) Bildirishnoma va buyruq ✔ Izoh: Ichki hujjatlar tashkilot doirasida tuzilib, aylanadi. 18. Mahallaning jamoatchilik nazorati funksiyasi nimani o'z ichiga oladi? A) Mahalla hududida soliq stavkalarini belgilab, o'zgartirish B) Hududdagi xizmatlar sifati va obodonlik holatini kuzatish C) Hududda sodir etilgan jinoyat ishlarini tergov qilish D) Hudud bo'yicha sud hukmlarini chiqarish va ijrosini ta'minlash To'g'ri javob: B) Hududdagi xizmatlar sifati va obodonlik holatini kuzatish ✔ Izoh: Mahalla jamoatchilik nazorati orqali kommunal xizmatlar, obodonlik va boshqa masalalar holatini kuzatadi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 68 19. Kiruvchi hujjat bilan ishlashda birinchi qadam qaysi? A) Uni o'qimay jo'natuvchiga qaytarish B) Darhol arxivga topshirib qo'yish C) Qabul qilib, ro'yxatga olish D) Uni muhim emas deb chetga qo'yish To'g'ri javob: C) Qabul qilib, ro'yxatga olish✔ Izoh: Ro'yxatga olish hujjatning harakatini kuzatish va ijrosini nazorat qilish imkonini beradi. 20. Mahalla fuqarolar yig'ini qaysi hudud doirasida faoliyat yuritadi? A) Butun viloyat va unga qarashli tumanlar hududida B) Qo'shni davlatlar chegara hududida C) Butun respublika hududi doirasida D) Belgilangan mahalla hududi doirasida To'g'ri javob: D) Belgilangan mahalla hududi doirasida ✔ Izoh: Fuqarolar yig'ini o'z vakolatlarini tegishli mahalla hududi doirasida amalga oshiradi. 21. Ijtimoiy loyihani yozishda birinchi bosqich qaysi? A) Mablag'ni sarflash B) Muammoni aniqlash va asoslash C) Natijalarni e'lon qilish D) Hisobot tayyorlash To'g'ri javob: B) Muammoni aniqlash va asoslash ✔ Izoh: Har qanday loyiha hal qilinishi kerak bo'lgan muammoni aniq belgilash va asoslashdan boshlanadi. 22. Yoshlarning ishga joylashishida «tarmoq» (networking) nima uchun muhim? A) Ish beruvchini ko'p tanishlar bilan chalg'itish B) Kasbiy aloqalar orqali ish imkoniyatlari haqida bilish C) Ijtimoiy tarmoqlarda ko'proq vaqt o'tkazib, obunachi yig'ish D) Tanish-bilish orqali tanlov va qonuniy talablarni chetlab o'tish To'g'ri javob: B) Kasbiy aloqalar orqali ish imkoniyatlari haqida bilish ✔ Izoh: Kasbiy aloqalar yangi bo'sh o'rinlar va imkoniyatlar haqida tezroq bilishga yordam beradi. 23. Yoshlar uchun «hayot davomida ta'lim» tamoyili nimani anglatadi? A) Faqat maktab yillarida o'qib, bilim olishni B) Faqat bir marta malaka oshirish kursini o'tashni C) Diplom olgach o'qishni to'xtatib, faqat ishlashni D) Bilim va ko'nikmalarni doimiy yangilab borishni To'g'ri javob: D) Bilim va ko'nikmalarni doimiy yangilab borishni ✔ Izoh: Tez o'zgaruvchan mehnat bozorida bilim va malakalarni doimiy yangilash raqobatbardoshlikni ta'minlaydi. 24. Mehnat bozorida «raqobatbardosh xodim» qanday xodim? A) Hech qachon o'qimaydigan, lekin ko'p yillik tajribali xodim B) Zamon talabiga mos bilim va ko'nikmaga ega xodim C) Faqat jamoadagi eng yosh xodim D) Faqat eng ko'p soat ishlaydigan xodim To'g'ri javob: B) Zamon talabiga mos bilim va ko'nikmaga ega xodim ✔ Izoh: Raqobatbardoshlik bilim, ko'nikma va o'zini doimiy rivojlantirish orqali ta'minlanadi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 69 25. Alisher Navoiyning turkiy tilning boyligini isbotlagan asari qaysi? A) «Devonu lug'otit turk» B) «Boburnoma» C) «Qutadg'u bilig» D) «Muhokamat ul-lug'atayn» To'g'ri javob: D) «Muhokamat ul-lug'atayn»✔ Izoh: «Muhokamat ul-lug'atayn» asarida Navoiy turkiy tilning imkoniyatlarini forsiy til bilan qiyoslab asoslagan. 26. Fuqaro murojaatidagi shaxsiy ma'lumotlar bilan qanday munosabatda bo'lish kerak? A) Shaffoflik uchun ijtimoiy tarmoqqa joylash B) So'ragan har qanday qiziquvchiga berish C) Maxfiy saqlab, faqat ish uchun ishlatish D) Mahalla yig'inida ovoz chiqarib o'qib berish To'g'ri javob: C) Maxfiy saqlab, faqat ish uchun ishlatish ✔ Izoh: Shaxsiy ma'lumotlarni oshkor qilish fuqaro huquqlarini buzadi. 27. Uyqu yetishmovchiligi o'smirlarga qanday ta'sir qiladi? A) Jismoniy o'sish jarayonini tezlashtiradi B) Ijodkorlik va tasavvurni sezilarli oshiradi C) Diqqat, xotira va kayfiyatni yomonlashtiradi D) Stressga chidamlilikni ancha kuchaytiradi To'g'ri javob: C) Diqqat, xotira va kayfiyatni yomonlashtiradi ✔ Izoh: Yetarli uyqu o'smirning bilish faoliyati va emotsional barqarorligi uchun muhim. 28. Yoshlar siyosati yo'nalishlaridan biri bo'lgan «ma'naviy tarbiya» nimaga qaratilgan? A) Vatanparvarlik va milliy qadriyatlarga hurmatni shakllantirishga B) Asosan jismoniy chiniqtirish va sport natijalariga erishishga C) Yoshlarni moddiy ta'minlash va ularga nafaqa tayinlashga D) Asosan chet tillari va zamonaviy kasblarni o'rgatishga qaratilgan To'g'ri javob: A) Vatanparvarlik va milliy qadriyatlarga hurmatni shakllantirishga ✔ Izoh: Ma'naviy tarbiya yoshlarda vatanparvarlik, odob-axloq va milliy-umuminsoniy qadriyatlarga hurmatni tarbiyalaydi. 29. Oila qadriyatlarini mustahkamlash bo'yicha mahallada qaysi tadbir mos? A) Oila masalalarini muhokama qilmaslik B) Oilalarni bir-biri bilan raqobatlashtirib kamsitish C) «Namunali oila» tanlovi va oilaviy davra suhbatlari D) Oilaviy muammolarni oshkor qilish To'g'ri javob: C) «Namunali oila» tanlovi va oilaviy davra suhbatlari ✔ Izoh: Namunali oilalar tajribasini ommalashtirish oila qadriyatlarini mustahkamlaydi. 30. Bir xil parolni ko'p xizmatlarda ishlatishning xavfi nimada? A) Hech qanday xavf yo'q, bu eng qulay usul B) Bunday parol tezroq eskirib, yaroqsiz bo'ladi C) Bir sayt sizsa, boshqa hisoblar ham buziladi D) Bunday parol internet tezligini sekinlashtiradi To'g'ri javob: C) Bir sayt sizsa, boshqa hisoblar ham buziladi ✔ Izoh: Firibgarlar sizib chiqqan parollarni boshqa xizmatlarda ham sinab ko'radi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 70 14-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Norasmiy (shartnomasiz) ishlashning yoshlar uchun asosiy xavfi nima? A) Ijtimoiy kafolatlar va mehnat huquqlari himoyasidan mahrum bo'lish B) Ish vaqti qisqarib, bo'sh vaqt ko'payishi C) Ish haqi rasmiy ishdan yuqori bo'lib qolishi D) Ish tajribasi tez ko'payib, malaka oshishi va karyeraning tezroq rivojlanishi To'g'ri javob: A) Ijtimoiy kafolatlar va mehnat huquqlari himoyasidan mahrum bo'lish✔ Izoh: Norasmiy bandlikda xodim pensiya staji, ta'til, kasallik varaqasi kabi kafolatlardan mahrum bo'ladi. 2. Bo'sh vaqtni tashkil etishda kutubxonaning roli qanday? A) Hech qanday rol o'ynamaydi, chunki kitoblar internetda bor B) Faqat imtihon va test topshirish joyi C) Faqat eski kitoblarni saqlaydigan ombor vazifasini bajaradi D) Kitobxonlik, klublar va ma'rifiy tadbirlar markazi bo'lishi To'g'ri javob: D) Kitobxonlik, klublar va ma'rifiy tadbirlar markazi bo'lishi ✔ Izoh: Zamonaviy kutubxona yoshlar uchun mutolaa, munozara klublari va ma'rifiy tadbirlar maskanidir. 3. Biznes g'oyasi qaysi holatda muvaffaqiyatli bo'lish ehtimoli yuqori? A) Faqat tadbirkorning o'ziga yoqsa B) Xaridorlarning real muammosini hal qilsa C) Mahsulot faqat qimmat narxda bo'lsa D) Hech kim taklif qilmagan va hech kimga kerak bo'lmasa To'g'ri javob: B) Xaridorlarning real muammosini hal qilsa ✔ Izoh: Real ehtiyojga javob beruvchi g'oya xaridorlar tomonidan qo'llab-quvvatlanadi. 4. Konstitutsiyaga ko'ra fuqarolar qanday murojaat qilish huquqiga ega? A) Faqat jamoaviy tarzda, kamida o'n kishi imzosi bilan murojaat qilish B) Davlat organlariga ariza, taklif va shikoyat bilan murojaat qilish C) Faqat sud orqali, da'vo arizasi berish yo'li bilan murojaat qilish D) Faqat og'zaki shaklda, shaxsiy qabul vaqtida murojaat qilish To'g'ri javob: B) Davlat organlariga ariza, taklif va shikoyat bilan murojaat qilish ✔ Izoh: Har kim davlat organlari va tashkilotlarga yakka yoki jamoa bo'lib ariza, taklif va shikoyat bilan murojaat qilish huquqiga ega. 5. «Daromad» va «foyda» o'rtasidagi farq nima? A) Ular bir xil tushuncha, faqat hisobotda turli nomlanadi B) Foyda — davlatga to'lanadigan soliq summasi C) Foyda — daromaddan xarajatlar ayirilgandan keyingi qoldiq D) Daromad — xarajatlar to'liq qoplangandan keyingi qoldiq To'g'ri javob: C) Foyda — daromaddan xarajatlar ayirilgandan keyingi qoldiq ✔ Izoh: Foyda daromaddan barcha xarajatlarni ayirish natijasida hosil bo'ladi. 6. Korrupsiyaviy huquqbuzarlik uchun javobgarlik kimlarga tatbiq etilishi mumkin? A) Pora oluvchi, beruvchi va vositachiga B) Hech kimga, agar summa juda kichik bo'lsa C) Faqat pora bergan oddiy fuqaroga, xolos D) Faqat pora olgan mansabdor shaxsning o'ziga To'g'ri javob: A) Pora oluvchi, beruvchi va vositachiga ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 71 Izoh: Korrupsiyaviy kelishuvning har bir ishtirokchisi huquqbuzarlik sodir etgan hisoblanadi. 7. Sog'lom turmush tarzini targ'ib qilishda yoshlar yetakchisining shaxsiy namunasi nima uchun muhim? A) Faqat nazariy tushuntirish va ma'ruzalar yetarli bo'ladi B) Yetakchi o'zi amal qilishi shart emas, tushuntirishi yetarli C) Namunaning ahamiyati yo'q, qoidalar muhim D) Yoshlar so'zdan ko'ra amaliy namunaga ko'proq ergashadi To'g'ri javob: D) Yoshlar so'zdan ko'ra amaliy namunaga ko'proq ergashadi✔ Izoh: Yetakchining o'zi sog'lom turmush tarziga amal qilishi yoshlarni ishontirishning eng kuchli vositasidir. 8. Yoshlarda xavfsiz yo'l harakati madaniyatini shakllantirishda nima muhim? A) Amaliy mashg'ulot va kattalar namunasi B) Faqat avtomobil sotib olishga erta undash C) Yo'l qoidalarini ikkinchi darajali deb hisoblash D) Faqat jarima miqdorlari haqida gapirib berish To'g'ri javob: A) Amaliy mashg'ulot va kattalar namunasi ✔ Izoh: Amaliy o'rganish va kattalar namunasi xavfsiz xulqni mustahkamlaydi. 9. Tadbir homiysidan yetakchining shaxsiy kartasiga mablag' qabul qilish nima uchun noto'g'ri? A) Bu mablag' o'tkazishning eng tez va ishonchli usuli B) Amaldagi qoidalar aynan shunday tartibni talab qiladi C) Bu homiy uchun eng qulay va arzon yo'l hisoblanadi D) Mablag' harakati shaffof bo'lmay, gumon tug'diradi To'g'ri javob: D) Mablag' harakati shaffof bo'lmay, gumon tug'diradi ✔ Izoh: Homiylik mablag'lari rasmiy hisob va hujjatlar orqali o'tkazilishi kerak. 10. Tanish-bilishchilik (nepotizm) nima? A) Yangi kelgan hamkasbga ish bo'yicha maslahat berish B) Jamoa a'zolari bilan do'stona va iliq munosabat C) Qarindoshlarga malakadan qat'i nazar imtiyoz berish D) Malakali nomzodni ochiq tanlov orqali tayinlash To'g'ri javob: C) Qarindoshlarga malakadan qat'i nazar imtiyoz berish ✔ Izoh: Nepotizm adolatli tanlov tamoyilini buzadi. 11. Kichik biznes uchun ijtimoiy tarmoqlardagi marketingning afzalligi nima? A) Faqat keksa yoshdagi auditoriya uchun mo'ljallanganligi B) Xaridor bilan bevosita aloqani yo'q qilishi C) Kam xarajat bilan keng auditoriyaga yetib borish D) Har doim an'anaviy reklamadan qimmat bo'lishi To'g'ri javob: C) Kam xarajat bilan keng auditoriyaga yetib borish ✔ Izoh: Ijtimoiy tarmoqlar kichik biznesga arzon narxda maqsadli auditoriya bilan aloqa o'rnatish imkonini beradi. 12. Assertiv (o'ziga ishongan) muloqot uslubi qanday tavsiflanadi? A) Fikrni yashirin kinoya va piching bilan aytish B) O'z fikrini nizodan qochib, umuman bildirmaslik C) Boshqalarni bosib, ovozni ko'tarib gapirish D) Fikrini hurmat bilan, aniq ifodalash To'g'ri javob: D) Fikrini hurmat bilan, aniq ifodalash ✔ Izoh: Assertivlik passivlik va tajovuzkorlik o'rtasidagi sog'lom muvozanatdir. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 72 13. Ijtimoiy himoyaning asosiy maqsadi nima? A) Mehnatga layoqatli shaxslarni ishdan ozod qilib, nafaqa bilan ta'minlash B) Faqat davlat xizmatchilari va ularning oilalarini qo'llab-quvvatlash C) Daromadidan qat'i nazar har bir fuqaroga bir xil pul to'lash D) Hayotiy qiyin vaziyatdagi shaxslarning munosib turmushini ta'minlash To'g'ri javob: D) Hayotiy qiyin vaziyatdagi shaxslarning munosib turmushini ta'minlash✔ Izoh: Ijtimoiy himoya kasallik, nogironlik, ishsizlik, kam ta'minlanganlik kabi vaziyatlarda yordam berishga qaratilgan. 14. Davlat gerbining markazida qaysi qush tasvirlangan? A) Oq kaptar B) Humo qushi C) Lochin qushi D) Burgut To'g'ri javob: B) Humo qushi ✔ Izoh: Gerbda qanotlarini yoygan Humo qushi — baxt va erksevarlik ramzi tasvirlangan. 15. Loyiha natijalarini ommaga yetkazish nima uchun muhim? A) Faqat jamoaning yutuqlari bilan maqtanish uchun B) Keyingi yil byudjetini asossiz oshirish uchun C) Ishonch va yangi hamkorlarni jalb qilish uchun D) Natijalarni manfaatdor tomonlardan yashirish uchun To'g'ri javob: C) Ishonch va yangi hamkorlarni jalb qilish uchun ✔ Izoh: Shaffof axborot berish hisobdorlik va keyingi qo'llab-quvvatlashni ta'minlaydi. 16. Yoshlarning onlayn kreditlar bilan bog'liq asosiy xavfi nima? A) Kredit tarixining yaxshilanishi B) Shartlarni o'qimasdan qarzdorlikka botish C) Daromadning ko'payishi D) Moliyaviy savodxonlikning oshishi To'g'ri javob: B) Shartlarni o'qimasdan qarzdorlikka botish ✔ Izoh: Shartlari o'rganilmagan kreditlar yuqori foiz va qarzdorlik xavfini keltirib chiqaradi. 17. Paralimpiya o'yinlarida kimlar ishtirok etadi? A) Nogironligi bor sportchilar B) Faqat havaskor sportchilar C) Faqat bolalar D) Faqat kattalar faxriylari To'g'ri javob: A) Nogironligi bor sportchilar ✔ Izoh: Paralimpiya o'yinlari nogironligi bor sportchilar uchun o'tkaziladigan nufuzli musobaqadir. 18. Ijtimoiy dangasalikni kamaytirishning samarali yo'li qaysi? A) Har bir a'zo hissasini aniq belgilash B) Jamoa natijalarini umuman baholamaslik C) Har kimga faqat umumiy jamoaviy baho qo'yish D) Guruh hajmini iloji boricha kattalashtirish To'g'ri javob: A) Har bir a'zo hissasini aniq belgilash ✔ Izoh: Shaxsiy mas'uliyat ko'rinadigan bo'lsa, har kim ko'proq harakat qiladi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 73 19. Konstitutsiyada fuqarolarning o'zini o'zi boshqarish organlari qanday maqomga ega? A) Davlat hokimiyati organlari tizimiga kirmaydi B) Davlat hokimiyatining oliy organi hisoblanadi C) Vazirlik bo'linmasi hisoblanadi D) Sud tizimi tarkibiga kiradi To'g'ri javob: A) Davlat hokimiyati organlari tizimiga kirmaydi✔ Izoh: Fuqarolarning o'zini o'zi boshqarish organlari davlat hokimiyati organlari tizimiga kirmaydi. 20. Mehnat shartnomasi qanday shaklda tuziladi? A) Yozma shaklda B) Faqat guvohlar oldida og'zaki C) Faqat og'zaki D) Hech qanday shaklsiz To'g'ri javob: A) Yozma shaklda ✔ Izoh: Mehnat shartnomasi yozma shaklda tuziladi, bu xodim huquqlarini himoya qilishning muhim kafolatidir. 21. O'smirlarda xavfli xulqni erta aniqlashda qaysi manba muhim? A) Faqat yillik rasmiy statistik ma'lumotlar B) Faqat ijtimoiy tarmoqdagi tasdiqlanmagan mish-mishlar C) Ota-ona, ustoz va mahalla faollari kuzatuvlari D) Faqat yillik tibbiy ko'rik natijalari To'g'ri javob: C) Ota-ona, ustoz va mahalla faollari kuzatuvlari ✔ Izoh: Turli manbalardan olingan kuzatuvlar muammoni erta sezishga yordam beradi. 22. Qimor va onlayn tikish (bukmekerlik)ga qaramlikning belgisi qaysi? A) Yutqazganini qaytarish uchun ko'proq tikish B) Daromadning bir qismini rejali tejab borish C) Bo'sh vaqtda sport bilan faol shug'ullanish D) Ish va o'qishga ajratilgan vaqtni saqlash To'g'ri javob: A) Yutqazganini qaytarish uchun ko'proq tikish ✔ Izoh: «Yutqiziqni qaytarish» istagi va qarzlar qimor qaramligining asosiy belgilari. 23. Mustaqillik kuni qaysi sanada nishonlanadi? A) 9 may B) 1 sentyabr C) 8 dekabr D) 31 avgust To'g'ri javob: B) 1 sentyabr ✔ Izoh: 1 sentyabr — O'zbekistonning eng ulug' bayrami Mustaqillik kunidir. 24. Jamoa ruhini (team spirit) mustahkamlashga nima ko'proq yordam beradi? A) Har bir xato uchun albatta aybdor shaxsni izlash B) A'zolar o'rtasida doimiy shaxsiy raqobatni kuchaytirish C) Umumiy maqsad, ishonch va yutuqlarni birga nishonlash D) Muhim axborotni faqat lider qo'lida saqlab turish To'g'ri javob: C) Umumiy maqsad, ishonch va yutuqlarni birga nishonlash ✔ Izoh: Ishonch va umumiy maqsad jamoaviy hamjihatlikning asosidir. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 74 25. Gant diagrammasi nimani ko'rsatadi? A) Xodimlarning shaxsiy ma'lumotlari ro'yxatini B) Vazifalarning vaqt bo'yicha joylashuvini C) Byudjet xarajatlarining foizdagi ulushini D) Tashkilotning bo'linmalar tuzilmasini To'g'ri javob: B) Vazifalarning vaqt bo'yicha joylashuvini✔ Izoh: Gant diagrammasi vaqt shkalasida vazifalarni gorizontal chiziqlar bilan tasvirlaydi. 26. Xodimning xizmat safari xarajatlarini asossiz oshirib ko'rsatishi nima? A) Xodimni rag'batlantirishning yo'li B) Byudjetni tejashning samarali usuli C) Ko'pchilik qiladigan odatiy amaliyot D) Mablag'ni o'zlashtirishga urinish To'g'ri javob: D) Mablag'ni o'zlashtirishga urinish ✔ Izoh: Soxta yoki oshirilgan xarajat hujjatlari moliyaviy suiiste'mol hisoblanadi. 27. Loyihadagi «muhim bosqich» (milestone) nima? A) Asosiy natijaga erishilgan nazorat nuqtasi B) Loyihadagi eng uzoq davom etuvchi vazifa C) Loyiha jamoasining eng tajribali a'zosi D) Loyiha uchun ajratilgan umumiy byudjet To'g'ri javob: A) Asosiy natijaga erishilgan nazorat nuqtasi ✔ Izoh: Milestone davomiyliksiz nuqta bo'lib, taraqqiyotni kuzatishga yordam beradi. 28. Loyihaning barqarorligi (sustainability) deganda nima tushuniladi? A) Moliyalash tugagach ham natija saqlanishi B) Loyihaning atigi bir kunlik tadbir bo'lishi C) Loyihaga cheksiz miqdorda byudjet ajratilishi D) Loyihaning rasman hech qachon tugamasligi To'g'ri javob: A) Moliyalash tugagach ham natija saqlanishi ✔ Izoh: Barqarorlik mahalliy egalik, hamkorlik va resurslar orqali ta'minlanadi. 29. Ertalabki badantarbiyaning foydasi nima? A) Uyquni buzib, kun bo'yi uyquchanlik keltiradi B) Kun bo'yi charchoq va holsizlik keltiradi C) Ishtahani yo'qotib, nonushta qilishga va ovqat hazm qilishga xalaqit beradi D) Organizmni tetiklashtirib, kun davomida ish qobiliyatini oshiradi To'g'ri javob: D) Organizmni tetiklashtirib, kun davomida ish qobiliyatini oshiradi ✔ Izoh: Ertalabki mashqlar qon aylanishini yaxshilab, tetiklik beradi. 30. Biznesning sotuv hajmini oshirishning to'g'ri usuli qaysi? A) Mahsulot sifatini oshirish va marketingni yaxshilash B) Mahsulot sifatini pasaytirib, narxni tushirish C) Xaridorlarni aldab, sifatsiz tovar sotish D) Reklamada mahsulot haqida yolg'on va bo'rttirilgan ma'lumot berish To'g'ri javob: A) Mahsulot sifatini oshirish va marketingni yaxshilash ✔ Izoh: Sifat va to'g'ri marketing sotuvni barqaror oshiradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 75 15-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Muhim ma'lumotlarni zaxira nusxalash (backup) nima uchun kerak? A) Internet tezligini vaqtincha sekinlashtirish uchun B) Shaxsiy ma'lumotlarni boshqalarga ochish uchun C) Qurilma xotirasini ataylab to'ldirib qo'yish uchun D) Buzilish yoki hujumda ma'lumotni tiklash uchun To'g'ri javob: D) Buzilish yoki hujumda ma'lumotni tiklash uchun✔ Izoh: Muntazam zaxira ma'lumotlar yo'qolishidan himoya qiladi. 2. Yoshlar siyosatida «yoshlarning ovozi» tushunchasi nimani ifodalaydi? A) Yoshlarning maydonlardagi ommaviy chiqishlari, mitinglari va yurishlarini B) Yoshlarning faqat saylovda beradigan ovozini C) Yoshlarning fikri va takliflari qarorlarda inobatga olinishini D) Yoshlar o'rtasidagi qo'shiq kuylash tanlovini To'g'ri javob: C) Yoshlarning fikri va takliflari qarorlarda inobatga olinishini ✔ Izoh: Yoshlarning ovozi ularning fikr-mulohazalari siyosat va qarorlarda hisobga olinishini anglatadi. 3. Konflikt tomonlari umumiy yechimni o'zlari ishlab chiqishi nima uchun muhim? A) Bunday yechim keyinchalik tezroq unutilib ketadi B) Qonun mediatsiyada faqat shunday tartibni talab qiladi C) Bu mediatorning ish vaqtini sezilarli qisqartiradi D) Tomonlar o'z yechimini bajarishga ko'proq intiladi To'g'ri javob: D) Tomonlar o'z yechimini bajarishga ko'proq intiladi ✔ Izoh: Majburlangan emas, birga topilgan yechim barqarorroq bo'ladi. 4. Yoshlar uchun «mentorlik» dasturining mazmuni nimada? A) Yoshlarning reyting bo'yicha o'zaro raqobatlashuvi B) Yoshlar uchun tashkil etilgan faqat pullik o'quv kursi va seminar C) Tajribali mutaxassisning yoshga yo'l-yo'riq ko'rsatishi D) Yoshning kattalar jamoasini mustaqil boshqarishi To'g'ri javob: C) Tajribali mutaxassisning yoshga yo'l-yo'riq ko'rsatishi ✔ Izoh: Mentorlikda tajribali shaxs yoshga kasbiy va shaxsiy rivojlanishida maslahat beradi. 5. Mahallada yoshlar bandligini oshirishda yetakchining «mahalliy ish beruvchilar bazasi»ni yuritishi nima beradi? A) Ish beruvchilardan soliq va yig'im undirish imkonini B) Faqat ish beruvchilarni tekshirish va jarima solish imkonini C) Bo'sh ish o'rinlari bilan yoshlarni tez bog'lash imkonini D) Hech qanday foyda bermaydi, faqat qog'ozbozlikni oshiradi To'g'ri javob: C) Bo'sh ish o'rinlari bilan yoshlarni tez bog'lash imkonini ✔ Izoh: Hududdagi ish beruvchilar haqida ma'lumot yoshlarni mos ish o'rinlariga tez yo'naltirishga yordam beradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 76 6. Elektron hujjat aylanishi tizimining afzalligi nimada? A) Hujjatlarning yo'qolish xavfi ortishi B) Tez yuborish, izlash va ijroni kuzatish C) Qog'oz sarfining sezilarli ko'payishi D) Ijro nazoratining ancha qiyinlashishi To'g'ri javob: B) Tez yuborish, izlash va ijroni kuzatish✔ Izoh: Elektron tizim shaffoflik va tezkorlikni oshiradi. 7. Temperamentning klassik to'rt turiga qaysi biri kirmaydi? A) Melanxolik B) Sangvinik C) Introvert D) Xolerik To'g'ri javob: C) Introvert ✔ Izoh: Klassik turlar: sangvinik, xolerik, flegmatik va melanxolik; introvertlik boshqa tasnifga oid. 8. Mediatorning asosiy roli qaysi? A) Tomonlarga o'zi to'g'ri deb bilgan yechimni majburlash B) Dalillarni o'rganib, kim haq ekanini aniqlab, hukm chiqarish C) Muloqotni tashkil etib, yechim topishga ko'maklashish D) Tomonlardan birining manfaatini oxirigacha himoya qilish To'g'ri javob: C) Muloqotni tashkil etib, yechim topishga ko'maklashish ✔ Izoh: Mediator jarayonni boshqaradi, yechim mazmunini esa tomonlar belgilaydi. 9. Qaysi ibora konfliktogen hisoblanadi? A) «Sizningcha, qanday yechim adolatli bo'ladi?» B) «Sen hech qachon hech narsani to'g'ri qilmaysan!» C) «Fikringizni tushundim, iltimos, davom eting» D) «Keling, bu masalani birgalikda ko'rib chiqaylik» To'g'ri javob: B) «Sen hech qachon hech narsani to'g'ri qilmaysan!» ✔ Izoh: Umumlashtiruvchi ayblovlar shaxsni kamsitib, himoyaviy reaksiya chaqiradi. 10. Kasbga yo'naltirishning asosiy maqsadi nima? A) Yoshga faqat eng yuqori maoshli kasbni tanlatish B) Yoshlarni ta'limdan chetlatib, darhol ishga joylashtirish C) Yoshning qiziqishi va qobiliyatiga mos kasb tanlashiga yordam berish D) Mahalladagi yoshlarni bitta talabgir kasbga yo'naltirib, ommaviy o'qitish To'g'ri javob: C) Yoshning qiziqishi va qobiliyatiga mos kasb tanlashiga yordam berish ✔ Izoh: Kasbga yo'naltirish yoshning qiziqishi, qobiliyati va mehnat bozori talablarini uyg'unlashtiradi. 11. Mahalla hududida tashkil etiladigan «hashar»ga aholini jalb qilishda nimaga asoslaniladi? A) Majburlash va qatnashmaganga jarimaga B) Ixtiyoriylik va jamoaviy manfaatga C) Ishtirok uchun pul to'lash shartiga D) Tuman hokimining yozma buyrug'iga To'g'ri javob: B) Ixtiyoriylik va jamoaviy manfaatga ✔ Izoh: Hashar ixtiyoriylik va umumiy manfaat asosida tashkil etiladi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 77 12. Chiquvchi hujjat deganda nima tushuniladi? A) Tashkilotdan tashqariga yuboriladigan hujjat B) Faqat tashkilot ichida yuradigan hujjat C) Arxivda saqlanayotgan eski hujjat D) Tashkilotga tashqaridan kelib tushgan hujjat To'g'ri javob: A) Tashkilotdan tashqariga yuboriladigan hujjat✔ Izoh: Chiquvchi hujjatlar ham alohida ro'yxatga olinib, nusxasi saqlanadi. 13. Yoshlar bilan ishlashda ularning hissiyotlarini tan olish (validatsiya) nimani anglatadi? A) Hissiyotni tushunib, hurmat bilan qabul qilishni B) Hissiyotni arzimas va ahamiyatsiz deb ko'rsatishni C) Hissiyotni eshitishi bilan darhol nasihat qilishni D) Har qanday xatti-harakatni so'zsiz ma'qullashni To'g'ri javob: A) Hissiyotni tushunib, hurmat bilan qabul qilishni ✔ Izoh: Validatsiya xatti-harakatni oqlash emas, balki his-tuyg'uni tushunilganini bildirishdir. 14. «Professiogramma» nima? A) Xodimning mehnat faoliyati qayd etiladigan daftarcha B) Kasbning mazmuni va unga qo'yiladigan talablar tavsifi C) Lavozimlar bo'yicha ish haqi stavkalari jadvali va tarif setkasi D) Ishga kirish uchun tayyorlanadigan rezyume namunasi To'g'ri javob: B) Kasbning mazmuni va unga qo'yiladigan talablar tavsifi ✔ Izoh: Professiogramma kasb mazmuni, sharoiti va xodimga qo'yiladigan talablarni tavsiflaydi. 15. Feyk (soxta) yangilikni aniqlashning birinchi qadami qaysi? A) Sarlavhani o'qiboq do'stlar bilan darhol ulashish B) Manba ishonchliligi va boshqa manbalarni tekshirish C) Ko'p «layk» to'plagani uchun xabarga ishonish D) Xabarni faqat ilova qilingan suratiga qarab baholash To'g'ri javob: B) Manba ishonchliligi va boshqa manbalarni tekshirish ✔ Izoh: Xabarni bir necha mustaqil manbadan tasdiqlash fakt-cheklashning asosi. 16. Fuqaro murojaatiga javob qanday bo'lishi kerak? A) Murojaatchini kamsituvchi va tanbeh ohangidagi B) Asosli, aniq va har bir masalaga tegishli C) Faqat og'zaki, hech qanday yozma izsiz D) Umumiy iboralardan iborat va mavzuga aloqasiz To'g'ri javob: B) Asosli, aniq va har bir masalaga tegishli ✔ Izoh: Javob murojaatchi ko'targan har bir masalaga aniq munosabat bildirishi kerak. 17. Mahalla raisining aholi oldida hisobot berishi qaysi tamoyilni ifodalaydi? A) Oshkoralik va hisobdorlik B) Byurokratiya va qog'ozbozlik C) Yakkahokimlik va qat'iy nazorat D) Maxfiylik va ma'muriy tartib To'g'ri javob: A) Oshkoralik va hisobdorlik ✔ Izoh: Hisobot berish o'zini o'zi boshqarish organining aholi oldida hisobdorligi va oshkoraligini ta'minlaydi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 78 18. Ish beruvchilar yosh mutaxassislarda ko'pincha qaysi sifatni qadrlaydi? A) Intizomsizlik va erkin ish tartibi B) Tez-tez ish joyini almashtirib turish C) O'rganishga tayyorlik va mas'uliyat D) Yakka ishlash, jamoada ishlay olmaslik To'g'ri javob: C) O'rganishga tayyorlik va mas'uliyat✔ Izoh: Yosh mutaxassislarda tajriba kam bo'lsa ham, o'rganishga intilish va mas'uliyat yuqori baholanadi. 19. «Devonu lug'otit turk» asarining muallifi kim? A) Yusuf Xos Hojib B) Bobur C) Alisher Navoiy D) Mahmud Qoshg'ariy To'g'ri javob: D) Mahmud Qoshg'ariy ✔ Izoh: Mahmud Qoshg'ariyning «Devonu lug'otit turk» asari turkiy tillarning qadimiy lug'atidir. 20. Rasmiy operatsiyalar bosqichiga xos bo'lgan asosiy fikrlash xususiyati qaysi? A) Faqat ko'z oldidagi narsalar asosida fikrlash B) Narsalarning doimiyligini endigina anglash C) Dunyoni faqat jismoniy harakat orqali bilish D) Mavhum tushunchalar va farazlar bilan fikrlash To'g'ri javob: D) Mavhum tushunchalar va farazlar bilan fikrlash ✔ Izoh: Bu bosqichda o'smir «agar ... bo'lsa» tarzida farazlar tuzib, mantiqiy xulosa chiqara oladi. 21. Onlayn o'yinlardagi ichki xaridlar (donat) bilan bog'liq xavf nima? A) Internet ulanishining sezilarli tezlashishi B) Nazoratsiz xarajat va qimorga o'xshashlik C) O'yinchining bilim darajasining oshishi D) O'yinning to'liq bepul bo'lib qolishi To'g'ri javob: B) Nazoratsiz xarajat va qimorga o'xshashlik ✔ Izoh: «Lutboks» kabi tasodifiy mukofotlar qimor mexanizmiga yaqin va qaramlik tug'dirishi mumkin. 22. «Algoritm» atamasi qaysi olim nomi bilan bog'liq? A) Muhammad ibn Muso al-Xorazmiy B) Abu Ali Husayn ibn Sino C) Abu Nasr Muhammad Forobiy D) Ahmad ibn Muhammad al-Farg'oniy To'g'ri javob: A) Muhammad ibn Muso al-Xorazmiy ✔ Izoh: «Algoritm» atamasi al-Xorazmiy nomining lotincha talaffuzidan kelib chiqqan; u algebra faniga ham asos solgan. 23. Ota-ona tarbiyasining qaysi uslubi odatda o'smir rivojlanishi uchun eng qulay deb hisoblanadi? A) Avtoritet (talabchan va iliq) uslub B) Liberal (hamma narsaga ruxsat) uslub C) Beparvo (e'tiborsiz) uslub D) Avtoritar (qattiq nazoratli) uslub To'g'ri javob: A) Avtoritet (talabchan va iliq) uslub ✔ Izoh: D. Baumrind tadqiqotlarida iliqlik va aniq chegaralar uyg'unlashgan uslub eng yaxshi natija beradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 79 24. Tahliliy (analitik) ma'lumotnomaning asosiy xususiyati qaysi? A) U badiiy hikoya shaklida erkin yoziladi B) U hech qanday xulosa va baho bermaydi C) Faktlarni tahlil qilib, xulosa beradi D) U faqat izohsiz raqamlar ro'yxatidan iborat To'g'ri javob: C) Faktlarni tahlil qilib, xulosa beradi✔ Izoh: Tahliliy hujjat sabab-oqibat bog'liqligini ochib, qaror uchun asos beradi. 25. «Beshta tashabbus» doirasida qaysi yo'nalish yoshlarning texnik savodxonligiga qaratilgan? A) Yoshlar o'rtasida kitobxonlik va mutolaa madaniyatini yuksaltirish B) Mahallalarda yangi sport inshootlarini qurish C) Kompyuter texnologiyalari va internetdan samarali foydalanish D) Musiqa, tasviriy san'at va adabiyotga qiziqishni oshirish To'g'ri javob: C) Kompyuter texnologiyalari va internetdan samarali foydalanish ✔ Izoh: Uchinchi tashabbus aholi va yoshlar o'rtasida kompyuter texnologiyalari va internetdan foydalanishni rivojlantirishga qaratilgan. 26. Yoshlar orasida huquqbuzarlik profilaktikasining asosiy maqsadi nima? A) Statistik ko'rsatkichlarni yaxshilab hisobotda ko'rsatish B) Huquqbuzarlarni aniqlash va ularni qat'iy jazolash C) Muammoli yoshlarni boshqa mahallalarga ko'chirish D) Huquqbuzarlik sodir etilishining oldini olish To'g'ri javob: D) Huquqbuzarlik sodir etilishining oldini olish ✔ Izoh: Profilaktika sabab va shart-sharoitlarni bartaraf etib, huquqbuzarlikni oldindan oldini olishga qaratilgan. 27. Mahalla yoshlar yetakchisi mahalla raisi bilan qanday munosabatda ishlaydi? A) Unga mutlaqo qarshi B) Undan butunlay mustaqil va aloqasiz C) Faqat yozma shikoyatlar orqali D) Hamkorlikda, umumiy reja asosida To'g'ri javob: D) Hamkorlikda, umumiy reja asosida ✔ Izoh: Yoshlar yetakchisi mahalla raisi va boshqa mas'ullar bilan hamkorlikda mahalla muammolarini hal etadi. 28. «Tib qonunlari» asarining muallifi kim? A) Imom Buxoriy B) Abu Ali ibn Sino C) Mahmud Qoshg'ariy D) Abu Rayhon Beruniy To'g'ri javob: B) Abu Ali ibn Sino ✔ Izoh: «Tib qonunlari» — Ibn Sinoning asrlar davomida tibbiyot darsligi bo'lib xizmat qilgan asari. 29. Yoshlar siyosatida «kamsitishga yo'l qo'ymaslik» tamoyili nimani anglatadi? A) Jinsi, millati, tili va dinidan qat'i nazar teng imkoniyat berilishini B) Imkoniyatlar faqat tanlov va imtihon natijasiga ko'ra berilishini C) Yoshlarning kattalar bilan huquqiy jihatdan tenglashtirilmasligini D) Imtiyozlar faqat a'lo baholarga o'qiydigan yoshlarga berilishini anglatadi To'g'ri javob: A) Jinsi, millati, tili va dinidan qat'i nazar teng imkoniyat berilishini ✔ Izoh: Kamsitmaslik tamoyili barcha yoshlarga jinsi, millati, tili, dini va ijtimoiy kelib chiqishidan qat'i nazar teng imkoniyat beradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 80 30. Fuqarolar yig'ini faoliyatining huquqiy asosi nima? A) Faqat mahalladagi an'anaviy urf-odatlar va udumlar B) Faqat mahalla raisining og'zaki ko'rsatmasi va u yakka tartibda qabul qilgan qarorlar C) Qo'shni va boshqa xorijiy davlatlarning amaldagi qonunlari D) Konstitutsiya va o'zini o'zi boshqarish organlari to'g'risidagi qonun To'g'ri javob: D) Konstitutsiya va o'zini o'zi boshqarish organlari to'g'risidagi qonun✔ Izoh: Fuqarolar yig'ini Konstitutsiya va fuqarolarning o'zini o'zi boshqarish organlari to'g'risidagi qonun asosida ishlaydi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 81 16-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Yoshlarni volontyorlik faoliyatiga jalb qilishning profilaktik ahamiyati nimada? A) Tashkilotlarga faqat bepul ishchi kuchi bilan ta'minlaydi B) Yoshlarni asosiy o'qish faoliyatidan chalg'itadi C) Yoshlar o'rtasida xavfli xulqni kuchaytirib yuboradi D) Mas'uliyat va foydali ekanlik hissini shakllantiradi To'g'ri javob: D) Mas'uliyat va foydali ekanlik hissini shakllantiradi✔ Izoh: Boshqalarga yordam berish o'z qadrini his qilish va ijobiy identiklikni mustahkamlaydi. 2. Notiqlikda nutq tuzilmasining klassik qismlari qaysilar? A) Kirish, tanaffus va savollar B) Kirish, asosiy qism va xulosa C) Xulosa, savollar va tanaffus D) Faqat asosiy qism, kirishsiz To'g'ri javob: B) Kirish, asosiy qism va xulosa ✔ Izoh: Mantiqiy tuzilma tinglovchiga fikrni kuzatib borish va eslab qolishni osonlashtiradi. 3. Bolani ishga jalb etish qachon «bolalar mehnatining eng yomon shakli» hisoblanadi? A) Bola sport to'garagidagi mashg'ulotlarga qatnashganda B) Bola maktabdagi navbatchilikda qatnashganda C) Bola uyda oilaviy yengil yumushlarda ota-onasiga yordam berganda D) Bola sog'lig'i, xavfsizligi yoki axloqiga zarar yetkazganda To'g'ri javob: D) Bola sog'lig'i, xavfsizligi yoki axloqiga zarar yetkazganda ✔ Izoh: Xalqaro mehnat standartlariga ko'ra bolaning sog'lig'i, xavfsizligi va axloqiga zarar keltiruvchi mehnat eng yomon shakl hisoblanadi. 4. Davlat bayrog'idagi yashil rang nimani anglatadi? A) Hayotiy kuch, mardlik va vatanparvarlikni B) Tabiatning yangilanishi va yashnashini C) Tinchlik va ezgulik tilagini D) Mangu osmon va toza suvni To'g'ri javob: B) Tabiatning yangilanishi va yashnashini ✔ Izoh: Yashil rang tabiatning yangilanishi va yashnashi ramzidir. 5. Bolalarning ta'lim olish huquqi qanday ta'minlanadi? A) Faqat chet eldagi ta'lim muassasalarida o'qish orqali B) Faqat pullik xususiy maktablar va o'quv markazlari orqali ta'minlanadi C) Faqat oilada, ota-onalar beradigan uy ta'limi orqali D) Davlat ta'lim muassasalarida bepul umumiy o'rta ta'lim orqali To'g'ri javob: D) Davlat ta'lim muassasalarida bepul umumiy o'rta ta'lim orqali ✔ Izoh: Davlat umumiy o'rta ta'limni bepul va majburiy sifatida kafolatlaydi. 6. Shaxsiy ma'lumotlarni qayta ishlash uchun umumiy qoidaga ko'ra nima talab qilinadi? A) Hech qanday rozilik talab qilinmaydi B) Ma'lumot egasining roziligi C) Qo'shnilarning roziligi D) Faqat og'zaki xabar berish To'g'ri javob: B) Ma'lumot egasining roziligi ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 82 Izoh: Shaxsiy ma'lumotlar, qonunda nazarda tutilgan holatlardan tashqari, sub'ektning roziligi bilan qayta ishlanadi. 7. O'zbekiston Respublikasida davlat boshlig'i kim? A) Bosh vazir B) Senat Raisi C) Oliy sud raisi D) Prezident To'g'ri javob: D) Prezident✔ Izoh: Konstitutsiyaga ko'ra Prezident davlat boshlig'i hisoblanadi. 8. Yangi tahrirdagi Konstitutsiyaga ko'ra O'zbekistonda o'lim jazosi bo'yicha qanday qoida belgilangan? A) Referendum orqali belgilanadi B) Faqat og'ir jinoyatlar uchun qo'llaniladi C) O'lim jazosi taqiqlanadi D) Sud ixtiyorida qoldirilgan To'g'ri javob: C) O'lim jazosi taqiqlanadi ✔ Izoh: Yangi tahrirdagi Konstitutsiya o'lim jazosini taqiqlaydi; amalda u 2008 yildan bekor qilingan. 9. Spirtli ichimliklarni erta iste'mol qila boshlashning xavfi nimada? A) O'qish va xotira natijalarini yaxshilaydi B) Hech qanday salbiy oqibatlari kuzatilmaydi C) Organizmni kasalliklarga chidamli qilib qo'yadi D) Keyinchalik qaramlik ehtimoli oshadi To'g'ri javob: D) Keyinchalik qaramlik ehtimoli oshadi ✔ Izoh: Tadqiqotlar alkogolni erta boshlash keyingi qaramlik xavfini oshirishini ko'rsatadi. 10. Jismoniy mashg'ulotdan oldin badanni qizdirish (razminka) nima uchun kerak? A) Mushak va bo'g'imlarni tayyorlab, jarohatlarning oldini olish uchun B) Asosiy mashg'ulot vaqtini qisqartirib, yuklamani kamaytirish uchun C) Hech qanday foydasi yo'q, faqat vaqt oladi D) Organizm charchashini tezlashtirib, vaznni kamaytirish uchun To'g'ri javob: A) Mushak va bo'g'imlarni tayyorlab, jarohatlarning oldini olish uchun ✔ Izoh: Razminka mushaklarni isitib, jarohat olish xavfini kamaytiradi. 11. Liderning obro'si (avtoriteti) eng mustahkam asosi nima? A) Shaxsiy moddiy imkoniyatlari va boyligi B) Atrofdagilarga qo'rquv va tahdid solish C) Faqat egallab turgan rasmiy lavozimi D) Shaxsiy namuna, bilim va halollik To'g'ri javob: D) Shaxsiy namuna, bilim va halollik ✔ Izoh: Lavozimga emas, shaxsiy fazilatlarga asoslangan obro' barqaror ta'sir beradi. 12. Davlat xizmatchisi ijtimoiy tarmoqlarda o'zini qanday tutishi kerak? A) Hamkasblar va fuqarolarni ochiq haqoratlab B) Tashkilot nomidan ruxsatsiz bayonotlar berib C) Xizmat sirlarini obunachilarga oshkor qilib D) Xizmat obro'sini saqlab, odobli va xolis To'g'ri javob: D) Xizmat obro'sini saqlab, odobli va xolis ✔ Izoh: Xodimning onlayn xulqi ham tashkilot obro'siga ta'sir qiladi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 83 13. Mijozlarga sifatli xizmat ko'rsatish biznesga qanday foyda keltiradi? A) Xarajatlar ma'nosiz oshib, foyda yo'qoladi B) Hech qanday ta'sir yo'q, chunki asosiy omil narx hisoblanadi C) Mijozlar soni kamayib, talab pasayadi D) Doimiy mijozlar va ijobiy obro' paydo bo'ladi To'g'ri javob: D) Doimiy mijozlar va ijobiy obro' paydo bo'ladi✔ Izoh: Mamnun mijozlar qayta xarid qiladi va biznesni boshqalarga tavsiya etadi. 14. JSST tavsiyasiga ko'ra kattalar sutkasiga ko'pi bilan qancha osh tuzi iste'mol qilishi kerak? A) 50 gramm B) 20 gramm C) Cheklov yo'q D) 5 grammdan kam To'g'ri javob: D) 5 grammdan kam ✔ Izoh: JSST kattalarga sutkasiga 5 grammdan kam tuz iste'mol qilishni tavsiya etadi. 15. Mahalliy xomashyoga asoslangan biznesning afzalligi nima? A) Mahalliy xomashyo sifati har doim past bo'ladi B) Transport xarajatlari kamayib, tannarx pasayadi C) Mahalliy xaridorlar soni kamayadi D) Asbob-uskunalarni faqat import qilish shart bo'ladi To'g'ri javob: B) Transport xarajatlari kamayib, tannarx pasayadi ✔ Izoh: Mahalliy xomashyo logistika xarajatlarini kamaytirib, mahsulotni arzonlashtiradi. 16. Mahallada yoshlar tadbirkorligini qo'llab-quvvatlash uchun yetakchi qanday ish qila oladi? A) Faqat tanqid qilib, kamchiliklarni ko'rsatish B) Yoshlar biznesidan foyda ulushi talab qilish C) Biznes g'oyalari tanlovi va o'quv seminarlarini tashkil etish D) Mahalla hududida yoshlar tadbirkorligini ruxsatsiz taqiqlab qo'yish To'g'ri javob: C) Biznes g'oyalari tanlovi va o'quv seminarlarini tashkil etish ✔ Izoh: Tanlov va seminarlar yoshlarning tadbirkorlik bilimini oshirib, g'oyalarni amalga oshirishga undaydi. 17. Jamoada ishonch darajasi past bo'lishining odatiy oqibati qaysi? A) Xatolar tez va ochiq tan olinadigan bo'ladi B) Axborot yashiriladi va hamkorlik susayadi C) Yangi tashabbuslar va g'oyalar ko'payadi D) Nizolar ochiq va konstruktiv hal bo'ladi To'g'ri javob: B) Axborot yashiriladi va hamkorlik susayadi ✔ Izoh: P. Lensioni modelida ishonch yo'qligi jamoa disfunksiyalarining asosi sifatida ko'rsatiladi. 18. O'zbekiston fuqaroligi qanday xususiyatga ega? A) Butun hududda yagona fuqarolik B) Vaqtincha beriladigan maqom C) Faqat ota-ona orqali olinadigan imtiyoz D) Har bir viloyatda alohida fuqarolik To'g'ri javob: A) Butun hududda yagona fuqarolik ✔ Izoh: O'zbekiston Respublikasida butun hudud bo'ylab yagona fuqarolik o'rnatilgan. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 84 19. Korrupsiyaning jamiyatga asosiy zarari qaysi? A) Jamiyatda adolat tamoyilini mustahkamlaydi B) Iqtisodiy rivojlanishni sezilarli tezlashtiradi C) Ishonchni pasaytirib, adolatsizlik keltiradi D) Davlat xizmatlari sifatini oshirib boradi To'g'ri javob: C) Ishonchni pasaytirib, adolatsizlik keltiradi✔ Izoh: Korrupsiya resurslarni noto'g'ri taqsimlab, ijtimoiy tengsizlikni kuchaytiradi. 20. Volontyorlarni tadbirga tayyorlashda nima qilinadi? A) Vazifa, qoida va favqulodda tartib bo'yicha yo'riqnoma B) Ular hech qanday tayyorgarliksiz joyiga yuboriladi C) Ular faqat ro'yxatga yozilib, uyiga jo'natiladi D) Ularga faqat bir xil rangdagi forma beriladi To'g'ri javob: A) Vazifa, qoida va favqulodda tartib bo'yicha yo'riqnoma ✔ Izoh: Tayyorlangan volontyorlar ishonch bilan va xavfsiz ishlaydi. 21. Loyiha rahbari jamoa bilan muntazam qisqa yig'ilish o'tkazishining maqsadi nima? A) Jamoa a'zolarini faqat maqtash va rag'batlantirish B) Taraqqiyotni kuzatib, to'siqlarni erta aniqlash C) Jamoani doimiy nazorat bilan charchatib qo'yish D) Har safar faqat yangi vazifalar qo'shib borish To'g'ri javob: B) Taraqqiyotni kuzatib, to'siqlarni erta aniqlash ✔ Izoh: Qisqa muntazam uchrashuvlar muammolarni erta aniqlaydi. 22. Yoshlar orasida qonuniy huquqlarni himoya qilishning to'g'ri yo'li qaysi? A) Ijtimoiy tarmoqda huquqbuzarga ochiq tahdid qilib, uni qo'rqitish va bosim o'tkazish B) Huquqini tiklash uchun o'zboshimchalik bilan kuch ishlatish C) Mojaroni kuchaytirmaslik uchun muammoni e'tiborsiz qoldirish D) Vakolatli organlarga yoki sudga belgilangan tartibda murojaat qilish To'g'ri javob: D) Vakolatli organlarga yoki sudga belgilangan tartibda murojaat qilish ✔ Izoh: Huquqlar qonuniy yo'l bilan — murojaat, shikoyat yoki sud orqali himoya qilinadi. 23. Lavozimga tayinlash evaziga «minnatdorchilik» talab qilish qanday baholanadi? A) Xalqona odatiy an'ana B) Ixtiyoriy xayriya ishi C) Korrupsiyaviy harakat D) Qonuniy xizmat to'lovi To'g'ri javob: C) Korrupsiyaviy harakat ✔ Izoh: Xizmat qarori evaziga har qanday manfaat talab qilish korrupsiya hisoblanadi. 24. Jamoatchilik nazorati korrupsiyaga qarshi kurashda qanday rol o'ynaydi? A) Fuqarolar faoliyatni kuzatib, shaffoflikni oshiradi B) Faqat korrupsiya holatlarining ko'payishiga olib keladi C) Korrupsiyaga qarshi kurashda hech qanday rol o'ynamaydi D) Davlat organlari vakolatlarini to'liq o'z zimmasiga oladi To'g'ri javob: A) Fuqarolar faoliyatni kuzatib, shaffoflikni oshiradi ✔ Izoh: Faol fuqarolik jamiyati suiiste'mollarni oshkor qilishga yordam beradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 85 25. Adolat nazariyasi (Dj. Adams) bo'yicha xodim nimani taqqoslaydi? A) Faqat o'z ish haqini o'tgan yilgi ish haqi bilan B) O'z hissasi va mukofotini boshqalarnikiga nisbatan C) Rahbarining ish soatlarini o'z ish soatlari bilan D) Shahardagi tashkilotlar sonini o'tgan yil bilan To'g'ri javob: B) O'z hissasi va mukofotini boshqalarnikiga nisbatan✔ Izoh: Agar nisbat adolatsiz tuyulsa, motivatsiya pasayadi. 26. Jismoniy faollik o'quv natijalariga qanday ta'sir ko'rsatadi? A) O'zlashtirishni pasaytirib, vaqtni kamaytiradi B) Diqqat va xotirani yaxshilab, o'zlashtirishni oshiradi C) Hech qanday ta'sir qilmaydi, ular bog'liq emas D) Faqat charchoq keltirib, darsga xalaqit beradi To'g'ri javob: B) Diqqat va xotirani yaxshilab, o'zlashtirishni oshiradi ✔ Izoh: Muntazam jismoniy faollik miyaning qon bilan ta'minlanishini yaxshilab, o'qish natijalarini oshiradi. 27. SWOT-tahlilda «T» harfi nimani bildiradi? A) Tashqi tahdidlar B) Ichki imkoniyatlar C) Maqsadlar D) Kuchli tomonlar To'g'ri javob: A) Tashqi tahdidlar ✔ Izoh: Threats — biznesga tashqi muhitdan keladigan tahdid va xatarlar. 28. Qaramlikdan qutulish jarayonida yoshga eng ko'p nima yordam beradi? A) Davolanmasdan faqat o'z iroda kuchiga tayanish B) Uni jamiyatdan va do'stlaridan butunlay ajratish C) Tibbiy-psixologik yordam va yaqinlar ko'magi D) Muammoni oila doirasida qat'iy yashirib turish To'g'ri javob: C) Tibbiy-psixologik yordam va yaqinlar ko'magi ✔ Izoh: Qaramlik – kasallik; kompleks davolash va ijtimoiy qo'llab-quvvatlash zarur. 29. Loyiha manfaatdor tomonlari (stakeholders) kimlar? A) Faqat loyihani boshqarayotgan rahbarning o'zi B) Faqat bozordagi raqobatchi tashkilotlar C) Faqat loyihani moliyalashtirgan homiylar D) Loyihaga ta'sir qiluvchi va undan ta'sirlanuvchilar To'g'ri javob: D) Loyihaga ta'sir qiluvchi va undan ta'sirlanuvchilar ✔ Izoh: Manfaatdor tomonlarni aniqlash qo'llab-quvvatlash va xavflarni boshqarishga yordam beradi. 30. Stressni kamaytirishning sog'lom usuli qaysi? A) Spirtli ichimlik ichib, bo'shashish B) Chekish yoki vape orqali tinchlanish C) Jismoniy mashqlar va nafas olish texnikalari D) Ko'p shirinlik va fastfud yeyish To'g'ri javob: C) Jismoniy mashqlar va nafas olish texnikalari ✔ Izoh: Jismoniy faollik va nafas mashqlari stressni sog'lom yo'l bilan kamaytiradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 86 17-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Ish rejasi (yillik, oylik) tuzishning foydasi nimada? A) Faoliyatni tizimlab, natijani rejaga solishtirish B) Faqat qog'oz to'ldirish bilan vaqtni o'tkazish C) Faoliyatni chalkashtirib, ustuvorliklarni yo'qotish D) Hisobot topshirishni umuman keraksiz qilib qo'yish To'g'ri javob: A) Faoliyatni tizimlab, natijani rejaga solishtirish✔ Izoh: Reja ustuvorliklarni belgilaydi va nazorat uchun asos bo'ladi. 2. Yoshlarning bo'sh vaqtini mazmunli tashkil etish yoshlar siyosatida nima uchun muhim? A) Salbiy ta'sirlar va huquqbuzarliklarning oldini oladi B) Ota-onalar mas'uliyatini kamaytiradi C) Yoshlarning o'qishdan chalg'ishiga sabab bo'ladi D) Faqat tadbirlar sonini oshiradi To'g'ri javob: A) Salbiy ta'sirlar va huquqbuzarliklarning oldini oladi ✔ Izoh: Mazmunli bo'sh vaqt yoshlarni zararli odatlar va huquqbuzarliklardan asraydi, qobiliyatlarini rivojlantiradi. 3. Rasmiy hujjat tilida qaysi uslub qo'llaniladi? A) Badiiy uslub B) Rasmiy-idoraviy uslub C) Publitsistik uslub D) So'zlashuv uslubi To'g'ri javob: B) Rasmiy-idoraviy uslub ✔ Izoh: Rasmiy-idoraviy uslub aniq, standartlashgan va xolis ifodalarga tayanadi. 4. Mahallada yoshlar uchun «ochiq eshiklar kuni» o'tkazishdan maqsad nima? A) Hisobot uchun faqat yoshlar bilan suratga tushib olish B) Mahalla tadbirlarini moliyalash uchun yoshlardan a'zolik to'lovi yig'ish C) Yoshlarni mahalla faoliyati va imkoniyatlari bilan tanishtirish D) Mahalla idorasini ijaraga berish uchun xaridor topish To'g'ri javob: C) Yoshlarni mahalla faoliyati va imkoniyatlari bilan tanishtirish ✔ Izoh: Ochiq eshiklar kuni yoshlarni mahalla imkoniyatlari bilan tanishtirib, ularni faollikka chorlaydi. 5. Ekstravert shaxsga qaysi xususiyat ko'proq xos? A) Ichki kechinmalarga chuqur berilib ketish B) Muloqotga intiluvchanlik va tashqi faollik C) Yolg'izlikni va sokin muhitni afzal ko'rish D) Notanish odamlar bilan aloqadan qochish To'g'ri javob: B) Muloqotga intiluvchanlik va tashqi faollik ✔ Izoh: Ekstravertlar energiyani ijtimoiy muloqot va tashqi faoliyatdan oladi. 6. Mahalla hududida diniy-ma'rifiy targ'ibotda kim bilan hamkorlik qilinadi? A) Ro'yxatdan o'tmagan diniy guruhlar bilan B) Noma'lum va'zxonlar bilan C) Rasmiy ro'yxatdan o'tgan masjid imom-xatibi bilan D) Ijtimoiy tarmoqdagi anonim guruhlar bilan To'g'ri javob: C) Rasmiy ro'yxatdan o'tgan masjid imom-xatibi bilan ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 87 Izoh: Diniy-ma'rifiy ishlar rasmiy diniy tashkilotlar vakillari bilan hamkorlikda olib boriladi. 7. Fishing (phishing) nima? A) Kompyuter ichini changdan tozalashning maxsus usuli B) Ijtimoiy tarmoqlarda ko'rsatiladigan reklama formati C) Soxta xabar yoki sayt orqali ma'lumot o'g'irlash D) Internet tezligini oshiradigan maxsus dastur turi To'g'ri javob: C) Soxta xabar yoki sayt orqali ma'lumot o'g'irlash✔ Izoh: Firibgarlar ishonchli tashkilot nomidan yozib, foydalanuvchini aldab ma'lumot oladi. 8. Frilanser deganda kim tushuniladi? A) Korxonada doimiy shtatdagi va to'liq stavkadagi xodim B) Buyurtmalar asosida mustaqil ishlovchi mutaxassis C) Davlat organida shtat asosida ishlovchi xizmatchi D) Ishsiz deb rasmiy ro'yxatga olingan shaxs To'g'ri javob: B) Buyurtmalar asosida mustaqil ishlovchi mutaxassis ✔ Izoh: Frilanser ma'lum korxonaga bog'lanmasdan, buyurtmalar asosida mustaqil ishlaydi. 9. Ish beruvchining nomzodni yoshi yoki jinsiga qarab asossiz rad etishi qanday baholanadi? A) Mehnatdagi kamsitish B) Kadrlar siyosatining odatiy qismi C) Rag'batlantirish D) Qonuniy tanlov To'g'ri javob: A) Mehnatdagi kamsitish ✔ Izoh: Mehnat qonunchiligi ishga qabul qilishda asossiz kamsitishni taqiqlaydi. 10. Yoshlar o'rtasida «volontyorlik» faoliyati nima? A) Ish haqi evaziga vaqtinchalik va mavsumiy ishlarda ishlash B) Davlat xizmatidagi shtatdagi lavozimda faoliyat yuritish C) Ish joyi bo'yicha tayinlanadigan majburiy jamoat ishlari D) Jamiyat manfaati uchun beg'araz ixtiyoriy faoliyat To'g'ri javob: D) Jamiyat manfaati uchun beg'araz ixtiyoriy faoliyat ✔ Izoh: Volontyorlik (ko'ngillilik) — ixtiyoriy, beg'araz va jamiyat foydasiga yo'naltirilgan faoliyat. 11. Navro'z bayrami qaysi sanada nishonlanadi? A) 21 mart B) 1 sentyabr C) 9 may D) 1 yanvar To'g'ri javob: A) 21 mart ✔ Izoh: Navro'z — bahor va yangilanish bayrami har yili 21 martda nishonlanadi. 12. Raqobat (majburlash) uslubi qaysi vaziyatda oqlanishi mumkin? A) Uzoq yillik do'stlik munosabatlarini saqlab qolishda B) Tezkor qaror zarur bo'lgan favqulodda holatda C) Ikkala tomon birga ijodiy yechim izlayotganda D) Ikkala tomon ham bir xil darajada haq bo'lganda To'g'ri javob: B) Tezkor qaror zarur bo'lgan favqulodda holatda ✔ Izoh: Xavfsizlik bilan bog'liq favqulodda vaziyatda qat'iylik zarur bo'lishi mumkin. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 88 13. Psixologik maslahat jarayonida maxfiylikni saqlashning chegarasi qachon yuzaga keladi? A) Hayot uchun jiddiy xavf bo'lganda B) Suhbat odatdagidan uzoq davom etganda C) O'smir maxfiylikni alohida so'ramaganda D) Ota-onalar shunchaki qiziqib so'raganda To'g'ri javob: A) Hayot uchun jiddiy xavf bo'lganda✔ Izoh: Shaxsning o'ziga yoki boshqalarga jiddiy xavf tug'ilsa, maxfiylikdan chetga chiqish asosli bo'ladi. 14. Ma'rifatli shaxsning asosiy belgisi qaysi? A) Diplom olgach o'qishdan voz kechish B) Faqat diplom va unvon olishni maqsad qilish C) Bilimni yashirib, faqat o'zi uchun saqlash D) Bilimga intilish va uni jamiyat foydasiga ishlatish To'g'ri javob: D) Bilimga intilish va uni jamiyat foydasiga ishlatish ✔ Izoh: Ma'rifatli inson doimiy bilim oladi va uni o'zi va jamiyat ravnaqi uchun qo'llaydi. 15. Konflikt ishtirokchilarining hissiyotlari kuchli bo'lganda mediator nima qilishi kerak? A) Hissiyotni tan olib, ifodalashga imkon berish B) Har qanday hissiy ifodani qat'iy taqiqlab qo'yish C) Jarayonni to'xtatib, hissiyotli tomonni jazolash D) Hissiyotga e'tibor bermay, mazmunga darhol o'tish To'g'ri javob: A) Hissiyotni tan olib, ifodalashga imkon berish ✔ Izoh: Tan olingan hissiyotlar pasayadi va tomonlar mazmunga o'tishga tayyor bo'ladi. 16. Yoshlik davrida qadriyatlar tizimining shakllanishiga eng ko'p ta'sir qiluvchi omillar qaysilar? A) Faqat irsiy va genetik omillar B) Oila, ta'lim va tengdoshlar muhiti C) Faqat oilaning moddiy boyligi D) Faqat yashash hududining iqlimi To'g'ri javob: B) Oila, ta'lim va tengdoshlar muhiti ✔ Izoh: Qadriyatlar ijtimoiy muhit ta'sirida, shaxsiy tajriba orqali shakllanadi. 17. Abdulla Avloniyning «Tarbiya biz uchun yo hayot — yo mamot, yo najot — yo halokat...» degan fikri nimani ta'kidlaydi? A) Tarbiyaning millat taqdiridagi hal qiluvchi ahamiyatini B) Faqat iqtisodiy farovonlik va boylik millatni qutqarishini C) Faqat jismoniy tarbiya va sportning zarurligini D) Tarbiyaning millat hayotidagi ahamiyatsizligini To'g'ri javob: A) Tarbiyaning millat taqdiridagi hal qiluvchi ahamiyatini ✔ Izoh: Avloniy tarbiyani millat hayoti va kelajagini belgilovchi omil deb bilgan. 18. R. Xartning «ishtirok narvoni» modelida eng quyi pog'onalar nimani ifodalaydi? A) Manipulyatsiya va bezak tarzidagi soxta ishtirokni B) Yoshlar tashabbusi bilan qabul qilingan qarorlarni C) Yoshlar va kattalar o'rtasidagi teng hamkorlikni D) Yoshlarning to'liq mustaqil boshqargan loyihalarini To'g'ri javob: A) Manipulyatsiya va bezak tarzidagi soxta ishtirokni ✔ Izoh: Xart narvonida quyi uch pog'ona (manipulyatsiya, bezak, tokenizm) haqiqiy ishtirok emas. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 89 19. «Hashar» an'anasi nimani anglatadi? A) Mahalla aholisidan olinadigan yig'im turi B) Davlat buyrug'i bilan majburiy mehnat C) Jamoa bo'lib beg'araz yordamlashish D) Kelishilgan haq evaziga ishlash To'g'ri javob: C) Jamoa bo'lib beg'araz yordamlashish✔ Izoh: Hashar — o'zbek xalqining jamoa bo'lib ixtiyoriy va beg'araz yordamlashish an'anasidir. 20. Shaxsiy ma'lumotlarni himoya qilish tamoyiliga ko'ra tashkilot fuqaro ma'lumotlarini qanday ishlatishi kerak? A) E'lon qilingan maqsadda, rozilik bilan va xavfsiz saqlab B) Shaffoflik uchun ochiq internet sahifasida e'lon qilib C) Reklama kompaniyalariga erkin sotib, daromad olish uchun D) Tashkilot xohlagan istalgan maqsadda, hech qanday cheklovsiz To'g'ri javob: A) E'lon qilingan maqsadda, rozilik bilan va xavfsiz saqlab ✔ Izoh: Ma'lumotlarni qayta ishlash qonuniy asos va maqsadga muvofiqlikni talab qiladi. 21. Mahalladagi yoshlarning bandlik holati haqidagi ma'lumot qay tarzda yangilanib borilishi kerak? A) Yiliga bir marta, o'tgan yilgi taxminiy ma'lumotlar asosida B) Bir marta to'planadi va keyin yangilanmaydi C) Muntazam ravishda, xonadonlarni o'rganish asosida D) Faqat yuqori tashkilotga shikoyat tushganda To'g'ri javob: C) Muntazam ravishda, xonadonlarni o'rganish asosida ✔ Izoh: Yoshlar holati tez o'zgaradi, shuning uchun ma'lumotlar muntazam yangilanishi kerak. 22. Guruhlararo konfliktga misol qaysi? A) Ikki mahalla yoshlari guruhi o'rtasidagi nizo B) Ikki yaqin do'st o'rtasidagi kichik bahs C) Shaxsning ikki kasb orasida uzoq ikkilanishi D) Shaxsning o'z odatlari bilan ichki kurashi To'g'ri javob: A) Ikki mahalla yoshlari guruhi o'rtasidagi nizo ✔ Izoh: Guruhlararo konfliktda nizo tomonlari jamoalar yoki guruhlar bo'ladi. 23. Masofaviy (onlayn) ishning yoshlar uchun afzalligi qaysi? A) Ijtimoiy kafolatlarning avtomatik yo'qligi B) Hech qanday ko'nikma talab qilmasligi C) Joydan qat'i nazar ish topish imkoniyati D) Har doim yuqori maosh To'g'ri javob: C) Joydan qat'i nazar ish topish imkoniyati ✔ Izoh: Onlayn ish geografik cheklovlarni kamaytirib, yoshlarga keng imkoniyat beradi. 24. Dalolatnoma (akt) qanday hollarda tuziladi? A) Xodimga navbatdagi mehnat ta'tilini berish uchun B) Rahbarga shaxsiy iltimos bilan murojaat qilish uchun C) Faktni bir necha shaxs ishtirokida tasdiqlash uchun D) Fuqarolarni ommaviy tadbirga taklif qilish uchun To'g'ri javob: C) Faktni bir necha shaxs ishtirokida tasdiqlash uchun ✔ Izoh: Dalolatnoma tekshiruv, qabul-topshiriq yoki hodisa faktini qayd etadi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 90 25. Noma'lum shaxsdan kelgan elektron xatdagi ilovani (fayl) nima qilish kerak? A) Ochmay, jo'natuvchini tekshirish B) Yuklab olib, kompyuterda ishga tushirish C) Qiziqish uchun darhol ochib ko'rish D) Tanishlarga yuborib, fikr so'rash To'g'ri javob: A) Ochmay, jo'natuvchini tekshirish✔ Izoh: Zararli dasturlar ko'pincha xat ilovalari orqali tarqaladi. 26. Samarqandda mashhur rasadxona qurdirgan olim va hukmdor kim? A) Sohibqiron Amir Temur B) Abu Ali ibn Sino C) Mirzo Ulug'bek D) Muhammad al-Xorazmiy To'g'ri javob: C) Mirzo Ulug'bek ✔ Izoh: Mirzo Ulug'bek Samarqandda rasadxona qurdirib, yulduzlar jadvalini tuzgan. 27. Yoshlar siyosatida «gender tenglik» nimani bildiradi? A) Ish o'rinlarini birinchi navbatda yigitlarga berishni B) Qiz va yigitlarga teng huquq va imkoniyatlar yaratishni C) Faqat qizlarga imtiyoz, qo'shimcha nafaqa va kvotalar berishni D) Qiz va yigitlarni alohida maktablarda tarbiyalashni To'g'ri javob: B) Qiz va yigitlarga teng huquq va imkoniyatlar yaratishni ✔ Izoh: Gender tenglik qiz va yigitlarning ta'lim, mehnat va jamiyat hayotida teng imkoniyatga ega bo'lishidir. 28. Fisher va Yuri «prinsipial muzokaralar» usulining asosiy g'oyasi qaysi? A) Faqat o'z pozitsiyasida oxirigacha qat'iy turish B) Qarshi tomonni chalg'itib, ustunlikka erishish C) Pozitsiyalarga emas, manfaatlarga e'tibor qaratish D) Muzokarani tezroq tugatish uchun ko'p yon berish To'g'ri javob: C) Pozitsiyalarga emas, manfaatlarga e'tibor qaratish ✔ Izoh: «Yes ga erishish» kitobida odamni muammodan ajratish va manfaatlarga e'tibor qaratish tavsiya etiladi. 29. «Soft skills» deganda qanday ko'nikmalar tushuniladi? A) Texnik chizmachilik va loyihalash dasturlari bilan ishlash ko'nikmalari B) Muloqot, jamoada ishlash, vaqtni boshqarish kabi shaxsiy ko'nikmalar C) Kompyuter dasturlash va ma'lumotlar bazasini yuritish ko'nikmalari D) Chet tili grammatikasi va tarjima qilish bo'yicha nazariy bilimlar To'g'ri javob: B) Muloqot, jamoada ishlash, vaqtni boshqarish kabi shaxsiy ko'nikmalar ✔ Izoh: Soft skills — muloqot, jamoaviy ish, moslashuvchanlik kabi universal shaxsiy ko'nikmalar. 30. Yoshlarni qo'llab-quvvatlashda «individual yondashuv» qanday amalga oshiriladi? A) Yoshlarni faqat guruh mashg'ulotlarida tinglab, umumiy xulosa chiqarish B) Hammaga bir xil vazifa va bir xil talab qo'yib, natijani solishtirish C) Har bir yosh bilan alohida ishlab, uning sharoitini hisobga olish D) Yoshning o'zi bilan emas, faqat ota-onalari bilan gaplashish To'g'ri javob: C) Har bir yosh bilan alohida ishlab, uning sharoitini hisobga olish ✔ Izoh: Individual yondashuvda har bir yoshning shaxsiy xususiyatlari va hayotiy sharoiti inobatga olinadi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 91 18-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. JSST kattalar uchun haftasiga qancha o'rtacha jadallikdagi jismoniy faollikni tavsiya etadi? A) Kamida 1000 daqiqa B) Kamida 30 daqiqa C) Kamida 150 daqiqa D) Kamida 15 daqiqa To'g'ri javob: C) Kamida 150 daqiqa✔ Izoh: JSST kattalarga haftasiga kamida 150–300 daqiqa o'rtacha jadallikdagi faollikni tavsiya etadi. 2. Biznesda «likvidlik» nimani anglatadi? A) Biznesning yopilishi va tugatilishini B) Korxonadagi xodimlar sonining o'zgarishini C) Aktivlarni tez pulga aylantirish qobiliyatini D) Foydani oshirish va xarajatlarni kamaytirish strategiyasini To'g'ri javob: C) Aktivlarni tez pulga aylantirish qobiliyatini ✔ Izoh: Likvidlik — majburiyatlarni o'z vaqtida to'lash uchun aktivlarni tez pulga aylantira olish qobiliyati. 3. Ikkilamchi profilaktika kimlarga yo'naltiriladi? A) Faqat jazoni to'liq o'tab, ozod bo'lgan shaxslarga B) Faqat maktabgacha yoshdagi kichik bolalarga C) Butun aholiga yoshidan qat'i nazar bir xil tarzda D) Xavf guruhi va ilk belgilari bor shaxslarga To'g'ri javob: D) Xavf guruhi va ilk belgilari bor shaxslarga ✔ Izoh: Ikkilamchi profilaktika muammoni erta aniqlash va o'z vaqtida aralashuvga qaratilgan. 4. Erta nikohning yoshlar uchun salbiy oqibati qaysi? A) Ta'lim olish imkoniyatining oshishi B) Kasbiy o'sish va karyeraning tezlashuvi C) Oilaviy barqarorlikning qonun bilan kafolatlanishi D) Ta'limning to'xtab qolishi va sog'liq uchun xavf To'g'ri javob: D) Ta'limning to'xtab qolishi va sog'liq uchun xavf ✔ Izoh: Erta nikoh ko'pincha ta'limning uzilishi, sog'liq muammolari va oilaviy beqarorlikka olib keladi. 5. Voyaga yetmaganlar mehnatiga oid qaysi qoida to'g'ri? A) Ular uchun qisqartirilgan ish vaqti belgilanadi B) Ular og'ir va zararli ishlarda ishlashi mumkin C) Ular tungi ishga majburan jalb qilinadi D) Ular uchun ish vaqti cheklanmaydi To'g'ri javob: A) Ular uchun qisqartirilgan ish vaqti belgilanadi ✔ Izoh: 18 yoshga to'lmaganlar uchun qisqartirilgan ish vaqti belgilanadi, og'ir, zararli va tungi ishlar taqiqlanadi. 6. Mahallada yoshlar uchun yozgi ta'til davrida qaysi tadbir bo'sh vaqtni mazmunli qiladi? A) Ta'til dam olish uchun, hech qanday tadbir o'tkazmaslik B) Sport turnirlari, sayohatlar va qisqa kasb-hunar kurslari C) Faqat tungi ko'ngilochar tadbirlar va diskotekalar D) Xavfsizlik uchun yoshlarni uyda o'tirishga majburlash To'g'ri javob: B) Sport turnirlari, sayohatlar va qisqa kasb-hunar kurslari ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 92 Izoh: Ta'til davridagi sport, sayohat va o'quv kurslari yoshlarni foydali faoliyatga jalb qiladi. 7. Jamoada vazifalarni delegatsiya qilishning asosiy foydasi nimada? A) Lider natija uchun mas'uliyatdan to'liq ozod bo'ladi B) A'zolar o'sadi, lider strategiyaga vaqt topadi C) Jamoa a'zolarining ishga qiziqishi sezilarli kamayadi D) Topshirilgan vazifalar nazoratsiz holda bajariladi To'g'ri javob: B) A'zolar o'sadi, lider strategiyaga vaqt topadi✔ Izoh: Delegatsiya vakolat beradi, lekin yakuniy mas'uliyat liderda qoladi. 8. Konstruktiv fikr-mulohaza (feedback) berishning to'g'ri qoidasi qaysi? A) Shaxsni emas, aniq xatti-harakatni baholash B) Kamchiliklarni oylab yig'ib, bir yo'la aytish C) Fikrni ko'pchilik oldida keskin ohangda aytish D) Aniqlik kiritmay, faqat umumiy tanqid bildirish To'g'ri javob: A) Shaxsni emas, aniq xatti-harakatni baholash ✔ Izoh: Samarali feedback aniq, o'z vaqtida va xatti-harakatga yo'naltirilgan bo'ladi. 9. Mikrokredit nima? A) Kichik biznes uchun beriladigan kichik hajmdagi kredit B) Davlatlararo beriladigan xalqaro qarz C) Ilmiy loyihalar uchun davlat granti D) Qaytarilmaydigan bepul davlat subsidiyasi va moddiy yordam To'g'ri javob: A) Kichik biznes uchun beriladigan kichik hajmdagi kredit ✔ Izoh: Mikrokredit kichik tadbirkorlik va o'zini o'zi band qilish uchun beriladigan kichik hajmdagi kredit. 10. «Aqliy hujum» (brainstorming) usulining asosiy qoidasi qaysi? A) G'oyalarni faqat guruh rahbari taklif qiladi B) Har bir g'oya aytilishi bilan darhol tanqid qilinadi C) G'oyalar dastlab tanqid qilinmasdan yig'iladi D) Iloji boricha kam g'oya to'plash maqsad qilinadi To'g'ri javob: C) G'oyalar dastlab tanqid qilinmasdan yig'iladi ✔ Izoh: A. Osborn usulida g'oyalar soni muhim, baholash keyingi bosqichda amalga oshiriladi. 11. Korrupsiyaviy huquqbuzarlik haqida xabar berish uchun qaysi kanal maqbul? A) Faqat qo'shnilar va tanishlarga aytib berish B) Faqat anonim tarzda tarqatilgan mish-mishlar C) Faqat tarmoqdagi tasdiqlanmagan postlar D) Vakolatli organlarning rasmiy ishonch telefonlari To'g'ri javob: D) Vakolatli organlarning rasmiy ishonch telefonlari ✔ Izoh: Rasmiy kanallar xabarning ko'rib chiqilishi va xabar beruvchi himoyasini ta'minlaydi. 12. Yoshlar o'rtasida «sog'lom turmush tarzi» aksiyasida qaysi faoliyat mos keladi? A) Elektron sigaretlar ko'rgazmasi va savdosi B) Ommaviy yugurish (marafon) va velosayr C) Shahar bo'ylab fastfud festivali D) Tungi kompyuter o'yinlari turniri To'g'ri javob: B) Ommaviy yugurish (marafon) va velosayr ✔ Izoh: Ommaviy yugurish va velosayrlar jismoniy faollikni targ'ib qiluvchi samarali aksiyalardir. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 93 13. Loyiha xavflarini (risklar) boshqarishning birinchi qadami qaysi? A) Xavf yuz berguncha kutib turish B) Xavflarni ahamiyatsiz deb hisoblash C) Mumkin bo'lgan xavflarni aniqlash D) Faqat sug'urta polisini sotib olish To'g'ri javob: C) Mumkin bo'lgan xavflarni aniqlash✔ Izoh: Avval xavflar aniqlanadi, so'ng ehtimoli va ta'siri baholanib, choralar rejalanadi. 14. Korrupsiya xavfini kamaytirish uchun xizmat ko'rsatish standartlari va muddatlarini ochiq e'lon qilish nima beradi? A) Xizmat ko'rsatish jarayonini yanada murakkablashtiradi B) Fuqarolarni xizmatdan foydalanishdan qaytaradi C) Xodimlarga qo'shimcha to'lov so'rash uchun asos bo'ladi D) Fuqaro huquqini bilib, noqonuniy talabni rad etadi To'g'ri javob: D) Fuqaro huquqini bilib, noqonuniy talabni rad etadi ✔ Izoh: Aniq qoidalar va muddatlar ixtiyoriy talqin va tovlamachilik imkonini kamaytiradi. 15. Bola bilan bog'liq barcha qarorlarda qaysi tamoyil ustuvor hisoblanadi? A) Ota-onaning qulayligi B) Davlat organining qulayligi C) Moliyaviy tejamkorlik D) Bolaning manfaatlari ustuvorligi To'g'ri javob: D) Bolaning manfaatlari ustuvorligi ✔ Izoh: Bola huquqlari sohasida bolaning manfaatlari ustuvorligi asosiy tamoyil hisoblanadi. 16. Konstitutsiyaga ko'ra eng oliy qadriyat nima? A) Iqtisodiy o'sish va aholining farovonligi B) Inson, uning hayoti, erkinligi, sha'ni va qadr-qimmati C) Davlat mulki, yer osti boyliklari va milliy resurslarning daxlsizligi D) Davlat organlarining va jamiyatning manfaati To'g'ri javob: B) Inson, uning hayoti, erkinligi, sha'ni va qadr-qimmati ✔ Izoh: Inson, uning hayoti, erkinligi, sha'ni, qadr-qimmati va boshqa daxlsiz huquqlari oliy qadriyat hisoblanadi. 17. Tadbirni ro'yxatdan o'tkazish (registratsiya) nima uchun foydali? A) Ishtirokchilar sonini bilib, resursni rejalash uchun B) Tadbirga kirishni ataylab murakkablashtirish uchun C) Faqat yuqori tashkilotga statistika berish uchun D) Ishtirokchilarni rasmiyatchilik bilan qo'rqitish uchun To'g'ri javob: A) Ishtirokchilar sonini bilib, resursni rejalash uchun ✔ Izoh: Taxminiy son joy, ovqat va materiallarni rejalashga yordam beradi. 18. Davlat bayrog'idagi ko'k rang nimani ramziy ifodalaydi? A) Tinchlik va poklikni B) Tabiat va hosildorlikni C) Hayotiy kuchni D) Mangu osmon va obihayotni To'g'ri javob: D) Mangu osmon va obihayotni ✔ Izoh: Bayroqdagi ko'k rang mangu osmon va obihayot ramzidir. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 94 19. Motivatsiya nima? A) Xodimga to'lanadigan ish haqining aniq miqdori B) Tashkilotning bo'linmalar bo'yicha tuzilmasi C) Tashkilotdagi intizomiy jazo choralari tizimi D) Shaxsni maqsad sari undovchi kuchlar To'g'ri javob: D) Shaxsni maqsad sari undovchi kuchlar✔ Izoh: Motivatsiya xulq-atvorni boshlaydigan, yo'naltiradigan va qo'llab-quvvatlaydigan omillardir. 20. Piyoda yurishning sog'liq uchun foydasi qaysi? A) Vaznni va ishtahani oshiradi B) Yurak-qon tomir tizimini mustahkamlaydi C) Uyquni buzib, asab tizimini charchatadi D) Bo'g'im va tizzalarni zaiflashtiradi To'g'ri javob: B) Yurak-qon tomir tizimini mustahkamlaydi ✔ Izoh: Muntazam piyoda yurish yurak faoliyatini yaxshilaydi va vaznni nazorat qilishga yordam beradi. 21. Muntazam ravishda dars qoldirish ko'pincha nimaning belgisi bo'lishi mumkin? A) O'quvchining o'qituvchilarga katta hurmati B) Albatta o'quvchining juda yuqori bilim darajasi C) O'quvchining sog'lom turmush tarziga amal qilishi D) Oilaviy muammo, bulling yoki xavfli guruh ta'siri To'g'ri javob: D) Oilaviy muammo, bulling yoki xavfli guruh ta'siri ✔ Izoh: Darsdan qochish chuqurroq muammolarning erta signali bo'lishi mumkin. 22. 14 yoshdan 18 yoshgacha bo'lgan, ota-ona qaramog'idan mahrum yoshlarga nisbatan nima belgilanadi? A) Ishonchli boshqaruv B) Homiylik C) Qamoq D) Vasiylik To'g'ri javob: B) Homiylik ✔ Izoh: 14 yoshdan 18 yoshgacha bo'lgan voyaga yetmaganlar ustidan homiylik belgilanadi. 23. Konstitutsiyaga ko'ra ota-onalarning burchi nima? A) Farzandlarining nikohi va turmush o'rtog'ini o'zlari hal qilish B) Farzandlarini umumta'lim o'rniga faqat diniy ta'limga berib qo'yish C) Farzandlariga ularning xohishidan qat'i nazar kasb tanlab berish D) Farzandlarini voyaga yetgunga qadar boqish va tarbiyalash To'g'ri javob: D) Farzandlarini voyaga yetgunga qadar boqish va tarbiyalash ✔ Izoh: Ota-onalar farzandlarini voyaga yetgunlariga qadar boqish va tarbiyalashga majburdirlar. 24. Yoshlarning g'azabini boshqarish ko'nikmasiga qaysi usul kiradi? A) Chuqur nafas olib, vaqtincha chetlashish B) G'azabni hech kimga bildirmay ichda yig'ish C) Haqoratga darhol jismoniy javob qaytarish D) Achchiqni narsalarni sindirib chiqarish To'g'ri javob: A) Chuqur nafas olib, vaqtincha chetlashish ✔ Izoh: Bu usullar hissiy portlashning oldini olib, konstruktiv javobga imkon beradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 95 25. Yosh tadbirkor uchun mentorning foydasi nimada? A) Mentor biznesning boshlang'ich xarajatlarini to'laydi B) Mentor biznesni o'zi boshqarib, foydaning yarmini oladi C) Tajribali tadbirkorning maslahati xatolarni kamaytiradi D) Mentor vaqt o'tib raqobatchiga aylanadi To'g'ri javob: C) Tajribali tadbirkorning maslahati xatolarni kamaytiradi✔ Izoh: Mentorning tajribasi yosh tadbirkorga to'g'ri qaror qabul qilishda yordam beradi. 26. Loyihani rejalashtirishda vazifalar o'rtasidagi bog'liqliklarni aniqlash nima beradi? A) Loyiha byudjetini homiylardan yashirishga yordam beradi B) To'g'ri ketma-ketlikni belgilab, kechikishning oldini oladi C) Loyihadagi vazifalar sonini sun'iy ravishda ko'paytiradi D) Jamoa a'zolarini kim nima qilishida chalkashtiradi To'g'ri javob: B) To'g'ri ketma-ketlikni belgilab, kechikishning oldini oladi ✔ Izoh: Ba'zi ishlar boshqalari tugamaguncha boshlanmaydi; buni bilish rejani real qiladi. 27. Davlat bayrog'idagi oq rang nimaning ramzi hisoblanadi? A) Kurash va g'alabaning B) Tinchlik va poklikning C) Osmon va suvning D) Tabiat yangilanishining To'g'ri javob: B) Tinchlik va poklikning ✔ Izoh: Oq rang muqaddas tinchlik va poklik ramzi sifatida tanlangan. 28. Fuqarodan xizmat uchun rasmiy belgilanmagan «qo'shimcha to'lov» so'rash qanday baholanadi? A) Xizmatni tezlashtirishning qonuniy yo'li B) Fuqaroning ixtiyoriy xayriya hissasi C) Tovlamachilik va korrupsiyaviy harakat D) Belgilangan tartibdagi rasmiy yig'im To'g'ri javob: C) Tovlamachilik va korrupsiyaviy harakat ✔ Izoh: Rasmiy belgilanmagan har qanday to'lov talabi qonunga zid. 29. Ko'cha guruhlari (to'dalar)ga qo'shilishning asosiy psixologik sabablaridan biri qaysi? A) Oliy ta'limga kirishga kuchli intilish B) Mansublik, himoya va obro'ga ehtiyoj C) Sog'lom turmush tarziga amal qilish istagi D) Qiziqarli badiiy kitoblar o'qish istagi To'g'ri javob: B) Mansublik, himoya va obro'ga ehtiyoj ✔ Izoh: Oila va maktabda qondirilmagan ehtiyojlarni yoshlar ko'pincha guruhdan izlaydi. 30. Biznesda «eksport» nimani anglatadi? A) Mahsulotni yo'q qilish B) Mahsulotni chet elga sotish C) Mahsulotni omborga joylash D) Mahsulotni chet eldan olib kelish To'g'ri javob: B) Mahsulotni chet elga sotish ✔ Izoh: Eksport — mamlakatda ishlab chiqarilgan mahsulot va xizmatlarni xorijga sotish. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 96 19-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Cho'lponning mashhur romani qaysi? A) «O'tkan kunlar» B) «Kecha va kunduz» C) «Ulug'bek xazinasi» D) «Mehrobdan chayon» To'g'ri javob: B) «Kecha va kunduz»✔ Izoh: «Kecha va kunduz» — Abdulhamid Cho'lponning mashhur romani. 2. Mahalla va oila o'rtasidagi aloqaning asosiy maqsadi nima? A) Muammoli oilalarni boshqa hududlarga ko'chirib yuborish B) Oilalarning shaxsiy hayotiga asossiz aralashib, ko'rsatma berish C) Oilalarning mustahkamligi va farovonligini qo'llab-quvvatlash D) Oilalarni doimiy nazorat qilib, xatolari uchun jazolash To'g'ri javob: C) Oilalarning mustahkamligi va farovonligini qo'llab-quvvatlash ✔ Izoh: Mahalla oila mustahkamligi, farzand tarbiyasi va farovonlikni qo'llab-quvvatlashga xizmat qiladi. 3. Yoshlar siyosatida «ijtimoiy faollik» tushunchasi nimani anglatadi? A) Yoshlarning jamiyat hayotida faol va ongli ishtirok etishini B) Yoshlarning faqat ijtimoiy tarmoqlarda faolligini C) Yoshlarning ko'chada ko'p vaqt o'tkazishini D) Yoshlarning faqat sport bilan shug'ullanishini To'g'ri javob: A) Yoshlarning jamiyat hayotida faol va ongli ishtirok etishini ✔ Izoh: Ijtimoiy faollik yoshlarning jamiyat muammolarini hal qilish, tashabbus ko'rsatish va qarorlar qabul qilishda ishtirokidir. 4. Boshqaning suratini ruxsatsiz o'z nomidan tarqatish mualliflik huquqi nuqtai nazaridan qanday baholanadi? A) Har doim to'liq qonuniy harakat B) Faqat odob-axloq masalasi, xolos C) Tarmoqda bunga hech qanday cheklov yo'q D) Mualliflik huquqini buzish To'g'ri javob: D) Mualliflik huquqini buzish ✔ Izoh: Asar muallifining ruxsatisiz undan foydalanish va o'zlashtirish huquqbuzarlikdir. 5. Ikki bosqichli autentifikatsiya (2FA) nima beradi? A) Hisobga kirishda parol kiritishni butunlay keraksiz qiladi B) Internetga ulanish va sahifa yuklanish tezligini oshiradi C) Qo'shimcha tasdiqlash bilan hisob xavfsizligini oshiradi D) Foydalanuvchi hisobini hamma ko'radigan ommaviy qiladi To'g'ri javob: C) Qo'shimcha tasdiqlash bilan hisob xavfsizligini oshiradi ✔ Izoh: Parol o'g'irlansa ham, ikkinchi omilsiz hisobga kirish qiyinlashadi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 97 6. Yoshlar bilan ishlashda «motivatsiya» nimani anglatadi? A) Yoshni maqsad sari harakat qilishga undovchi ichki rag'bat B) Xatolar uchun yoshni jazolash va ogohlantirish usuli C) Yuqoridan berilgan majburiy topshiriqni so'zsiz bajarish talabi va nazorati D) Yaxshi natija uchun beriladigan faqat pul mukofoti To'g'ri javob: A) Yoshni maqsad sari harakat qilishga undovchi ichki rag'bat✔ Izoh: Motivatsiya shaxsni faoliyatga undaydigan ichki va tashqi omillar majmuidir. 7. Kasb-hunar maktabi va texnikumlarning yoshlar uchun asosiy afzalligi qaysi? A) Ishga joylashish imkoniyatini kamaytirish B) Faqat oliy ta'limga tayyorlash C) Qisqa muddatda amaliy kasb egallash D) Faqat nazariy bilim berish To'g'ri javob: C) Qisqa muddatda amaliy kasb egallash ✔ Izoh: Bu muassasalar yoshlarga amaliyotga yo'naltirilgan kasbiy ko'nikmalar beradi. 8. O'zbek adabiyotidagi birinchi roman qaysi? A) G'afur G'ulomning «Shum bola» B) Oybekning «Navoiy» C) Cho'lponning «Kecha va kunduz» D) Abdulla Qodiriyning «O'tkan kunlar» To'g'ri javob: D) Abdulla Qodiriyning «O'tkan kunlar» ✔ Izoh: Abdulla Qodiriyning «O'tkan kunlar» romani o'zbek adabiyotidagi birinchi roman hisoblanadi. 9. Mahalla fuqarolar yig'ini kengashi a'zolari faoliyatini kim baholaydi? A) Faqat xalqaro tashkilotlar va xorijiy ekspertlar B) Faqat tuman sudi va prokuratura C) Fuqarolar yig'ini, ya'ni mahalla aholisi D) Faoliyat baholanmaydi, faqat hisobot olinadi To'g'ri javob: C) Fuqarolar yig'ini, ya'ni mahalla aholisi ✔ Izoh: O'zini o'zi boshqarish organi o'z faoliyati yuzasidan aholi oldida hisobdordir. 10. Mahallada nuroniylar maslahatidan foydalanishning ahamiyati nimada? A) Ularning hayotiy tajribasi yoshlar tarbiyasiga foyda beradi B) Zamonaviy sharoitda ularning fikri ahamiyatini yo'qotgan C) Ular mahalla qarorlarini kengashsiz, yakka o'zi hal qiladi D) Ular faqat to'y va marosimlarda faxriy mehmon sifatida qatnashadi To'g'ri javob: A) Ularning hayotiy tajribasi yoshlar tarbiyasiga foyda beradi ✔ Izoh: Nuroniylarning tajribasi va obro'si yoshlar tarbiyasi va nizolarni hal etishda katta ahamiyatga ega. 11. Kasbiy qiziqishni aniqlashda qaysi vosita qo'llaniladi? A) Faqat kasblar ro'yxatidan qur'a tashlash B) Ota-ona tanlagan kasblardan tasodifiy tanlov C) Faqat o'quv markazlarining reklama e'lonlari D) Kasbga yo'naltiruvchi test va so'rovnomalar To'g'ri javob: D) Kasbga yo'naltiruvchi test va so'rovnomalar ✔ Izoh: Psixologik testlar va so'rovnomalar yoshning kasbiy moyilligi va qiziqishlarini aniqlaydi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 98 12. Ko'ngillilar faoliyatining asosiy belgisi qaysi? A) Mehnat shartnomasi B) Majburiylik C) Ixtiyoriylik D) Doimiy ish haqi To'g'ri javob: C) Ixtiyoriylik✔ Izoh: Ko'ngillilik faoliyatida ishtirok ixtiyoriy bo'lib, hech kim unga majburlanmaydi. 13. Muzokarada «ob'ektiv mezonlar»dan foydalanish nimani anglatadi? A) Yechimni xolis standart yoki ekspertga tayanib tanlash B) Variantlardan birini qur'a orqali tasodifiy tanlash C) Faqat kuchliroq va nufuzliroq tomon fikrini qabul qilish D) Qaror qabul qilishda shaxsiy hissiyotlarga tayanish To'g'ri javob: A) Yechimni xolis standart yoki ekspertga tayanib tanlash ✔ Izoh: Xolis mezonlar yechimni har ikki tomon uchun adolatli va asosli qiladi. 14. Maslou ierarxiyasining eng yuqori pog'onasida qaysi ehtiyoj joylashgan? A) Guruhga mansub bo'lish ehtiyoji B) Xavfsizlik va himoya ehtiyoji C) O'zini namoyon etish ehtiyoji D) Fiziologik (tana) ehtiyojlari To'g'ri javob: C) O'zini namoyon etish ehtiyoji ✔ Izoh: Maslou modelida cho'qqi – shaxsning o'z salohiyatini to'liq ro'yobga chiqarish ehtiyojidir. 15. Onlayn tanishgan shaxs bilan uchrashuvga borishda o'smirga qanday maslahat beriladi? A) Qulaylik uchun notanishning uyiga mehmonga borish B) Ota-onaga aytib, gavjum joyda kattalar bilan uchrashish C) Ishonch uchun shaxsiy ma'lumotlarini oldindan yuborish D) Hech kimga aytmasdan, yolg'iz o'zi uchrashuvga borish To'g'ri javob: B) Ota-onaga aytib, gavjum joyda kattalar bilan uchrashish ✔ Izoh: Internetdagi odam o'zini boshqa kishi qilib ko'rsatishi mumkin. 16. Elkindning «xayoliy auditoriya» tushunchasi nimani ifodalaydi? A) Ijtimoiy tarmoqdagi obunachilar sonini ko'paytirishni B) Teatr sahnasida chiqish qilishga ishtiyoqni C) Sinfdagi o'quvchilar oldida nutq so'zlash qo'rquvini D) Hamma uni kuzatib, baholayotganiga ishonishni To'g'ri javob: D) Hamma uni kuzatib, baholayotganiga ishonishni ✔ Izoh: O'smir ko'pincha o'zini doimiy diqqat markazida deb his qiladi, bu xijolatni kuchaytiradi. 17. Mahallada qurilish yoki obodonlik ishlariga oid masala aholi hayotiga ta'sir qilsa, qanday yo'l tutish to'g'ri? A) Masalani aholi bilan ochiq muhokama qilish B) Aholiga xabar bermasdan hal qilish C) Muhokamani taqiqlash D) Faqat bitta oila fikrini so'rash To'g'ri javob: A) Masalani aholi bilan ochiq muhokama qilish ✔ Izoh: Aholi manfaatiga daxldor masalalarni ochiq muhokama qilish o'zini o'zi boshqarishning asosiy mazmunidir. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 99 18. Ish yuritishda «ishlar nomenklaturasi» nima? A) Tashkilot xodimlarining ism-familiyalari ro'yxati B) Yil davomida o'tkaziladigan tadbirlar taqvimi C) Tashkilot balansidagi mol-mulkning ro'yxati D) Yuritiladigan hujjat jildlarining tizimli ro'yxati To'g'ri javob: D) Yuritiladigan hujjat jildlarining tizimli ro'yxati✔ Izoh: Nomenklatura hujjatlarni tartib bilan guruhlash va saqlash muddatini belgilashga xizmat qiladi. 19. Til madaniyatiga rioya qilish nimani anglatadi? A) Fikrni kuchli ifodalash uchun qo'pol so'zlardan foydalanish B) Adabiy til me'yorlariga amal qilib, to'g'ri va odobli so'zlash C) Nutqda faqat chet so'zlarini ko'proq ishlatish D) Yozishda imlo va tinish qoidalariga e'tibor bermaslik To'g'ri javob: B) Adabiy til me'yorlariga amal qilib, to'g'ri va odobli so'zlash ✔ Izoh: Til madaniyati adabiy me'yorlarga rioya qilish va nutqni odobli tuzishni talab qiladi. 20. Akademik o'zlashtirishga ta'sir qiluvchi «o'rganilgan ojizlik» holati nimani anglatadi? A) Faqat jamoada ishlaganda yaxshi natija ko'rsatish B) Yangi bilimni juda tez va oson o'zlashtirib olish C) Ketma-ket omadsizlikdan so'ng harakatdan voz kechish D) Har qanday topshiriqni a'lo darajada bajarish To'g'ri javob: C) Ketma-ket omadsizlikdan so'ng harakatdan voz kechish ✔ Izoh: M. Seligman ta'riflagan bu holatda shaxs o'z harakatlari natija bermaydi deb ishonib qoladi. 21. Internetga qaramlik belgisi qaysi? A) Masofaviy onlayn kursda o'qish B) Onlayn vaqtni nazorat qila olmaslik C) Yangiliklarni kuniga bir marta o'qish D) Ish uchun elektron pochtani tekshirish To'g'ri javob: B) Onlayn vaqtni nazorat qila olmaslik ✔ Izoh: Nazorat yo'qolishi va kundalik hayotga zarar qaramlik belgisidir. 22. Konflikt sub'ektlari kimlar? A) Nizo predmeti bo'lgan moddiy resurslar B) Faqat nizoni ko'rib chiquvchi davlat organlari C) Nizoni chetdan kuzatgan tasodifiy guvohlar D) Nizoda faol qatnashuvchi shaxslar yoki guruhlar To'g'ri javob: D) Nizoda faol qatnashuvchi shaxslar yoki guruhlar ✔ Izoh: Sub'ektlar o'z manfaatlarini himoya qiluvchi faol ishtirokchilardir. 23. «Yarashtiruv adliyasi» (restorativ yondashuv)ning asosiy g'oyasi qaysi? A) Jabrlanuvchini jarayondagi ishtirokdan chetlatish B) Faqat qonunda belgilangan eng qattiq jazoni tayinlash C) Yetkazilgan zararni va munosabatlarni tiklashga e'tibor D) Huquqbuzarni jamiyatdan uzoq muddatga ajratish To'g'ri javob: C) Yetkazilgan zararni va munosabatlarni tiklashga e'tibor ✔ Izoh: Restorativ yondashuv jabrlanuvchi, aybdor va jamoani zararni bartaraf etishga jalb qiladi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 100 24. O'smirlikdagi «inqirozsiz» rivojlanish haqida to'g'ri fikr qaysi? A) Inqirozsiz o'tgan o'smir albatta kasal hisoblanadi B) O'smirlik inqirozi faqat qishloq yoshlarida bo'ladi C) Inqiroz har kimda turlicha, ba'zilarda yumshoq kechadi D) O'smirlik inqirozi faqat qizlarda kuzatiladi To'g'ri javob: C) Inqiroz har kimda turlicha, ba'zilarda yumshoq kechadi✔ Izoh: O'smirlik qiyinchiliklari individual: sharoit va qo'llab-quvvatlashga qarab turlicha kechadi. 25. Tengdoshlar mediatsiyasi (peer mediation) nima? A) Sinf rahbarining nizolashganlar haqida yakuniy hukm chiqarishi B) Yoshlar jamoalari o'rtasida o'tkaziladigan bilimlar musobaqasi C) Kattalarning nizoda qatnashgan yoshlarni birgalikda jazolashi D) Tayyorlangan yoshlarning tengdoshlar nizosiga ko'maklashishi To'g'ri javob: D) Tayyorlangan yoshlarning tengdoshlar nizosiga ko'maklashishi ✔ Izoh: Maktab va jamoalarda tengdosh-mediatorlar nizolarni erta bosqichda yumshatadi. 26. Yoshlar bilan o'tkazilgan individual suhbatlarni qayd qilishda qanday tamoyilga rioya qilinadi? A) Shaxsiy taxmin va mish-mishlarni ham yozib qo'yish B) Zarur ma'lumotni xolis yozib, maxfiy saqlash C) Qaydlarni hamkasblar bilan tarmoqda ulashish D) Qaydlarni hamma ko'radigan ochiq joyda qoldirish To'g'ri javob: B) Zarur ma'lumotni xolis yozib, maxfiy saqlash ✔ Izoh: Xolis va himoyalangan qaydlar yoshning huquqlarini hurmat qiladi. 27. Yoshlar orasida ishsizlikning asosiy sabablaridan biri qaysi? A) Yoshlarning ishga va kasbga to'liq ega ekanligi hamda tanlovchanligi B) Malaka va mehnat bozori talablari o'rtasidagi nomuvofiqlik C) Mehnat bozorida ish o'rinlarining haddan tashqari ortiqchaligi D) Ta'limning juda yuqori sifati va talabchanligi To'g'ri javob: B) Malaka va mehnat bozori talablari o'rtasidagi nomuvofiqlik ✔ Izoh: Yoshlar egallagan bilim va mehnat bozori talablari mos kelmasligi ishsizlikning asosiy sabablaridan biridir. 28. Yoshlarning ijtimoiy tarmoqlardagi xulq madaniyatiga oid to'g'ri qoida qaysi? A) Boshqalarni haqorat qilmaslik va ma'lumotni tekshirib tarqatish B) Tekshirilmagan qiziqarli xabarni darhol ulashish C) Shaxsiy ma'lumotlar va manzilni ommaga ochiq joylashtirish va baham ko'rish D) Har qanday mavzuda o'ylamasdan izoh yozish To'g'ri javob: A) Boshqalarni haqorat qilmaslik va ma'lumotni tekshirib tarqatish ✔ Izoh: Raqamli odob boshqalar sha'nini hurmat qilish va mas'uliyat bilan ma'lumot tarqatishni talab qiladi. 29. Nogironligi bor yoshlarni ishga joylashtirishda nima muhim? A) Ularning imkoniyatiga mos ish o'rni va sharoit yaratish B) Faqat og'ir va jismoniy ishlarga yuborish C) Ish haqini boshqa xodimlarga nisbatan kamaytirish D) Xavfsizlik sababli ularni umuman ishga olmaslik va nafaqa bilan cheklanish To'g'ri javob: A) Ularning imkoniyatiga mos ish o'rni va sharoit yaratish ✔ Izoh: Moslashtirilgan ish o'rni nogironligi bor yoshlarning mehnat salohiyatini ro'yobga chiqaradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 101 30. 40 kishidan 10 kishi qatnashgan bo'lsa, qatnashish darajasi necha foiz? A) 4 foiz B) 10 foiz C) 40 foiz D) 25 foiz To'g'ri javob: D) 25 foiz✔ Izoh: 10 ni 40 ga bo'lib, 100 ga ko'paytiramiz: 10/40×100 = 25 foiz. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 102 20-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Tovar belgisini ro'yxatdan o'tkazish nima uchun kerak? A) Uni boshqalar ruxsatsiz ishlatishidan himoya qilish uchun B) Uch yil davomida soliqdan ozod bo'lish uchun C) Bankdan kredit olish majburiyatidan qochish uchun D) Mahsulot tannarxini pasaytirib, sifat talablaridan ozod bo'lish uchun To'g'ri javob: A) Uni boshqalar ruxsatsiz ishlatishidan himoya qilish uchun✔ Izoh: Ro'yxatdan o'tgan tovar belgisi qonun bilan himoyalanadi va unga mutlaq huquq beradi. 2. Xodim manfaatlar to'qnashuvi borligini sezsa, nima qilishi kerak? A) Rahbariyatga aytib, qarordan o'zini chetga olishi B) Bog'liqlikni ko'rsatuvchi hujjatlarni yashirishi C) Qarindoshi foydasiga tezroq qaror qabul qilishi D) Hech kimga aytmay, ishni odatdagidek davom ettirishi To'g'ri javob: A) Rahbariyatga aytib, qarordan o'zini chetga olishi ✔ Izoh: Oshkor qilish va o'zini chetlashtirish xolislikni ta'minlaydi. 3. Bolalar huquqlari bo'yicha qaysi qoida to'g'ri? A) Bola huquqlari faqat maktab va bog'cha hududida amal qiladi B) Bola o'ziga taalluqli masalalarda fikrini erkin bildirish huquqiga ega C) Bolaning fikri unga oid masalalarda hech qachon so'ralmaydi D) Bola faqat 18 yoshga to'lgandan keyingina huquq va erkinliklarga ega bo'ladi To'g'ri javob: B) Bola o'ziga taalluqli masalalarda fikrini erkin bildirish huquqiga ega ✔ Izoh: Konvensiyaga ko'ra bola o'ziga daxldor barcha masalalarda o'z fikrini erkin ifoda etish huquqiga ega. 4. Mas'uliyati cheklangan jamiyat (MChJ) ishtirokchilari qarzlar bo'yicha qanday javobgar bo'ladi? A) Hech qanday javobgar emas B) Butun shaxsiy mol-mulki bilan cheksiz C) O'z ulushlari qiymati doirasida D) Faqat davlat oldida To'g'ri javob: C) O'z ulushlari qiymati doirasida ✔ Izoh: MChJ ishtirokchilari jamiyat majburiyatlari bo'yicha o'z ulushlari doirasida xatarni o'z zimmasiga oladi. 5. Marketingdagi «4P» konsepsiyasiga nimalar kiradi? A) Pul, foyda, reja va xodimlar tarkibi B) Mahsulot, narx, joy (taqsimot) va rag'batlantirish C) Patent, prezentatsiya, pitch va investitsiya portfeli D) Partner, plan, profit va process To'g'ri javob: B) Mahsulot, narx, joy (taqsimot) va rag'batlantirish ✔ Izoh: 4P: Product — mahsulot, Price — narx, Place — joy, Promotion — rag'batlantirish. 6. Davlat bayrog'idagi qizil chiziqlar nimani bildiradi? A) Quyosh nurini va yorug' kelajakka intilishni B) Har bir tirik vujudda urib turgan hayotiy kuchni C) Yurtimizning bitmas-tuganmas oltin xazinasini D) Mustaqillik uchun kurashda to'kilgan ajdodlar qonini ramziy eslatishni To'g'ri javob: B) Har bir tirik vujudda urib turgan hayotiy kuchni ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 103 Izoh: Bayroqdagi ingichka qizil chiziqlar hayotiy kuch ramzi sifatida izohlanadi. 7. Yoshlar ehtiyojlarini o'rganishning amaliy usullariga qaysi biri kiradi? A) Faqat yuqori rahbar fikriga tayanish B) Ma'lumot to'plamay, taxmin qilish C) Qur'a orqali tasodifiy tanlov qilish D) So'rovnoma, fokus-guruh va suhbatlar To'g'ri javob: D) So'rovnoma, fokus-guruh va suhbatlar✔ Izoh: Ma'lumot to'plash usullari qarorlarni dalillarga asoslashga imkon beradi. 8. An'anaviy «sharshara» (waterfall) modeli nimasi bilan tavsiflanadi? A) Bosqichlarning qat'iy ketma-ketligi B) Bosqichlarning bir vaqtning o'zida bajarilishi C) Doimiy qisqa takrorlanuvchi sikllar D) Hech qanday rejasiz erkin ishlash To'g'ri javob: A) Bosqichlarning qat'iy ketma-ketligi ✔ Izoh: Sharshara modeli talablar aniq va o'zgarmas bo'lgan loyihalarga mos. 9. Jamoaviy ishda «ijtimoiy dangasalik» (social loafing) nima? A) Liderning ishga muntazam kechikib kelishi B) Guruhda shaxsning kamroq kuch sarflashi C) Guruhning topshiriq tugamay tarqalib ketishi D) Jamoaning ish vaqtida haddan ortiq dam olishi To'g'ri javob: B) Guruhda shaxsning kamroq kuch sarflashi ✔ Izoh: Shaxsiy hissa ko'rinmasa, odamlar kamroq harakat qilishga moyil bo'ladi. 10. Liderning «o'z namunasi bilan yetaklash» tamoyili nimani anglatadi? A) Jamoadan kutgan xulqni avvalo o'zi ko'rsatishni B) Ishni to'liq boshqalarga topshirib, chetda turishni C) Faqat boshqalarga og'zaki ko'rsatmalar berishni D) O'zini jamoa qoidalaridan ozod deb hisoblashni To'g'ri javob: A) Jamoadan kutgan xulqni avvalo o'zi ko'rsatishni ✔ Izoh: So'z va amal birligi liderning ishonchliligini oshiradi. 11. Majburiy mehnat O'zbekiston qonunchiligida qanday baholanadi? A) Faqat yoshlar uchun ruxsat B) Ruxsat etiladi C) Taqiqlanadi D) Faqat mavsumiy ishlarda ruxsat To'g'ri javob: C) Taqiqlanadi ✔ Izoh: Konstitutsiya va qonunlarga ko'ra majburiy mehnat taqiqlanadi. 12. Gipodinamiya nima? A) Ortiqcha jismoniy yuklama va charchoq B) Kam kaloriyali ovqatlanish usuli C) Harakat faolligining yetishmasligi D) Jismoniy yuklamaga asoslangan sport turi To'g'ri javob: C) Harakat faolligining yetishmasligi ✔ Izoh: Gipodinamiya — kam harakatlilik bo'lib, ko'plab surunkali kasalliklar xavfini oshiradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 104 13. Davlat madhiyasi so'zlarining muallifi kim? A) Abdulla Oripov B) Abdulla Qahhor C) G'afur G'ulom D) Erkin Vohidov To'g'ri javob: A) Abdulla Oripov✔ Izoh: Davlat madhiyasi so'zlari Abdulla Oripov, musiqasi Mutal Burhonov tomonidan yaratilgan. 14. Tadbir uchun taklif etilgan ma'ruzachi bilan oldindan nimani kelishib olish kerak? A) Mavzu, vaqt, auditoriya va texnik ehtiyojlar B) Faqat ma'ruzachining kiyimi qaysi rangda bo'lishi C) Hech narsani, chunki ma'ruzachi tajribali bo'ladi D) Faqat tadbirdan keyin suratga tushish vaqtini To'g'ri javob: A) Mavzu, vaqt, auditoriya va texnik ehtiyojlar ✔ Izoh: Kelishilgan shartlar dasturning uzilishsiz o'tishini ta'minlaydi. 15. Qo'lni muntazam yuvish nima uchun muhim? A) Faqat odob va tashqi ko'rinish uchun B) Hech qanday ahamiyati yo'q, faqat odat C) Teri rangini oqartirish va o'zgartirish uchun D) Yuqumli kasalliklarning oldini olish uchun To'g'ri javob: D) Yuqumli kasalliklarning oldini olish uchun ✔ Izoh: Qo'l gigiyenasi ichak va respirator infeksiyalarning tarqalishini kamaytiradi. 16. Hayotiy ko'nikmalarga asoslangan profilaktik dasturlar nimani o'rgatadi? A) Faqat kelajakda qaysi kasbni tanlashni B) Faqat qonun moddalarini so'zma-so'z yodlab olishni C) Faqat jismoniy chiniqish mashqlarini bajarishni D) Rad etish, qaror qabul qilish va stressni boshqarishni To'g'ri javob: D) Rad etish, qaror qabul qilish va stressni boshqarishni ✔ Izoh: JSST tavsiya etgan hayotiy ko'nikmalar xavfli xulqqa qarshi ichki himoya hosil qiladi. 17. Yoshlarning shaxsiy hayoti daxlsizligi qanday himoyalanadi? A) Shaxsiy ma'lumotlar faqat ijtimoiy tarmoqlarda e'lon qilinadi B) Yoshlarning shaxsiy ma'lumotlari so'ragan har qanday shaxsga ochiq bo'ladi C) Ularning roziligisiz shaxsiy ma'lumotlarini tarqatish taqiqlanadi D) Voyaga yetmaganlarda shaxsiy hayot daxlsizligi himoya qilinmaydi To'g'ri javob: C) Ularning roziligisiz shaxsiy ma'lumotlarini tarqatish taqiqlanadi ✔ Izoh: Har kimning shaxsiy hayoti, yozishmalari va ma'lumotlari daxlsiz bo'lib, qonun bilan himoyalanadi. 18. O'zbekiston Respublikasining poytaxti qaysi shahar? A) Buxoro B) Samarqand C) Nukus D) Toshkent To'g'ri javob: D) Toshkent ✔ Izoh: Konstitutsiyaga ko'ra O'zbekiston poytaxti Toshkent shahridir. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 105 19. Rag'batlantirish samarali bo'lishi uchun u qanday bo'lishi kerak? A) Kechiktirilgan va nima uchunligi noaniq bo'lgan B) O'z vaqtida, adolatli va aniq yutuqqa bog'langan C) Natijadan qat'i nazar hammaga bir xil berilgan D) Faqat yil oxirida bir marta umumiy berilgan To'g'ri javob: B) O'z vaqtida, adolatli va aniq yutuqqa bog'langan✔ Izoh: Rag'bat natija bilan aniq bog'lansa va kechikmasa, xulqni mustahkamlaydi. 20. Moliyaviy savodxonlikning asosi qaysi? A) Jamg'arma qilmasdan yashash B) Butun maoshni olgan kuniyoq darhol sarflash C) Qarz olib, xarajatlarni ko'paytirish D) Daromad va xarajatlarni rejalashtirish To'g'ri javob: D) Daromad va xarajatlarni rejalashtirish ✔ Izoh: Byudjet tuzish va xarajatlarni rejalashtirish moliyaviy savodxonlikning asosidir. 21. Ijtimoiy tarmoqda notanish kishi o'smirdan sir saqlashni va shaxsiy suratlarini so'rasa, bu nimaning belgisi? A) Grooming (ishonchga kirib, ekspluatatsiya) B) Ta'lim loyihasiga qatnashish taklifi C) Rasmiy tashkilot o'tkazayotgan so'rovnoma D) Oddiy va xavfsiz yangi do'stlik taklifi To'g'ri javob: A) Grooming (ishonchga kirib, ekspluatatsiya) ✔ Izoh: Sir saqlashga undash va shaxsiy surat so'rash groomingning tipik belgilaridir. 22. Yetakchi grant tanlovida o'z ukasining loyihasini baholashi kerak bo'lsa, to'g'ri yo'l qaysi? A) Ukasining loyihasiga eng yuqori ball qo'yish B) To'qnashuvni oshkor qilib, baholashda qatnashmaslik C) Komissiyaga aytmasdan, odatdagidek baholash D) Shubha tug'ilmasligi uchun loyihani asossiz rad etish To'g'ri javob: B) To'qnashuvni oshkor qilib, baholashda qatnashmaslik ✔ Izoh: Qarindoshlik munosabati xolislikka shubha tug'diradi. 23. Olimpiya ramzida nechta halqa tasvirlangan? A) 4 ta B) 6 ta C) 7 ta D) 5 ta To'g'ri javob: D) 5 ta ✔ Izoh: Olimpiya ramzidagi besh halqa besh qit'aning birligini ifodalaydi. 24. Mahalla sport maydonchasidan samarali foydalanish uchun nima qilish mumkin? A) Maydonchani mahalla ombori sifatida ishlatish B) Maydonchadan faqat kattalarga va pullik guruhlarga ruxsat berish C) Buzilmasligi uchun maydonchani qulflab qo'yish D) Muntazam musobaqa va mashg'ulotlar jadvalini tuzish To'g'ri javob: D) Muntazam musobaqa va mashg'ulotlar jadvalini tuzish ✔ Izoh: Aniq jadval asosidagi mashg'ulot va musobaqalar sport maydonchasidan ko'proq yoshlar foydalanishini ta'minlaydi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 106 25. Yetim yoshlarning mustaqil hayotga moslashuvi uchun qaysi dastur foydali? A) Ularni jamoatchilikdan ajratish B) Faqat bir martalik moddiy yordam C) Kasb o'rgatish va mentor biriktirish D) Ularni yashash joyidan mahrum qilish To'g'ri javob: C) Kasb o'rgatish va mentor biriktirish✔ Izoh: Kasb o'rganish va mentor ko'magi yetim yoshlarning mustaqil hayotga muvaffaqiyatli moslashuvini ta'minlaydi. 26. Chet elda yuqori maoshli ish va'da qilib, hujjatlarni olib qo'yish qaysi xavfli holat belgisi? A) Turistik guruh sayohati B) Talabalar almashinuvi dasturi C) Rasmiy tashkiliy mehnat migratsiyasi D) Odam savdosi (majburiy mehnat) To'g'ri javob: D) Odam savdosi (majburiy mehnat) ✔ Izoh: Pasportni olib qo'yish va aldov bilan ishga jalb qilish odam savdosining tipik belgisidir. 27. Pora (bribe) nima? A) Mehnat shartnomasiga ko'ra to'lanadigan qonuniy ish haqi B) Xizmat harakati evaziga noqonuniy moddiy manfaat C) Davlat tomonidan belgilangan tartibda beriladigan nafaqa D) Yutuqlari uchun buyruq asosida beriladigan rasmiy mukofot To'g'ri javob: B) Xizmat harakati evaziga noqonuniy moddiy manfaat ✔ Izoh: Pora berish ham, olish ham, vositachilik ham huquqbuzarlik hisoblanadi. 28. Volontyorlarni uzoq muddat jalb qilib turishda eng muhim omil qaysi? A) Hissasini e'tirof etish va mazmunli vazifa berish B) Tadbirdan keyin ular bilan aloqani to'xtatish C) Ularni faqat og'ir va majburiy ishlarga yuborish D) Erishilgan natijalar haqida ma'lumot bermaslik To'g'ri javob: A) Hissasini e'tirof etish va mazmunli vazifa berish ✔ Izoh: Volontyorlarni asosan e'tirof, o'sish va mazmunli faoliyat ushlab turadi. 29. Ijtimoiy loyiha ta'sirini (impact) baholashda qaysi usul qo'llaniladi? A) Faqat ommaviy axborotdagi e'lonlar sonini sanash B) Oldingi va keyingi ko'rsatkichlarni taqqoslash C) Faqat sarflangan pul miqdorini hisoblab chiqish D) Faqat tashkilotchilarning shaxsiy fikrini yig'ish To'g'ri javob: B) Oldingi va keyingi ko'rsatkichlarni taqqoslash ✔ Izoh: Bazaviy va yakuniy ko'rsatkichlar farqi o'zgarishni ko'rsatadi. 30. Huquqbuzarlik sodir etgan o'smirni ijtimoiy reabilitatsiya qilishda nimaga ustuvorlik beriladi? A) Faqat ommaviy tanbeh va ogohlantirishlarga B) Uni jamiyatdan uzoq muddatga ajratib qo'yishga C) Ta'lim, kasb va ijobiy muhitga qaytarishga D) Uni boshqa tengdoshlaridan yashirib turishga To'g'ri javob: C) Ta'lim, kasb va ijobiy muhitga qaytarishga ✔ Izoh: Reabilitatsiya qayta huquqbuzarlik xavfini kamaytirib, jamiyatga integratsiyani ta'minlaydi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 107 21-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Hisobotga diagramma va jadval qo'shish nima beradi? A) Ma'lumotlarni ko'rgazmali va tez tushunarli qiladi B) Faqat hisobot sahifalari sonini ko'paytiradi C) Muhim ma'lumotlarni tekshiruvchilardan yashiradi D) Hisobotni o'quvchi uchun chalkashtirib yuboradi To'g'ri javob: A) Ma'lumotlarni ko'rgazmali va tez tushunarli qiladi✔ Izoh: Vizual taqdimot tendensiya va taqqoslashlarni tez ko'rsatadi. 2. Mahallada hunarmandchilikni rivojlantirish yoshlar uchun qanday foyda beradi? A) Zamonaviy iqtisodiyotda hech qanday foyda bermaydi B) Yoshlarni o'qishdan butunlay to'xtatib, hunarga majburlaydi C) Kasb o'rganish va daromad topish imkoniyatini yaratadi D) Faqat nafaqadagi keksalar uchun foydali mashg'ulot hisoblanadi To'g'ri javob: C) Kasb o'rganish va daromad topish imkoniyatini yaratadi ✔ Izoh: Hunarmandchilik yoshlarga kasb o'rganish, o'zini band qilish va milliy an'analarni davom ettirish imkonini beradi. 3. Kelishuvdan so'ng tomonlardan biri uni bajarmasa, to'g'ri qadam qaysi? A) Sababini bilish uchun qayta uchrashuv o'tkazish B) Ikkinchi tomonni javoban o'ch olishga undash C) Bajarmagan tomonga darhol ommaviy tanbeh berish D) Kelishuv bajarilmaganini e'tiborsiz qoldirish To'g'ri javob: A) Sababini bilish uchun qayta uchrashuv o'tkazish ✔ Izoh: Bajarilmaslik sabablari aniqlansa, kelishuvni tuzatish yoki yangilash mumkin. 4. Yoshlar o'rtasida o'z joniga qasd qilish xavfi sezilganda yetakchi nima qilishi kerak? A) Yoshni xatti-harakati uchun boshqalar oldida tanqid qilish B) Ogohlantirish uchun bu haqda ijtimoiy tarmoqda e'lon yozish C) O'tkinchi kayfiyat deb hisoblab, vaziyatni e'tiborsiz qoldirish D) Zudlik bilan mutaxassis psixolog va oilasini xabardor qilish To'g'ri javob: D) Zudlik bilan mutaxassis psixolog va oilasini xabardor qilish ✔ Izoh: Bunday holatda tezkor professional yordam va yaqinlarni jalb etish hayotni saqlab qolishi mumkin. 5. Ichki (intrinsik) motivatsiyaga misol qaysi? A) Ota-ona talab qilgani uchun kitob o'qish B) Jazodan qo'rqqani uchun kitob o'qish C) Va'da qilingan mukofot uchun kitob o'qish D) Mavzu qiziq bo'lgani uchun kitob o'qish To'g'ri javob: D) Mavzu qiziq bo'lgani uchun kitob o'qish ✔ Izoh: Ichki motivatsiya faoliyatning o'zidan zavq va qiziqish olishga asoslanadi. 6. Hisobotdagi takliflar qanday bo'lishi kerak? A) Umumiy, noaniq va har xil talqin qilinadigan B) Faqat byudjetni oshirish haqidagi talab C) Hisobot mavzusiga hech qanday aloqasiz D) Aniq, bajariladigan va muammoga bog'liq To'g'ri javob: D) Aniq, bajariladigan va muammoga bog'liq ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 108 Izoh: Asosli takliflar hisobotni boshqaruv qarorlari uchun foydali qiladi. 7. Yoshlarda tanqidiy fikrlashni rivojlantirishning foydasi nima? A) Har qanday boshqa fikrni darhol rad etish B) Bahs-munozaradan qochib, rozi bo'lib turish C) Ma'lumotni tahlil qilib, mustaqil xulosa chiqara olish D) Hamma narsaga ko'r-ko'rona ishonib, obro'li odamlarga ergashish To'g'ri javob: C) Ma'lumotni tahlil qilib, mustaqil xulosa chiqara olish✔ Izoh: Tanqidiy fikrlash yoshlarga ma'lumotni baholash va manipulyatsiyaga uchramaslikka yordam beradi. 8. Mahallada jamoat tartibini saqlashda kim bilan hamkorlik qilinadi? A) Xorijiy elchixona bilan B) Soliq to'lovchilar uyushmasi bilan C) Turistik kompaniya bilan D) Profilaktika inspektori bilan To'g'ri javob: D) Profilaktika inspektori bilan ✔ Izoh: Mahalla jamoat tartibini saqlash va huquqbuzarlik profilaktikasida profilaktika inspektori bilan hamkorlik qiladi. 9. Monitoring ma'lumotlarini hisobotga kiritishda manbalarni ko'rsatish nima uchun kerak? A) Ma'lumotni tekshirish mumkin bo'lishi uchun B) Xatolar uchun javobgarlikdan qochish uchun C) Hech qanday ahamiyati yo'q, an'ana xolos D) Hisobot hajmini kerakli darajaga yetkazish uchun To'g'ri javob: A) Ma'lumotni tekshirish mumkin bo'lishi uchun ✔ Izoh: Manba ko'rsatilgan ma'lumotni qayta tekshirish mumkin. 10. Yoshlar siyosatida «barqarorlik» nimani anglatadi? A) Asosan bir martalik yirik tadbirlar o'tkazishni B) Dasturlarning uzluksiz va izchil davom etishini C) Dasturlarda hech qanday o'zgarish qilmaslikni D) Har oy yangi maqsad va butunlay yangi dastur qo'yishni To'g'ri javob: B) Dasturlarning uzluksiz va izchil davom etishini ✔ Izoh: Barqaror siyosat qisqa muddatli tadbirlar emas, uzluksiz va izchil ishlarga asoslanadi. 11. Sinov muddati nima uchun belgilanadi? A) Xodimning lavozimga mosligini tekshirish uchun B) Xodimni qo'shimcha ishlarga majburiy jalb qilish uchun C) Sinov davrida ish haqini to'lamaslik uchun D) Mehnat shartnomasini rasmiy tuzmasdan ishlatib turish uchun To'g'ri javob: A) Xodimning lavozimga mosligini tekshirish uchun ✔ Izoh: Sinov muddati xodim malakasining lavozimga mosligini aniqlash maqsadida belgilanadi. 12. Yoshlar yetakchisi «xavf guruhi»dagi yosh bilan ishlashda nimadan boshlashi maqsadga muvofiq? A) U bilan muloqotni to'xtatib, ishni militsiyaga topshirishdan B) Uning hayotiy sharoiti va muammolarini o'rganishdan C) Ota-onasini ma'muriy javobgarlikka tortib, jarima solishdan D) Uning xatti-harakatlarini yig'ilishda ommaviy tanqid qilishdan To'g'ri javob: B) Uning hayotiy sharoiti va muammolarini o'rganishdan ✔ Izoh: Avvalo yoshning oilaviy, ijtimoiy va psixologik holatini o'rganish samarali yordam rejasini tuzishga imkon beradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 109 13. Konfliktning yashirin (latent) bosqichiga nima xos? A) Nizo tomonlar kelishuvi bilan butunlay hal bo'lgan B) Qarama-qarshilik bor, lekin ochiq to'qnashuv yo'q C) Tomonlar yakuniy kelishuvni rasman imzolagan D) Tomonlar bir-biriga qarshi ochiq kurash olib boradi To'g'ri javob: B) Qarama-qarshilik bor, lekin ochiq to'qnashuv yo'q✔ Izoh: Bu bosqichda nizoni sezish va oldini olish eng oson. 14. Konfliktdan keyingi bosqichda (post-konflikt) qanday ish muhim? A) Kelishuv ijrosini kuzatish va munosabatlarni tiklash B) Aybdorga uning xatosini qayta-qayta eslatish C) Nizoni unutib, endi hech qanday ish qilmaslik D) Tomonlarni yangi masalalar bo'yicha to'qnashtirish To'g'ri javob: A) Kelishuv ijrosini kuzatish va munosabatlarni tiklash ✔ Izoh: Kelishuvdan keyin ham monitoring qilinmasa, nizo qaytalanishi mumkin. 15. Sun'iy intellekt chat-botlari bergan javoblardan foydalanishda nimani yodda tutish kerak? A) Ular hech qachon xato qilmaydi va har doim to'g'ri javob beradi B) Ular har doim eng so'nggi rasmiy ma'lumotni kafolatlab beradi C) Ularning javoblarini boshqa manbalar bilan solishtirish taqiqlangan D) Javob xato bo'lishi mumkin, muhim faktni tekshirish kerak To'g'ri javob: D) Javob xato bo'lishi mumkin, muhim faktni tekshirish kerak ✔ Izoh: SI modellari ishonchli ko'rinadigan, lekin noto'g'ri ma'lumot yaratishi mumkin. 16. «Yorliq yopishtirish» nazariyasiga ko'ra, o'smirni doimiy «bezori» deb atash nimaga olib kelishi mumkin? A) Uning bunday yorliqqa mutlaqo e'tibor bermasligiga B) Uning o'qish natijalari sezilarli darajada oshishiga C) U bu rolni qabul qilib, unga mos xulq ko'rsatishiga D) Uning xulqi o'z-o'zidan tezda yaxshilanib ketishiga To'g'ri javob: C) U bu rolni qabul qilib, unga mos xulq ko'rsatishiga ✔ Izoh: Salbiy yorliq o'zini oqlovchi bashoratga aylanib, deviant identiklikni mustahkamlashi mumkin. 17. Qaysi o'zbek mumtoz musiqa merosi YuNESKO nomoddiy madaniy merosi ro'yxatiga kiritilgan? A) Jaz B) Estrada qo'shig'i C) Rok musiqasi D) Shashmaqom To'g'ri javob: D) Shashmaqom ✔ Izoh: Shashmaqom — o'zbek va tojik mumtoz musiqasining durdonasi sifatida YuNESKO ro'yxatiga kiritilgan. 18. O'qituvchi va murabbiylar kuni qaysi sanada nishonlanadi? A) 1 oktyabr B) 8 mart C) 5 oktyabr D) 1 sentyabr To'g'ri javob: A) 1 oktyabr ✔ Izoh: O'zbekistonda O'qituvchi va murabbiylar kuni har yili 1 oktyabrda nishonlanadi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 110 19. Bot-akkauntlar va trollar ijtimoiy tarmoqlarda ko'pincha nima maqsadda qo'llaniladi? A) Foydalanuvchilarga keladigan spamni kamaytirish B) Tarmoqdagi internet tezligini oshirib berish C) Fikrni sun'iy shakllantirish va nizo D) Foydalanuvchilarga bepul onlayn ta'lim berish To'g'ri javob: C) Fikrni sun'iy shakllantirish va nizo✔ Izoh: Ommaviy soxta akkauntlar biror fikr keng qo'llab-quvvatlanayotgandek tasavvur yaratadi. 20. Yoshlar uchun raqamli savodxonlik treningida qaysi mavzu birinchi navbatdagilardan biri? A) Kompyuter o'yinlarining paydo bo'lish tarixi B) Klaviaturalarni ishlab chiqarish texnologiyasi C) Monitorlarning turlari va ularning narxlari D) Shaxsiy ma'lumot va firibgarlikdan himoya To'g'ri javob: D) Shaxsiy ma'lumot va firibgarlikdan himoya ✔ Izoh: Shaxsiy xavfsizlik bilimlari kundalik hayotda eng zarur amaliy ko'nikmadir. 21. Bayonnomaning qaysi qismida «TINGLANDI – SO'ZGA CHIQDILAR – QAROR QILINDI» tuzilmasi qo'llaniladi? A) Hujjatning sarlavha qismida B) Faqat imzolar joylashgan qismda C) Faqat ilova qilingan varaqlarda D) Matnda, har bir masala bo'yicha To'g'ri javob: D) Matnda, har bir masala bo'yicha ✔ Izoh: Bu tuzilma har bir masala muhokamasi va qarorini aniq qayd etadi. 22. Ishga joylashgan yoshning muvaffaqiyatli moslashuvi uchun nima muhim? A) Faqat qattiq nazorat va jarima tizimi B) Uni birinchi kundan mustaqil qoldirish C) Ustoz biriktirish va jamoa bilan tanishtirish D) Topshiriqlarni tushuntirmay, o'zi o'rganishini kutish To'g'ri javob: C) Ustoz biriktirish va jamoa bilan tanishtirish ✔ Izoh: Ustoz ko'magi va jamoaga kirishish yangi xodimning tez moslashuvini ta'minlaydi. 23. Yoshlar o'rtasida milliy hunarmandchilikni targ'ib qilish nimaga xizmat qiladi? A) Faqat ko'rgazma uchun B) Milliy merosni asrash va yoshlar bandligiga C) Hunarlarni unutishga D) Import mahsulotlarini ko'paytirishga To'g'ri javob: B) Milliy merosni asrash va yoshlar bandligiga ✔ Izoh: Hunarmandchilik milliy merosni saqlab, yoshlarga daromad manbai bo'ladi. 24. Mediatsiyani arbitraj yoki suddan farqlovchi asosiy belgi qaysi? A) Qarorni uchinchi shaxs majburiy tarzda chiqaradi B) Yakuniy qarorni tomonlarning o'zlari qabul qiladi C) Tomonlarning shaxsan ishtirok etishi shart emas D) Jarayon har doim ochiq va ommaviy o'tkaziladi To'g'ri javob: B) Yakuniy qarorni tomonlarning o'zlari qabul qiladi ✔ Izoh: Sud va arbitrajda qarorni uchinchi tomon chiqaradi, mediatsiyada esa tomonlar kelishadi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 111 25. Kasb tanlashda ota-onaning roli qanday bo'lishi kerak? A) Faqat moliyaviy jihatni hal qilib, kasb tanlovini maktabga qoldirish B) Maslahat berish, ammo farzand qiziqishini hisobga olish C) Oilaviy an'anaga ko'ra kasbni majburan tanlab berish D) Umuman aralashmaslik va maslahat ham bermaslik To'g'ri javob: B) Maslahat berish, ammo farzand qiziqishini hisobga olish✔ Izoh: Ota-onaning maslahati muhim, lekin yoshning o'z qiziqish va qobiliyatlari hal qiluvchi bo'lishi kerak. 26. Ijtimoiy tarmoqlardagi «ideal» obrazlar bilan o'zini solishtirish yoshlarda ko'pincha nimaga olib keladi? A) O'ziga bo'lgan ishonchning barqaror oshishiga B) Real hayotdagi ijtimoiy faollikning oshishiga C) O'z tashqi ko'rinishi va hayotidan norozilikka D) Tanqidiy fikrlash ko'nikmasining kuchayishiga To'g'ri javob: C) O'z tashqi ko'rinishi va hayotidan norozilikka ✔ Izoh: Ijtimoiy taqqoslash, ayniqsa tahrirlangan tasvirlar bilan, o'zini past baholashni kuchaytirishi mumkin. 27. Skrinshot (ekran surati)lar haqida to'g'ri fikr qaysi? A) Shaxsiy yozishmalarni hech kim saqlab qola olmaydi B) O'chirilgan xabar har bir qurilmadan yo'qoladi C) Yozishma skrinshot orqali oson tarqalishi mumkin D) Ekran suratini olish texnik jihatdan imkonsiz To'g'ri javob: C) Yozishma skrinshot orqali oson tarqalishi mumkin ✔ Izoh: Yuborilgan xabar ustidan nazorat yo'qoladi. 28. Fuqarolar yig'ini qarorlari qanday qabul qilinadi? A) Tuman hokimining buyrug'i asosida, aholi bilan muhokama qilinmasdan qabul qilinadi B) Faqat mahalla raisi tomonidan yakka tartibda imzolanib, kengashga ma'lum qilinadi C) Yig'in yoki vakillar yig'ilishida ochiq muhokama va ovoz berish yo'li bilan D) Kengash a'zolari orasidan qur'a tashlash yo'li bilan tasodifiy tanlab olinadi To'g'ri javob: C) Yig'in yoki vakillar yig'ilishida ochiq muhokama va ovoz berish yo'li bilan ✔ Izoh: Fuqarolar yig'ini qarorlari ishtirokchilar muhokamasi va ovoz berish yo'li bilan qabul qilinadi. 29. Ish tajribasi yo'q yosh qanday qilib tajriba orttirishi mumkin? A) Uyda kutib o'tirib, takliflar kelishini kutish orqali B) Tajriba talab qilmaydigan ish chiqquncha harakat qilmaslik orqali C) Amaliyot, ko'ngillilik va qisqa loyihalarda qatnashish orqali D) Faqat diplom olishni kutish va bo'sh ish o'rni paydo bo'lishiga umid qilish To'g'ri javob: C) Amaliyot, ko'ngillilik va qisqa loyihalarda qatnashish orqali ✔ Izoh: Amaliyot, ko'ngillilik va loyihalar yoshga tajriba va tavsiyanomalar beradi. 30. Nima uchun o'smirlar xavfli xatti-harakatlarga ko'proq moyil bo'lishi mumkin? A) Ular xavf tushunchasini mutlaqo anglay olmaydi B) Ularda qo'rquv hissi tabiatan umuman bo'lmaydi C) Hissiy tizim o'zini nazoratdan oldin yetiladi D) Ular har doim faqat yolg'iz holda qaror qabul qiladi To'g'ri javob: C) Hissiy tizim o'zini nazoratdan oldin yetiladi ✔ Izoh: Mukofotga sezgir emotsional tizim erta, o'zini nazorat mexanizmlari esa kechroq yetiladi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 112 22-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Xodim fuqaroning ishini navbatsiz ko'rib chiqishi uchun qarindoshlik aloqasidan foydalansa, bu qaysi tamoyilni buzadi? A) Teng munosabat va xolislik tamoyilini B) Ixtiyoriylik va maxfiylik tamoyilini C) Ilmiylik va izchillik tamoyilini D) Tejamkorlik va samaradorlik tamoyilini To'g'ri javob: A) Teng munosabat va xolislik tamoyilini✔ Izoh: Qarindoshlik asosida imtiyoz berish boshqa fuqarolar huquqlarini kamsitadi. 2. Ijtimoiy xodimning yoshlar bilan ishlashdagi asosiy vazifasi nima? A) Qoidabuzar yoshlarga ma'muriy jarima solish B) Qiyin vaziyatdagi shaxsga ijtimoiy-psixologik yordam ko'rsatish C) Yoshlarning daromadi bo'yicha soliqni hisoblash D) Voyaga yetmaganlar sodir etgan jinoyat ishlarini tergov qilib, sudga oshirish To'g'ri javob: B) Qiyin vaziyatdagi shaxsga ijtimoiy-psixologik yordam ko'rsatish ✔ Izoh: Ijtimoiy xodim qiyin hayotiy vaziyatdagi shaxslarni aniqlab, ularga kompleks ijtimoiy yordam ko'rsatadi. 3. Investor biznesga mablag' kiritishda asosan nimani kutadi? A) Faqat xayriya qilib, yordam berishni B) Biznes zarar ko'rib, yopilishini C) Mablag'ini qaytarib olmaslik va ulushdan voz kechishni D) Investitsiyasining daromad keltirishini To'g'ri javob: D) Investitsiyasining daromad keltirishini ✔ Izoh: Investor kiritgan mablag'iga ulush, foyda yoki boshqa daromad kutadi. 4. «Akselerator» dasturlari asosan kimlar uchun mo'ljallangan? A) Faqat nafaqaxo'rlar uchun B) Faqat yopilgan korxonalar uchun C) Faqat davlat idoralari uchun D) Tez o'sishga tayyor startaplar uchun To'g'ri javob: D) Tez o'sishga tayyor startaplar uchun ✔ Izoh: Akseleratorlar qisqa muddatli intensiv dasturlar orqali startaplar o'sishini tezlashtiradi. 5. Yoshlarda loyihaga nisbatan «egalik hissi»ni qanday shakllantirish mumkin? A) Muhim qarorlarni ulardan yashirin qabul qilib B) Loyiha natijalari haqida ularga xabar bermay C) Faqat tayyor rejani ijro etishni talab qilib D) G'oyadan baholashgacha ularni ishtirok ettirib To'g'ri javob: D) G'oyadan baholashgacha ularni ishtirok ettirib ✔ Izoh: Jarayonning barcha bosqichlarida ishtirok loyihaga nisbatan mas'uliyat va egalik tuyg'usini oshiradi. 6. O'smirlarda temir yetishmasligining oldini olish uchun qanday oziq-ovqat foydali? A) Faqat shirinliklar va qandolat mahsulotlari B) Go'sht, dukkaklilar va ko'kat sabzavotlar C) Faqat oq non va un mahsulotlari D) Faqat gazli va energetik ichimliklar To'g'ri javob: B) Go'sht, dukkaklilar va ko'kat sabzavotlar ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 113 Izoh: Go'sht, dukkaklilar va yashil sabzavotlar temirga boy bo'lib, kamqonlikning oldini oladi. 7. Jamoa a'zosini maqtash va tanqid qilishni qanday tashkil etish tavsiya etiladi? A) Maqtovni yakkama-yakka, tanqidni ommaviy B) Maqtovni ommaviy, tanqidni yakkama-yakka C) Maqtovni ham, tanqidni ham umuman bermaslik D) Maqtovni ham, tanqidni ham faqat ommaviy To'g'ri javob: B) Maqtovni ommaviy, tanqidni yakkama-yakka✔ Izoh: Ommaviy tanqid kamsitadi, ommaviy e'tirof esa motivatsiyani oshiradi. 8. Davlat madhiyasi musiqasining muallifi kim? A) To'xtasin Jalilov B) Yunus Rajabiy C) Manas Leviyev D) Mutal Burhonov To'g'ri javob: D) Mutal Burhonov ✔ Izoh: Madhiya musiqasini bastakor Mutal Burhonov yaratgan. 9. Loyihada «ko'lamning sudralishi» (scope creep) nima? A) Loyiha ishlarining rejadan ancha tezlashib ketishi B) Loyiha jamoasi a'zolari sonining qisqarishi C) Kelishuvsiz yangi vazifalar qo'shilib borishi D) Loyiha byudjetining sezilarli darajada tejalishi To'g'ri javob: C) Kelishuvsiz yangi vazifalar qo'shilib borishi ✔ Izoh: Nazoratsiz qo'shimchalar muddat va byudjetni buzadi. 10. Xalqaro huquqqa ko'ra «bola» deb kimga aytiladi? A) 18 yoshga to'lmagan har bir shaxsga B) 14 yoshga to'lmagan har bir shaxsga C) 12 yoshga to'lmagan har bir shaxsga D) 16 yoshga to'lmagan har bir shaxsga To'g'ri javob: A) 18 yoshga to'lmagan har bir shaxsga ✔ Izoh: BMTning Bola huquqlari to'g'risidagi konvensiyasiga ko'ra 18 yoshga to'lmagan har bir inson bola hisoblanadi. 11. Yopiq savolning asosiy vazifasi qaysi? A) Aniq faktni tez tasdiqlash yoki inkor etish B) Muhokamani yangi mavzular bilan kengaytirish C) Suhbatdoshning his-tuyg'ularini chuqur o'rganish D) Suhbatdoshni keng va erkin fikr bildirishga undash To'g'ri javob: A) Aniq faktni tez tasdiqlash yoki inkor etish ✔ Izoh: Yopiq savollar aniq, qisqa ma'lumot olish uchun qulay. 12. Frentch va Reyven tasnifidagi «referent kuch» nima? A) Bo'ysunuvchilarga moddiy rag'bat berish imkoniyati B) Egallangan lavozim beradigan rasmiy buyruq berish huquqi C) Shaxsga hurmat va unga o'xshash istagidan kelgan ta'sir D) Bo'ysunuvchilarga nisbatan jazo qo'llash imkoniyati To'g'ri javob: C) Shaxsga hurmat va unga o'xshash istagidan kelgan ta'sir ✔ Izoh: Referent kuch liderning shaxsiy jozibasi va izdoshlarning unga bo'lgan hurmatiga tayanadi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 114 13. Ishga kirishda diplom yoki sertifikatni soxtalashtirish nima? A) Ko'pchilik qiladigan zararsiz odatiy hol B) Hujjatni qalbakilashtirish – qonunga xilof C) Ishga kirishda ijodiy yondashuv namunasi D) O'zini yaxshi ko'rsatishning maqbul usuli To'g'ri javob: B) Hujjatni qalbakilashtirish – qonunga xilof✔ Izoh: Qalbaki hujjatlardan foydalanish javobgarlikka sabab bo'ladi. 14. «Aybsizlik prezumpsiyasi» nimani anglatadi? A) Ayblanuvchi o'z aybsizligini sudda dalillar va guvohlar bilan isbotlashi shart B) Shaxs faqat guvohlar tasdiqlagan holatdagina aybsiz hisoblanadi C) Aybi sudda qonuniy tartibda isbotlanmaguncha shaxs aybsiz hisoblanadi D) Gumon qilingan shaxs tergov tugaguncha aybdor deb hisoblanadi To'g'ri javob: C) Aybi sudda qonuniy tartibda isbotlanmaguncha shaxs aybsiz hisoblanadi ✔ Izoh: Aybi qonuniy tartibda isbotlanmaguncha va sud hukmi kuchga kirmaguncha shaxs aybsiz hisoblanadi. 15. O'smirlar uchun sutkalik uyquning tavsiya etilgan davomiyligi qancha? A) 2–3 soat B) 4–5 soat C) 8–10 soat D) 12–14 soat To'g'ri javob: C) 8–10 soat ✔ Izoh: Sog'liqni saqlash mutaxassislari o'smirlar uchun sutkasiga 8–10 soat uyquni tavsiya etadi. 16. Xotin-qizlarni tazyiq va zo'ravonlikdan himoya qilish uchun beriladigan maxsus hujjat qanday ataladi? A) Yo'llanma B) Himoya orderi C) Ruxsatnoma D) Ma'lumotnoma To'g'ri javob: B) Himoya orderi ✔ Izoh: Himoya orderi tazyiq va zo'ravonlikdan jabrlangan shaxsni himoya qilish uchun beriladi. 17. Davlat xizmatlarini elektron shaklga o'tkazish korrupsiyaga qanday ta'sir qiladi? A) Xizmatlarni fuqarolar uchun yopiq qiladi B) Bevosita aloqani kamaytirib, xavfni pasaytiradi C) Korrupsiyaga hech qanday ta'sir ko'rsatmaydi D) Korrupsiya holatlarini sezilarli ko'paytiradi To'g'ri javob: B) Bevosita aloqani kamaytirib, xavfni pasaytiradi ✔ Izoh: Raqamlashtirish jarayonlarni shaffof va kuzatiladigan qiladi. 18. Huquqbuzarlik profilaktikasida «ijtimoiy nazorat» tushunchasi nimani anglatadi? A) Faqat huquq-tartibot organlari tomonidan olib boriladigan nazorat B) Faqat ko'chalarga o'rnatilgan kuzatuv kameralari tizimi C) Fuqarolarning shaxsiy hayotiga to'liq va cheksiz aralashuv D) Me'yorlarga rioyani ta'minlovchi rasmiy va norasmiy mexanizmlar To'g'ri javob: D) Me'yorlarga rioyani ta'minlovchi rasmiy va norasmiy mexanizmlar ✔ Izoh: Oila, mahalla, maktab va qonun ijtimoiy nazoratning turli shakllaridir. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 115 19. Maqsadli auditoriya nima? A) Mamlakatdagi har bir iste'molchi va fuqaro B) Mahsulot mo'ljallangan asosiy xaridorlar guruhi C) Bozordagi asosiy raqobatchilar D) Kompaniyaning o'z xodimlari va rahbariyati To'g'ri javob: B) Mahsulot mo'ljallangan asosiy xaridorlar guruhi✔ Izoh: Maqsadli auditoriya — mahsulot yoki xizmat aynan kimga mo'ljallanganini belgilovchi xaridorlar guruhi. 20. Yoshlarning bo'sh vaqtini mazmunli tashkil etish nima uchun profilaktik ahamiyatga ega? A) Faqat yuqori tashkilotlarga hisobot berish uchun kerak B) Yoshlarni jismonan charchatib, jazolash vazifasini bajaradi C) Salbiy ta'sirlarga berilish imkonini kamaytiradi D) Yoshlarning xulqiga hech qanday ta'sir ko'rsatmaydi To'g'ri javob: C) Salbiy ta'sirlarga berilish imkonini kamaytiradi ✔ Izoh: Bandlik ijobiy tajriba beradi va xavfli muhitda vaqt o'tkazishni qisqartiradi. 21. O'zini o'zi band qilgan shaxs deganda kim tushuniladi? A) Mustaqil ravishda belgilangan faoliyat turi bilan daromad oluvchi shaxs B) Yirik kompaniyaning egasi va uning direktorlar kengashi a'zosi bo'lgan shaxs C) Ishsiz deb rasman tan olingan va nafaqa oluvchi shaxs D) Davlat korxonasining shtatdagi doimiy xodimi To'g'ri javob: A) Mustaqil ravishda belgilangan faoliyat turi bilan daromad oluvchi shaxs ✔ Izoh: O'zini o'zi band qilgan shaxs ruxsat etilgan faoliyat turlarida mustaqil ishlab daromad oladi. 22. Xodimning qo'shimcha (tashqi) faoliyati qachon muammoli hisoblanadi? A) U faqat dam olish kunlari bajarilsa B) U xizmatga hech qanday aloqador bo'lmasa C) U ilmiy yoki ijodiy faoliyat bo'lsa D) Xizmat bilan manfaatlar to'qnashuvi tug'dirsa To'g'ri javob: D) Xizmat bilan manfaatlar to'qnashuvi tug'dirsa ✔ Izoh: Asosiy muammo – qo'shimcha faoliyatning xizmat xolisligiga ta'siri. 23. Tadbir oldidan chek-list tuzishning foydasi nimada? A) Muhim vazifa e'tibordan chetda qolmaydi B) Tadbir tayyorgarligi ataylab kechiktiriladi C) Jamoadagi ishlar soni sun'iy ko'payadi D) Kim nimaga mas'ulligi noaniq bo'lib qoladi To'g'ri javob: A) Muhim vazifa e'tibordan chetda qolmaydi ✔ Izoh: Chek-list vazifalar, mas'ullar va muddatlarni nazorat qilishga yordam beradi. 24. Yoshlarning ijtimoiy tarmoqlardagi xavfli «chellenj»larda qatnashishining oldini olishda nima muhim? A) Bunday narsalar haqida yoshlar bilan gapirmaslik B) Xavfni ochiq muhokama qilish va tanqidiy fikrlash C) Faqat telefonini tortib olib, internetni o'chirish D) Mashhur chellenjlarni yoshlar orasida targ'ib qilish To'g'ri javob: B) Xavfni ochiq muhokama qilish va tanqidiy fikrlash ✔ Izoh: Yoshlar xavfni tushunib, guruh bosimiga qarshi tura olishi kerak. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 116 25. Shaxmat yoshlarda qanday qobiliyatlarni rivojlantiradi? A) Faqat jismoniy kuch va chaqqonlikni B) Jismoniy chidamlilik va moslashuvchanlikni C) Mantiqiy fikrlash va diqqatni jamlash D) Faqat harakat tezligini To'g'ri javob: C) Mantiqiy fikrlash va diqqatni jamlash✔ Izoh: Shaxmat mantiqiy, strategik fikrlash va diqqatni rivojlantiradi. 26. Yoshlar bilan profilaktik suhbatlarda qaysi usul ko'proq samara beradi? A) Faqat taqiqlar ro'yxatini ovoz chiqarib o'qish B) Bir soatlik monolog shaklidagi rasmiy ma'ruza C) Interaktiv muhokama va vaziyatli o'yinlar D) Faqat zal devorlariga ko'rgazmali plakatlar osish To'g'ri javob: C) Interaktiv muhokama va vaziyatli o'yinlar ✔ Izoh: Faol ishtirok bilimni ko'nikmaga aylantiradi. 27. Jismoniy mashg'ulot vaqtida suv ichish nima uchun muhim? A) Organizm suvsizlanishining oldini olish uchun B) Mashg'ulotni to'xtatib, dam olish uchun C) Hech qanday ahamiyati yo'q, faqat odat D) Ishtahani oshirib, vaznni ko'paytirish uchun To'g'ri javob: A) Organizm suvsizlanishining oldini olish uchun ✔ Izoh: Mashg'ulotda ter bilan yo'qotilgan suyuqlikni to'ldirish suvsizlanishning oldini oladi. 28. Tadbirda ishtirokchilar faolligini oshirish usuli qaysi? A) Guruh ishi, savol-javob va amaliy mashqlar B) Ishtirokchilarga savol berishni taqiqlash C) Tanaffussiz bitta uzun ma'ruza o'qish D) Ishtirokchilarni jim o'tirishga majburlash To'g'ri javob: A) Guruh ishi, savol-javob va amaliy mashqlar ✔ Izoh: Interaktiv usullar o'rganish va qiziqishni kuchaytiradi. 29. Konstitutsiyaga ko'ra barcha fuqarolar qanday huquqqa ega? A) Mulkiga qarab imtiyozlarga B) Faqat davlat xizmatchilari teng huquqqa C) Kelib chiqishiga qarab har xil huquqlarga D) Qonun oldida teng huquq va erkinliklarga To'g'ri javob: D) Qonun oldida teng huquq va erkinliklarga ✔ Izoh: Fuqarolar jinsi, irqi, millati, tili, dini va ijtimoiy kelib chiqishidan qat'i nazar qonun oldida tengdir. 30. Eyzenxauer matritsasiga ko'ra «muhim, lekin shoshilinch emas» vazifalar bilan nima qilish kerak? A) Ularni har doim faqat boshqalarga topshirish B) Ularni boshqa ishlardan oldin zudlik bilan bajarish C) Rejalab, muntazam vaqt ajratish D) Ularni ro'yxatdan butunlay o'chirib tashlash To'g'ri javob: C) Rejalab, muntazam vaqt ajratish ✔ Izoh: Bu toifa strategik ishlar bo'lib, e'tiborsiz qolsa keyin inqirozga aylanadi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 117 23-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Yoshlarning kasbiy yo'lini rejalashtirishda «karyera rejasi» nimani o'z ichiga oladi? A) Faqat dam olish kunlari va ta'til jadvalini B) Faqat kutilgan ish haqi miqdori va uning o'sishini C) Faqat ishdan bo'shash sanasi va sababini D) Kasbiy maqsadlar va ularga erishish bosqichlarini To'g'ri javob: D) Kasbiy maqsadlar va ularga erishish bosqichlarini✔ Izoh: Karyera rejasi uzoq va qisqa muddatli kasbiy maqsadlar hamda ularga erishish qadamlarini belgilaydi. 2. Yoshlar o'rtasidagi kichik bahs paytida kattalarning birinchi vazifasi qaysi? A) Bahsni chetdan kuzatib, umuman aralashmaslik B) Ikkala ishtirokchini ham ommaviy ravishda jazolash C) Tinchlantirib, har tomonni alohida tinglash D) Bahsni ko'rgan zahoti aybdorni ochiq e'lon qilish To'g'ri javob: C) Tinchlantirib, har tomonni alohida tinglash ✔ Izoh: Avval keskinlik pasaytirilib, keyin har tomonning fikri tinglanadi. 3. Islom dinining asl mohiyatiga ko'ra qaysi tamoyil ustuvor? A) Dunyoviy bilimdan voz kechish B) Boshqa din vakillarini kamsitish C) Dushmanlarga nisbatan zo'ravonlik va nafrat D) Tinchlik, bag'rikenglik va insonparvarlik To'g'ri javob: D) Tinchlik, bag'rikenglik va insonparvarlik ✔ Izoh: Islomning asl ta'limoti tinchlik, ilm, bag'rikenglik va insonparvarlikka asoslanadi. 4. Yoshlarning birinchi ish joyini topishiga to'sqinlik qiluvchi omil qaysi? A) Ish tajribasining yo'qligi B) Ko'p tillarni bilish C) Faol muloqot qobiliyati D) Yuqori malaka To'g'ri javob: A) Ish tajribasining yo'qligi ✔ Izoh: Tajriba yo'qligi yoshlarning birinchi ishga joylashishidagi eng keng tarqalgan to'siqdir. 5. Yoshlar yetakchisi uchun «stress boshqaruvi» ko'nikmasi nima uchun kerak? A) Murakkab vaziyatlarda to'g'ri qaror qabul qilish uchun B) Muammoli yoshlardan uzoqlashib, ishni kamaytirish uchun C) Charchoq tufayli ishdan tezroq bo'shash uchun D) Hisobotlarni topshirish muddatini qonuniy kechiktirish uchun To'g'ri javob: A) Murakkab vaziyatlarda to'g'ri qaror qabul qilish uchun ✔ Izoh: Stressni boshqara olgan yetakchi murakkab vaziyatda ham xotirjam va to'g'ri qaror qabul qiladi. 6. Mahalla qaysi vazifani bajarishi an'anaviy hisoblanadi? A) Hududdagi pul muomalasini va valyuta ayirboshlashni tartibga solish B) Davlat chegarasi xavfsizligini ta'minlash va qo'riqlash C) Jinoyat ishlarini sudda ko'rib, jazo tayinlash D) Oilaviy nizolarni murosa yo'li bilan hal etishga ko'maklashish To'g'ri javob: D) Oilaviy nizolarni murosa yo'li bilan hal etishga ko'maklashish ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 118 Izoh: Mahalla oilalardagi kelishmovchiliklarni murosa yo'li bilan hal qilishga ko'maklashadi. 7. O'smirning kiyim, musiqa va uslubni tez-tez o'zgartirishi ko'pincha nimani anglatadi? A) Aqliy rivojlanishdagi orqada qolishni B) Albatta jiddiy ruhiy kasallik belgisini C) O'zlikni izlashning normal ko'rinishini D) Faqat ota-onaga ataylab qarshi chiqishni To'g'ri javob: C) O'zlikni izlashning normal ko'rinishini✔ Izoh: Turli rollarni sinab ko'rish o'smirlikdagi o'zlikni shakllantirishning tabiiy qismidir. 8. Yoshlar siyosatini amalga oshirishda nodavlat notijorat tashkilotlarning roli qanday? A) Faqat tijorat faoliyati bilan shug'ullanadi B) Yoshlar bilan ishlashi taqiqlangan C) Davlat organlari o'rnini to'liq egallaydi D) Davlat bilan hamkorlikda loyihalar amalga oshiradi To'g'ri javob: D) Davlat bilan hamkorlikda loyihalar amalga oshiradi ✔ Izoh: NNTlar yoshlarga oid loyiha va dasturlarni davlat bilan hamkorlikda amalga oshiradi. 9. O'zbek tili bayrami kuni qaysi sanada nishonlanadi? A) 21 mart B) 1 sentyabr C) 8 dekabr D) 21 oktyabr To'g'ri javob: D) 21 oktyabr ✔ Izoh: 1989 yil 21 oktyabrda o'zbek tiliga davlat tili maqomi berilgan, shu kun O'zbek tili bayrami kuni. 10. Qaysi temperament turi sokinlik, sustlik va hissiyotlarni kam namoyon qilish bilan ajralib turadi? A) Melanxolik B) Flegmatik C) Xolerik D) Sangvinik To'g'ri javob: B) Flegmatik ✔ Izoh: Flegmatik shaxs vazmin, barqaror, ammo sekinroq harakat qiladi. 11. Dasturiy ta'minot va ilovalarni muntazam yangilab turish nima uchun muhim? A) Yangilanish qurilmani ataylab sekinlashtiradi B) Yangilanish xavfsizlik zaifliklarini yopadi C) Yangilanish faqat tashqi dizaynni o'zgartiradi D) Yangilashning xavfsizlikka hech ta'siri yo'q To'g'ri javob: B) Yangilanish xavfsizlik zaifliklarini yopadi ✔ Izoh: Eskirgan dasturlar hujumchilar foydalanadigan ma'lum zaifliklarga ega bo'ladi. 12. Mediasavodxonlik nima? A) Har kuni ma'lum vaqt televizor ko'rish odati B) Gazeta va jurnallarni sotish bo'yicha savdo ko'nikmasi C) Media axborotini tanqidiy tahlil qilish qobiliyati D) Kompyuterni yoqish va o'chirishni bilish ko'nikmasi To'g'ri javob: C) Media axborotini tanqidiy tahlil qilish qobiliyati ✔ Izoh: Mediasavodxon inson axborotni tanqidiy idrok qiladi va manipulyatsiyaga berilmaydi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 119 13. Mahallada yoshlar o'rtasidagi nizolarning oldini olishning eng samarali yo'li qaysi? A) Erta aniqlash, muloqot va mazmunli bandlik B) Faqat jazo choralarini kuchaytirib, qattiq nazorat C) Turli guruh yoshlarini bir-biridan to'liq ajratish D) Yoshlar o'rtasidagi nizolarga umuman aralashmaslik To'g'ri javob: A) Erta aniqlash, muloqot va mazmunli bandlik✔ Izoh: Profilaktika va muloqot konfliktlarning kuchayishiga yo'l qo'ymaydi. 14. Vatan himoyachilari kuni qaysi sanada nishonlanadi? A) 14 yanvar B) 23 fevral C) 9 may D) 30 iyun To'g'ri javob: A) 14 yanvar ✔ Izoh: O'zbekiston Qurolli Kuchlari tashkil topgan 14 yanvar Vatan himoyachilari kuni hisoblanadi. 15. Hisobotda natijalarni ko'rsatishda qaysi usul samaraliroq? A) Faqat raqamsiz umumiy so'zlar bilan ta'riflash B) Faqat o'tkazilgan tadbirlar sonini sanab o'tish C) Raqamlarsiz faqat hissiy tavsif bilan cheklanish D) Miqdoriy va sifat o'zgarishlarini birga ko'rsatish To'g'ri javob: D) Miqdoriy va sifat o'zgarishlarini birga ko'rsatish ✔ Izoh: Miqdor va sifat birgalikda faoliyat samarasini to'liq aks ettiradi. 16. Mahalla hududidagi maktab bilan yoshlar yetakchisining hamkorligi nima uchun zarur? A) Maktab budjeti va moliyaviy mablag'larini boshqarish uchun B) O'quvchilarning darsdan tashqari bandligi va tarbiyasini birga tashkil etish uchun C) O'quvchilarning chorak baholarini qo'yish va tekshirish uchun D) Maktab o'qituvchilarini malakasiga qarab almashtirish va ularning o'rniga yangilarini tanlash uchun To'g'ri javob: B) O'quvchilarning darsdan tashqari bandligi va tarbiyasini birga tashkil etish uchun ✔ Izoh: Maktab bilan hamkorlik o'quvchilarning bo'sh vaqti, tarbiyasi va xavf guruhini aniqlashda samara beradi. 17. «Padarkush» dramasining muallifi kim? A) Abdurauf Fitrat B) Mahmudxo'ja Behbudiy C) Hamza Hakimzoda Niyoziy D) Abdulla Avloniy To'g'ri javob: B) Mahmudxo'ja Behbudiy ✔ Izoh: «Padarkush» — Mahmudxo'ja Behbudiy qalamiga mansub, ma'rifat g'oyasini ilgari surgan dastlabki o'zbek dramasi. 18. Mahallada bolalar maydonchasi qurish tashabbusi bilan chiqqan yoshlarga yetakchi qanday yordam beradi? A) Ruxsatsiz tashabbus uchun yoshlarni javobgarlikka tortadi B) Mablag' yo'qligi sababli tashabbusni darhol rad etadi C) Loyiha tayyorlash, homiy va hamkor topishda ko'maklashadi D) Maydonchani faqat o'z shaxsiy mablag'i hisobidan qurib beradi To'g'ri javob: C) Loyiha tayyorlash, homiy va hamkor topishda ko'maklashadi ✔ Izoh: Yetakchi yoshlar tashabbusini loyiha shakliga keltirish va resurs topishda qo'llab-quvvatlaydi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 120 19. Kuchli g'azab yoki qo'rquv uyg'otuvchi xabarni ulashishdan oldin nima qilish kerak? A) Faqat sarlavhaga ishonib, fikr bildirish B) Izohlarda muallif bilan bahs boshlash C) Ogohlantirish uchun darhol hammaga yuborish D) To'xtab, manba va faktlarni tekshirish To'g'ri javob: D) To'xtab, manba va faktlarni tekshirish✔ Izoh: Manipulyativ kontent tanqidiy fikrlashni chetlab o'tish uchun kuchli hissiyotlardan foydalanadi. 20. Hujjatga ilova qo'shilsa, asosiy hujjatda nima ko'rsatiladi? A) Faqat ilova muallifining telefoni B) Hech qanday belgi qo'yilmaydi C) Ilova nomi va varaqlar soni D) Faqat ilova qog'ozining rangi To'g'ri javob: C) Ilova nomi va varaqlar soni ✔ Izoh: Ilova haqidagi belgi hujjatlar to'liqligini nazorat qilishga yordam beradi. 21. Stressning surunkali (uzoq davom etuvchi) shakli o'smirda nimaga olib kelishi mumkin? A) Uyqu buzilishi, diqqat pasayishi va tez charchashga B) Organizmda hech qanday o'zgarishsiz o'tishiga C) Xotira va diqqatning barqaror yaxshilanishiga D) Ijtimoiy faollik va muloqotning doimiy oshishiga To'g'ri javob: A) Uyqu buzilishi, diqqat pasayishi va tez charchashga ✔ Izoh: Uzoq stress jismoniy va ruhiy salomatlikka, o'qish samaradorligiga salbiy ta'sir qiladi. 22. «Ma'lumotlar sizib chiqishi» (data breach) haqida xabar topilsa, foydalanuvchi nima qilishi kerak? A) Parolni do'stlarga aytib, maslahat so'rash B) Parollarni almashtirib, 2FA ni yoqish C) Hisoblarni yagona umumiy parolga o'tkazish D) Hech narsa qilmay, kutib turish To'g'ri javob: B) Parollarni almashtirib, 2FA ni yoqish ✔ Izoh: Parolni tezkor almashtirish buzilish oqibatlarini kamaytiradi. 23. Yoshlarni qarorlar qabul qilish jarayoniga jalb etishning eng to'g'ri usuli qaysi? A) Qabul qilingan qarorlarni ularga keyinchalik rasmiy xabar qilish B) Yoshlar o'rniga faqat ota-onalari va ustozlarining fikrini so'rash C) Yoshlarni yig'ilishlarga kuzatuvchi sifatida ovozsiz qatnashtirish D) Ularning fikrini so'rash va muhokamalarga taklif etish To'g'ri javob: D) Ularning fikrini so'rash va muhokamalarga taklif etish ✔ Izoh: Yoshlarni fikr so'rovlari, ochiq muloqotlar va muhokamalarga jalb qilish ularning ishtirokini ta'minlaydi. 24. Mediator tomonlardan biri bilan qarindosh bo'lsa, nima qilishi kerak? A) Bu haqda tomonlarga hech narsa aytmasligi B) Shubha tug'ilmasligi uchun jarayonni tezlatishi C) Qarindoshlik tufayli uning tarafini olishi D) Buni oshkor qilib, mediatsiyadan voz kechishi To'g'ri javob: D) Buni oshkor qilib, mediatsiyadan voz kechishi ✔ Izoh: Betaraflikka shubha tug'diruvchi holat oshkor etilishi va boshqa mediator taklif qilinishi kerak. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 121 25. Yoshlar yetakchisi ishonchni qozonishi uchun eng avvalo nimaga e'tibor berishi kerak? A) Ko'p va'da berishga B) Faqat rasmiy muloqotga C) Va'dasining ustidan chiqishga D) Yoshlardan uzoqroq turishga To'g'ri javob: C) Va'dasining ustidan chiqishga✔ Izoh: Berilgan va'dalarning bajarilishi yetakchiga bo'lgan ishonchni mustahkamlaydi. 26. Konfliktni muhokama qilishda «hozir va shu yerda» tamoyili nimani anglatadi? A) Eski gina-kuduratlarni emas, joriy muammoni muhokama qilish B) Nizoni tafsilotlarga kirmay, iloji boricha tez yakunlash C) Uchrashuv joyini muhokama oxirigacha o'zgartirmaslik D) Nizoni bugun emas, faqat ertangi uchrashuvda muhokama qilish To'g'ri javob: A) Eski gina-kuduratlarni emas, joriy muammoni muhokama qilish ✔ Izoh: Eski gina-kuduratlarni qo'zg'ash muhokamani chalkashtirib, nizoni kuchaytiradi. 27. ERI kalitini (parolini) boshqa shaxsga berish haqida to'g'ri fikr qaysi? A) Har bir xodim uni rahbariga berishi majburiy B) Ish tez bitishi uchun hamkasbga berish odatiy hol C) Ishonchli yaqin do'stlarga berish mumkin D) Mumkin emas, imzolangan hujjatga egasi javob beradi To'g'ri javob: D) Mumkin emas, imzolangan hujjatga egasi javob beradi ✔ Izoh: ERI shaxsiy hisoblanadi va uning maxfiyligi egasining mas'uliyatidir. 28. O'tgan oy 50 ta tadbir, joriy oyda 60 ta tadbir o'tkazilgan bo'lsa, o'sish necha foizni tashkil etadi? A) 60 foiz B) 20 foiz C) 10 foiz D) 16 foiz To'g'ri javob: B) 20 foiz ✔ Izoh: O'sish: (60 – 50) / 50 × 100 = 20 foiz. 29. Ish suhbatida o'zini tutishning to'g'ri qoidasi qaysi? A) Avvalgi ish beruvchini yomonlab, uning kamchiliklarini aytish B) Suhbat davomida telefonda gaplashib o'tirish C) O'z vaqtida kelish, ozoda kiyinish va aniq javob berish D) Noqulay savollarni e'tiborsiz qoldirib, mavzuni o'zgartirish To'g'ri javob: C) O'z vaqtida kelish, ozoda kiyinish va aniq javob berish ✔ Izoh: Punktuallik, tashqi ko'rinish va aniq javoblar ish beruvchida ijobiy taassurot qoldiradi. 30. O'smirning o'qishga bo'lgan qiziqishi yo'qolganda yetakchi avvalo nima qilishi kerak? A) Sababini aniqlash uchun ishonchli suhbat o'tkazish B) Ota-onasiga uni qattiq jazolashni tavsiya qilish C) Uni sinf va jamoa oldida darhol tanqid qilish D) O'qishni tashlab, ishga kirishni maslahat berish To'g'ri javob: A) Sababini aniqlash uchun ishonchli suhbat o'tkazish ✔ Izoh: Muammoning sabablari turlicha bo'ladi, shuning uchun avval tinglash va tushunish zarur. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 122 24-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Homiylarni jalb qilishda qaysi yondashuv samaraliroq? A) Bir xil umumiy iltimos xatini hammaga yuborish B) Homiyga ham foydali aniq hamkorlik taklifi C) Bir marta murojaat qilib, keyin aloqani uzish D) Mablag' olgach homiyga hech qanday hisobot bermaslik To'g'ri javob: B) Homiyga ham foydali aniq hamkorlik taklifi✔ Izoh: O'zaro manfaatli va shaffof taklif uzoq muddatli hamkorlikka asos bo'ladi. 2. Konstitutsiyaga ko'ra Konstitutsiya qanday yuridik kuchga ega? A) Farmonlardan past kuchga B) Oliy yuridik kuchga C) Faqat tavsiyaviy kuchga D) Qonunlar bilan teng kuchga To'g'ri javob: B) Oliy yuridik kuchga ✔ Izoh: Konstitutsiya oliy yuridik kuchga ega, boshqa qonun va hujjatlar unga zid bo'lishi mumkin emas. 3. Oiladagi zo'ravonlikdan jabrlangan yosh ayolga birinchi navbatda qanday yordam beriladi? A) Vaziyatga uning o'zi sababchi deb hisoblab, uni ayblash va qattiq tanbeh berish B) Oila buzilmasligi uchun uni oilasiga qaytishga majburlash C) Oila sirini saqlash uchun vaziyatni yashirish D) Xavfsizligini ta'minlash va maxsus markaz yoki organlarga yo'naltirish To'g'ri javob: D) Xavfsizligini ta'minlash va maxsus markaz yoki organlarga yo'naltirish ✔ Izoh: Jabrlanuvchiga xavfsiz joy, psixologik va huquqiy yordam ko'rsatish birinchi navbatdagi vazifadir. 4. Ekstremistik materiallarni ijtimoiy tarmoqda ko'rgan yoshga qanday maslahat beriladi? A) Keyinroq muhokama qilish uchun saqlab qo'yish B) Muallif bilan bahslashish uchun yozishib ko'rish C) Ogohlantirish uchun do'stlariga ham yuborish D) Tarqatmasdan, ishonchli kattalarga xabar berish To'g'ri javob: D) Tarqatmasdan, ishonchli kattalarga xabar berish ✔ Izoh: Bunday materiallarni tarqatish xavfli va qonunga zid bo'lishi mumkin. 5. Nogironligi bor yoshlar uchun «inklyuziv ta'lim» nimani anglatadi? A) Ta'limni faqat uyda, masofaviy shaklda olishni B) Turli ehtiyojli bolalarning umumiy ta'lim muassasalarida birga o'qishini C) Nogironligi bor bolalarni ta'limdan butunlay ozod qilishni D) Nogironligi bor bolalarni alohida ixtisoslashgan internatlarga ajratib o'qitishni To'g'ri javob: B) Turli ehtiyojli bolalarning umumiy ta'lim muassasalarida birga o'qishini ✔ Izoh: Inklyuziv ta'lim alohida ehtiyojli bolalarning tengdoshlari bilan birga ta'lim olishini ta'minlaydi. 6. Sport musobaqalarida «fair play» tamoyili nimani anglatadi? A) Hakamni aldash B) Qoidalarni buzish C) Halol o'yin va raqibga hurmat D) Har qanday yo'l bilan g'alaba qozonish To'g'ri javob: C) Halol o'yin va raqibga hurmat ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 123 Izoh: Fair play — qoidalarga rioya qilish, halollik va raqibni hurmat qilish tamoyili. 7. Yoshlarni sportga jalb qilishning profilaktik foydasi qaysi? A) Tajovuzkorlik va raqobat hissining oshishi B) O'qish va dars tayyorlashga xalaqit berish C) Intizom, jamoaviylik va sog'lom bandlik D) Faqat jismoniy charchoq va uyquchanlik To'g'ri javob: C) Intizom, jamoaviylik va sog'lom bandlik✔ Izoh: Sport qoidalarga rioya qilish, maqsad qo'yish va o'zini nazorat qilishni o'rgatadi. 8. O'smir uydan qochib ketgan holatda birinchi navbatda nima qilinadi? A) Faqat uning do'stlaridan so'rash bilan cheklaniladi B) Bir necha kun o'zi qaytib kelishini kutiladi C) Oila sharmandaligi deb, hech kimga aytilmaydi D) Darhol vakolatli organlarga xabar beriladi To'g'ri javob: D) Darhol vakolatli organlarga xabar beriladi ✔ Izoh: Voyaga yetmaganning yo'qolishi tezkor harakatni talab qiladi, kechikish xavfli. 9. Jamoada «guruhiy fikrlash» (groupthink) xavfi nimada? A) Jamoa a'zolarining har bir masalada uzoq bahslashishi B) Jamoada juda ko'p turli va bir-biriga zid fikrlar paydo bo'lishi C) Har bir qarorning haddan tashqari sekin qabul qilinishi D) Kelishuv uchun tanqid bostirilib, xato qaror qilinishi To'g'ri javob: D) Kelishuv uchun tanqid bostirilib, xato qaror qilinishi ✔ Izoh: I. Djanis ta'riflaganidek, jipslikka intilish muqobil variantlarni ko'rib chiqishga to'sqinlik qiladi. 10. «Xizmat bilan bog'liq sovg'a» va «pora» o'rtasidagi chegarani belgilashda qaysi mezon muhim? A) Xizmat qaroriga ta'sir qilish maqsadi bormi B) Sovg'a haftaning qaysi kunida berilgan C) Sovg'a beruvchining yoshi nechada D) Sovg'a o'ralgan qog'ozning rangi qanday To'g'ri javob: A) Xizmat qaroriga ta'sir qilish maqsadi bormi ✔ Izoh: Xizmat qaroriga ta'sir ko'rsatish maqsadi bo'lsa, bu korrupsiyaviy harakatdir. 11. Mahallada yoshlar bo'sh vaqtini tashkil etishda birinchi navbatda nimani o'rganish kerak? A) Faqat tadbir byudjeti va homiylar ro'yxatini B) Hech narsani o'rganmay, odatiy tadbirlarni takrorlash C) Yoshlarning qiziqishlari va mavjud imkoniyatlarni D) Faqat boshqa mahallalarning tayyor tajribasini To'g'ri javob: C) Yoshlarning qiziqishlari va mavjud imkoniyatlarni ✔ Izoh: Yoshlar qiziqishi va mahalla imkoniyatlarini bilish mos to'garak va tadbirlarni tashkil etishga yordam beradi. 12. Yoshlar tadbiriga ishtirokchilarni jalb qilishda qaysi kanal odatda samaraliroq? A) Hech qanday oldindan e'lon bermaslik B) Faqat rasmiy blankada yozilgan xat C) Faqat mahalla idorasidagi devor gazetasi D) Yoshlar faol tarmoqlari va tengdoshlar To'g'ri javob: D) Yoshlar faol tarmoqlari va tengdoshlar ✔ Izoh: Auditoriyaning axborot olish odatlarini hisobga olish qamrovni oshiradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 124 13. O'zbekistonda nikoh yoshi qanday belgilangan? A) Ikkalasi uchun 21 yosh B) Ayollar uchun 17, erkaklar uchun 18 yosh C) Ayollar uchun 16, erkaklar uchun 18 yosh D) Erkaklar va ayollar uchun 18 yosh To'g'ri javob: D) Erkaklar va ayollar uchun 18 yosh✔ Izoh: Oila qonunchiligida nikoh yoshi erkaklar va ayollar uchun teng — 18 yosh etib belgilangan. 14. Elektron tijorat (e-commerce) nima? A) Ko'chada va bozorda savdo qilish B) Internet orqali tovar va xizmatlarni sotish va sotib olish C) Faqat an'anaviy do'konda savdo qilish D) Bankning internet orqali kredit va boshqa moliyaviy xizmatlar berishi To'g'ri javob: B) Internet orqali tovar va xizmatlarni sotish va sotib olish ✔ Izoh: Elektron tijorat savdo-sotiqni internet platformalari orqali amalga oshirishdir. 15. Vazifalarni ustuvorlik bo'yicha saralashda Eyzenxauer matritsasi qanday mezonlardan foydalanadi? A) Narx va sifat darajasi B) Rang va ijrochi yoshi C) Muhimlik va shoshilinchlik D) Hajm va bajarish joyi To'g'ri javob: C) Muhimlik va shoshilinchlik ✔ Izoh: Muhim va shoshilinch ishlar birinchi, muhim lekin shoshilinch bo'lmaganlari rejalashtiriladi. 16. «Sendvich» usulida fikr-mulohaza qanday tartibda beriladi? A) Tanqid – yana tanqid – yakunda yana kuchliroq tanqid B) Ijobiy fikr – yaxshilanadigan jihat – ijobiy xulosa C) Tanqid – qisqa maqtov – yakunda yana tanqid D) Faqat maqtov, kamchiliklar umuman tilga olinmaydi To'g'ri javob: B) Ijobiy fikr – yaxshilanadigan jihat – ijobiy xulosa ✔ Izoh: Bu usul tanqidni ijobiy fikrlar orasida berib, uni qabul qilishni yengillashtiradi. 17. Xersi va Blanshardning vaziyatli liderlik modelining asosiy g'oyasi qaysi? A) Lider har doim faqat avtokratik uslubda ishlashi kerak B) Uslub izdoshlarning tayyorgarlik darajasiga moslanadi C) Izdoshlarning tajribasi uslub tanlashda ahamiyatsiz D) Har qanday vaziyatda bitta uslub eng yaxshi natija beradi To'g'ri javob: B) Uslub izdoshlarning tayyorgarlik darajasiga moslanadi ✔ Izoh: Model bo'yicha yo'naltirish, murabbiylik, qo'llab-quvvatlash va vakolat berish vaziyatga qarab tanlanadi. 18. Yo'l harakati xavfsizligi bo'yicha velosipedchiga qaysi tavsiya to'g'ri? A) Telefonda gaplashib, bir qo'lda haydash B) Piyodalar yo'lagida tez yurib, piyodalarni chetlab o'tish C) Himoya dubulg'asini kiyish va qoidalarga rioya qilish D) Tunda chiroqsiz va qaytaruvchi belgisiz yurish To'g'ri javob: C) Himoya dubulg'asini kiyish va qoidalarga rioya qilish ✔ Izoh: Dubulg'a va yo'l qoidalariga rioya qilish velosipedchining xavfsizligini ta'minlaydi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 125 19. O'zbekistonda maktab o'quvchilari o'rtasida o'tkaziladigan ommaviy sport musobaqasi qanday nomlanadi? A) «Spartakiada faxriylari» B) «Universiada» C) «Umid nihollari» D) «Olimpiada» To'g'ri javob: C) «Umid nihollari»✔ Izoh: «Umid nihollari» — umumta'lim maktablari o'quvchilari o'rtasidagi sport musobaqalari. 20. Nikotin o'smirlar uchun nima sababdan ayniqsa xavfli? A) U faqat kattalar organizmida qaramlik keltiradi B) Rivojlanayotgan miyada qaramlik tez shakllanadi C) U diqqat va xotirani doimiy ravishda yaxshilaydi D) U o'smir organizmiga umuman ta'sir ko'rsatmaydi To'g'ri javob: B) Rivojlanayotgan miyada qaramlik tez shakllanadi ✔ Izoh: O'smirlik davrida miya plastik bo'lgani uchun qaramlik tez va mustahkam shakllanadi. 21. Konstitutsiyaga ko'ra O'zbekistonda din va davlat munosabati qanday? A) Davlat dini belgilangan B) Diniy tashkilotlar davlatdan ajratilgan C) Din davlat tomonidan boshqariladi D) Diniy tashkilotlar davlat organi hisoblanadi To'g'ri javob: B) Diniy tashkilotlar davlatdan ajratilgan ✔ Izoh: O'zbekiston dunyoviy davlat bo'lib, diniy tashkilotlar davlatdan ajratilgan va qonun oldida tengdir. 22. Saylovlar qanday tamoyillar asosida o'tkaziladi? A) Umumiy, teng, to'g'ridan-to'g'ri va yashirin ovoz berish B) Ochiq va guruhli ovoz berish C) Faqat saylovchilar vakillari orqali bilvosita ovoz berish D) Mulkiy va ta'lim senzi asosida To'g'ri javob: A) Umumiy, teng, to'g'ridan-to'g'ri va yashirin ovoz berish ✔ Izoh: Saylovlar umumiy, teng va to'g'ridan-to'g'ri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yo'li bilan o'tkaziladi. 23. Referendum nima? A) Parlament palatalarining qo'shma majlisi B) Hukumat a'zolarining navbatdan tashqari yig'ilishi C) Konstitutsiyaviy sudning ochiq sud majlisi D) Muhim masalalar bo'yicha umumxalq ovoz berishi To'g'ri javob: D) Muhim masalalar bo'yicha umumxalq ovoz berishi ✔ Izoh: Referendum davlat va jamiyat hayotining eng muhim masalalari yuzasidan fuqarolarning umumiy ovoz berishidir. 24. Ochiq havoda tadbir o'tkazishda ob-havo xavfiga javoban oqilona chora qaysi? A) O'zgarish bo'lsa ishtirokchilarga aytmaslik B) Tadbirni sababsiz oldindan bekor qilish C) Ob-havo prognozini umuman kuzatmaslik D) Zaxira yopiq joy yoki sanani rejalash To'g'ri javob: D) Zaxira yopiq joy yoki sanani rejalash ✔ Izoh: Muqobil rejaga ega bo'lish xavf ta'sirini kamaytiradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 126 25. Korrupsiyaga qarshi kurashda ochiq ma'lumotlar (open data) qanday rol o'ynaydi? A) Korrupsiyaga qarshi kurashga hech qanday ta'sir qilmaydi B) Jamoatchilikka xarajat va qarorlarni tahlil qilish imkoni C) Fuqarolarning shaxsiy ma'lumotlarini internetga chiqaradi D) Davlat sirlarini hamma uchun ochiq e'lon qilishga olib keladi To'g'ri javob: B) Jamoatchilikka xarajat va qarorlarni tahlil qilish imkoni✔ Izoh: Ochiq ma'lumotlar mustaqil tahlil va jamoatchilik nazoratini kuchaytiradi. 26. Liderning emotsional intellekti jamoaga qanday ta'sir qiladi? A) Jamoa a'zolarini bir-biridan ajratib, raqobatni kuchaytiradi B) Qaror qabul qilish jarayonini sezilarli sekinlashtiradi C) Ishonchli muhit yaratib, nizolarni kamaytiradi D) Jamoani hissiy jihatdan sovuq va befarq qiladi To'g'ri javob: C) Ishonchli muhit yaratib, nizolarni kamaytiradi ✔ Izoh: Hissiyotlarni anglaydigan lider jamoa bilan samarali munosabat o'rnatadi. 27. Pul oqimi (cash flow) nima? A) Faqat yil oxiridagi bank hisob raqami qoldig'i va undagi o'zgarishlar B) Faqat oylik sotuv rejasi va prognozi C) Biznesga kirib-chiqayotgan pul mablag'larining harakati D) Korxonadagi xodimlar soni va ularning harakati To'g'ri javob: C) Biznesga kirib-chiqayotgan pul mablag'larining harakati ✔ Izoh: Pul oqimi ma'lum davrda biznesga tushgan va undan chiqqan pul mablag'larini ko'rsatadi. 28. Xodim rahbaridan qonunga xilof ko'rsatma olsa, qanday harakat qilishi kerak? A) Bajarmasdan, belgilangan tartibda xabar berishi B) Rahbar buyrug'i bo'lgani uchun so'zsiz bajarishi C) Yashirincha bajarib, bu haqda hech kimga aytmasligi D) Javobgarlikni hamkasbiga yuklab, bajarishni topshirishi To'g'ri javob: A) Bajarmasdan, belgilangan tartibda xabar berishi ✔ Izoh: Noqonuniy buyruqni bajarish ham javobgarlikka sabab bo'lishi mumkin. 29. Zararsizlik nuqtasi nima? A) Bankdan kredit olish va uni qaytarishning boshlanish sanasi B) Daromad xarajatlarni to'liq qoplagan, foyda ham, zarar ham yo'q holat C) Biznes zarar ko'rib, yopilishi kerak bo'lgan sana D) Sotuv hajmi eng yuqori nuqtaga yetgan, foyda maksimal bo'lgan holat va davr To'g'ri javob: B) Daromad xarajatlarni to'liq qoplagan, foyda ham, zarar ham yo'q holat ✔ Izoh: Zararsizlik nuqtasida daromad umumiy xarajatlarga teng bo'ladi. 30. Korrupsiyaviy xavflarni baholash (risk-assessment) nima uchun o'tkaziladi? A) Xavfli jarayonlarni aniqlab, oldini olish uchun B) Xodimlarni gumon asosida jazolash uchun C) Hisobotlar sonini sun'iy ko'paytirish uchun D) Faqat rasmiyatchilik talablarini bajarish uchun To'g'ri javob: A) Xavfli jarayonlarni aniqlab, oldini olish uchun ✔ Izoh: Xavfli bo'g'inlarni bilish profilaktik choralarni aniq yo'naltiradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 127 25-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Ijtimoiylashuv jarayoni deganda nima tushuniladi? A) Faqat maktabda o'quv dasturi bo'yicha bilim olish B) Organizmning biologik o'sishi va jismoniy rivojlanishi C) Jamiyat me'yorlari va rollarini o'zlashtirish D) Shaxsning jamiyatdan alohida yashashga o'rganishi To'g'ri javob: C) Jamiyat me'yorlari va rollarini o'zlashtirish✔ Izoh: Ijtimoiylashuv oila, ta'lim, tengdoshlar va OAV orqali amalga oshadigan uzluksiz jarayon. 2. Ota-onani hurmat qilish o'zbek xalqi qadriyatlarida qanday o'rin tutadi? A) Faqat bayram kunlarida talab qilinadi B) Faqat bolalik davrida zarur deb hisoblanadi C) Zamonaviy hayotda ahamiyatini yo'qotgan eski odat D) Eng muqaddas burchlardan biri hisoblanadi To'g'ri javob: D) Eng muqaddas burchlardan biri hisoblanadi ✔ Izoh: Ota-onani e'zozlash xalqimizning ma'naviy qadriyatlari tizimida eng muhim o'rinni egallaydi. 3. Shantaj (tahdid) qurboni bo'lgan yoshga birinchi navbatda nima tavsiya etiladi? A) Talabni bajarmay, dalillarni saqlab, yordamga murojaat qilish B) Tahdid to'xtashi uchun talab qilingan pulni darhol to'lash C) Uyalib qolmaslik uchun muammoni hammadan sir saqlash D) Yozishmalar va dalillarni telefondan butunlay o'chirib tashlash To'g'ri javob: A) Talabni bajarmay, dalillarni saqlab, yordamga murojaat qilish ✔ Izoh: To'lov odatda tahdidni to'xtatmaydi, aksincha yangi talablarga olib keladi. 4. Hisobotda muammolarni ochiq ko'rsatish nima uchun muhim? A) Hech qanday ahamiyati yo'q, ixtiyoriy qism B) Rahbariyat o'z vaqtida chora ko'rishi uchun C) Hisobotni ataylab salbiy ruhda ko'rsatish uchun D) Muammo uchun xodimlarni ayblash uchun To'g'ri javob: B) Rahbariyat o'z vaqtida chora ko'rishi uchun ✔ Izoh: Yashirilgan muammolar kattalashib, keyinchalik qiyinroq hal bo'ladi. 5. Hisobot ma'lumotlarini taqqoslash uchun qaysi usul ko'p qo'llaniladi? A) Ma'lumotlarni hech qanday tartibsiz ro'yxatlash B) Joriy davrni oldingi davr bilan solishtirish C) Taqqoslamasdan faqat bitta raqamni ko'rsatish D) Ko'rsatkichlarni tasodifiy tarzda tanlab olish To'g'ri javob: B) Joriy davrni oldingi davr bilan solishtirish ✔ Izoh: Dinamika va reja-fakt taqqoslashi o'zgarishlarni ko'rsatadi. 6. Chetlab o'tish (qochish) uslubining salbiy tomoni qaysi? A) Konflikt sababi bilan birga butunlay yo'qoladi B) Tomonlar shu zahoti to'liq yarashib ketadi C) Muammo hal bo'lmay, keyin kuchayishi mumkin D) Har ikki tomon ham ko'p narsaga erishadi To'g'ri javob: C) Muammo hal bo'lmay, keyin kuchayishi mumkin ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 128 Izoh: Hal qilinmagan nizo vaqt o'tib yanada keskinlashishi mumkin. 7. Ish o'rnida mehnat intizomiga rioya qilish nimani anglatadi? A) Istalgan vaqtda ishga kelish B) Rahbar ko'rsatmalarini e'tiborsiz qoldirish C) Ish vaqti, ichki tartib va topshiriqlarga amal qilish D) Ish vaqtida shaxsiy ishlar bilan shug'ullanish To'g'ri javob: C) Ish vaqti, ichki tartib va topshiriqlarga amal qilish✔ Izoh: Mehnat intizomi ish tartibi, vaqt va lavozim majburiyatlariga rioya qilishdir. 8. Abu Rayhon Beruniyning mashhur asarlaridan biri qaysi? A) «Xamsa» dostonlar to'plami B) «Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar» C) «Boburnoma» tarixiy-memuar asari D) «Tib qonunlari» tibbiy qomusi To'g'ri javob: B) «Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar» ✔ Izoh: Beruniy «Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar», «Hindiston» kabi qomusiy asarlar muallifi. 9. O'zbekistonda Yoshlar kuni har yili qaysi sanada nishonlanadi? A) 21 mart B) 30 iyun C) 1 iyun D) 8 dekabr To'g'ri javob: B) 30 iyun ✔ Izoh: Yoshlar kuni har yili 30 iyunda keng nishonlanadi. 10. Yoshlarning fuqarolik pozitsiyasini shakllantirishda qaysi omil muhim? A) Boshqalarga taqlid qilish B) Huquq va burchlarni bilish C) Faqat moddiy farovonlik D) Faqat chet elda o'qish To'g'ri javob: B) Huquq va burchlarni bilish ✔ Izoh: O'z huquq va burchlarini anglagan yosh jamiyat hayotida mas'uliyatli ishtirok etadi. 11. Uydan ishlaydigan yoshlar uchun vaqtni boshqarishning muhim qoidasi qaysi? A) Kun bo'yi dam olib, kechasi ishlash B) Aniq ish jadvalini tuzish va unga rioya qilish C) Ishni topshirish muddatining oxirgi daqiqasiga qoldirish D) Jadvalsiz, kayfiyatga qarab ishlash To'g'ri javob: B) Aniq ish jadvalini tuzish va unga rioya qilish ✔ Izoh: Aniq jadval masofaviy ishda samaradorlikni va ish-hayot muvozanatini ta'minlaydi. 12. Boshqaning matnini manbasini ko'rsatmay o'zinikidek taqdim etish nima deb ataladi? A) Annotatsiya B) Plagiat C) Tarjima D) Iqtibos To'g'ri javob: B) Plagiat ✔ Izoh: Plagiat – boshqa muallif ishini o'zlashtirish; to'g'ri iqtibos manbani ko'rsatadi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 129 13. Yoshlar uchun «kasb yarmarkasi»ning foydasi nima? A) Yoshlar uchun faqat ko'ngilochar tadbir va konsert B) Ish beruvchilar bilan bevosita uchrashish va bo'sh o'rinlarni bilish C) Kasb bo'yicha imtihon topshirish va sertifikat olish joyi D) Hunarmandlar mahsulotini sotish va xarid qilish joyi va savdo maydoni To'g'ri javob: B) Ish beruvchilar bilan bevosita uchrashish va bo'sh o'rinlarni bilish✔ Izoh: Kasb yarmarkalari ish izlovchi va ish beruvchilarni bir joyda uchrashtiradi. 14. Muddati belgilangan hisobotni kechiktirib topshirish qanday oqibatga olib kelishi mumkin? A) Hech qanday oqibat bo'lmaydi B) Hisobot sifati albatta oshadi C) Tahlil va qarorlar kechikadi D) Ijrochi mukofotga loyiq bo'ladi To'g'ri javob: C) Tahlil va qarorlar kechikadi ✔ Izoh: Ijro intizomi hisobotlarni o'z vaqtida topshirishni talab qiladi. 15. Yoshlar ishtirokida o'tkaziladigan «ochiq muloqot»ning asosiy foydasi nima? A) Yoshlarga rahbarlar tomonidan uzoq ma'ruza o'qib berish B) Yoshlarning muammo va takliflarini bevosita eshitish C) O'tkazilgan tadbirlar haqidagi rasmiy hisobotlar sonini oshirish D) Yoshlardan rasmiy ma'lumotnoma va hujjatlarni yig'ib olish To'g'ri javob: B) Yoshlarning muammo va takliflarini bevosita eshitish ✔ Izoh: Ochiq muloqot yoshlar fikrini to'g'ridan-to'g'ri bilish va ishonchli aloqa o'rnatishga xizmat qiladi. 16. Yoshlarning ijtimoiy faolligini oshirishda eng samarali yondashuv qaysi? A) Faqat majburiy qatnashuvli tadbirlar o'tkazish B) Ularni qaror qabul qilishga haqiqiy ishtirokchi qilish C) Muhim masalalarda ularning fikrini so'ramaslik D) Ularga faqat tayyor topshiriqlarni bajarishga berish To'g'ri javob: B) Ularni qaror qabul qilishga haqiqiy ishtirokchi qilish ✔ Izoh: Haqiqiy ishtirok mas'uliyat va egalik hissini shakllantiradi. 17. «Kuch — adolatdadir» degan hikmat kimga nisbat beriladi? A) Bobur B) Navoiy C) Ulug'bek D) Amir Temur To'g'ri javob: D) Amir Temur ✔ Izoh: «Kuch — adolatdadir» degan hikmat Sohibqiron Amir Temurga nisbat beriladi. 18. Hujjatga qo'yiladigan «rezolyutsiya» nima? A) Hujjatga arxivda berilgan saqlash raqami B) Rahbarning ijrochi va muddatni ko'rsatuvchi yozuvi C) Hujjat printerda chop etilgan sana va vaqt belgisi D) Hujjat uchun ishlatilgan qog'ozning o'lchami va turi To'g'ri javob: B) Rahbarning ijrochi va muddatni ko'rsatuvchi yozuvi ✔ Izoh: Rezolyutsiya hujjat ijrosini kimga va qanday muddatda topshirishni belgilaydi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 130 19. Mahallada «xavfsiz ko'cha» muhitini yaratish uchun yoshlar qanday ishtirok etishi mumkin? A) Ko'cha yoritilishi va tartib bo'yicha jamoatchilik tashabbuslarida B) Ortiqcha deb hisoblangan yo'l belgilarini o'zlari olib tashlab C) Ko'chalarda nazoratsiz yig'ilib, o'zboshimchalik bilan navbatchilik qilib D) Kechqurun ko'chalarda guruh bo'lib, shovqinli yig'ilishlar o'tkazib To'g'ri javob: A) Ko'cha yoritilishi va tartib bo'yicha jamoatchilik tashabbuslarida✔ Izoh: Yoshlar jamoat tartibi va obodonlik tashabbuslarida qatnashib, xavfsiz muhit yaratishga hissa qo'shadi. 20. Mahalla yig'ilishlarida yoshlarning ishtiroki nima uchun muhim? A) Ularni kattalar nazorati ostida ushlab turish va intizomga solish uchun B) Ular yig'ilishda faqat tinglovchi bo'lib, tajriba o'rganishi kerak C) Yig'ilish qatnashchilari sonini oshirib, hisobotda ko'rsatish uchun D) Ular mahalla hayotiga oid qarorlarda o'z fikrini bildiradi To'g'ri javob: D) Ular mahalla hayotiga oid qarorlarda o'z fikrini bildiradi ✔ Izoh: Yoshlar ishtiroki ularning mahalla taqdiriga daxldorlik hissini oshiradi va takliflarini inobatga olish imkonini beradi. 21. Psixologiyada «intrapersonal konflikt» nimani anglatadi? A) Ikki davlat o'rtasidagi siyosiy kelishmovchilik B) Shaxs ichidagi qarama-qarshi motivlar to'qnashuvi C) Ikki tashkilot o'rtasidagi shartnoma bo'yicha bahs D) Ikki ijtimoiy guruh o'rtasidagi ochiq nizo To'g'ri javob: B) Shaxs ichidagi qarama-qarshi motivlar to'qnashuvi ✔ Izoh: Ichki konflikt, masalan, ikki istak orasida tanlov qiyinligida yuzaga keladi. 22. Mahalla institutining jamiyatdagi asosiy ahamiyati nimada? A) Asosan to'y va marosimlarni tashkil etib, o'tkazadi B) Hududdagi davlat organlari va hokimliklarni to'liq almashtiradi C) Asosan aholidan soliq va yig'imlarni undirib oladi D) Aholi va davlat o'rtasida ko'prik vazifasini bajaradi To'g'ri javob: D) Aholi va davlat o'rtasida ko'prik vazifasini bajaradi ✔ Izoh: Mahalla aholining muammolarini davlat organlariga yetkazuvchi va ijtimoiy hamkorlikni ta'minlovchi bo'g'indir. 23. Mahallada ekologik madaniyatni oshirish uchun qaysi tadbir mos? A) Chiqindilarni ko'chaga tashlash B) Suvdan isrofgarchilik bilan foydalanish C) Daraxt ekish va hududni tozalash aksiyalari D) Daraxtlarni kesish To'g'ri javob: C) Daraxt ekish va hududni tozalash aksiyalari ✔ Izoh: Daraxt ekish va tozalik aksiyalari aholining, ayniqsa yoshlarning ekologik madaniyatini oshiradi. 24. Tomonlardan biri mediatsiyani davom ettirishni xohlamasa, mediator nima qilishi kerak? A) Qarorini hurmat qilib, jarayonni to'xtatish B) Qolgan tomon foydasiga yakuniy qaror chiqarish C) Bu haqda mahalla faollariga e'lon qilish D) Uni jarayonni davom ettirishga majburlash To'g'ri javob: A) Qarorini hurmat qilib, jarayonni to'xtatish ✔ Izoh: Ixtiyoriylik tamoyili tomonning istalgan bosqichda chiqish huquqini kafolatlaydi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 131 25. O'smirlarda «kattalik hissi» paydo bo'lishi qanday namoyon bo'ladi? A) Yangi bilim olishdan ataylab qochishda B) Bolalar o'yinchoqlariga qiziqish ortishida C) Kattalar yordamidan butunlay voz kechishda D) Mustaqillik va o'z fikriga hurmat talabida To'g'ri javob: D) Mustaqillik va o'z fikriga hurmat talabida✔ Izoh: O'smir o'zini katta deb his qilib, mustaqil qarorlar va teng munosabatlar talab qiladi. 26. «Ijtimoiy loyiha» deganda nima tushuniladi? A) Faqat tez foyda olishga qaratilgan tijorat yo'nalishidagi biznes rejasi B) Bir martalik ko'ngilochar tadbir yoki bayramona dastur C) Jamiyatdagi aniq muammoni hal qilishga qaratilgan reja asosidagi faoliyat D) Davlat byudjetining ijtimoiy sohaga ajratiladigan yillik qismi To'g'ri javob: C) Jamiyatdagi aniq muammoni hal qilishga qaratilgan reja asosidagi faoliyat ✔ Izoh: Ijtimoiy loyiha aniq ijtimoiy muammoni hal etishga qaratilgan maqsad, vazifa, muddat va resurslarga ega faoliyatdir. 27. Onlayn muhitda odob (netiket) qoidasiga mos keluvchi xatti-harakat qaysi? A) Fikri farq qiluvchi foydalanuvchilarni haqoratlash B) Hurmat bilan yozish va begona ma'lumotni tarqatmaslik C) Tekshirilmagan mish-mishlarni tezda tarqatish D) Fikrni ta'kidlash uchun faqat katta harflarda yozish To'g'ri javob: B) Hurmat bilan yozish va begona ma'lumotni tarqatmaslik ✔ Izoh: Real hayotdagi hurmat qoidalari internetda ham amal qiladi. 28. Konflikt sabablarini tahlil qilishda «konflikt xaritasi» nima uchun kerak? A) Tomonlar va manfaatlarni ko'rgazmali aks ettirish uchun B) Nizo sodir bo'lgan joyning geografik o'rnini xaritada belgilash uchun C) Nizo tomonlariga qo'llanilgan jarimalar hisobini yuritish uchun D) Nizoda aybdor deb topilganlar ro'yxatini rasmiy yuritish uchun To'g'ri javob: A) Tomonlar va manfaatlarni ko'rgazmali aks ettirish uchun ✔ Izoh: Konflikt xaritasi vaziyatni tizimli tushunishga va yechim izlashga yordam beradi. 29. «Exo-kamera» (echo chamber) effekti nima? A) Kompyuter o'yinidagi maxsus yopiq xona darajasi B) Internetdagi yozuvlarda paydo bo'ladigan aks-sado C) Hamfikrlar orasida qarashlarning tanqidsiz kuchayishi D) Studiyada ovozni sifatli yozib olish texnologiyasi To'g'ri javob: C) Hamfikrlar orasida qarashlarning tanqidsiz kuchayishi ✔ Izoh: Bir xil fikrlar takrorlanib, muqobil nuqtai nazar eshitilmay qoladi. 30. Yoshlar yetakchisi o'smirni tinglayotganda nima qilmasligi kerak? A) Tushunish uchun aniqlashtiruvchi savollar berish B) Gapini bo'lib, tezda tayyor yechim aytish C) Suhbat davomida ko'z bilan aloqa saqlash D) Eshitganini qisqacha o'z so'zlari bilan qaytarish To'g'ri javob: B) Gapini bo'lib, tezda tayyor yechim aytish ✔ Izoh: Gapni bo'lish va shoshilinch maslahat o'smirda «meni tushunishmadi» degan tuyg'u uyg'otadi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 132 26-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Oilaviy tadbirkorlikning afzalligi qaysi? A) Oila a'zolari o'rtasidagi ishonch va o'zaro yordam B) Faqat chet elda ro'yxatdan o'tib ishlashi C) Har doim katta boshlang'ich kapital talab qilishi D) Hech qanday reja va hisob-kitobning keraksizligi To'g'ri javob: A) Oila a'zolari o'rtasidagi ishonch va o'zaro yordam✔ Izoh: Oilaviy biznesda ishonch va birdamlik boshlang'ich bosqichda katta ustunlik beradi. 2. Ommaviy tadbirda xavfsizlikni ta'minlash uchun nima rejalashtiriladi? A) Faqat ishtirokchilarga beriladigan sovg'alar B) Faqat suratga tushish uchun foto-zona C) Faqat sahna va zal dekoratsiyasi D) Evakuatsiya yo'llari, tibbiy yordam va tartib To'g'ri javob: D) Evakuatsiya yo'llari, tibbiy yordam va tartib ✔ Izoh: Favqulodda vaziyatga tayyorgarlik ishtirokchilar hayoti va sog'lig'ini himoya qiladi. 3. Voyaga yetmaganning tunda kattalarsiz ko'ngilochar joylarda bo'lishi nima uchun xavfli deb qaraladi? A) Bu o'smirning o'qish natijalarini yaxshilaydi B) Bu hech qanday xavf tug'dirmaydigan odatiy holat C) Zo'ravonlikka duch kelish ehtimoli ortadi D) Bu o'smirning sog'lig'i uchun foydali hisoblanadi To'g'ri javob: C) Zo'ravonlikka duch kelish ehtimoli ortadi ✔ Izoh: Nazoratsiz tungi hordiq xavfli vaziyatlar ehtimolini oshiradi. 4. Ijtimoiy loyiha uchun «muammolar daraxti» usuli nima uchun ishlatiladi? A) Muammoning sabab va oqibatlarini aniqlash uchun B) Mahallada daraxt ekish rejasini tuzib chiqish uchun C) Jamoaning tashkiliy tuzilmasini chizish uchun D) Loyiha byudjetini moddalarga taqsimlash uchun To'g'ri javob: A) Muammoning sabab va oqibatlarini aniqlash uchun ✔ Izoh: Ildizlar – sabablar, tana – asosiy muammo, shoxlar – oqibatlarni ifodalaydi. 5. Korrupsiyaga qarshi «komplaens» tizimi nima? A) Tashkilot xodimlari uchun ko'ngilochar dam olish dasturi B) Qonun va etik qoidalarga rioyani ta'minlovchi ichki nazorat C) Tashkilot mahsulotlarini targ'ib qiluvchi reklama kampaniyasi D) Xorijiy hamkor bilan tuzilgan tashqi savdo shartnomasi To'g'ri javob: B) Qonun va etik qoidalarga rioyani ta'minlovchi ichki nazorat ✔ Izoh: Komplaens ichki qoidalar, nazorat va o'qitish orqali xavflarni boshqaradi. 6. Ekstremizm profilaktikasida eng samarali yondashuvlardan biri qaysi? A) Yoshlarni har qanday diniy bilimdan butunlay ajratish B) Tanqidiy fikrlash, diniy savodxonlik va integratsiya C) Bu muammoni yoshlar bilan muhokama qilishni taqiqlash D) Faqat ommaviy ko'ngilochar tadbirlar sonini ko'paytirish To'g'ri javob: B) Tanqidiy fikrlash, diniy savodxonlik va integratsiya ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 133 Izoh: Bilimli, tanqidiy fikrlovchi va jamiyatga qo'shilgan yosh manipulyatsiyaga kamroq beriladi. 7. Giyohvand moddalarga qaramlikning dastlabki belgilaridan biri qaysi? A) Oila a'zolari bilan odatdagidan ko'proq vaqt o'tkaza boshlash B) O'qishdagi yutuqlarning ko'payishi va baholarning yaxshilanishi C) Sport bilan shug'ullanishga va musobaqalarga qiziqishning ortishi D) Xulq va do'stlarning keskin o'zgarishi, sababsiz pul so'rash To'g'ri javob: D) Xulq va do'stlarning keskin o'zgarishi, sababsiz pul so'rash✔ Izoh: Keskin xulq o'zgarishi, yashirinish va moliyaviy muammolar xavotirli signaldir. 8. Tadbirkorlik faoliyati nima? A) Davlat xizmatidagi shtat bo'yicha ish B) Faqat xayriya va beg'araz yordamga yo'naltirilgan jamoat faoliyati C) Foyda olish maqsadida tavakkalchilik asosida qonuniy iqtisodiy faoliyat D) Daromad keltirmaydigan ixtiyoriy faoliyat To'g'ri javob: C) Foyda olish maqsadida tavakkalchilik asosida qonuniy iqtisodiy faoliyat ✔ Izoh: Tadbirkorlik — o'z mas'uliyati va tavakkalchiligi bilan foyda olishga qaratilgan qonuniy faoliyat. 9. Muloqotda «his-tuyg'uni aks ettirish» usuli nima? A) Noqulay paytda suhbat mavzusini keskin o'zgartirish B) Suhbatdoshning aytganlarini qat'iy inkor etish C) Suhbatdoshning harakatlarini kulgili tarzda takrorlash D) Suhbatdosh his-tuyg'usini nomlab, unga qaytarish To'g'ri javob: D) Suhbatdosh his-tuyg'usini nomlab, unga qaytarish ✔ Izoh: Masalan: «Siz bundan juda xafa bo'lgansiz shekilli» – bu tushunishni ko'rsatadi. 10. Tadbir kunida rejadan og'ish yuz bersa (masalan, ma'ruzachi kechiksa), tashkilotchi nima qiladi? A) Tadbirni o'sha zahoti butunlay bekor qiladi B) Zaxira variant bilan dasturni moslashtiradi C) Bo'lgan holat uchun aybni ma'ruzachiga yuklaydi D) Ishtirokchilarga vaziyat haqida hech narsa aytmaydi To'g'ri javob: B) Zaxira variant bilan dasturni moslashtiradi ✔ Izoh: Moslashuvchanlik va zaxira reja tadbir sifatini saqlab qoladi. 11. Vatanni himoya qilish Konstitutsiyaga ko'ra nima hisoblanadi? A) Faqat harbiylarning ixtiyoriy ishi B) Har bir fuqaroning burchi C) Faqat ko'ngillilar vazifasi D) Faqat chet el fuqarolarining burchi To'g'ri javob: B) Har bir fuqaroning burchi ✔ Izoh: O'zbekiston Respublikasini himoya qilish har bir fuqaroning burchidir. 12. Biznesning «aylanma mablag'i» nima uchun kerak? A) Faqat reklama va marketingga sarflash uchun B) Faqat ta'sischilarga dividend to'lash uchun C) Faqat yangi bino va yer uchastkasi sotib olish uchun ajratiladi D) Kundalik faoliyatni (xomashyo, maosh) moliyalash uchun To'g'ri javob: D) Kundalik faoliyatni (xomashyo, maosh) moliyalash uchun ✔ Izoh: Aylanma mablag' xomashyo, ish haqi va boshqa joriy xarajatlarni qoplashga sarflanadi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 134 13. Loyiha monitoringi va baholashi (M&B) o'rtasidagi farq qaysi? A) Ular mazmunan bir xil, faqat nomi farq qiladi B) Monitoring faqat moliyaviy hujjatlar tekshiruvidir C) Monitoring – doimiy, baholash – davriy tahlil D) Baholash har kuni, monitoring faqat oxirida o'tadi To'g'ri javob: C) Monitoring – doimiy, baholash – davriy tahlil✔ Izoh: Monitoring joriy, baholash esa davriy va chuqurroq tahliliy faoliyatdir. 14. Fuqarolar bilan muloqotda xizmat etikasi qaysi xulqni talab qiladi? A) Tanishlarga navbatsiz imtiyoz berish B) Xushmuomalalik va teng munosabat C) Qo'pollik va fuqarolarni mensimaslik D) Murojaatlarni e'tiborsiz qoldirish To'g'ri javob: B) Xushmuomalalik va teng munosabat ✔ Izoh: Har bir fuqaroga bir xil hurmat va xolislik bilan munosabatda bo'lish kerak. 15. Liberal (laissez-faire) liderlik uslubining xavfi nimada? A) Yo'nalish va nazorat yo'qligi tufayli tartibsizlik B) Qarorlarning o'ylanmasdan juda tez qabul qilinishi C) Jamoa ustidan haddan tashqari qattiq nazorat D) Har bir masalada jamoa fikrini ortiqcha so'rash To'g'ri javob: A) Yo'nalish va nazorat yo'qligi tufayli tartibsizlik ✔ Izoh: Rahbar aralashmasa, tajribasiz jamoada maqsadlar va mas'uliyat noaniq qoladi. 16. Tannarx nima? A) Mahsulotning do'kondagi chakana sotuv narxi B) Mahsulotni ishlab chiqarish va sotishga sarflangan xarajatlar yig'indisi C) Soliqlar to'langandan keyin qolgan sof foyda D) Mahsulot sotilganda to'lanadigan qo'shilgan qiymat solig'i summasi To'g'ri javob: B) Mahsulotni ishlab chiqarish va sotishga sarflangan xarajatlar yig'indisi ✔ Izoh: Tannarx mahsulot birligini ishlab chiqarish va sotish uchun ketgan barcha xarajatlarni ifodalaydi. 17. Nogironligi bor yoshlarning ijtimoiy himoyasi nimani o'z ichiga oladi? A) Ularni umumiy ta'limdan mahrum qilib, uyda qoldirishni B) Ularni jamoat hayotidan ajratib, alohida muassasalarda saqlashni C) Ularni mehnatdan butunlay chetlatishni D) Pensiya, reabilitatsiya va qulay muhit yaratishni To'g'ri javob: D) Pensiya, reabilitatsiya va qulay muhit yaratishni ✔ Izoh: Nogironligi bor shaxslarga pensiya, reabilitatsiya, ta'lim va mehnatda qulay sharoit yaratish ijtimoiy himoyaning qismidir. 18. O'zbekiston Respublikasi davlat bayrog'i qachon qabul qilingan? A) 1991 yil 1 sentyabrda B) 1991 yil 18 noyabrda C) 1992 yil 10 dekabrda D) 1992 yil 8 dekabrda To'g'ri javob: B) 1991 yil 18 noyabrda ✔ Izoh: Davlat bayrog'i to'g'risidagi qonun 1991 yil 18 noyabrda qabul qilingan. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 135 19. O'zbekiston Qurolli Kuchlarining Oliy Bosh Qo'mondoni kim? A) Qonunchilik palatasi Spikeri B) Prezident C) Bosh vazir D) Mudofaa vaziri To'g'ri javob: B) Prezident✔ Izoh: Prezident O'zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining Oliy Bosh Qo'mondonidir. 20. Mahalla yoshlari o'rtasida sport musobaqasini tashkil etishning maqsadi nima? A) Faqat eng kuchli g'oliblarni aniqlab, mukofotlash B) Yoshlar o'rtasida nizo va raqobatni keltirib chiqarish C) Faqat yuqori tashkilotga hisobot va fotosurat taqdim etish uchun D) Sportni ommalashtirish va yoshlarni sog'lom raqobatga jalb qilish To'g'ri javob: D) Sportni ommalashtirish va yoshlarni sog'lom raqobatga jalb qilish ✔ Izoh: Musobaqalar sportni ommalashtirib, yoshlarning bo'sh vaqtini mazmunli qiladi. 21. Takman modelidagi «bo'ron» (storming) bosqichiga nima xos? A) A'zolarning ilk tanishuvi va o'zaro ehtiyotkorligi B) Rollar va fikrlar to'qnashuvi, nizolar paydo bo'lishi C) Vazifa bajarilgach guruhning tarqalib ketishi D) Jamoada yuqori samaradorlik va to'liq uyg'unlik To'g'ri javob: B) Rollar va fikrlar to'qnashuvi, nizolar paydo bo'lishi ✔ Izoh: Bu bosqichda a'zolar o'z o'rnini topishga intiladi va kelishmovchiliklar kuchayadi. 22. Davlat xaridlarida korrupsiya xavfini kamaytiruvchi omil qaysi? A) Xarid narxlarini jamoatchilikdan yashirish B) Hujjatsiz va shartnomasiz xarid qilish C) Yetkazib beruvchini oldindan tanlab qo'yish D) Ochiq elektron tanlov va raqobat To'g'ri javob: D) Ochiq elektron tanlov va raqobat ✔ Izoh: Raqobat va ochiqlik narxlarni adolatli qiladi, kelishuvlarni qiyinlashtiradi. 23. Davlat hokimiyati tizimi qaysi prinsip asosida tashkil etiladi? A) Hokimiyatning bir qo'lda to'planishi B) Hududlarning to'liq mustaqilligi C) Faqat ijro hokimiyati ustunligi D) Hokimiyatlarning bo'linishi prinsipi To'g'ri javob: D) Hokimiyatlarning bo'linishi prinsipi ✔ Izoh: Davlat hokimiyati qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatlariga bo'linish prinsipiga asoslanadi. 24. Ota-onalik huquqidan mahrum qilish masalasini kim hal qiladi? A) Sud B) Maktab direktori C) Mahalla raisi D) Qo'shnilar To'g'ri javob: A) Sud ✔ Izoh: Ota-onalik huquqidan mahrum qilish faqat sud tartibida amalga oshiriladi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 136 25. Kompyuter o'yinlariga qaramlikning belgisi qaysi? A) O'yinni boshqa mashg'ulotlar bilan muvozanatda tutish B) O'yinni o'z vaqtida to'xtata olish C) O'qish, uyqu va muloqotni o'yin uchun e'tiborsiz qoldirish D) Haftada bir marta qisqa o'ynash To'g'ri javob: C) O'qish, uyqu va muloqotni o'yin uchun e'tiborsiz qoldirish✔ Izoh: O'yin boshqa hayotiy faoliyatlardan ustun kela boshlasa, bu qaramlik belgisidir. 26. Elektron sigaretalar (vayplar) haqida to'g'ri fikr qaysi? A) Ular chekishni har qanday holatda to'liq davolaydi B) Ko'pincha nikotin saqlaydi va qaramlik keltiradi C) Ular hech qanday zararsiz oddiy suv bug'i hisoblanadi D) Ular faqat meva xushbo'yligi qo'shilgan suvdan iborat To'g'ri javob: B) Ko'pincha nikotin saqlaydi va qaramlik keltiradi ✔ Izoh: Ko'pchilik vayp suyuqliklarida nikotin bor, u o'smir miyasi uchun ayniqsa zararli. 27. Muloqotda qayta aloqaning vazifasi nima? A) Xabar to'g'ri tushunilganini tekshirish B) Xabarni boshqa tinglovchilardan yashirish C) Xabarni keraksiz tafsilotlar bilan uzaytirish D) Muloqotni o'z vaqtidan oldin to'xtatish To'g'ri javob: A) Xabar to'g'ri tushunilganini tekshirish ✔ Izoh: Qayta aloqa orqali jo'natuvchi xabar qanday qabul qilinganini bilib oladi. 28. Xizmat mol-mulki (transport, kompyuter)dan shaxsiy maqsadda foydalanish qanday baholanadi? A) Xodimning qonuniy imtiyozi B) Resurslarni suiiste'mol qilish C) Odatiy va ruxsat etilgan hol D) Ish samaradorligi belgisi To'g'ri javob: B) Resurslarni suiiste'mol qilish ✔ Izoh: Davlat va tashkilot resurslari faqat xizmat maqsadida ishlatilishi kerak. 29. 18 yoshga to'lmagan xodimlarni qaysi ishlarga jalb qilish taqiqlanadi? A) Ofis va ish yuritish ishlariga B) Yengil ko'makchi va yordamchi ishlarga C) Og'ir, zararli va xavfli ishlarga D) Kutubxona va arxiv yordamchi ishlariga To'g'ri javob: C) Og'ir, zararli va xavfli ishlarga ✔ Izoh: Voyaga yetmaganlarni mehnat sharoiti og'ir, zararli va xavfli ishlarga jalb qilish qonun bilan taqiqlangan. 30. Qorong'i tushganda ko'chada yuguruvchi yoshlarga qaysi tavsiya to'g'ri? A) Nur qaytaruvchi kiyim kiyish va yoritilgan yo'llarni tanlash B) Qora kiyimda avtomobil yo'lida yugurish C) Quloqchinda baland musiqa tinglab yo'lni kesib o'tish D) Yoritilmagan joylarni tanlash To'g'ri javob: A) Nur qaytaruvchi kiyim kiyish va yoritilgan yo'llarni tanlash ✔ Izoh: Nur qaytaruvchi elementlar va yoritilgan yo'llar haydovchilarga ko'rinishni oshirib, baxtsiz hodisalarning oldini oladi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 137 27-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Yoshlar siyosatida «ochiqlik va oshkoralik» tamoyili nimani anglatadi? A) Yoshlarga oid qarorlar va ma'lumotlarning jamoatchilikka ochiq bo'lishini B) Har bir yoshning shaxsiy ma'lumotlari va oilaviy ahvolini ommaviy e'lon qilinishini C) Yoshlarga oid ma'lumotlar faqat yuqori rahbarlarga berilishini D) Yoshlar masalalari faqat yopiq yig'ilishlarda hal qilinishini To'g'ri javob: A) Yoshlarga oid qarorlar va ma'lumotlarning jamoatchilikka ochiq bo'lishini✔ Izoh: Oshkoralik yoshlarga oid qarorlar, dasturlar va natijalar haqida ma'lumotning ochiq bo'lishini taqozo etadi. 2. Quyidagilardan qaysi biri o'smir uchun xavf omili hisoblanadi? A) Maktabda yaxshi o'zlashtirish va faollik B) Sport to'garagiga muntazam qatnashish C) Oiladagi doimiy nizolar va nazoratsizlik D) Ishonchli murabbiy yoki ustozning bo'lishi To'g'ri javob: C) Oiladagi doimiy nizolar va nazoratsizlik ✔ Izoh: Oilaviy notinchlik va qarovsizlik xavfli xulq ehtimolini oshiruvchi omillardan biridir. 3. Vatanparvarlik tuyg'usi nimada namoyon bo'ladi? A) Boshqa xalqlarni kamsitib, o'z millatini ulug'lashda B) Vatan manfaati uchun halol mehnat va unga sadoqatda C) Faqat bayroqni tasvirlash va shiorlar yozishda D) Faqat chet elni maqtab, o'z yurtini kamsitishda To'g'ri javob: B) Vatan manfaati uchun halol mehnat va unga sadoqatda ✔ Izoh: Vatanparvarlik Vatanga sadoqat, uning ravnaqi uchun halol mehnat va fidoyilikda ko'rinadi. 4. Mahallada ijtimoiy himoyaga muhtoj oilalarni aniqlashda qaysi usul to'g'ri? A) Faqat tanish-bilishlar va qarindoshlar tavsiyasi orqali aniqlash B) Xonadonlarni o'rganish va hujjatlar asosida baholash C) Faqat qo'shnilar orasidagi mish-mishlarga tayanish D) Ro'yxatdan tasodifiy tanlash yoki qur'a tashlash To'g'ri javob: B) Xonadonlarni o'rganish va hujjatlar asosida baholash ✔ Izoh: Ehtiyojmand oilalar xonadonbay o'rganish va ishonchli ma'lumotlar asosida xolis aniqlanadi. 5. Elektron hujjatlarni saqlashda nimaga e'tibor berish kerak? A) Fayllarni parolsiz umumiy kompyuterda qoldirish B) Zaxira nusxa, tartib va kirish himoyasi C) Fayllarga noma'lum va tasodifiy nomlar berish D) Fayllarni ish stolida tartibsiz holda saqlash To'g'ri javob: B) Zaxira nusxa, tartib va kirish himoyasi ✔ Izoh: Tartib va himoya hujjatlarni tez topish hamda yo'qotmaslik imkonini beradi. 6. Ommaviy bepul Wi-Fi tarmoqlarida qaysi harakatdan saqlanish tavsiya etiladi? A) Yangiliklar saytidagi maqolalarni o'qish B) Xarita ilovasi orqali yo'l topish C) Shahar ob-havo ma'lumotini ko'rib olish D) Himoyasiz ulanishda bank hisobiga kirish To'g'ri javob: D) Himoyasiz ulanishda bank hisobiga kirish ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 138 Izoh: Ochiq tarmoqlarda ma'lumotlar uchinchi shaxslar tomonidan tutib olinishi mumkin. 7. Ariza qanday hujjat? A) Yig'ilish natijalarini batafsil qayd etuvchi hujjat B) Rahbarning bo'ysunuvchilar uchun majburiy ko'rsatmasi C) Ikki tashkilot o'rtasidagi hamkorlik shartnomasi D) Shaxsning iltimosini rasmiylashtiruvchi hujjat To'g'ri javob: D) Shaxsning iltimosini rasmiylashtiruvchi hujjat✔ Izoh: Ariza fuqaro yoki xodimning shaxsiy iltimosini rasmiylashtiradi. 8. Ijtimoiy tarmoqda do'stingiz nomidan pul so'rab xabar kelsa, nima qilish kerak? A) Do'stga yordam berish uchun darhol pul o'tkazish B) Do'st bilan boshqa kanalda bog'lanib tekshirish C) Pul o'tkazish uchun karta ma'lumotlarini yuborish D) Xabarni boshqa tanishlarga ham tarqatib yuborish To'g'ri javob: B) Do'st bilan boshqa kanalda bog'lanib tekshirish ✔ Izoh: Buzilgan akkauntlardan tanishlarga pul so'rash keng tarqalgan firibgarlik. 9. Yoshlarni ishga joylashtirishda «ijtimoiy hamkorlik» qanday ko'rinishda bo'ladi? A) Hech qanday hamkorliksiz, faqat davlat buyurtmasi asosida B) Faqat yoshlarning o'z shaxsiy harakati va tanishlari bilan C) Faqat xorijiy kompaniyalar va ularning vakolatxonalari orqali D) Mahalla, ta'lim muassasalari va korxonalar hamkorligida To'g'ri javob: D) Mahalla, ta'lim muassasalari va korxonalar hamkorligida ✔ Izoh: Mahalla, ta'lim muassasalari va ish beruvchilar hamkorligi yoshlarni ishga joylashtirishda samarali. 10. Qurilmani qulflash (PIN, biometrik) nima uchun zarur? A) Batareya quvvatini sezilarli tejab qolish uchun B) Keraksiz ilovalarni avtomatik o'chirish uchun C) Internet tezligini oshirib, tezlashtirish uchun D) Yo'qolganda ma'lumotlarni himoya qilish uchun To'g'ri javob: D) Yo'qolganda ma'lumotlarni himoya qilish uchun ✔ Izoh: Qulfsiz telefon barcha hisoblar va yozishmalarga to'g'ridan-to'g'ri yo'l ochadi. 11. Mahalla fuqarolar yig'inining moliyaviy manbalaridan biri qaysi? A) Homiylik va ixtiyoriy xayriya mablag'lari B) Har bir xonadondan olinadigan majburiy yig'im C) Xorijiy davlatlar budjetidan ajratilgan grant D) Aholidan undiriladigan ma'muriy jarimalar To'g'ri javob: A) Homiylik va ixtiyoriy xayriya mablag'lari ✔ Izoh: Fuqarolar yig'ini davlat ajratmalari bilan birga homiylik va ixtiyoriy xayriyalar hisobidan ham faoliyat yuritadi. 12. Qaysi omil yoshlarning ijtimoiylashuvida birlamchi institut hisoblanadi? A) Ish joyi B) Davlat idoralari C) Oila D) Ommaviy axborot vositalari To'g'ri javob: C) Oila ✔ Izoh: Birlamchi ijtimoiylashuv ilk bolalikda, asosan oilada sodir bo'ladi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 139 13. Yoshlar siyosatida «yoshlar tashabbusi» qanday qo'llab-quvvatlanadi? A) G'oyani amalga oshirishga maslahat, resurs va hamkor topishda yordam berish B) Tashabbusni yuqori tashkilot ruxsatisiz amalga oshirishni taqiqlash C) Turli tashabbuslarni mahalla miqyosidagi bitta umumiy loyihaga birlashtirish D) Tashabbuskorlardan loyiha ro'yxatga olingani uchun to'lov undirish To'g'ri javob: A) G'oyani amalga oshirishga maslahat, resurs va hamkor topishda yordam berish✔ Izoh: Tashabbuslar maslahat, moliyaviy va tashkiliy ko'mak hamda hamkorlar bilan bog'lash orqali qo'llab- quvvatlanadi. 14. Yoshlar siyosatida «inklyuzivlik» deganda nima nazarda tutiladi? A) Nogironligi bor va zaif qatlam yoshlarining teng ishtirokini ta'minlash B) Resurslarni asosan iqtidorli va faol yoshlar bilan ishlashga yo'naltirish C) Yoshlarni qobiliyat darajasiga ko'ra guruhlarga ajratib o'qitishni D) Yoshlar tadbirlarini faqat onlayn platformalarda o'tkazishni To'g'ri javob: A) Nogironligi bor va zaif qatlam yoshlarining teng ishtirokini ta'minlash ✔ Izoh: Inklyuzivlik barcha yoshlar, jumladan, nogironligi bor va himoyaga muhtojlarning jamiyat hayotida teng ishtirokidir. 15. Milliy qadriyatlarni asrashning yoshlar uchun ahamiyati nimada? A) Zamonaviylikdan va texnologiyalardan butunlay voz kechishda B) Faqat o'tmish bilan yashab, yangilikdan qochishda C) Boshqa madaniyatlarni rad etib, ulardan ajralishda D) O'zligini anglash va ajdodlar merosini davom ettirishda To'g'ri javob: D) O'zligini anglash va ajdodlar merosini davom ettirishda ✔ Izoh: Milliy qadriyatlar yoshlarning o'zligini anglashi va ajdodlar merosini davom ettirishiga xizmat qiladi. 16. Fuqarolar murojaatlari bilan ishlashda asosiy tamoyil qaysi? A) Takroriy murojaatlarni javobsiz qoldirib, arxivlash B) Murojaatchi shaxsini qiziquvchilarga oshkor qilish C) Faqat ijobiy javob berish mumkin bo'lgan murojaatni ko'rish D) Har bir murojaatni ro'yxatga olib, muddatida javob berish To'g'ri javob: D) Har bir murojaatni ro'yxatga olib, muddatida javob berish ✔ Izoh: Murojaatlar e'tiborsiz qolmasligi va javob o'z vaqtida berilishi shart. 17. Qaysi milliy taom an'anasi YuNESKO nomoddiy madaniy merosi ro'yxatiga kiritilgan? A) Chuchvara va manti pishirish an'anasi B) Palov (oshi palov) madaniyati va an'anasi C) Shashlik va kabob tayyorlash an'anasi hamda madaniyati D) Lag'mon tayyorlash madaniyati To'g'ri javob: B) Palov (oshi palov) madaniyati va an'anasi ✔ Izoh: Palov madaniyati va an'anasi YuNESKOning nomoddiy madaniy meros ro'yxatiga kiritilgan. 18. Hujjatlarni arxivga topshirishdan oldin nima qilinadi? A) Hujjatlarning yarmi yo'q qilib tashlanadi B) Hujjatlar aralashtirib, bitta qutiga solinadi C) Hech qanday tayyorgarlik ko'rilmaydi D) Jildlar tartiblanib, varaqlar raqamlanadi To'g'ri javob: D) Jildlar tartiblanib, varaqlar raqamlanadi ✔ Izoh: To'g'ri rasmiylashtirilgan jildlar arxivda tez topiladi va yo'qolmaydi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 140 19. Ish e'lonida firibgarlik belgisi bo'lishi mumkin bo'lgan holat qaysi? A) Ishga kirish uchun oldindan pul talab qilinishi B) Ish beruvchining aniq manzili ko'rsatilishi C) Mehnat shartnomasi taklif qilinishi D) Lavozim vazifalari aniq yozilishi To'g'ri javob: A) Ishga kirish uchun oldindan pul talab qilinishi✔ Izoh: Ishga joylashtirish uchun oldindan to'lov so'rash ko'pincha firibgarlik belgisidir. 20. Mahalla faoliyatida «oqsoqol» so'zi kimga nisbatan ishlatiladi? A) Mahalla idorasining yangi ishga kirgan yosh xodimlariga B) Mahallada yashovchi kichik yoshdagi bolalarga C) Mahalla raisi va hurmatli keksa kishilarga D) Mahallaga boshqa joydan kelgan mehmonlarga To'g'ri javob: C) Mahalla raisi va hurmatli keksa kishilarga ✔ Izoh: Xalq orasida mahalla raisi va hurmatli keksalar an'anaviy ravishda oqsoqol deb ataladi. 21. Mahalladagi notinch oilalar bilan ishlashda qaysi mutaxassislar jalb qilinishi mumkin? A) Faqat uy-joyni ta'mirlaydigan quruvchilar B) Faqat sport maktabi murabbiylari va musobaqa hakamlari C) Psixolog, profilaktika inspektori va ijtimoiy xodim D) Faqat mahalladagi do'kon sotuvchilari To'g'ri javob: C) Psixolog, profilaktika inspektori va ijtimoiy xodim ✔ Izoh: Notinch oilalar bilan ishlash psixologik, huquqiy va ijtimoiy yordamni birgalikda talab qiladi. 22. Murosa uslubining mohiyati nimada? A) Bir tomonning ikkinchisi ustidan to'liq g'alaba qozonishi B) Faqat qarshi tomon talablarini so'zsiz bajarish C) Konflikt mavzusini butunlay muhokama qilmaslik D) Har tomon qisman yon berib, o'rtadagi yechimga kelishi To'g'ri javob: D) Har tomon qisman yon berib, o'rtadagi yechimga kelishi ✔ Izoh: Murosada tomonlar talablarining bir qismidan voz kechadi. 23. Onlayn do'konda xavfsiz xarid qilish belgisi qaysi? A) Narxlar bozordagidan bir necha baravar arzonligi B) Faqat oldindan to'liq pul o'tkazishni talab qilishi C) Mustaqil sharhlar, aniq aloqa va xavfsiz to'lov D) Saytda hech qanday aloqa ma'lumoti berilmaganligi To'g'ri javob: C) Mustaqil sharhlar, aniq aloqa va xavfsiz to'lov ✔ Izoh: Haddan tashqari arzon narx va faqat oldindan to'lov firibgarlik belgisi bo'lishi mumkin. 24. O'smirdagi tajovuzkorlik ko'pincha qanday ichki holatni yashirishi mumkin? A) Hech qanday ichki kechinmani yashirmaydi B) Doimiy xotirjamlik va hayotdan mamnunlikni C) Qo'rquv yoki himoyasizlik hissini D) O'ziga nisbatan juda yuqori ishonchni To'g'ri javob: C) Qo'rquv yoki himoyasizlik hissini ✔ Izoh: Tajovuz ko'pincha javobsiz qolgan ehtiyojlar va og'riqli kechinmalarning tashqi ifodasidir. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 141 25. Mediatsiya jarayonining boshlang'ich bosqichida mediator nima qiladi? A) Tomonlarni tinglamay turib tayyor yechimni e'lon qiladi B) Qoidalar, maxfiylik va jarayon tartibini tushuntiradi C) Dastlabki ma'lumotlarga ko'ra aybdorni aniqlaydi D) Aybdor deb topilgan tomonga jazo choralarini belgilaydi To'g'ri javob: B) Qoidalar, maxfiylik va jarayon tartibini tushuntiradi✔ Izoh: Kirish bosqichi xavfsiz muhit va aniq qoidalarni o'rnatishga xizmat qiladi. 26. Mahalladagi ishsiz yoshlarni aniqlagandan keyin yetakchining keyingi qadami qanday bo'lishi kerak? A) Ularni ota-onasiga topshirib, oilaviy nazoratni kuchaytirish B) Har biri bilan suhbatlashib, qiziqishi va malakasiga mos yo'l tanlash C) Ularni ro'yxat bo'yicha hududdagi bitta korxonaga yuborish D) Ro'yxatni tuzib, yuqori tashkilotga topshirish va ish shu bilan yakunlanadi To'g'ri javob: B) Har biri bilan suhbatlashib, qiziqishi va malakasiga mos yo'l tanlash ✔ Izoh: Ishsiz yoshlarning qiziqishi va malakasini o'rganib, mos ish, o'qish yoki tadbirkorlikka yo'naltirish samarali. 27. Yoshlar bilan yakka suhbat o'tkazishda qaysi qoida muhim? A) Suhbatda asosan tanbeh berib, xatolarni sanab o'tish B) Suhbatni ochiqlik uchun ko'pchilik oldida o'tkazish C) Suhbatni xotirjam, hurmat bilan va maxfiy muhitda o'tkazish D) Suhbatni yozib olib, boshqa mutaxassislarga tarqatish uchun saqlash To'g'ri javob: C) Suhbatni xotirjam, hurmat bilan va maxfiy muhitda o'tkazish ✔ Izoh: Xotirjam va maxfiy muhit yoshning ochiq gapirishiga va ishonch paydo bo'lishiga yordam beradi. 28. O'zbekistonda millatlararo totuvlik qaysi qadriyatga asoslanadi? A) Bag'rikenglik va o'zaro hurmat B) Bir millatning ustunligi C) Tillarni taqiqlash D) Millatlarni ajratish To'g'ri javob: A) Bag'rikenglik va o'zaro hurmat ✔ Izoh: Ko'p millatli O'zbekistonda bag'rikenglik va o'zaro hurmat tinchlikning asosidir. 29. Mediatsiyaning asosiy tamoyillariga qaysi biri kirmaydi? A) Mediatorning betarafligi B) Ixtiyoriylik C) Majburiy ishtirok D) Maxfiylik To'g'ri javob: C) Majburiy ishtirok ✔ Izoh: Mediatsiya ixtiyoriy jarayon: tomonlar istalgan payt undan chiqishi mumkin. 30. Konflikt paytida «faol tinglash» nima uchun muhim? A) Tinglovchi o'z fikrini tezroq aytib olishi uchun B) Tomonni asosiy masaladan chalg'itib turish uchun C) Suhbatni ataylab uzaytirib, vaqtni cho'zish uchun D) Tomon eshitilganini his qilib, tinchlanadi To'g'ri javob: D) Tomon eshitilganini his qilib, tinchlanadi ✔ Izoh: Eshitilganlik hissi himoyaviy reaksiyani kamaytiradi va muloqotni tiklaydi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 142 28-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Xodimga xizmat faoliyati bilan bog'liq qimmatbaho sovg'a taklif qilinsa, to'g'ri yondashuv qaysi? A) Rad etish yoki belgilangan tartibda xabar berish B) Sovg'ani olib, keyinroq sotib yuborish C) Sovg'a evaziga beruvchiga alohida xizmat ko'rsatish D) Sovg'ani hech kimga bildirmasdan yashirincha olish To'g'ri javob: A) Rad etish yoki belgilangan tartibda xabar berish✔ Izoh: Xizmat bilan bog'liq sovg'alar manfaatdorlik va bog'liqlik xavfini tug'diradi. 2. SWOT tahlilidagi «S» va «W» nimalarni anglatadi? A) Imkoniyat va tahdidlar (tashqi omillar) B) Kuchli va zaif tomonlar (ichki omillar) C) Strategiya va ishni bajarish tezligi D) Sotuv hajmi va ish haqi fondi To'g'ri javob: B) Kuchli va zaif tomonlar (ichki omillar) ✔ Izoh: SWOT: Strengths, Weaknesses (ichki), Opportunities, Threats (tashqi). 3. Turizm va sayohatlar yoshlarga qanday foyda beradi? A) Muloqot ko'nikmasini susaytirib, odamovilikka olib keladi B) Bilimni kamaytirib, o'qishdan chalg'itadi C) Faqat vaqt va mablag'ni behuda yo'qotadi D) Dunyoqarashni kengaytiradi va sog'liqni mustahkamlaydi To'g'ri javob: D) Dunyoqarashni kengaytiradi va sog'liqni mustahkamlaydi ✔ Izoh: Sayohat yangi joylar, madaniyatlar bilan tanishtirib, jismoniy faollikni ham oshiradi. 4. Profilaktikaning birlamchi darajasi nimaga qaratilgan? A) Huquqbuzarlik sodir etib bo'lganlarni ijtimoiy reabilitatsiya qilishga B) Faqat qaramlikka chalingan bemorlarni shifoxonada davolashga C) Huquqbuzarlarga nisbatan faqat jazo choralarini tayinlashga D) Muammo paydo bo'lmasdan oldin xavfni kamaytirishga To'g'ri javob: D) Muammo paydo bo'lmasdan oldin xavfni kamaytirishga ✔ Izoh: Birlamchi profilaktika umumiy, barcha yoshlarga qaratilgan chora-tadbirlardir. 5. Samarali uchrashuv (yig'ilish) o'tkazish uchun avvalo nima zarur? A) Muhokama mavzusini yig'ilish boshlangach o'ylash B) Yig'ilish uchun hech qanday vaqt chegarasini qo'ymaslik C) Aniq maqsad va kun tartibini oldindan belgilash D) Ishtirokchilar sonini iloji boricha ko'paytirish To'g'ri javob: C) Aniq maqsad va kun tartibini oldindan belgilash ✔ Izoh: Kun tartibi va maqsad yig'ilishni samarali va qisqa qiladi. 6. «Davlat xizmatchisi siyosiy betaraf bo'lishi» deganda nima tushuniladi? A) Hech qanday masala bo'yicha fikrga ega bo'lmaslik B) Xizmatda faqat bitta partiya a'zolariga xizmat qilish C) Saylovlarda umuman ovoz berish huquqidan voz kechish D) Xizmatda shaxsiy siyosiy qarashni ta'sir ettirmaslik To'g'ri javob: D) Xizmatda shaxsiy siyosiy qarashni ta'sir ettirmaslik ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 143 Izoh: Xizmatchi barcha fuqarolarga siyosiy qarashlaridan qat'i nazar xolis xizmat qiladi. 7. Pensiya staji to'planishi uchun nima muhim? A) Faqat bir marta rasmiy ishga kirib, mehnat daftarchasi ochish B) Faqat oliy ma'lumot to'g'risidagi diplom C) Rasmiy bandlik va ijtimoiy soliq to'lanishi D) Faqat ma'lum yoshga yetish To'g'ri javob: C) Rasmiy bandlik va ijtimoiy soliq to'lanishi✔ Izoh: Pensiya staji rasmiy mehnat faoliyati va ijtimoiy to'lovlar asosida shakllanadi. 8. Profilaktik tadbirlar samaradorligini qanday baholash to'g'riroq? A) Faqat tarqatilgan varaqalar miqdoriga qarab B) Xulq va xavf omillaridagi o'zgarishni kuzatib C) Faqat ishtirokchilar suratlari soniga qarab D) Faqat o'tkazilgan tadbirlar sonini sanab To'g'ri javob: B) Xulq va xavf omillaridagi o'zgarishni kuzatib ✔ Izoh: Natija – xulqdagi real o'zgarish, faqat tadbirlar soni emas. 9. Jamoaviy sport turlari yoshlarda qaysi fazilatni rivojlantiradi? A) Loqaydlik va natijaga befarqlik B) Jamoada ishlash va hamjihatlik C) Xudbinlik va o'zini ustun qo'yish D) Yakkalanish va mustaqil harakat To'g'ri javob: B) Jamoada ishlash va hamjihatlik ✔ Izoh: Futbol, voleybol kabi jamoaviy sportlar hamkorlik va o'zaro yordamni o'rgatadi. 10. Kattalarga yurak-o'pka reanimatsiyasida ko'krak qafasini bosish va sun'iy nafas nisbati qanday? A) 15 ta bosish va 5 ta nafas B) 30 ta bosish va 2 ta nafas C) 5 ta bosish va 1 ta nafas D) 10 ta bosish va 10 ta nafas To'g'ri javob: B) 30 ta bosish va 2 ta nafas ✔ Izoh: Zamonaviy tavsiyalarga ko'ra kattalarga 30 ta bosish va 2 ta sun'iy nafas nisbati qo'llaniladi. 11. F. Gersbergning ikki omilli nazariyasiga ko'ra «gigiyenik omillar»ga nima kiradi? A) Ish sharoiti, ish haqi va rahbar bilan munosabat B) Kasbiy o'sish va lavozimda ko'tarilish imkoni C) Erishilgan yutuq va uning jamoada e'tirofi D) Ishning mazmuni va unga berilgan mas'uliyat To'g'ri javob: A) Ish sharoiti, ish haqi va rahbar bilan munosabat ✔ Izoh: Gigiyenik omillar yetishmasa norozilik tug'diradi, lekin o'zi kuchli motivatsiya bermaydi. 12. SWOT-tahlilda «S» harfi nimani anglatadi? A) Zaif tomonlar B) Kuchli tomonlar C) Tahdidlar D) Imkoniyatlar To'g'ri javob: B) Kuchli tomonlar ✔ Izoh: SWOT: Strengths — kuchli tomonlar, Weaknesses — zaif, Opportunities — imkoniyatlar, Threats — tahdidlar. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 144 13. Konstitutsiyaga ko'ra umumiy o'rta ta'lim qanday maqomga ega? A) Majburiy B) Ixtiyoriy C) Faqat shaharlarda majburiy D) Faqat pullik To'g'ri javob: A) Majburiy✔ Izoh: Konstitutsiyaga ko'ra umumiy o'rta ta'lim majburiydir va davlat tomonidan kafolatlanadi. 14. Liderlik va boshqaruv (menejment) o'rtasidagi farq haqida to'g'ri fikr qaysi? A) Liderlik faqat egallangan rasmiy lavozim bilan belgilanadi B) Menejer lavozimidagi shaxs hech qachon lider bo'la olmaydi C) Lider ilhomlantiradi, menejer rejalab nazorat qiladi D) Liderlik va boshqaruv mazmunan butunlay bir xil tushunchalardir To'g'ri javob: C) Lider ilhomlantiradi, menejer rejalab nazorat qiladi ✔ Izoh: Liderlik ta'sir va ilhomga, boshqaruv esa tartib, reja va resurslarga tayanadi. 15. Voyaga yetmagan farzandlarning mulkiy huquqlarini kim himoya qiladi? A) Faqat mulk saqlanayotgan bank B) Ota-onasi va vasiylik-homiylik organlari C) Faqat yaqin qarindoshlar kengashi D) Hech kim, mulk balog'atga yetguncha muzlatiladi To'g'ri javob: B) Ota-onasi va vasiylik-homiylik organlari ✔ Izoh: Voyaga yetmaganlarning mulkiy huquqlari ota-onalar va vasiylik-homiylik organlari tomonidan himoya qilinadi. 16. Xizmat axborotini shaxsiy manfaat uchun ishlatish qanday baholanadi? A) Xodimning qonuniy imtiyozi B) Ish samaradorligining belgisi C) Vakolatni suiiste'mol qilish D) Shaxsiy tashabbuskorlik namunasi To'g'ri javob: C) Vakolatni suiiste'mol qilish ✔ Izoh: Xizmat jarayonida olingan ma'lumot faqat xizmat maqsadida ishlatiladi. 17. Moped va skuterda dubulg'asiz yurishning asosiy xavfi qaysi? A) Harakat tezligining sezilarli kamayib ketishi B) Yiqilganda og'ir bosh jarohati olish ehtimoli C) Yoqilg'i yoki batareya sarfining ko'payishi D) Transportning texnik holati tez yomonlashishi To'g'ri javob: B) Yiqilganda og'ir bosh jarohati olish ehtimoli ✔ Izoh: Dubulg'a bosh jarohatlari va o'lim xavfini sezilarli kamaytiradi. 18. Tadbirkor soliq to'lashi nima uchun muhim? A) Qonuniy faoliyat va davlat budjetiga hissa qo'shish uchun B) Raqobatchilarga yordam berib, bozor narxini tushirish uchun C) Mijozlar sonini kamaytirish va bozorni toraytirish uchun D) Biznesni tezroq yopish uchun To'g'ri javob: A) Qonuniy faoliyat va davlat budjetiga hissa qo'shish uchun ✔ Izoh: Soliq to'lash qonuniy majburiyat bo'lib, biznesning ishonchliligini ham oshiradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 145 19. Sudda o'z huquqini himoya qilish huquqi kimga kafolatlanadi? A) Har bir shaxsga B) Faqat davlat xizmatchilariga C) Faqat fuqarolarga emas, faqat yuridik shaxslarga D) Faqat 25 yoshdan oshganlarga To'g'ri javob: A) Har bir shaxsga✔ Izoh: Har kimga o'z huquq va erkinliklarini sud orqali himoya qilish huquqi kafolatlanadi. 20. O'zbekiston Davlat madhiyasi to'g'risidagi qonun qachon qabul qilingan? A) 1992 yil 10 dekabrda B) 1991 yil 18 noyabrda C) 1992 yil 2 iyulda D) 1992 yil 8 dekabrda To'g'ri javob: A) 1992 yil 10 dekabrda ✔ Izoh: Davlat madhiyasi to'g'risidagi qonun 1992 yil 10 dekabrda qabul qilingan. 21. Konstitutsiyaga ko'ra fuqarolar qaysi siyosiy huquqqa ega? A) Davlat va jamiyat ishlarini boshqarishda ishtirok etish B) Adolatsiz deb hisoblagan qonunlarga bo'ysunmaslik C) Rozi bo'lmagan sud qarorlarini mustaqil bekor qilish D) Daromad darajasidan qat'i nazar soliqlardan ozod bo'lish To'g'ri javob: A) Davlat va jamiyat ishlarini boshqarishda ishtirok etish ✔ Izoh: Fuqarolar jamiyat va davlat ishlarini bevosita va vakillari orqali boshqarishda ishtirok etish huquqiga ega. 22. Tadbirkorlikda «franshiza» nima? A) Taniqli brend nomi va biznes modelidan haq evaziga foydalanish huquqi B) Yangi biznes uchun beriladigan bepul davlat yordami C) Garovsiz beriladigan bank krediti turi D) Kichik biznes uchun beriladigan soliq imtiyozi va undan foydalanish tartibi To'g'ri javob: A) Taniqli brend nomi va biznes modelidan haq evaziga foydalanish huquqi ✔ Izoh: Franshiza bo'yicha tadbirkor tayyor brend va biznes tizimidan kelishilgan to'lov evaziga foydalanadi. 23. Psixologiyada «o'smirlik inqirozi» deganda odatda nima tushuniladi? A) Kattalikka o'tishdagi ichki qarama-qarshiliklar B) O'smirning aqliy qobiliyatlari pasayib ketishi C) Oilaning moddiy ahvoli keskin yomonlashuvi D) O'smirning surunkali kasallikka chalinishi To'g'ri javob: A) Kattalikka o'tishdagi ichki qarama-qarshiliklar ✔ Izoh: Bu davrda yangi ehtiyojlar va eski munosabatlar o'rtasidagi ziddiyatlar normal rivojlanish qismidir. 24. Ijtimoiy yordamning «manzilliligi» nimani anglatadi? A) Yordam aholining har bir qatlamiga teng taqsimlanishini B) Yordam faqat shahar aholisiga berilishini C) Yordam haqiqatan muhtoj shaxslarga yetkazilishini D) Yordam faqat pochta orqali uyiga yuborilishini anglatadi To'g'ri javob: C) Yordam haqiqatan muhtoj shaxslarga yetkazilishini ✔ Izoh: Manzillilik yordamning haqiqatan ehtiyojmand bo'lgan shaxs va oilalarga yo'naltirilishini bildiradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 146 25. Loyiha boshqaruvidagi «uchburchak cheklovlar» (temir uchburchak) nimalar? A) Reja, hisobot va reklama B) Ko'lam, muddat va xarajat C) G'oya, surat va video D) Rahbar, xodim va mijoz To'g'ri javob: B) Ko'lam, muddat va xarajat✔ Izoh: Birining o'zgarishi boshqalariga ta'sir qiladi va sifatga ham bog'liq. 26. O'zbekiston Respublikasining Davlat gerbi qachon qabul qilingan? A) 1991 yil 18 noyabrda B) 1993 yil 1 sentyabrda C) 1992 yil 2 iyulda D) 1992 yil 10 dekabrda To'g'ri javob: C) 1992 yil 2 iyulda ✔ Izoh: Davlat gerbi to'g'risidagi qonun 1992 yil 2 iyulda qabul qilingan. 27. Etika kodeksining tashkilotdagi asosiy vazifasi nima? A) Xodimlarning ish vaqtini soatbay hisoblash B) Tashkilotning yillik byudjetini tasdiqlash C) Har bir xodimning ish haqi miqdorini belgilash D) Xulq-atvor me'yorlari va qadriyatlarni belgilash To'g'ri javob: D) Xulq-atvor me'yorlari va qadriyatlarni belgilash ✔ Izoh: Kodeks xodimlarga qiyin vaziyatlarda to'g'ri qaror qabul qilishga yo'l ko'rsatadi. 28. Ijtimoiy yetimlik deganda nima tushuniladi? A) Ota-onasi vafot etgan bolalarning rasmiy maqomi B) Tirik ota-ona g'amxo'rligidan mahrum bolalar holati C) Ko'p bolali oilalarning ijtimoiy ahvoli D) Bolalar uyida ishlovchi xodimlar tarkibi To'g'ri javob: B) Tirik ota-ona g'amxo'rligidan mahrum bolalar holati ✔ Izoh: Ota-ona qarovsizligi bolani xavf guruhiga kiritadi. 29. Tadbir dasturini (ssenariy) tuzishda nimani hisobga olish kerak? A) Vaqt taqsimoti, faol qismlar va tanaffuslar B) Faqat tadbirning rasmiy ochilish qismini C) Faqat rasmiy shaxslarning uzun nutqlarini D) Tanaffuslarsiz uzluksiz to'rt soatlik dasturni To'g'ri javob: A) Vaqt taqsimoti, faol qismlar va tanaffuslar ✔ Izoh: Muvozanatli dastur ishtirokchilar e'tiborini saqlaydi. 30. Loyiha jamoasida «RACI matritsasi» nima uchun ishlatiladi? A) Xodimlarning ish vaqtini soatbay hisoblab borish uchun B) Tadbir uchun ovqatlanish menyusini tuzib chiqish uchun C) Har bir vazifadagi rollarni belgilash uchun D) Loyiha byudjetini bo'limlar o'rtasida taqsimlash uchun To'g'ri javob: C) Har bir vazifadagi rollarni belgilash uchun ✔ Izoh: RACI: Responsible, Accountable, Consulted, Informed – rollarni aniq taqsimlaydi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 147 29-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Yoshlar siyosatini amalga oshirishda «ijtimoiy sheriklik» deganda nima tushuniladi? A) Davlat organlarining yoshlar dasturlari bo'yicha o'zaro raqobati B) Dasturlarni faqat xorijiy grant tashkilotlari bilan birga amalga oshirish C) Yoshlarning asosan oilaviy biznesda va xususiy sektorda ishlashi D) Davlat organlari, nodavlat tashkilotlar va biznesning hamkorligi To'g'ri javob: D) Davlat organlari, nodavlat tashkilotlar va biznesning hamkorligi✔ Izoh: Ijtimoiy sheriklik davlat, fuqarolik jamiyati institutlari va tadbirkorlik sub'ektlarining birgalikdagi faoliyatidir. 2. Yoshlar siyosatida «yoshlar ishlari bo'yicha tashkilotlar» faoliyati qanday asosda olib boriladi? A) Qonundan tashqari tartibda B) Qonunchilik doirasida va mustaqil ravishda C) Faqat og'zaki ko'rsatmalar asosida D) Faqat xorijiy grantlar asosida To'g'ri javob: B) Qonunchilik doirasida va mustaqil ravishda ✔ Izoh: Yoshlar tashkilotlari qonunchilik doirasida, o'z ustavlari asosida faoliyat yuritadi. 3. Faol tinglashning asosiy usullaridan biri qaysi? A) Suhbatdoshni fikr bildirganda tez-tez to'xtatish B) Suhbatdosh fikrini o'z so'zlari bilan qaytarish C) Suhbat davomida telefonga qarab tinglash D) Suhbatdosh gapirayotganda javobni o'ylab turish To'g'ri javob: B) Suhbatdosh fikrini o'z so'zlari bilan qaytarish ✔ Izoh: Parafraz suhbatdoshga tinglanayotganini ko'rsatadi va tushunishni tekshirishga yordam beradi. 4. Kasb tanlashda o'smirga eng to'g'ri yordam qaysi? A) Kasb haqidagi suhbatni maktab bitguncha kechiktirib turish B) Faqat eng ko'p daromad keltiradigan kasbni tavsiya qilish C) Qiziqish va qobiliyatlarini aniqlab, kasblar bilan tanishtirish D) Kasbni kattalar o'zlari tanlab, o'smirga tayyor holda berishi To'g'ri javob: C) Qiziqish va qobiliyatlarini aniqlab, kasblar bilan tanishtirish ✔ Izoh: Kasbga yo'naltirish shaxsiy qiziqish, qobiliyat va mehnat bozori talablarini uyg'unlashtiradi. 5. Mahallada yoshlar bilan ishlash bo'yicha samarali «yo'l xaritasi» qanday tuziladi? A) Boshqa mahallaning tayyor yo'l xaritasidan to'liq ko'chirilib B) Muammolar, mas'ullar, muddatlar va kutilgan natijalar ko'rsatilib C) Muddatlar va mas'ul shaxslar ko'rsatilmasdan, faqat umumiy maqsadlar tarzida D) Faqat umumiy shiorlar va chaqiriqlar yozilib, aniq rejasiz To'g'ri javob: B) Muammolar, mas'ullar, muddatlar va kutilgan natijalar ko'rsatilib ✔ Izoh: Yo'l xaritasida har bir vazifa uchun mas'ul, muddat va natija aniq belgilanadi. 6. Tushuntirish xati qachon yoziladi? A) Holat yoki voqea sababini izohlash talab qilinganda B) Xodimni yutuqlari uchun mukofotlash kerak bo'lganda C) Mehmonlarni tantanali tadbirga taklif qilish kerak bo'lganda D) Xodim navbatdagi mehnat ta'tiliga chiqmoqchi bo'lganda To'g'ri javob: A) Holat yoki voqea sababini izohlash talab qilinganda ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 148 Izoh: Tushuntirish xati sodir bo'lgan holatning sabablarini bayon qiladi. 7. J. Piaje nazariyasida rasmiy (formal) operatsiyalar bosqichi taxminan qaysi yoshdan boshlanadi? A) 6–7 yoshdan B) 11–12 yoshdan C) 18–20 yoshdan D) 2–3 yoshdan To'g'ri javob: B) 11–12 yoshdan✔ Izoh: Piajega ko'ra, mavhum va farazga asoslangan fikrlash taxminan 11–12 yoshdan shakllana boshlaydi. 8. Zahiriddin Muhammad Bobur qaysi davlatga asos solgan? A) Amudaryo bo'yidagi Xorazmshohlar davlatiga B) Movarounnahr va Xurosondagi Temuriylar davlatiga C) Hindistondagi Boburiylar davlatiga D) Kichik Osiyodagi Usmonli imperiyasiga To'g'ri javob: C) Hindistondagi Boburiylar davlatiga ✔ Izoh: Bobur Hindistonda Boburiylar (Buyuk mo'g'ullar) sulolasiga asos solgan. 9. Bayonnomadan ko'chirma nima? A) Bayonnomaning boshqa tilga qilingan tarjimasi B) Bayonnomaning imzolanmagan dastlabki qoralamasi C) Bayonnomaning bekor qilingan eski varianti D) Muayyan masalaga oid qismning tasdiqlangan nusxasi To'g'ri javob: D) Muayyan masalaga oid qismning tasdiqlangan nusxasi ✔ Izoh: Ko'chirma ma'lum qarorni manfaatdor shaxsga yetkazish uchun beriladi. 10. Mahalla yoshlar yetakchisi mahallaning «ijtimoiy pasporti»dan qanday foydalanadi? A) Hududdagi aholi va yoshlar holatini tahlil qilish uchun B) Shaxsiy maqsadlarda va tanishlariga yordam berish uchun C) Ma'lumotlarni tijorat reklamasi tarqatish uchun ishlatadi D) Hududdagi muammolarni yuqori tashkilotdan yashirish uchun To'g'ri javob: A) Hududdagi aholi va yoshlar holatini tahlil qilish uchun ✔ Izoh: Mahalla haqidagi umumlashgan ma'lumotlar yoshlarga oid ishlarni rejalashtirishga yordam beradi. 11. Yoshlarning ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishga qaysi tadbir mos keladi? A) Ijodiy tanlov va to'garaklar B) Majburiy umumiy yig'ilishlar C) Faqat yozma hisobot yozish D) Ma'muriy tekshiruvlar o'tkazish To'g'ri javob: A) Ijodiy tanlov va to'garaklar ✔ Izoh: Ijodiy tanlov va to'garaklar yoshlarning iste'dodini aniqlash va rivojlantirish imkonini beradi. 12. Bolalar uchun ota-ona nazorati (parental control) vositalari nima uchun ishlatiladi? A) Uyda internetni doimiy butunlay o'chirish uchun B) Bolaning yozishmalarini ommaga ochib qo'yish uchun C) Bolani xatolari uchun jazolash vositasi sifatida D) Yoshga mos bo'lmagan kontentni cheklash uchun To'g'ri javob: D) Yoshga mos bo'lmagan kontentni cheklash uchun ✔ Izoh: Bu vositalar ochiq muloqot bilan birga qo'llanilganda samarali. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 149 13. Bildirishnoma (xizmat yozuvi) kimga yoziladi? A) Odatda tashkilot ichida rahbar yoki bo'linmaga B) Faqat ommaviy axborot vositalari tahririyatiga C) Faqat xorijiy hamkor tashkilotlarga D) Faqat sud va huquqni muhofaza qilish organlariga To'g'ri javob: A) Odatda tashkilot ichida rahbar yoki bo'linmaga✔ Izoh: Bildirishnoma ichki axborot yoki taklif hujjati hisoblanadi. 14. Mahalla raisining asosiy vazifalaridan biri qaysi? A) Tuman sudi majlislariga raislik qilish va hukm chiqarish B) Fuqarolar yig'ini kengashi faoliyatiga rahbarlik qilish C) Mahallaga oid qonun loyihalarini ko'rib chiqib qabul qilish D) Viloyat budjetini va uning ijrosini tasdiqlab berish To'g'ri javob: B) Fuqarolar yig'ini kengashi faoliyatiga rahbarlik qilish ✔ Izoh: Rais fuqarolar yig'ini kengashi ishini tashkil etadi va mahalla faoliyatiga rahbarlik qiladi. 15. Ota-ona va o'smir o'rtasidagi nizoda yetakchi qanday yondashuvni tanlagani ma'qul? A) Yoshlar tarafida turib, faqat o'smirni qo'llash B) Kattalar haq deb, faqat ota-onani qo'llab-quvvatlash C) Nizoni ijtimoiy tarmoqda ochiq muhokamaga qo'yish D) Ikki tomonni tinglab, o'zaro tushunishga ko'maklashish To'g'ri javob: D) Ikki tomonni tinglab, o'zaro tushunishga ko'maklashish ✔ Izoh: Oilaviy nizolarda ikki tomonning ehtiyojlarini tan olish muloqotni tiklaydi. 16. Kasbga yo'naltirishda psixologning roli qanday? A) Test natijasidan qat'i nazar kasbni majburan belgilash B) Kelajakdagi ish haqi miqdorini belgilash va kafolatlash C) Shaxsning qobiliyat va moyilliklarini aniqlab, tavsiya berish D) Faqat kirish imtihonini olish To'g'ri javob: C) Shaxsning qobiliyat va moyilliklarini aniqlab, tavsiya berish ✔ Izoh: Psixolog testlar va suhbat orqali shaxsning kasbiy moyilligini aniqlaydi. 17. Yoshlar yetakchisi qiyin vaziyatdagi oilaga yordam berishda qaysi tamoyilga amal qiladi? A) Majburlash va nazoratga B) Betaraflik va befarqlikka C) Oshkora tanqid qilishga D) Hurmat va maxfiylikka To'g'ri javob: D) Hurmat va maxfiylikka ✔ Izoh: Muhtoj oilalar bilan ishlashda ularning qadr-qimmatini hurmat qilish va ma'lumotlarni sir saqlash zarur. 18. Konflikt dinamikasida «eskalatsiya» nimani anglatadi? A) Tomonlarning o'zaro yarashuvi B) Rasmiy muzokaraning boshlanishi C) Nizoning kuchayib, keskinlashuvi D) Nizoning to'liq hal bo'lishi To'g'ri javob: C) Nizoning kuchayib, keskinlashuvi ✔ Izoh: Eskalatsiyada talablar oshadi, munosabat yomonlashadi va yangi ishtirokchilar qo'shiladi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 150 19. «Klikbeyt» (clickbait) sarlavhaning belgisi qaysi? A) Qisqa va aniq faktni bildiruvchi neytral sarlavha B) Rasmiy hujjatning to'liq va aniq nomi C) Maqola muallifining ism-familiyasi va lavozimi D) Mazmunga mos kelmaydigan mubolag'ali sarlavha To'g'ri javob: D) Mazmunga mos kelmaydigan mubolag'ali sarlavha✔ Izoh: Klikbeyt diqqat va kliklarni yig'ish uchun haqiqatni bo'rttiradi. 20. Pigmalion effekti (Rozental effekti) nimani ko'rsatadi? A) Ijobiy kutishlarning hech qanday ta'siri yo'qligini B) Ijobiy kutishlar natijalarni oshirishi mumkinligini C) Faqat jazo va qo'rquv natijani oshirishini D) Yoshlar kattalar fikriga mutlaqo befarqligini To'g'ri javob: B) Ijobiy kutishlar natijalarni oshirishi mumkinligini ✔ Izoh: Pedagog yoki rahbarning ishonchi va yuqori kutishlari shaxs yutuqlariga ijobiy ta'sir qiladi. 21. Ma'lumotnoma qanday hujjat? A) Fakt yoki holatni tasdiqlovchi axborot hujjati B) Ikki tomon o'rtasida tuzilgan fuqarolik shartnomasi C) Umumiy yig'ilishda qabul qilingan yakuniy qaror D) Xodimga intizomiy jazo beruvchi rahbar buyrug'i To'g'ri javob: A) Fakt yoki holatni tasdiqlovchi axborot hujjati ✔ Izoh: Ma'lumotnoma, masalan, ish joyini yoki biror vaziyatni tasdiqlash uchun beriladi. 22. Qishloq joylarida yoshlar bandligini oshirishning samarali yo'li qaysi? A) Qishloq xo'jaligi, hunarmandchilik va xizmat ko'rsatishni rivojlantirish B) Faqat davlat idoralarida yangi ish o'rinlari yaratish C) Qishloq yoshlarini ish uchun shaharga majburan ko'chirib, u yerda joylashtirish D) Samarasiz deb qishloqdagi korxonalarni yopish To'g'ri javob: A) Qishloq xo'jaligi, hunarmandchilik va xizmat ko'rsatishni rivojlantirish ✔ Izoh: Qishloq hududlarida agro, hunarmandchilik va xizmatlar sohasi yoshlar uchun ko'plab ish o'rni yaratadi. 23. Jadidchilik harakatining asosiy g'oyasi nima edi? A) Ma'rifat va yangi usul maktablari orqali millatni taraqqiy ettirish B) Faqat savdo, hunarmandchilik va qishloq xo'jaligini rivojlantirish C) Ta'limni butunlay taqiqlab, eski an'ana va tartiblarni saqlab qolish D) Chet el tillarini o'rganishni taqiqlash To'g'ri javob: A) Ma'rifat va yangi usul maktablari orqali millatni taraqqiy ettirish ✔ Izoh: Jadidlar yangi usul maktablari, matbuot va teatr orqali xalqni ma'rifatli qilishga intilgan. 24. «Hayo» va «andisha» qanday fazilatlar? A) Uyatchanlik, odob va boshqalarning his-tuyg'usini hisobga olish B) Qo'rqoqlik, loqaydlik va o'z fikrini bildira olmaslik C) Beparvolik va o'zgalarga e'tiborsizlik D) Takabburlik va o'zini boshqalardan ustun qo'yish To'g'ri javob: A) Uyatchanlik, odob va boshqalarning his-tuyg'usini hisobga olish ✔ Izoh: Hayo va andisha — xalqimizning odob, nazokat va boshqalarga hurmat bilan bog'liq ma'naviy fazilatlari. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 151 25. Mahalla yoshlar yetakchisi ishsiz yoshni o'qishga yo'naltirishda nimani hisobga oladi? A) Faqat o'z tanishlari ishlaydigan o'quv markazlarini B) Faqat eng qisqa va arzon kursni, mazmunidan qat'i nazar tanlashni C) Yoshning qiziqishi, imkoniyati va mahalliy ish o'rinlarini D) Faqat ota-onasining xohishi va oilaviy an'anani To'g'ri javob: C) Yoshning qiziqishi, imkoniyati va mahalliy ish o'rinlarini✔ Izoh: O'quv kursi yoshning qiziqishi va hudud mehnat bozori ehtiyojiga mos bo'lsa, natija beradi. 26. Muzokara boshida tomonlarning umumiy jihatlarini ta'kidlashning foydasi nimada? A) Hamkorlik muhitini yaratib, ishonchni oshiradi B) Tomonlar o'rtasidagi kelishmovchilikni kuchaytiradi C) Tomonlardan birining pozitsiyasini zaiflashtiradi D) Muzokarani keyingi bosqichlarda keraksiz qiladi To'g'ri javob: A) Hamkorlik muhitini yaratib, ishonchni oshiradi ✔ Izoh: Umumiy maqsadlarni tan olish tomonlarni raqib emas, sherik sifatida ko'rishga yordam beradi. 27. Fakt-cheking (faktlarni tekshirish) nima? A) Yangiliklarni boshqalardan oldin tezroq ulashish B) Yangilik uchun qiziqarli faktlarni o'ylab topish C) Matnni chiroyli shrift va rasmlar bilan bezash D) Axborot haqqoniyligini manbalar bilan tekshirish To'g'ri javob: D) Axborot haqqoniyligini manbalar bilan tekshirish ✔ Izoh: Fakt-cheking yolg'on axborot tarqalishining oldini oladi. 28. Mahallada «Oila» mavzusidagi suhbatlarni kimlar uchun tashkil etish ayniqsa muhim? A) Faqat nafaqaxo'rlar uchun B) Turmush qurish arafasidagi va yosh oilalar uchun C) Faqat maktabgacha yoshdagi bolalar uchun D) Faqat chet elliklar uchun To'g'ri javob: B) Turmush qurish arafasidagi va yosh oilalar uchun ✔ Izoh: Turmush qurayotgan va yosh oilalarga oila qurish mas'uliyati haqidagi suhbatlar ajrimlarning oldini oladi. 29. «Yutuq chiqdi, sovg'ani olish uchun to'lov qiling» degan xabar qanday baholanadi? A) Keng tarqalgan firibgarlik usuli B) Bankning mijozlar uchun standart xizmati C) Rasmiy lotereya tashkilotchisining xabari D) Davlat mukofoti haqidagi rasmiy bildirishnoma To'g'ri javob: A) Keng tarqalgan firibgarlik usuli ✔ Izoh: Siz qatnashmagan tanlovdan «yutuq» va oldindan to'lov talabi – tipik firibgarlik. 30. Yoshlar uchun «amaliyot» (stajirovka) qanday foyda beradi? A) Faqat vaqt yo'qotadi va o'qishga xalaqit beradi B) Ish topishni qiyinlashtiradi va ish beruvchini cho'chitadi C) Olingan diplomning kuchini bekor qiladi D) Real ish tajribasi va kasbiy aloqalar orttiradi To'g'ri javob: D) Real ish tajribasi va kasbiy aloqalar orttiradi ✔ Izoh: Amaliyot nazariy bilimni mustahkamlaydi va kelajakdagi ish beruvchilar bilan tanishish imkonini beradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 152 30-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Xodimning qarindoshi rahbarligidagi bo'linmada bevosita bo'ysunuvda ishlashi qanday xavf tug'diradi? A) Bo'linmada ichki nazoratning sezilarli kuchayishi B) Hech qanday xavf tug'dirmaydigan odatiy holat C) Manfaatlar to'qnashuvi va xolislik yo'qolishi D) Ish samaradorligining kafolatlangan oshishi To'g'ri javob: C) Manfaatlar to'qnashuvi va xolislik yo'qolishi✔ Izoh: Qarindoshlar o'rtasidagi bevosita bo'ysunuv xolislikka putur yetkazishi mumkin. 2. Inson huquqlari kuni qaysi sanada nishonlanadi? A) 10 dekabr B) 8 dekabr C) 20 noyabr D) 1 iyun To'g'ri javob: A) 10 dekabr ✔ Izoh: Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi qabul qilingan 10 dekabr Inson huquqlari kuni sifatida nishonlanadi. 3. Yoshlarni giyohvandlikdan himoya qilishda eng samarali yondashuv qaysi? A) Faqat iste'molchilarni qattiq jazolash B) Yoshlarni kechqurun ko'chaga umuman chiqarmaslik va uyda qattiq nazorat qilish C) Mahalla obro'sini saqlash uchun muammoni yashirish D) Erta profilaktika va sog'lom turmush tarzini targ'ib qilish To'g'ri javob: D) Erta profilaktika va sog'lom turmush tarzini targ'ib qilish ✔ Izoh: Erta tushuntirish ishlari va sog'lom muqobillar giyohvandlikning oldini olishda eng samarali usuldir. 4. Konstitutsiyaga ko'ra xususiy mulk qanday maqomga ega? A) Faqat chet elliklarga tegishli B) Taqiqlangan C) Davlat tomonidan istalgan vaqtda olinadi D) Daxlsiz va davlat himoyasida To'g'ri javob: D) Daxlsiz va davlat himoyasida ✔ Izoh: Xususiy mulk boshqa mulk shakllari kabi daxlsiz va davlat himoyasidadir. 5. Tadbir byudjetini nazorat qilishning to'g'ri usuli qaysi? A) Reja va haqiqiy xarajatni muntazam solishtirish B) Xarid cheklarini tadbirdan so'ng yo'q qilish C) Xarajatlarni umuman hisobga olmay sarflash D) Xarajatlarni faqat tadbir tugagach hisoblash To'g'ri javob: A) Reja va haqiqiy xarajatni muntazam solishtirish ✔ Izoh: Reja-fakt tahlili ortiqcha xarajatni vaqtida aniqlashga imkon beradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 153 6. O'smirning tarmoqda o'lim va umidsizlik mavzusidagi postlarni ko'p joylashtirishi nimani talab qiladi? A) O'smirni bu postlari uchun ommaviy masxara qilishni B) Ehtiyotkor aloqa va kerak bo'lsa mutaxassis yordamini C) Bu postlarni o'smirlik injiqligi deb e'tiborsiz qoldirishni D) Ko'proq e'tibor olish uchun postlarni ko'paytirishga undashni To'g'ri javob: B) Ehtiyotkor aloqa va kerak bo'lsa mutaxassis yordamini✔ Izoh: Bunday postlar yordamga muhtojlik belgisi bo'lishi mumkin; e'tibor va yordam zarur. 7. Qo'llarni ko'krakda chalishtirib turish ko'pincha nimani bildirishi mumkin? A) Himoyalanish yoki yopiqlik holatini B) Har doim va albatta yolg'on gapirayotganini C) Faqat sovuq qotganini va boshqa hech narsani D) To'liq ochiqlik va kuchli qiziqishni To'g'ri javob: A) Himoyalanish yoki yopiqlik holatini ✔ Izoh: Bu ishora ko'pincha himoyaviy pozitsiya sifatida talqin qilinadi, ammo kontekstni hisobga olish kerak. 8. Yoshda radikallashuv ehtimolini ko'rsatuvchi belgi qaysi? A) Yangi sport to'garagiga yozilib, mashg'ulotga borishi B) Kutubxonaga odatdagidan ko'proq qatnay boshlashi C) Ko'ngillilik faoliyatida faol qatnasha boshlashi D) Yaqinlaridan uzoqlashib, keskin «biz va ular» qarashi To'g'ri javob: D) Yaqinlaridan uzoqlashib, keskin «biz va ular» qarashi ✔ Izoh: Ijtimoiy izolyatsiya va qutblangan, murosasiz qarashlar xavotirli signal hisoblanadi. 9. Hisobdorlik deganda nima tushuniladi? A) Faqat buxgalteriya hisobini yuritish va balans tuzish B) Qaror va harakatlar uchun hisob berish C) Hech kimga javob bermay, mustaqil qaror qabul qilish D) Faqat tadbirlarga kelgan ishtirokchilarni sanash To'g'ri javob: B) Qaror va harakatlar uchun hisob berish ✔ Izoh: Hisobdorlik vakolat va mas'uliyat birligini ta'minlaydi. 10. Tadbirkorlikni boshlashda birinchi qadam qaysi? A) Darhol katta hajmda bank kreditini olish B) G'oyani tanlash va bozor ehtiyojini o'rganish C) Keng ko'lamli reklama kampaniyasini boshlash D) Qimmat va nufuzli ofisni ijaraga olish To'g'ri javob: B) G'oyani tanlash va bozor ehtiyojini o'rganish ✔ Izoh: Har qanday biznes bozor ehtiyojini qondiradigan g'oya va uni o'rganishdan boshlanadi. 11. «Natija» (output) va «samara» (outcome) o'rtasidagi farq nimada? A) Output faqat moliyaviy, outcome faqat texnik ko'rsatkich B) Output va outcome mazmunan butunlay bir xil tushunchalar C) Outcome – loyiha xarajatlari, output – loyiha daromadi D) Output – bevosita mahsulot, outcome – guruhdagi o'zgarish To'g'ri javob: D) Output – bevosita mahsulot, outcome – guruhdagi o'zgarish ✔ Izoh: Masalan, 10 ta trening – output, ishtirokchilarning ishga joylashuvi – outcome. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 154 12. Avtokratik liderlik uslubi qaysi vaziyatda o'zini oqlashi mumkin? A) Jamoa a'zolarining fikr va takliflarini o'rganishda B) Tajribali jamoa bilan uzoq muddatli loyiha yuritishda C) Favqulodda, tezkor qaror talab qilinadigan vaziyatda D) Jamoa bilan yangi ijodiy g'oyalar ishlab chiqishda To'g'ri javob: C) Favqulodda, tezkor qaror talab qilinadigan vaziyatda✔ Izoh: Inqiroz paytida tezkorlik muhim bo'lgani uchun qat'iy buyruqbozlik samarali bo'lishi mumkin. 13. Xodim xizmat tufayli bilgan fuqarolarning shaxsiy ma'lumotlarini oshkor qilsa, bu nima? A) Odatiy axborot almashinuvi B) Jamoatchilik nazoratining shakli C) Ochiqlik tamoyiliga rioya qilish D) Maxfiylik va etikani buzish To'g'ri javob: D) Maxfiylik va etikani buzish ✔ Izoh: Shaxsiy ma'lumotlarni himoya qilish xodimning majburiyatidir. 14. Ijro etuvchi hokimiyatni qaysi organ amalga oshiradi? A) Vazirlar Mahkamasi B) Oliy Majlis Senati C) Fuqarolar yig'ini D) Konstitutsiyaviy sud To'g'ri javob: A) Vazirlar Mahkamasi ✔ Izoh: Vazirlar Mahkamasi (Hukumat) ijro etuvchi hokimiyatni amalga oshiradi. 15. Kooperatsiya (hamkorlik) kichik tadbirkorlarga qanday foyda beradi? A) Resurslarni birlashtirib xarajatlarni kamaytirish B) Mahsulot sifatini pasaytirish C) Raqobatni yo'q qilish uchun narx kelishuvi D) Soliqdan qochish To'g'ri javob: A) Resurslarni birlashtirib xarajatlarni kamaytirish ✔ Izoh: Birgalikda xomashyo sotib olish yoki uskunadan foydalanish xarajatlarni tejaydi. 16. Mediator tomonlarga qanday savollar berishi afzal? A) Tomonni ayblovchi va unga bosim o'tkazuvchi savollar B) Javobi savolning o'zida aytilgan yo'naltiruvchi savollar C) Manfaat va ehtiyojlarni ochuvchi ochiq savollar D) Faqat «ha» yoki «yo'q» deb javob beriladigan savollar To'g'ri javob: C) Manfaat va ehtiyojlarni ochuvchi ochiq savollar ✔ Izoh: Ochiq savollar («Siz uchun nima muhim?») chuqurroq tushunishga yo'l ochadi. 17. O'zbekistonda sud hokimiyati qanday faoliyat yuritadi? A) Viloyat va tuman hokimlariga bo'ysungan holda, ularning nazoratida B) Siyosiy partiyalarning ko'rsatmalari va dasturlari asosida C) Qonun chiqaruvchi va ijro etuvchi hokimiyatdan mustaqil holda D) Vazirlar Mahkamasi tarkibida, uning bo'linmasi sifatida To'g'ri javob: C) Qonun chiqaruvchi va ijro etuvchi hokimiyatdan mustaqil holda ✔ Izoh: Sud hokimiyati qonun chiqaruvchi va ijro etuvchi hokimiyatdan, siyosiy partiyalardan mustaqil holda ish yuritadi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 155 18. Yoshlarga nisbatan zo'ravonlik holati aniqlanganda yetakchining birinchi vazifasi nima? A) Faqat oilaga og'zaki maslahat berib, keyingi ishni ularning o'z ixtiyoriga qoldirish B) Jabrlanuvchi xavfsizligini ta'minlash va vakolatli organlarga xabar berish C) Oilaviy sharmandalikning oldini olish uchun zo'ravonni himoya qilish D) Mahalla obro'sini saqlash uchun holatni yashirib qo'yish To'g'ri javob: B) Jabrlanuvchi xavfsizligini ta'minlash va vakolatli organlarga xabar berish✔ Izoh: Zo'ravonlik holatida jabrlanuvchini himoya qilish va vakolatli organlarni xabardor qilish zarur. 19. SWOT-tahlilning qaysi elementlari tashqi muhitga tegishli? A) Kuchli va zaif tomonlar B) Imkoniyatlar va tahdidlar C) Faqat kuchli tomonlar D) Faqat zaif tomonlar To'g'ri javob: B) Imkoniyatlar va tahdidlar ✔ Izoh: Imkoniyat va tahdidlar tashqi omillar, kuchli va zaif tomonlar esa ichki omillar hisoblanadi. 20. Zo'ravonlikni odatiy holat sifatida ko'rsatuvchi kontent yoshlarga qanday ta'sir qilishi mumkin? A) Yoshlar xulqini sezilarli yaxshilaydi B) Tajovuzga nisbatan sezgirlikni pasaytiradi C) Boshqalarga nisbatan empatiyani kuchaytiradi D) Yoshlarga hech qanday ta'sir ko'rsatmaydi To'g'ri javob: B) Tajovuzga nisbatan sezgirlikni pasaytiradi ✔ Izoh: Zo'ravonlikka ko'p duch kelish uni oddiy holat sifatida qabul qilishga olib kelishi mumkin. 21. Loyihada ko'lam (hajm) oshirilsa, odatda nima sodir bo'ladi? A) Muddat yoki byudjet ham oshadi B) Loyiha xarajatlari kamayib boradi C) Loyiha parametrlarida o'zgarish bo'lmaydi D) Loyiha muddati avtomatik qisqaradi To'g'ri javob: A) Muddat yoki byudjet ham oshadi ✔ Izoh: Uchburchak cheklovlar o'zaro bog'liq: ko'proq ish ko'proq vaqt yoki resurs talab qiladi. 22. Sog'lom turmush tarzining asosiy tarkibiy qismi qaysi? A) Kam harakat va ko'p ekran oldida o'tirish B) Tez-tez fastfud va shirin ichimliklar iste'mol qilish C) Muntazam jismoniy faollik, to'g'ri ovqatlanish va yetarli uyqu D) Uyqusiz tunlar va kechki ishlash To'g'ri javob: C) Muntazam jismoniy faollik, to'g'ri ovqatlanish va yetarli uyqu ✔ Izoh: Jismoniy faollik, muvozanatli ovqatlanish va to'liq uyqu sog'lom turmush tarzining asosidir. 23. Noverbal muloqotga qaysi biri kiradi? A) Elektron pochta xatining mavzusi B) Hisobot jadvalidagi raqamlar C) Yozma xat yoki bildirishnoma matni D) Mimika, imo-ishora va tana holati To'g'ri javob: D) Mimika, imo-ishora va tana holati ✔ Izoh: Noverbal muloqot – so'zsiz, tana tili, ovoz ohangi va masofa orqali yetkaziladigan axborot. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 156 24. Loyiha byudjetida «kutilmagan xarajatlar» uchun zaxira nima uchun ajratiladi? A) Rejada yo'q xarajatlarni qoplash uchun B) Ayrim xarajatlarni hisobotdan yashirish uchun C) Byudjetni sun'iy kattalashtirish uchun D) Rahbarning shaxsiy ehtiyojlari uchun To'g'ri javob: A) Rejada yo'q xarajatlarni qoplash uchun✔ Izoh: Zaxira mablag' loyiha kutilmagan holatlarda to'xtab qolmasligini ta'minlaydi. 25. O'zbekistonda qonun chiqaruvchi hokimiyatni qaysi organ amalga oshiradi? A) Vazirlar Mahkamasi B) Hokimlik C) Oliy Majlis D) Oliy sud To'g'ri javob: C) Oliy Majlis ✔ Izoh: Oliy Majlis oliy davlat vakillik organi bo'lib, qonun chiqaruvchi hokimiyatni amalga oshiradi. 26. Biznesda mijozlarning shaxsiy ma'lumotlarini qanday saqlash kerak? A) Ochiq ijtimoiy tarmoqda B) Maxfiy va himoyalangan holda C) Uchinchi shaxslarga sotib D) Ruxsatsiz reklama uchun ishlatib To'g'ri javob: B) Maxfiy va himoyalangan holda ✔ Izoh: Mijoz ma'lumotlarini himoya qilish qonuniy talab va ishonch omilidir. 27. Fuqaroning davlat organiga yozgan murojaatiga javob berilmasa, u nima qila oladi? A) Hech narsa qila olmaydi, chunki javob berish ixtiyoriy B) Murojaatni qaytarib olib, yo'q qilish C) Faqat kutish majbur, boshqa yo'l yo'q D) Yuqori turuvchi organga yoki sudga shikoyat qilish To'g'ri javob: D) Yuqori turuvchi organga yoki sudga shikoyat qilish ✔ Izoh: Murojaat ko'rib chiqilmasa yoki asossiz rad etilsa, yuqori organ yoki sudga shikoyat qilish mumkin. 28. Bo'sh vaqtni mazmunli o'tkazishga qaysi biri misol bo'ladi? A) Tun bo'yi kompyuter o'yinlarini o'ynash B) Do'stlar bilan maqsadsiz ko'chada yurish C) Kun bo'yi ijtimoiy tarmoqda o'tirish D) Sport to'garagi, kitob o'qish yoki ko'ngillilik To'g'ri javob: D) Sport to'garagi, kitob o'qish yoki ko'ngillilik ✔ Izoh: Sport, mutolaa va ko'ngillilik bo'sh vaqtni foydali va rivojlantiruvchi tarzda o'tkazish usullari. 29. Ochiq yarali qon ketishida birinchi yordam qanday ko'rsatiladi? A) Qonni to'xtatish uchun yaraga tuproq sepish B) Yarani yuvmasdan va bog'lamasdan ochiq qoldirish C) Qon aylanishi uchun jabrlanuvchini yurishga majburlash D) Toza bint bilan yarani bosib, bosuvchi bog'lam qo'yish To'g'ri javob: D) Toza bint bilan yarani bosib, bosuvchi bog'lam qo'yish ✔ Izoh: Toza material bilan bosish va bosuvchi bog'lam qon ketishini to'xtatishning asosiy usuli. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 157 30. Kimdir xizmat masalasini hal qilish uchun yetakchiga pul taklif qilsa, to'g'ri munosabat qaysi? A) Rad etib, belgilangan tartibda xabar berish B) Pulni olib, keyinroq egasiga qaytarib berish C) Taklif haqida bir necha kun o'ylab ko'rish D) Pulni olib, jamoaning ehtiyojlariga ishlatish To'g'ri javob: A) Rad etib, belgilangan tartibda xabar berish✔ Izoh: Pora taklifini rad etish va xabar berish xodimning burchidir. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 158 31-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Yoshlar o'rtasida nizo kelib chiqqanda yetakchining to'g'ri harakati qaysi? A) Nizoga aralashmaslik B) Nizoni ijtimoiy tarmoqda muhokama qilish C) Tomonlarni tinglab, murosaga keltirish D) Bir tomonni darhol ayblash To'g'ri javob: C) Tomonlarni tinglab, murosaga keltirish✔ Izoh: Nizoni hal qilishda betaraflik, har ikki tomonni tinglash va murosaga yo'naltirish samarali. 2. Bezorilik (bulling)ning asosiy belgilaridan biri qaysi? A) Bir martalik tasodifiy tortishuv yoki bahs B) O'zaro kelishilgan sport musobaqasidagi kurash C) Teng kuchli do'stlar o'rtasidagi o'zaro hazil D) Kuchlar nomutanosibligi va takroriy tajovuz To'g'ri javob: D) Kuchlar nomutanosibligi va takroriy tajovuz ✔ Izoh: Bulling – kuchsizroqqa nisbatan qasddan va muntazam takrorlanadigan tajovuzdir. 3. Rezyume (CV) nima? A) Ish beruvchi bilan tuziladigan mehnat shartnomasi B) Ishdan bo'shatish to'g'risidagi buyruq va unga ilova qilinadigan hujjat C) Oliy ta'lim diplomiga beriladigan baholar ilovasi D) Shaxsning ta'limi, tajribasi va ko'nikmalari haqidagi qisqa hujjat To'g'ri javob: D) Shaxsning ta'limi, tajribasi va ko'nikmalari haqidagi qisqa hujjat ✔ Izoh: Rezyume ish beruvchiga nomzodning ma'lumoti, ish tajribasi va ko'nikmalarini qisqa tarzda taqdim etadi. 4. Konfliktning ob'ekti nima? A) Tomonlar talashayotgan qadriyat yoki resurs B) Nizo sodir bo'lgan aniq joy yoki bino C) Nizoda faol qatnashayotgan shaxs yoki guruh D) Nizoni ko'rib chiqayotgan mediatorning shaxsi To'g'ri javob: A) Tomonlar talashayotgan qadriyat yoki resurs ✔ Izoh: Ob'ekt – tomonlar egallamoqchi yoki o'zgartirmoqchi bo'lgan narsa (resurs, mavqe, g'oya). 5. Giyohvand moddalar tarqatuvchilar yoshlarni ko'pincha qanday jalb qiladi? A) Davlat dasturlari nomidan rasmiy taklif yuborib B) Oliy ta'lim grantlari bo'yicha tanlovlar orqali C) Davlat bandlik xizmatining rasmiy e'lonlari orqali D) Oson daromadli «kuryerlik» ishi va'dasi bilan To'g'ri javob: D) Oson daromadli «kuryerlik» ishi va'dasi bilan ✔ Izoh: «Yuqori maoshli oson ish» e'lonlari ortida ko'pincha narkokuryerlik yashiringan bo'ladi. 6. Teatr va muzeylarga tashrif yoshlar ma'naviyatiga qanday ta'sir qiladi? A) Hech qanday ta'sir qilmaydi B) Vaqtni behuda o'tkazishga olib keladi C) Bilimni kamaytiradi D) Estetik didni va madaniy saviyani oshiradi To'g'ri javob: D) Estetik didni va madaniy saviyani oshiradi ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 159 Izoh: San'at va tarix bilan tanishish yoshlarning madaniy saviyasi va estetik didini rivojlantiradi. 7. Ilovalarni qayerdan yuklab olish xavfsizroq? A) Messenjerda kelgan APK fayldan B) Noma'lum forum va bloglardan C) Notanish yuborgan havoladan D) Rasmiy ilovalar do'konidan To'g'ri javob: D) Rasmiy ilovalar do'konidan✔ Izoh: Noma'lum manbalardan olingan ilovalarda zararli dastur bo'lish xavfi yuqori. 8. Hisobot tayyorlashda eng muhim talab qaysi? A) Faqat ijobiy natijalarni tanlab yozish B) Raqamlarni chiroyli ko'rsatish uchun oshirish C) Ma'lumotlarning haqqoniyligi D) Mavjud muammolarni hisobotdan yashirish To'g'ri javob: C) Ma'lumotlarning haqqoniyligi ✔ Izoh: Hisobotdagi ma'lumotlarni soxtalashtirish noto'g'ri qarorlar va javobgarlikka olib keladi. 9. Mahallada «mehr-oqibat» deganda nima tushuniladi? A) Qo'ni-qo'shnilarning bir-biriga g'amxo'rligi va hamjihatligi B) Mahalla idorasida o'tkaziladigan rasmiy majlislar C) Faqat bayram kunlari mahalla choyxonasida yig'ilib, osh tortish an'anasi D) Qo'shnilar o'rtasidagi mulkiy va qarz kelishuvlari To'g'ri javob: A) Qo'ni-qo'shnilarning bir-biriga g'amxo'rligi va hamjihatligi ✔ Izoh: Mehr-oqibat qo'shnilarning bir-birining dardiga sherik bo'lishi va o'zaro yordamini anglatadi. 10. Kasb tanlashda qaysi uch omil uyg'unligi muhim hisoblanadi? A) Kasbning modasi, ommaboplik va ijtimoiy tarmoqdagi obro'si B) Ota-ona xohishi, qarindoshlar maslahati va oilaviy an'ana C) «Xohlayman», «qila olaman» va «kerak» (mehnat bozori talabi) D) Do'stlar tanlovi, o'qish joyining yaqinligi va o'qish muddati To'g'ri javob: C) «Xohlayman», «qila olaman» va «kerak» (mehnat bozori talabi) ✔ Izoh: To'g'ri kasb tanlovi qiziqish, qobiliyat va jamiyat ehtiyojining mosligiga asoslanadi. 11. Yoshlar siyosatida «yoshlar parlamentlari» qanday rol o'ynaydi? A) Mahalla raisini va yoshlar yetakchisini lavozimga tayinlaydi B) Yoshlarni qonunchilik va boshqaruv jarayonlari bilan tanishtiradi C) Yoshlarga oid qonunlarni parlament o'rniga mustaqil ravishda qabul qiladi D) Yoshlar o'rtasidagi nizolarni ko'rib, sud vazifasini bajaradi To'g'ri javob: B) Yoshlarni qonunchilik va boshqaruv jarayonlari bilan tanishtiradi ✔ Izoh: Yoshlar parlamentlari maslahat va ta'limiy xususiyatga ega bo'lib, yoshlarni davlat boshqaruviga jalb etadi. 12. Temperament va xarakter o'rtasidagi asosiy farq nimada? A) Xarakter faqat irsiyat orqali tayyor holda beriladi B) Temperament butunlay tarbiya va muhit mahsulidir C) Ular o'rtasida hech qanday mazmuniy farq yo'q D) Temperament tug'ma, xarakter tarbiyada shakllanadi To'g'ri javob: D) Temperament tug'ma, xarakter tarbiyada shakllanadi ✔ Izoh: Temperament asab tizimi xususiyatlariga, xarakter esa hayotiy tajriba va tarbiyaga bog'liq. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 160 13. Milliy qadriyatlardan biri bo'lgan «mehmondo'stlik» nimani anglatadi? A) Faqat yaqin qarindoshlarni kutib olib, boshqalarni qabul qilmaslik B) Mehmonni hurmat bilan kutib olish va izzat qilish C) Mehmonni e'tiborsiz qoldirish D) Mehmondan xizmat uchun to'lov olishni To'g'ri javob: B) Mehmonni hurmat bilan kutib olish va izzat qilish✔ Izoh: Mehmondo'stlik — o'zbek xalqining mehmonni ochiq chehra bilan kutib, izzat-ikrom qilish an'anasi. 14. Kasbga yo'naltirish ishlarini qaysi yoshdan boshlash maqsadga muvofiq? A) Faqat ishsiz qolganda B) Faqat 30 yoshdan keyin C) Maktab davridanoq D) Faqat oliy ta'limni tugatgandan keyin To'g'ri javob: C) Maktab davridanoq ✔ Izoh: Kasbga yo'naltirish maktab davrida boshlansa, o'quvchi kasbni ongli tanlashga tayyorlanadi. 15. Xizmat xatining asosiy talabi qaysi? A) Badiiy, obrazli va hissiy bayon uslubi B) Uzun va mavzudan chetga chiquvchi kirish qismi C) Jargon va so'zlashuv iboralaridan foydalanish D) Aniqlik, qisqalik va rasmiy uslub To'g'ri javob: D) Aniqlik, qisqalik va rasmiy uslub ✔ Izoh: Rasmiy xat bir ma'noli, xolis va lo'nda bo'lishi kerak. 16. Qaysi temperament turi tez qo'zg'aluvchanlik, shiddatlilik va jahldorlik bilan tavsiflanadi? A) Sangvinik B) Flegmatik C) Melanxolik D) Xolerik To'g'ri javob: D) Xolerik ✔ Izoh: Xolerik temperament kuchli, ammo muvozanatsiz asab tizimi bilan bog'lanadi. 17. O'zbekiston qonunchiligiga ko'ra «yoshlar» toifasiga qaysi yoshdagi shaxslar kiradi? A) 12 yoshdan 25 yoshgacha B) 16 yoshdan 35 yoshgacha C) 18 yoshdan 30 yoshgacha D) 14 yoshdan 30 yoshgacha To'g'ri javob: D) 14 yoshdan 30 yoshgacha ✔ Izoh: Yoshlarga oid davlat siyosati to'g'risidagi qonunda yoshlar 14 yoshga to'lgan va 30 yoshdan oshmagan shaxslar deb belgilangan. 18. Mahalladagi muammolarni hal qilishda «jamoaviy qaror» nima uchun afzal? A) Ko'pchilik fikri hisobga olinib, ijro uchun mas'uliyat oshadi B) Qaror qabul qilish muddati cheksiz cho'zilib, ish kechikadi C) Yakuniy qarorda baribir faqat rahbarning shaxsiy fikri ustun bo'lib qoladi D) Mas'uliyat taqsimlanib, hech kim shaxsan javobgar bo'lmaydi To'g'ri javob: A) Ko'pchilik fikri hisobga olinib, ijro uchun mas'uliyat oshadi ✔ Izoh: Jamoaviy qaror aholining qo'llab-quvvatlashini va ijroga daxldorligini ta'minlaydi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 161 19. Internetdagi xabar haqiqiyligini tekshirishning to'g'ri usuli qaysi? A) Ogohlantirish uchun darhol ko'plab guruhlarga tarqatish B) Ko'p «layk» va izoh to'plagan xabarni haqiqat deb qabul qilish C) Bir necha rasmiy va ishonchli manbalar bilan solishtirish D) Faqat sarlavha va rasmga qarab ishonish To'g'ri javob: C) Bir necha rasmiy va ishonchli manbalar bilan solishtirish✔ Izoh: Ma'lumotni rasmiy va ishonchli manbalar bilan solishtirish yolg'on xabarlar tarqalishining oldini oladi. 20. Hisobotda ko'rsatkichlarni sun'iy oshirib yozish (qo'shib yozish) qanday baholanadi? A) Yaxshi natija ko'rsatishning maqbul usuli B) Soxtalashtirish, etika va qonunga zid C) Ahamiyatsiz oddiy texnik xato D) Rahbarni xursand qilishning odatiy yo'li To'g'ri javob: B) Soxtalashtirish, etika va qonunga zid ✔ Izoh: Qo'shib yozish ishonchni yo'qotadi va javobgarlikka sabab bo'ladi. 21. Kasb-hunar o'rganish yoshlar bandligiga qanday ta'sir qiladi? A) Yoshlar orasida ishsizlikni oshiradi B) Ish haqi va daromadni kamaytiradi C) Ishga joylashish va o'zini band qilish imkoniyatini oshiradi D) Hech qanday ta'sir qilmaydi, chunki asosiy omil diplom hisoblanadi To'g'ri javob: C) Ishga joylashish va o'zini band qilish imkoniyatini oshiradi ✔ Izoh: Amaliy kasb-hunar egallagan yosh ishga joylashishi yoki o'z ishini boshlashi osonroq bo'ladi. 22. Mahalla yoshlar yetakchisining faoliyatida «xonadonbay o'rganish» nimani bildiradi? A) Xonadonlarni tekshirib, qoidabuzarlarga jarima solishni B) Xonadonlardan faqat telefon orqali ma'lumot so'rashni C) Har bir xonadonga borib yoshlar holatini o'rganishni D) Faqat mahalla idorasida fuqarolarni qabul qilib turishni To'g'ri javob: C) Har bir xonadonga borib yoshlar holatini o'rganishni ✔ Izoh: Xonadonbay o'rganish har bir oiladagi yoshlarning real holatini bevosita bilish imkonini beradi. 23. Kotib yig'ilish davomida bayonnoma uchun nimani qayd etadi? A) Faqat yig'ilish kunidagi ob-havo holati B) Faqat kechikib kelganlarning kiyimlari C) Faqat tanaffusda tortilgan taomlar ro'yxati D) Ishtirokchilar, chiqishlar va qarorlar To'g'ri javob: D) Ishtirokchilar, chiqishlar va qarorlar ✔ Izoh: To'liq qayd qarorlarning bajarilishini nazorat qilish uchun asos bo'ladi. 24. Mahallada aholining fikrini o'rganish uchun eng qulay usul qaysi? A) Hech kimdan so'ramay, raisning tajribasiga tayanish B) Fuqarolar yig'ilishi va xonadonlarga borib so'rash C) Faqat mahalliy gazetaga e'lon berib, javob kutish D) Faqat yuqori tashkilotdan ko'rsatma so'rab olish To'g'ri javob: B) Fuqarolar yig'ilishi va xonadonlarga borib so'rash ✔ Izoh: Yig'ilishlar va xonadonbay so'rovlar aholining haqiqiy fikrini bilishga imkon beradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 162 25. Har ikki tomon manfaatini to'liq qondiruvchi yechim izlanadigan konflikt uslubi qaysi? A) Hamkorlik B) Murosa C) Moslashish D) Chetlab o'tish To'g'ri javob: A) Hamkorlik✔ Izoh: Hamkorlikda tomonlar «g'alaba – g'alaba» natijasiga erishishga intiladi. 26. Real vaqtda geolokatsiyani ommaga ulashishning xavfi nimada? A) Xarita ilovasi odatdagidan aniqroq ishlaydi B) Telefon batareyasi tezroq zaryadlanib qoladi C) Begonalar joylashuvingizni bilib olishi mumkin D) Bu sozlamaning hech qanday xavfi bo'lmaydi To'g'ri javob: C) Begonalar joylashuvingizni bilib olishi mumkin ✔ Izoh: Joylashuv ma'lumoti ta'qib qilish yoki o'g'irlik uchun ishlatilishi mumkin. 27. «Ommaviy madaniyat» niqobi ostidagi salbiy ta'sirga qaysi biri misol bo'ladi? A) Mumtoz adabiyot namunalarini o'qish B) Ilmiy-ommabop filmlar va tabiat haqidagi hujjatli ko'rsatuvlar C) Milliy kuy-qo'shiqlar va maqom ijrosi D) Zo'ravonlik va axloqsizlikni targ'ib qiluvchi kontent To'g'ri javob: D) Zo'ravonlik va axloqsizlikni targ'ib qiluvchi kontent ✔ Izoh: Zo'ravonlik va axloqsizlikni normal holat sifatida ko'rsatuvchi kontent yoshlar ongiga zararli ta'sir qiladi. 28. Mediatsiya tugagach, mediator jarayon haqidagi ma'lumotlar bilan qanday munosabatda bo'ladi? A) Tafsilotlarni ijtimoiy tarmoqda ochiq e'lon qiladi B) Ma'lumotlarni manfaatdor uchinchi shaxslarga beradi C) Kelishilgan istisnolardan tashqari maxfiy saqlaydi D) Tomonlar haqida mahalla aholisiga so'zlab beradi To'g'ri javob: C) Kelishilgan istisnolardan tashqari maxfiy saqlaydi ✔ Izoh: Maxfiylik mediatsiyadan keyin ham saqlanadi. 29. Mahallada obodonlashtirish ishlari qanday tashkil etiladi? A) Aholi ishtirokida, hashar va jamoaviy tashabbus orqali B) Faqat tanlovda g'olib bo'lgan chet ellik pudratchilar orqali C) Aholini jalb qilmasdan, faqat hokimlik mablag'i hisobidan D) Faqat sud qarori asosida, majburiy tartibda To'g'ri javob: A) Aholi ishtirokida, hashar va jamoaviy tashabbus orqali ✔ Izoh: Obodonlashtirish ishlari mahalla aholisining faol ishtiroki, hashar va tashabbuslari orqali amalga oshiriladi. 30. Ochiq profil va yopiq profil o'rtasidagi farq nimada? A) Yopiq profilni faqat tasdiqlangan obunachilar ko'radi B) Ochiq profil kontentini umuman hech kim ko'ra olmaydi C) Yopiq profil kontenti internetdagi har bir kishiga ochiq D) Ular o'rtasida maxfiylik jihatidan hech qanday farq yo'q To'g'ri javob: A) Yopiq profilni faqat tasdiqlangan obunachilar ko'radi ✔ Izoh: Maxfiylik sozlamalari kim nima ko'rishini boshqarishga imkon beradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 163 32-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Qaror qabul qiluvchiga ta'sir o'tkazish qachon korrupsiyaga aylanadi? A) Belgilangan tartibda rasmiy murojaat yo'llanganda B) Ochiq jamoatchilik muhokamasida taklif berilganda C) Ekspertlar ilmiy tahlil natijasini taqdim etganda D) Moddiy manfaat evaziga yashirin ta'sir qilinganda To'g'ri javob: D) Moddiy manfaat evaziga yashirin ta'sir qilinganda✔ Izoh: Yashirin va manfaat evaziga ta'sir korrupsiyaviy xarakterga ega. 2. Loyiha taqdimotida (pitch) eng muhim jihat qaysi? A) Asosiy raqamlarni tinglovchilardan yashirish B) Muammo, yechim va natijani qisqa bayon qilish C) Faqat jamoa a'zolarining suratlarini ko'rsatish D) Ajratilgan vaqtdan imkon qadar uzoq gapirish To'g'ri javob: B) Muammo, yechim va natijani qisqa bayon qilish ✔ Izoh: Qisqa, tuzilgan va dalilli taqdimot tinglovchini tez ishontiradi. 3. Tengdoshlar giyohvand modda taklif qilganda «yo'q» deyish ko'nikmasiga mos javob qaysi? A) Faqat bir marta sinab ko'rishga rozi bo'lish B) Hozir emas, keyinroq qabul qilishga va'da berish C) Qat'iy rad etib, vaziyatdan chiqib ketish D) Do'stlarni xafa qilmaslik uchun taklifni qabul qilish To'g'ri javob: C) Qat'iy rad etib, vaziyatdan chiqib ketish ✔ Izoh: Qat'iy va aniq rad etish hamda xavfli vaziyatni tark etish eng ishonchli himoyadir. 4. O'zbekistonda saylov huquqi qaysi yoshdan boshlanadi? A) 16 yoshdan B) 18 yoshdan C) 25 yoshdan D) 21 yoshdan To'g'ri javob: B) 18 yoshdan ✔ Izoh: O'n sakkiz yoshga to'lgan fuqarolar saylash huquqiga ega. 5. Kattalar uchun tana massasi indeksining me'yoriy oralig'i qaysi? A) 30,0 – 34,9 B) 35,0 – 40,0 C) 18,5 – 24,9 D) 10,0 – 15,0 To'g'ri javob: C) 18,5 – 24,9 ✔ Izoh: JSST tasnifiga ko'ra 18,5–24,9 oralig'idagi TMI me'yoriy vazn hisoblanadi. 6. Ijtimoiy loyihaning «maqsadli guruhi» deganda kim tushuniladi? A) Loyihani amalga oshirayotgan jamoa a'zolari B) Shu sohada ishlayotgan raqobatchi tashkilotlar C) Loyihaga mablag' ajratgan homiy tashkilotlar D) Loyiha foyda keltirishi ko'zlangan aholi qatlami To'g'ri javob: D) Loyiha foyda keltirishi ko'zlangan aholi qatlami ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 164 Izoh: Maqsadli guruhni aniq belgilash faoliyatni samarali qilishga yordam beradi. 7. Odam savdosining keng tarqalgan belgisi qaysi? A) Ish haqining o'z vaqtida to'lanishi B) Ish beruvchining pasportni olib qo'yishi C) Rasmiy mehnat shartnomasi tuzilishi D) Ish joyiga erkin kirib-chiqish To'g'ri javob: B) Ish beruvchining pasportni olib qo'yishi✔ Izoh: Hujjatlarni olib qo'yish va erkinlikni cheklash odam savdosining xavfli belgisi hisoblanadi. 8. F. Frentch va B. Reyven tasnifiga ko'ra, «ekspert kuchi» nimaga asoslanadi? A) Rasmiy lavozim huquqiga B) Maxsus bilim va malakaga C) Mukofot berish imkoniyatiga D) Jazolash imkoniyatiga To'g'ri javob: B) Maxsus bilim va malakaga ✔ Izoh: Ekspert kuchi boshqalar tan olgan bilim va tajribadan kelib chiqadi. 9. Kredit olishdan oldin eng muhim tahlil qaysi? A) Faqat kredit summasini ko'paytirish B) Hech qanday hisob-kitob qilmaslik C) Faqat bank binosini ko'rish D) Qarzni qaytarish imkoniyatini hisoblash To'g'ri javob: D) Qarzni qaytarish imkoniyatini hisoblash ✔ Izoh: Kredit olishdan avval daromad qarz va foizlarni o'z vaqtida qaytarishga yetishini hisoblash kerak. 10. Suvda cho'milishda xavfsizlik qoidasi qaysi? A) Yolg'iz holda qirg'oqdan uzoqqa suzish B) Ovqatdan so'ng darhol suvga tushib, uzoq vaqt suzish C) Notanish chuqur joylarga boshi bilan sakrash D) Faqat ruxsat etilgan, nazorat ostidagi joylarda cho'milish To'g'ri javob: D) Faqat ruxsat etilgan, nazorat ostidagi joylarda cho'milish ✔ Izoh: Ruxsat etilgan, qutqaruvchilar nazoratidagi joylarda cho'milish cho'kish xavfini kamaytiradi. 11. BMTning Bola huquqlari to'g'risidagi konvensiyasi qaysi yilda qabul qilingan? A) 1989 yilda B) 1948 yilda C) 2000 yilda D) 1995 yilda To'g'ri javob: A) 1989 yilda ✔ Izoh: Bola huquqlari to'g'risidagi konvensiya BMT Bosh Assambleyasi tomonidan 1989 yilda qabul qilingan. 12. Xizmat etikasining asosiy tamoyillariga qaysi biri kirmaydi? A) Shaxsiy manfaatni ustun qo'yish B) Xolislik va betaraflik C) Halollik va rostgo'ylik D) Hisobdorlik va mas'uliyat To'g'ri javob: A) Shaxsiy manfaatni ustun qo'yish ✔ Izoh: Xizmat etikasi jamoat manfaatini shaxsiy manfaatdan ustun qo'yishni talab qiladi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 165 13. Passiv-agressiv xulqqa misol qaysi? A) O'z fikrini ochiq va xushmuomalalik bilan aytish B) Ochiq e'tirozsiz topshiriqni ataylab kechiktirish C) Kelishmovchilikni birga muhokama qilishni taklif qilish D) Qiyin vazifada hamkasbdan ochiq yordam so'rash To'g'ri javob: B) Ochiq e'tirozsiz topshiriqni ataylab kechiktirish✔ Izoh: Passiv-agressiv xulqda norozilik bilvosita, yashirin shaklda ifodalanadi. 14. Yoshlar o'rtasida huquqiy savodxonlikni oshirishning maqsadi nima? A) Huquq va burchlarni bilib, qonunni hurmat qilish B) Har bir yoshni huquqshunos kasbiga yo'naltirish C) Faqat jazo turlari ro'yxatini yodlatib qo'yish D) Qonun talablarini chetlab o'tish yo'llarini o'rgatish To'g'ri javob: A) Huquq va burchlarni bilib, qonunni hurmat qilish ✔ Izoh: Huquqiy ong huquqbuzarlikning oldini oluvchi muhim omil. 15. Tana massasi indeksi (TMI) qanday hisoblanadi? A) Vazn (kg) bo'yning (m) kvadratiga bo'linadi B) Vazn (kg) yoshning kvadratiga bo'linadi C) Bo'y (m) vaznga (kg) ko'paytiriladi D) Bo'y (sm) yoshga bo'linadi To'g'ri javob: A) Vazn (kg) bo'yning (m) kvadratiga bo'linadi ✔ Izoh: TMI = vazn (kg) / bo'y (m)²; u vaznning me'yorda yoki yo'qligini baholashda ishlatiladi. 16. Qaysi liderlik uslubida qarorlar jamoa bilan maslahatlashib qabul qilinadi? A) Avtokratik uslub B) Demokratik uslub C) Liberal (laissez-faire) uslub D) Byurokratik uslub To'g'ri javob: B) Demokratik uslub ✔ Izoh: K. Levin tasnifida demokratik uslub ishtirok va muhokamaga asoslanadi. 17. Psixoaktiv moddalar haqida yoshlar bilan suhbatda qaysi yondashuv to'g'ri? A) Mubolag'a qilingan qo'rqinchli hikoyalarni so'zlash B) Moddalarning ta'sirini qiziqarli qilib tasvirlash C) Ilmiy asoslangan xolis ma'lumot va ochiq muloqot D) Bu mavzuni yoshlar bilan umuman muhokama qilmaslik To'g'ri javob: C) Ilmiy asoslangan xolis ma'lumot va ochiq muloqot ✔ Izoh: Ishonchli, aniq axborot yoshlarning hurmatini qozonadi va ongli qarorga yordam beradi. 18. Yoshlarning huquqiy savodxonligini oshirish nima uchun muhim? A) Bilimini ishlatib, boshqalarni jazolay olishi uchun B) O'z huquqlarini bilib, ularni himoya qila olishi uchun C) Faqat huquq fanidan imtihon topshira olishi uchun D) Qonunlardagi bo'shliqlardan foydalanib, ularni chetlab o'tishi uchun To'g'ri javob: B) O'z huquqlarini bilib, ularni himoya qila olishi uchun ✔ Izoh: Huquqiy savodxon yosh o'z huquqlarini biladi, himoya qiladi va qonunlarga hurmat bilan qaraydi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 166 19. Biznes xatarlarini kamaytirishning usuli qaysi? A) Rejasiz harakat qilish B) Butun mablag'ni bitta loyihaga tikish C) Bozorni o'rganmaslik D) Faoliyatni diversifikatsiya qilish va sug'urta To'g'ri javob: D) Faoliyatni diversifikatsiya qilish va sug'urta✔ Izoh: Diversifikatsiya va sug'urta yo'qotishlar ehtimolini kamaytiradi. 20. «Maishiy korrupsiya» deganda nima tushuniladi? A) Faqat professional sport sohasidagi muammolar B) Yirik xalqaro shartnomalardagi kelishuvlar C) Uy-ro'zg'or buyumlari savdosidagi narx oshishi D) Kundalik xizmatlarni olishdagi mayda poraxo'rlik To'g'ri javob: D) Kundalik xizmatlarni olishdagi mayda poraxo'rlik ✔ Izoh: Ta'lim, sog'liqni saqlash va boshqa xizmatlarda mayda pora so'rash maishiy korrupsiyaga misol. 21. Tadbirni tashkil etishda birinchi navbatda nima aniqlanadi? A) Maqsad va maqsadli auditoriya B) Zal uchun rang-barang bezaklar C) Tadbirda yangraydigan musiqa ro'yxati D) Tanaffusdagi taomlar menyusi To'g'ri javob: A) Maqsad va maqsadli auditoriya ✔ Izoh: Maqsad va auditoriya format, joy, byudjet va dasturni belgilaydi. 22. Yosh oilalarni qo'llab-quvvatlashning muhim yo'nalishi qaysi? A) Mustaqillik uchun ota-onadan majburan ajratish B) Kelishmovchilikda ularni ajrashishga undash C) Oila qurgach ta'lim olishni taqiqlash D) Uy-joy olish va bandlikda ko'maklashish To'g'ri javob: D) Uy-joy olish va bandlikda ko'maklashish ✔ Izoh: Uy-joy va barqaror daromad yosh oilaning mustahkamligi uchun muhim omillardir. 23. Vijdon erkinligi nimani anglatadi? A) Diniy marosimlarni jamoat joylarida o'tkazishni to'liq taqiqlashni B) Davlat tomonidan belgilangan rasmiy dinni har bir fuqaro qabul qilishini C) Fuqaroning faqat bitta rasmiy dinga e'tiqod qilish majburiyatini D) Har kim istalgan dinga e'tiqod qilish yoki qilmaslik huquqini To'g'ri javob: D) Har kim istalgan dinga e'tiqod qilish yoki qilmaslik huquqini ✔ Izoh: Vijdon erkinligi har kimga istalgan dinga e'tiqod qilish yoki hech qaysi dinga e'tiqod qilmaslik huquqini kafolatlaydi. 24. Oliy Majlisning Inson huquqlari bo'yicha vakili qanday nom bilan ham ataladi? A) Spiker B) Prokuror C) Notarius D) Ombudsman To'g'ri javob: D) Ombudsman ✔ Izoh: Inson huquqlari bo'yicha vakil — ombudsman fuqarolarning huquqlari buzilishi bo'yicha murojaatlarni ko'radi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 167 25. Elektron sigaret (vape) haqida qaysi fikr to'g'ri? A) U ham nikotin va zararli moddalar tufayli sog'liqqa ziyon yetkazadi B) U o'pkani tozalab, sog'liqni mustahkamlaydi va stressni kamaytiradi C) U mutlaqo zararsiz va chekishni tashlashning eng xavfsiz yo'li D) U faqat foydali, xushbo'y suv bug'i chiqaradi To'g'ri javob: A) U ham nikotin va zararli moddalar tufayli sog'liqqa ziyon yetkazadi✔ Izoh: Elektron sigaretlar nikotinga qaramlik va nafas yo'llariga zarar yetkazishi mumkin. 26. O'zbekiston Respublikasining davlat tili qaysi? A) O'zbek tili B) Qoraqalpoq va o'zbek tillari teng C) Ingliz tili D) Rus tili To'g'ri javob: A) O'zbek tili ✔ Izoh: Konstitutsiyada O'zbekiston Respublikasining davlat tili o'zbek tili ekanligi belgilangan. 27. Raqamli gigiyena (sog'lom raqamli odatlar) tushunchasiga nima kiradi? A) Har bir ilovaning bildirishnomalarini doimo yoqib qo'yish B) Kun bo'yi uzluksiz ravishda onlayn o'yin o'ynab o'tirish C) Kechasi telefonni yostiq ostida yoqilgan holda saqlash D) Ekran vaqtini cheklash va uyqu oldidan telefonsiz qolish To'g'ri javob: D) Ekran vaqtini cheklash va uyqu oldidan telefonsiz qolish ✔ Izoh: Raqamli gigiyena ham jismoniy, ham ruhiy salomatlikni asraydi. 28. Jamoat tashkiloti hisobotlarini ochiq e'lon qilishning foydasi nimada? A) Raqobatchilar ustunlikka ega bo'lib qoladi B) Tashkilotning obro'si sezilarli pasayadi C) Hech qanday foyda keltirmaydigan rasmiyatchilik D) Homiylar va jamoatchilik ishonchi ortadi To'g'ri javob: D) Homiylar va jamoatchilik ishonchi ortadi ✔ Izoh: Moliyaviy shaffoflik hisobdorlikning asosiy elementidir. 29. Yakka tartibdagi tadbirkor (YaTT) kim? A) Davlat korxonasiga tayinlangan rahbar va uning o'rinbosarlari B) Xorijiy kompaniyaning O'zbekistondagi filiali va vakolatxonasi C) Yuridik shaxs tashkil etmasdan tadbirkorlik qiluvchi jismoniy shaxs D) Aksiyalari bozorda sotiladigan aksiyadorlik jamiyati To'g'ri javob: C) Yuridik shaxs tashkil etmasdan tadbirkorlik qiluvchi jismoniy shaxs ✔ Izoh: YaTT yuridik shaxs tuzmasdan, davlat ro'yxatidan o'tib tadbirkorlik bilan shug'ullanuvchi jismoniy shaxsdir. 30. Tadbirkor uchun shaxsiy va biznes mablag'larini ajratish nima uchun muhim? A) Bankdan kredit olishga ehtiyoj qolmasligi uchun B) Soliq organlari tekshiruvidan va soliq to'lashdan qonuniy qochib qutulish uchun C) Biznes natijasini to'g'ri hisoblash va moliyaviy tartib uchun D) Daromadni oila a'zolaridan yashirish uchun To'g'ri javob: C) Biznes natijasini to'g'ri hisoblash va moliyaviy tartib uchun ✔ Izoh: Mablag'larni ajratish foyda va xarajatlarni aniq hisobga olish imkonini beradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 168 33-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Yoshlar bilan muloqotda eng muhim kommunikativ ko'nikma qaysi? A) Faol tinglash B) Suhbatdoshni tez-tez bo'lish C) Savollarga javob bermaslik D) Faqat buyruq ohangida gapirish To'g'ri javob: A) Faol tinglash✔ Izoh: Faol tinglash yoshning fikri va muammosini to'liq tushunishga, ishonch o'rnatishga yordam beradi. 2. Mahallada ma'naviy-ma'rifiy tadbirni samarali qilish uchun nima muhim? A) Yoshlar qiziqishiga mos interaktiv shaklda o'tkazish B) Uzun va bir xil ma'ruza o'qib, savol-javobsiz yakunlash C) Yoshlarni majburan yig'ib, davomatni qayd etish D) Tadbirni faqat hisobot va fotosurat uchun o'tkazish To'g'ri javob: A) Yoshlar qiziqishiga mos interaktiv shaklda o'tkazish ✔ Izoh: Interaktiv, qiziqarli shakldagi tadbirlar yoshlarning faol ishtirokini va ta'sirchanlikni ta'minlaydi. 3. Kasbiy kuyib qolish (burnout) ning oldini olish uchun nima tavsiya etiladi? A) Vazifalarni bir kunda bajarishga urinish B) Uyquni kamaytirish C) Dam olishsiz ishlash D) Ish va dam olish muvozanatini saqlash To'g'ri javob: D) Ish va dam olish muvozanatini saqlash ✔ Izoh: Ish va dam olish muvozanati ruhiy charchoqning oldini olib, samaradorlikni saqlaydi. 4. Oilaviy nizoda mahalla yoshlar yetakchisining to'g'ri munosabati qaysi? A) Nizo tafsilotlarini mahalla faollari bilan muhokama qilish B) Tomonlarni chaqirib, ularga majburiy qarorni e'lon qilish C) Betaraf qolib, muloqotga undash, kerak bo'lsa yo'naltirish D) Haq deb bilgan tomonini ochiq va qat'iy qo'llab-quvvatlash To'g'ri javob: C) Betaraf qolib, muloqotga undash, kerak bo'lsa yo'naltirish ✔ Izoh: Yetakchi hakam emas; u muloqotga ko'maklashadi va zarur hollarda tegishli xizmatlarga yo'naltiradi. 5. Yoshlar bilan ishlashda «kuchli tomonlarga asoslangan» yondashuv nimani nazarda tutadi? A) Yoshlarning qobiliyat va resurslariga tayanishni B) Mavjud muammolarni butunlay e'tiborsiz qoldirishni C) Faqat kamchilik va xatolarni tuzatishga e'tiborni D) Yoshlarni doimiy ravishda bir-biri bilan taqqoslashni To'g'ri javob: A) Yoshlarning qobiliyat va resurslariga tayanishni ✔ Izoh: Bu yondashuv yoshlarni muammo emas, salohiyat egasi sifatida ko'radi. 6. Yoshlar orasida mafkuraviy tahdidlarga qarshi kurashning eng samarali yo'li qaysi? A) Yoshlarni uydan chiqarmaslik B) Internet resurslarini butunlay yopish C) Tanqidiy fikrlash va ma'rifatni rivojlantirish D) Faqat jazo choralarini qo'llash To'g'ri javob: C) Tanqidiy fikrlash va ma'rifatni rivojlantirish ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 169 Izoh: Ma'rifat va tanqidiy fikrlash yoshlarni yot g'oyalar ta'siridan himoya qiluvchi «immunitet» hosil qiladi. 7. «Ulug'bek xazinasi» romanining muallifi kim? A) Odil Yoqubov B) Oybek C) Pirimqul Qodirov D) Abdulla Qahhor To'g'ri javob: A) Odil Yoqubov✔ Izoh: «Ulug'bek xazinasi» — Odil Yoqubov qalamiga mansub tarixiy roman. 8. Faoliyat hisobotining odatiy tuzilmasi qanday? A) Maqsad, ishlar, natijalar, muammolar va takliflar B) Faqat tadbirlarda olingan suratlarning to'plami C) Faqat rahbarning batafsil tarjimai holi va yutuqlari D) Faqat kelgusi davr uchun rejalangan tadbirlar ro'yxati To'g'ri javob: A) Maqsad, ishlar, natijalar, muammolar va takliflar ✔ Izoh: Mantiqiy tuzilma hisobotni o'qish va tahlil qilishni osonlashtiradi. 9. Yoshlar orasida yetakchilik qobiliyatini rivojlantirishga nima yordam beradi? A) Ularni loyihalarda faqat kuzatuvchi sifatida qatnashtirib qoldirish B) Ularga mas'uliyatli topshiriq va loyihalar ishonib topshirish C) Xato qilmasliklari uchun har bir qarorni ular uchun qabul qilish D) Tajribasi yo'qligi sababli tashabbuslarini rad etish To'g'ri javob: B) Ularga mas'uliyatli topshiriq va loyihalar ishonib topshirish ✔ Izoh: Mas'uliyatli vazifalar yoshlarda tashkilotchilik va yetakchilik ko'nikmalarini shakllantiradi. 10. Ish suhbatiga (intervyuga) tayyorgarlikning muhim qadami qaysi? A) Suhbatga ataylab biroz kechikib borish B) Ish beruvchi haqida oldindan ma'lumot yig'masdan borish C) Kompaniya va lavozim haqida oldindan ma'lumot to'plash D) Savollarga iloji boricha qisqa, bir so'z bilan javob berishni mashq qilish To'g'ri javob: C) Kompaniya va lavozim haqida oldindan ma'lumot to'plash ✔ Izoh: Kompaniya va lavozimni o'rganish nomzodga ishonchli va asosli javob berishga yordam beradi. 11. L. Vigotskiy kiritgan «yaqin rivojlanish zonasi» tushunchasi nimani anglatadi? A) Bolaning yashash joyi atrofidagi xavfsiz hududni B) Bola allaqachon mustaqil bajaradigan ishlar doirasini C) Bola hech qachon o'rgana olmaydigan bilimlar sohasini D) Bola kattalar yordamida uddalaydigan vazifalar sohasini To'g'ri javob: D) Bola kattalar yordamida uddalaydigan vazifalar sohasini ✔ Izoh: Ta'lim aynan shu zonaga yo'naltirilsa, rivojlanishni samarali oldinga suradi. 12. Yoshlar bilan ishlashda «tengdosh tengdoshga» usuli nimani anglatadi? A) Yoshlarni yoshi va sinfi bo'yicha alohida guruhlarga ajratishni B) Bilim va ko'nikmani yoshlarning o'zlari bir-biriga yetkazishini C) Yoshlarni reyting asosida bir-biri bilan doimiy raqobatlashtirishni D) Mashg'ulotda faqat o'qituvchi ma'ruza o'qib, yoshlar tinglashini To'g'ri javob: B) Bilim va ko'nikmani yoshlarning o'zlari bir-biriga yetkazishini ✔ Izoh: Tengdosh tengdoshga usulida o'qitilgan yoshlar o'z tengdoshlariga ma'lumot va ko'nikmalarni yetkazadi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 170 13. Kiberbullingga uchragan yoshga qanday maslahat beriladi? A) Muammoni hal qilish uchun tajovuzkor bilan uchrashish B) Yozishmalarni o'chirib, bu haqda hech kimga aytmaslik C) Dalillarni saqlab, bloklash va kattaga xabar berish D) Tajovuzkorga xuddi shunday haqoratli javob qaytarish To'g'ri javob: C) Dalillarni saqlab, bloklash va kattaga xabar berish✔ Izoh: Dalillar va kattalarning ko'magi muammoni hal qilishda muhim. 14. Hujjat «qoralama» (loyiha) holatida bo'lsa, u qanday kuchga ega? A) Sud qarori bilan teng kuchga ega B) Arxiv hujjati maqomiga ega bo'ladi C) To'liq yuridik kuchga ega hisoblanadi D) Imzolanmaguncha yuridik kuchga ega emas To'g'ri javob: D) Imzolanmaguncha yuridik kuchga ega emas ✔ Izoh: Hujjat belgilangan tartibda imzolangach va ro'yxatga olingach kuchga kiradi. 15. Mahalladagi yoshlar o'rtasida o'zaro nizolarni hal etishda kimning ishtiroki maqsadga muvofiq? A) Faqat ijtimoiy tarmoq foydalanuvchilari B) Nizoga aloqasi yo'q begonalar C) Obro'li oqsoqollar va mahalla faollari D) Hech kim aralashmasligi kerak To'g'ri javob: C) Obro'li oqsoqollar va mahalla faollari ✔ Izoh: Obro'li oqsoqollar va faollar ishtirokida nizoni murosa yo'li bilan hal etish an'anaviy va samarali usuldir. 16. Surat soxta yoki boshqa kontekstdan olinganini tekshirishning amaliy usuli qaysi? A) Rasm ostidagi foydalanuvchi izohlariga ishonish B) Rasmni do'stlarga yuborib, fikrini so'rash C) Rasmni ekranda maksimal kattalashtirib ko'rish D) Teskari rasm qidiruvi (reverse image search) To'g'ri javob: D) Teskari rasm qidiruvi (reverse image search) ✔ Izoh: Teskari qidiruv rasmning dastlab qachon va qayerda e'lon qilinganini ko'rsatadi. 17. Fuqarolar yig'ini davlat organlari bilan qanday munosabatda bo'ladi? A) Ular bilan aloqa qilmaydi B) Ularga to'liq bo'ysunadi va buyruq bilan ishlaydi C) Qonun doirasida hamkorlik qiladi D) Ularning qarorlarini bekor qiladi To'g'ri javob: C) Qonun doirasida hamkorlik qiladi ✔ Izoh: O'zini o'zi boshqarish organlari mustaqil bo'lib, davlat organlari bilan qonun doirasida hamkorlik qiladi. 18. Bayonnomani kimlar imzolaydi? A) Faqat taklif etilgan mehmonlar B) Uni hech kim imzolamaydi C) Yig'ilishga kelmaganlar D) Odatda rais va kotib To'g'ri javob: D) Odatda rais va kotib ✔ Izoh: Rais va kotib imzosi bayonnomaning haqqoniyligini tasdiqlaydi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 171 19. «Hard skills» qanday ko'nikmalar? A) Stressga chidamlilik va o'zini boshqarish B) Muayyan kasbga oid texnik bilim va malakalar C) Xushmuomalalik va muloqot madaniyati D) Yetakchilik va jamoani ilhomlantirish qobiliyati To'g'ri javob: B) Muayyan kasbga oid texnik bilim va malakalar✔ Izoh: Hard skills — o'rganish va o'lchash mumkin bo'lgan kasbiy-texnik bilim va malakalar. 20. E. Erikson nazariyasiga ko'ra, o'smirlik davrining asosiy psixologik vazifasi nima? A) Atrofdagilarga asosiy ishonchni shakllantirish B) Shaxsiy o'zlikni (identiklikni) shakllantirish C) Hayot yo'liga yakuniy baho berib, xulosa chiqarish D) Mehnatsevarlik va o'qish ko'nikmasini egallash To'g'ri javob: B) Shaxsiy o'zlikni (identiklikni) shakllantirish ✔ Izoh: Erikson o'smirlik bosqichini «identiklik yoki rollar chalkashligi» inqirozi deb ta'riflagan. 21. Onlayn tadbir (vebinar) tashkil etishda qaysi jihat alohida muhim? A) Faqat avtomobillar uchun keng turargoh B) Texnik sinov va havolani oldindan berish C) Faqat bosma shakldagi rangli taklifnoma D) Faqat zal va sahnaning chiroyli bezagi To'g'ri javob: B) Texnik sinov va havolani oldindan berish ✔ Izoh: Texnik nosozliklar onlayn tadbirni buzishi mumkin, shuning uchun oldindan tekshirish zarur. 22. Konfliktda «pozitsiya» va «manfaat» o'rtasidagi farq nimada? A) Ular mazmunan bir xil, faqat nomi farq qiladi B) Manfaat – ochiq talab, pozitsiya – yashirin ehtiyoj C) Pozitsiya faqat yozma shaklda ifodalanadi D) Pozitsiya – talab, manfaat – uning ortidagi ehtiyoj To'g'ri javob: D) Pozitsiya – talab, manfaat – uning ortidagi ehtiyoj ✔ Izoh: Manfaatlarni aniqlash pozitsiyalar to'qnashganda ham umumiy yechim topishga yordam beradi. 23. Mahalla — qanday institut? A) Asrlar davomida shakllangan an'anaviy o'zini o'zi boshqarish instituti B) Mustaqillikdan keyin tuzilgan, tuman hokimligiga bevosita bo'ysunuvchi davlat idorasi C) Hududni himoya qilish uchun tuzilgan harbiy tuzilma D) Daromad olish maqsadida tuzilgan xususiy tijorat tashkiloti To'g'ri javob: A) Asrlar davomida shakllangan an'anaviy o'zini o'zi boshqarish instituti ✔ Izoh: Mahalla xalqimizning ko'p asrlik an'analari asosida shakllangan o'zini o'zi boshqarish institutidir. 24. Amir Temurga berilgan «Sohibqiron» unvoni nimani anglatadi? A) Olimlar boshlig'i va donishmandlar rahnamosi B) Shoirlar va so'z san'atkorlari sultoni C) Baxtli yulduzlar ostida tug'ilgan, omadli hukmdor D) Hadis ilmining imomi va ustozi To'g'ri javob: C) Baxtli yulduzlar ostida tug'ilgan, omadli hukmdor ✔ Izoh: «Sohibqiron» ikki baxtli sayyora qironida tug'ilgan, omadli hukmdor ma'nosini anglatadi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 172 25. Mediatsiyada maxfiylik nima uchun muhim? A) Tomonlar ochiq gapirib, haqiqiy manfaatini aytishi uchun B) Mediatorning natija uchun mas'uliyatini kamaytirish uchun C) Kelishuv natijasini tomonlarning o'zidan yashirish uchun D) Jarayondan keyin aybdorni yashirincha jazolash uchun To'g'ri javob: A) Tomonlar ochiq gapirib, haqiqiy manfaatini aytishi uchun✔ Izoh: Maxfiylik kafolati ishonchli muhit yaratadi. 26. Xorijda ishlashni rejalashtirgan yoshga eng to'g'ri tavsiya qaysi? A) Hujjatsiz chegaradan o'tib, tanishlar yordamida joylashish B) Turistik viza bilan borib, o'sha yerda norasmiy ishlash C) Rasmiy tashkilotlar orqali, mehnat shartnomasi bilan ketish D) Tez ish topib beradigan noma'lum vositachiga hujjat topshirish To'g'ri javob: C) Rasmiy tashkilotlar orqali, mehnat shartnomasi bilan ketish ✔ Izoh: Xorijda qonuniy mehnat faoliyati xavfsizlik va huquqlar himoyasini kafolatlaydi. 27. «Turkiy Guliston yoxud axloq» asarining muallifi kim? A) Cho'lpon B) Abdulla Avloniy C) Fitrat D) Abdulla Qodiriy To'g'ri javob: B) Abdulla Avloniy ✔ Izoh: Abdulla Avloniyning bu asari tarbiya va axloqqa bag'ishlangan mashhur ma'rifiy asardir. 28. Mahallada «Yaxshi qo'shni» an'anasini qo'llab-quvvatlash nimaga xizmat qiladi? A) Qo'shnilar o'rtasida faqat rasmiy munosabatlarni saqlashga B) Qo'shnilar o'rtasidagi mulkiy nizolarni ko'paytirishga C) Qo'shnilar o'rtasida o'zaro yordam va ishonchni kuchaytirishga D) Qo'shnilarni bir-biridan uzoqlashtirib, har bir oilaning mustaqil yashashiga To'g'ri javob: C) Qo'shnilar o'rtasida o'zaro yordam va ishonchni kuchaytirishga ✔ Izoh: Yaxshi qo'shnichilik an'anasi mahallada o'zaro ko'mak va ishonch muhitini mustahkamlaydi. 29. Ijtimoiy tarmoqda qaysi ma'lumotni ommaga ochiq joylashtirish xavfli? A) Ochiq tadbir haqida e'lon B) Umumiy sport yangiliklari C) Uy manzili va karta raqami D) Sevimli kitobingizning nomi To'g'ri javob: C) Uy manzili va karta raqami ✔ Izoh: Shaxsiy identifikatsiya va moliyaviy ma'lumotlar firibgarlik uchun ishlatilishi mumkin. 30. Yoshlar bilan ishlashda «tengdosh-tengdoshga» (peer-to-peer) yondashuvining afzalligi nimada? A) Bu hech qanday tayyorgarlik talab qilmaydigan eng arzon usul B) Yoshlar faqat tengdoshlardan kelgan buyruqlarni qabul qiladi C) Yoshlar tengdoshlariga ko'proq ishonib, ulardan oson o'rganadi D) Kattalarning ishtiroki bu jarayonda butunlay keraksiz bo'ladi To'g'ri javob: C) Yoshlar tengdoshlariga ko'proq ishonib, ulardan oson o'rganadi ✔ Izoh: Tayyorlangan tengdosh-trenerlar yaqin tajriba va umumiy til tufayli ta'sirchanroq bo'ladi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 173 34-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Erta turmush (voyaga yetmaganlarning nikohi)ning salbiy oqibatlaridan biri qaysi? A) Ruhiy yetuklikning tabiiy tezlashuvi B) Oilaviy iqtisodiy barqarorlikning oshishi C) Ta'limdan chetda qolish va sog'liq xavfi D) Kasbiy o'sish va martabaning tezlashuvi To'g'ri javob: C) Ta'limdan chetda qolish va sog'liq xavfi✔ Izoh: Erta nikoh ko'pincha ta'limni to'xtatadi va reproduktiv sog'liqqa xavf soladi. 2. Yoshlar tashabbusini qo'llab-quvvatlashda liderning to'g'ri munosabati qaysi? A) Tashabbuskorni ortiqcha faollik uchun chetga surish B) G'oyani yuqori rahbarlarga o'ziniki qilib taqdim etish C) G'oyani tinglab, maslahat va resurs bilan yordam berish D) Har qanday yangi g'oyani tavakkal deb darhol rad etish To'g'ri javob: C) G'oyani tinglab, maslahat va resurs bilan yordam berish ✔ Izoh: Qo'llab-quvvatlangan tashabbus yoshlarning faolligini va ishonchini oshiradi. 3. Xodimning daromad va mol-mulkini deklaratsiya qilish tizimining maqsadi nima? A) Xodimni soliq to'lash majburiyatidan ozod qilish B) Xodimning shaxsiy hayotini to'liq ommaga ochish C) Xodimni hamkasblari oldida kamsitish va uyaltirish D) Asossiz boylik orttirishni aniqlash va oldini olish To'g'ri javob: D) Asossiz boylik orttirishni aniqlash va oldini olish ✔ Izoh: Deklaratsiya noqonuniy daromadlarni aniqlashga yordam beradigan nazorat vositasidir. 4. Feyk (soxta) xabarni tarqatishning salbiy oqibati qaysi? A) Haqiqatning tez aniqlanishi va manbalarga ishonch ortishi B) Hech qanday oqibat bo'lmasligi, chunki u tez unutiladi C) Jamiyatda vahima va ishonchsizlik keltirib chiqarishi D) Jamiyatda axborot savodxonligining oshishi To'g'ri javob: C) Jamiyatda vahima va ishonchsizlik keltirib chiqarishi ✔ Izoh: Soxta xabarlar jamiyatda vahima, nizolar va ishonchsizlikka sabab bo'ladi. 5. Ommaviy sport tadbiri o'tkazishda xavfsizlik uchun nima zarur? A) Tibbiy xodim ishtiroki va xavfsiz joy tanlash B) Ishtirokchilar sonini cheklamaslik va nazoratsiz qoldirish C) Xavfsizlikka e'tibor bermaslik D) Faqat suratga olish To'g'ri javob: A) Tibbiy xodim ishtiroki va xavfsiz joy tanlash ✔ Izoh: Tibbiy yordam tayyorligi va xavfsiz maydon tadbirdagi baxtsiz hodisalarning oldini oladi. 6. Ruhiy salomatlikni saqlash uchun nima tavsiya etiladi? A) Uyquni kamaytirib, ko'proq ishlash B) Muammolarni hech kimga aytmay, ichida saqlab, o'zi yengishga harakat qilish C) Yaqinlar bilan muloqot, faollik va zarur bo'lsa mutaxassisga murojaat D) Hamma bilan aloqani uzib, yolg'iz qolish To'g'ri javob: C) Yaqinlar bilan muloqot, faollik va zarur bo'lsa mutaxassisga murojaat ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 174 Izoh: Ijtimoiy aloqalar, jismoniy faollik va o'z vaqtida psixologik yordam ruhiy salomatlikni mustahkamlaydi. 7. Mahalla yoshlar yetakchisi tanlov g'oliblarini aniqlashda qanday tartibni qo'llagani ma'qul? A) G'oliblarni mezonsiz, ovoz berishsiz belgilash B) Faqat o'zi yoqtirgan ishtirokchilarni tanlash C) Natijalarni e'lon qilmay, yashirin saqlash D) Oldindan e'lon qilingan mezonlar va komissiya To'g'ri javob: D) Oldindan e'lon qilingan mezonlar va komissiya✔ Izoh: Ochiq mezonlar va jamoaviy baholash tanlovni adolatli va ishonchli qiladi. 8. Quyidagi maqsadlardan qaysi biri SMART talablariga eng mos keladi? A) Uch oyda 30 nafar yoshni kompyuter kursiga jalb qilish B) Mahalla yoshlari bilan ishlashda tub o'zgarishlarga erishish C) Imkon qadar ko'proq foydali tadbirlar o'tkazishga harakat qilish D) Mahalladagi yoshlarning hayot sifatini har tomonlama yaxshilash To'g'ri javob: A) Uch oyda 30 nafar yoshni kompyuter kursiga jalb qilish ✔ Izoh: Unda aniq natija, miqdor va muddat ko'rsatilgan. 9. «Bulling» deganda nima tushuniladi? A) Jamoaviy sport musobaqasi turi va undagi raqobat hamda hakamlik qoidalari B) Tengdoshlar o'rtasidagi kundalik do'stona hazil-mutoyiba va o'zaro o'yin-kulgi C) Shaxsni muntazam ravishda kamsitish, haqorat qilish yoki tazyiq o'tkazish D) Sinfda qo'llaniladigan interaktiv o'quv usuli To'g'ri javob: C) Shaxsni muntazam ravishda kamsitish, haqorat qilish yoki tazyiq o'tkazish ✔ Izoh: Bulling — bir shaxs yoki guruh tomonidan boshqasiga muntazam ravishda jismoniy yoki ruhiy tazyiq o'tkazish. 10. Voyaga yetmaganning huquqlari buzilganda kim uning manfaatlarini himoya qiladi? A) Faqat qo'shnilar va mahalla faollari o'zaro kelishuv asosida himoya qiladi B) Hech kim, u voyaga yetgach o'zi himoya qiladi C) Faqat sinfdoshlari va o'qituvchilari D) Ota-onasi yoki ularning o'rnini bosuvchi shaxslar va vakolatli organlar To'g'ri javob: D) Ota-onasi yoki ularning o'rnini bosuvchi shaxslar va vakolatli organlar ✔ Izoh: Voyaga yetmaganlarning qonuniy vakillari ota-onasi, vasiy yoki homiysi hisoblanadi; vakolatli organlar ham himoya qiladi. 11. Kouching (coaching) uslubidagi suhbatning asosiy vositasi nima? A) Shaxsni muvaffaqiyatli tengdoshlari bilan taqqoslash B) Hayotiy tajribaga asoslangan uzoq nasihatlar C) Bajarilishi shart bo'lgan tayyor ko'rsatmalar D) Shaxsni o'zi yechim topishga undovchi savollar To'g'ri javob: D) Shaxsni o'zi yechim topishga undovchi savollar ✔ Izoh: Kouching shaxsning o'z salohiyatini ochishga, mustaqil yechim topishga qaratilgan. 12. Biznesda «raqobatchilar tahlili» nima uchun kerak? A) Narxni asossiz oshirish uchun B) Ularni nusxalash uchun C) Raqobatchilarga zarar yetkazish uchun D) O'z ustunlik va kamchiliklarini aniqlash uchun To'g'ri javob: D) O'z ustunlik va kamchiliklarini aniqlash uchun ✔ Izoh: Raqobatchilarni o'rganish o'z mahsulotini farqlash va ustunlik yaratishga yordam beradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 175 13. Huquqbuzarlik sodir etgan voyaga yetmaganlar bilan ishlashda asosiy e'tibor nimaga qaratiladi? A) Faqat qattiq jazo va izolyatsiya choralarini qo'llashga qaratiladi B) Ularni boshqalarga ibrat uchun ommaviy sharmanda qilishga C) Tarbiyaviy ta'sir va jamiyatga qayta moslashtirishga D) Ularni ta'lim muassasalaridan chetlatib, ishga yuborishga To'g'ri javob: C) Tarbiyaviy ta'sir va jamiyatga qayta moslashtirishga✔ Izoh: Voyaga yetmaganlarga nisbatan tarbiyaviy choralar va reabilitatsiya ustuvor hisoblanadi. 14. Biznes-reja nima? A) Xodim bilan tuziladigan mehnat shartnomasi B) Biznes maqsadlari, xarajat va daromadlarini asoslab beruvchi hujjat C) Bankda ochilgan hisob raqami va uning ko'chirmasi D) Tadbirkor har yili soliq organiga topshiradigan yillik soliq deklaratsiyasi To'g'ri javob: B) Biznes maqsadlari, xarajat va daromadlarini asoslab beruvchi hujjat ✔ Izoh: Biznes-reja g'oyani amalga oshirish yo'llari, xarajatlar, daromad va xatarlarni tizimli bayon qiladi. 15. Kurash qanday sport turi? A) O'zbek milliy kurashi bo'lib, xalqaro sport turiga aylangan B) Faqat Yevropada paydo bo'lgan va rivojlangan sport C) Suv havzalarida o'tkaziladigan suv sporti turi D) Ikki jamoa o'rtasidagi to'p o'yini To'g'ri javob: A) O'zbek milliy kurashi bo'lib, xalqaro sport turiga aylangan ✔ Izoh: Kurash — o'zbek xalqining qadimiy milliy kurashi, bugun xalqaro miqyosda rivojlangan. 16. Konstitutsiyaga ko'ra davlat hokimiyatining yagona manbai kim? A) Xalq B) Hukumat C) Parlament D) Prezident To'g'ri javob: A) Xalq ✔ Izoh: Konstitutsiyaga ko'ra O'zbekiston xalqi davlat hokimiyatining birdan-bir manbaidir. 17. Tadbirdan keyin tayyorlanadigan hisobotga odatda nima kiritiladi? A) Faqat kelgusi yil uchun mo'ljallangan rejalar B) Faqat tadbirda olingan suratlar to'plami C) Faqat tashkilotchining tadbir haqidagi shaxsiy fikri D) Maqsad, ishtirokchilar, natijalar va xarajatlar To'g'ri javob: D) Maqsad, ishtirokchilar, natijalar va xarajatlar ✔ Izoh: Hisobot tadbirning bajarilishi va samarasi haqida to'liq tasavvur beradi. 18. Yoshlar bilan profilaktik ishda «individual reja» nima? A) Yoshlar yetakchisining kundalik shaxsiy ish jadvali B) Muayyan yosh ehtiyojiga mos chora-tadbirlar rejasi C) Mahalladagi har bir yosh uchun bir xil tadbirlar ro'yxati D) Mahalla fuqarolar yig'inining yillik byudjet rejasi To'g'ri javob: B) Muayyan yosh ehtiyojiga mos chora-tadbirlar rejasi ✔ Izoh: Individual reja yoshning muammo va resurslarini hisobga olib tuziladi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 176 19. Ekran oldida uzoq o'tirishning salbiy oqibatlaridan biri qaysi? A) Uyquning yaxshilanishi va chuqurlashuvi B) Mushaklarning kuchayishi va chiniqishi C) Qad-qomatning tuzalishi D) Ko'rishning zaiflashuvi va kam harakatlilik To'g'ri javob: D) Ko'rishning zaiflashuvi va kam harakatlilik✔ Izoh: Uzoq vaqt ekran oldida o'tirish ko'z charchashi, gipodinamiya va qad-qomat buzilishiga olib keladi. 20. Hunarmandchilik mahsulotlarini sotishning zamonaviy yo'li qaysi? A) Faqat qo'shnilar va tanishlarga sovg'a qilish B) Faqat uyda saqlab, yarmarkani kutish C) Onlayn do'kon va marketplace platformalari D) Mahsulotni xaridorlardan yashirib, buyurtma kutish To'g'ri javob: C) Onlayn do'kon va marketplace platformalari ✔ Izoh: Onlayn platformalar hunarmandga keng bozorga, hatto xorijga chiqish imkonini beradi. 21. Biznes-rejaning qaysi bo'limida bozor va raqobatchilar tahlil qilinadi? A) Titul varag'i va qisqacha xulosa qismida B) Mundarija va kirish qismida C) Ilovalar ro'yxati va jadvallarida D) Marketing (bozor tahlili) bo'limida To'g'ri javob: D) Marketing (bozor tahlili) bo'limida ✔ Izoh: Marketing bo'limida bozor hajmi, xaridorlar va raqobatchilar tahlil qilinadi. 22. Transformatsion liderlik nimaga asoslanadi? A) Faqat bajarilgan ish evaziga mukofot va jazo almashinuviga B) Rahbarning shaxsiy manfaati va obro'sini oshirishga C) Yozilgan qat'iy qoidalarga so'zsiz va to'liq bo'ysunishga D) G'oya bilan ilhomlantirib, izdoshlarni o'stirishga To'g'ri javob: D) G'oya bilan ilhomlantirib, izdoshlarni o'stirishga ✔ Izoh: Transformatsion lider kelajak tasavvuri bilan ilhomlantirib, izdoshlarning o'sishiga e'tibor beradi. 23. Mahalliy vakillik organi qanday ataladi? A) Xalq deputatlari Kengashi B) Vazirlar Mahkamasi C) Fuqarolar yig'ini kengashi D) Oliy Majlis Senati To'g'ri javob: A) Xalq deputatlari Kengashi ✔ Izoh: Viloyat, tuman va shaharlarda vakillik organi — xalq deputatlari Kengashlari faoliyat yuritadi. 24. Mahalladagi muammoli joylar xaritasi (ijtimoiy xavf xaritasi) nima uchun foydali? A) Aholini xavf haqidagi mish-mishlar bilan qo'rqitish uchun B) Faqat yillik statistik hisobotni to'ldirish uchun C) Ba'zi hududlarni butunlay e'tiborsiz qoldirish uchun D) Resurslarni eng zarur joylarga yo'naltirish uchun To'g'ri javob: D) Resurslarni eng zarur joylarga yo'naltirish uchun ✔ Izoh: Xavf manzillarini bilish aniq maqsadli choralarni rejalashtirishga imkon beradi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 177 25. Manfaatlar to'qnashuvi nima? A) Jamoa a'zolarining muhokamada turli fikr bildirishi B) Rahbarning tashkilot uchun yangi strategiya tanlashi C) Ikki tashkilot jamoalari o'rtasida o'tkazilgan sport musobaqasi D) Shaxsiy manfaat xizmat xolisligiga ta'sir qiladigan holat To'g'ri javob: D) Shaxsiy manfaat xizmat xolisligiga ta'sir qiladigan holat✔ Izoh: Manfaatlar to'qnashuvining o'zi jinoyat emas, lekin uni oshkor qilish va boshqarish shart. 26. SWOT tahlilida «imkoniyatlar» va «tahdidlar» qaysi omillarga taalluqli? A) Faqat loyiha byudjetiga B) Tashqi muhit omillariga C) Faqat rahbarning shaxsiyatiga D) Jamoaning ichki ko'nikmalariga To'g'ri javob: B) Tashqi muhit omillariga ✔ Izoh: O va T tashqi muhitdan keladi, ularni boshqarish emas, moslashish kerak bo'ladi. 27. Yoshlarning internetdagi shaxsiy xavfsizligini ta'minlash uchun nima tavsiya etiladi? A) Notanish havolalarni ochish B) Bank karta ma'lumotlarini istalgan saytga kiritish C) Parol va shaxsiy ma'lumotlarni begonalarga bermaslik D) Bir xil oddiy paroldan foydalanish To'g'ri javob: C) Parol va shaxsiy ma'lumotlarni begonalarga bermaslik ✔ Izoh: Shaxsiy ma'lumot va parollarni sir saqlash internet firibgarligidan himoyalanishning asosiy qoidasidir. 28. Yoshlar tadbirida inklyuzivlikni ta'minlash nimani anglatadi? A) Ishtirokchilar sonini iloji boricha kamaytirib cheklash B) Tadbirga faqat a'lochi va faol yoshlarni taklif qilish C) Tadbirga faqat bir jinsdagi yoshlarni jalb qilish D) Turli guruhlar, jumladan nogironligi bor yoshlarga sharoit To'g'ri javob: D) Turli guruhlar, jumladan nogironligi bor yoshlarga sharoit ✔ Izoh: Inklyuzivlik hech kim chetda qolmasligini ta'minlaydi. 29. Konstitutsiyaga ko'ra fuqarolarning burchlaridan biri qaysi? A) Har yili ma'lum muddat chet elga chiqib malaka oshirish B) Atrof tabiiy muhitga ehtiyotkorona munosabatda bo'lish C) Biror siyosiy partiyaga a'zo bo'lib, faoliyatida qatnashish D) Faqat davlat korxonalari va muassasalarida ishlab berish To'g'ri javob: B) Atrof tabiiy muhitga ehtiyotkorona munosabatda bo'lish ✔ Izoh: Fuqarolar Konstitutsiya va qonunlarga rioya etishi, tabiatni asrashi, soliq to'lashi shart. 30. Davlat gerbida tasvirlangan sakkiz qirrali shakl ichida nima joylashgan? A) Ochilgan paxta chanog'i B) Qanot yoygan Humo qushi C) Ko'tarilayotgan quyosh D) Yarim oy va yulduz To'g'ri javob: D) Yarim oy va yulduz ✔ Izoh: Gerbning yuqori qismidagi sakkiz qirrali shakl ichida yarim oy va yulduz tasvirlangan. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 178 Suhbat bileti 1 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Nima uchun aynan mahalla yoshlar yetakchisi lavozimiga da'vogarlik qilyapsiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Birinchidan, men shu mahallada o'sganman va yoshlarning muammolarini ichidan bilaman: ish topish qiyinligi, bo'sh vaqtning mazmunsiz o'tishi, kasb tanlashda maslahat yetishmasligi. Ikkinchidan, talabalik davrimda volontyor sifatida tadbirlar tashkil qilganman va odamlarga real yordam berish menga qoniqish bag'ishlaydi. Uchinchidan, yoshlar yetakchisi davlat bilan yoshlar o'rtasidagi ko'prik ekanini tushunaman: imkoniyatlar haqida xabardor qilish, murojaatlarni tegishli joyga yetkazish va natijasini kuzatish. Men bu lavozimni mansab emas, mas'uliyat deb bilaman. Maqsadim — har bir yosh o'zini e'tiborsiz qolgan deb his qilmasligi, mahallada ishonchli, ochiq va natijaga yo'naltirilgan muhit yaratish. 2. Davlat yoshlar siyosatining asosiy tamoyillarini sanab bering va izohlang. Namunaviy javob / yechim: ✔ Davlat yoshlar siyosati bir nechta asosiy tamoyillarga tayanadi. Birinchisi — yoshlarning huquq va erkinliklarini ta'minlash, ularning manfaatlarini himoya qilish. Ikkinchisi — teng imkoniyatlar: jinsi, millati, ijtimoiy kelib chiqishi, yashash joyidan qat'i nazar har bir yoshga ta'lim, kasb va o'zini namoyon qilish imkoni. Uchinchisi — yoshlarning o'zini qaror qabul qilishda ishtirok etishi, ya'ni ular nafaqat obyekt, balki faol subyekt. To'rtinchisi — ma'naviy qadriyatlar, vatanparvarlik va milliy o'zlikni saqlash bilan zamonaviy bilimlarni uyg'unlashtirish. Beshinchisi — davlat, oila, ta'lim muassasalari, jamoat tashkilotlari va biznesning hamkorligi. Shuningdek, ochiqlik, qonuniylik va ijtimoiy himoyaga muhtoj yoshlarga alohida e'tibor muhim tamoyillar hisoblanadi. 3. Manfaatlar to'qnashuvi nima va u yuzaga kelganda qanday harakat qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Manfaatlar to'qnashuvi — xizmatchining shaxsiy manfaati, ya'ni o'zi, qarindoshlari yoki yaqinlari bilan bog'liq foyda, uning xizmat vazifasini xolis bajarishiga ta'sir qilishi mumkin bo'lgan vaziyat. Masalan, qarindoshim yordam olish uchun ariza berganda yoki tanishimning firmasi tadbir xizmatini taklif qilganda. Bunday holatda men, birinchi navbatda, vaziyatni yashirmayman va rahbariyatga yozma ravishda xabar beraman. Ikkinchidan, ushbu masala bo'yicha qaror qabul qilishdan o'zimni chetlataman va uni boshqa mas'ul shaxsga topshirishni so'rayman. Uchinchidan, barcha arizachilarga bir xil mezon qo'llanishini kuzataman. Manfaatlar to'qnashuvining o'zi jinoyat emas, lekin uni yashirish va undan foydalanish — qonunbuzarlik. Shaffoflik eng yaxshi himoya. 4. O'smirlik davrining psixologik xususiyatlari qanday va bu yoshdagilar bilan muloqotda nimalarga e'tibor berasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ O'smirlik davri mustaqillikka intilish, o'zini anglash, tengdoshlar fikriga juda bog'liqlik va hissiy beqarorlik bilan ajralib turadi. O'smir kattalarning nasihatini ko'pincha nazorat deb qabul qiladi, tanqidga sezgir bo'ladi va guruhda o'z o'rnini topishga harakat qiladi. Shu sababli muloqotda men buyruq ohangidan qochaman, avval tinglayman va uning fikrini hurmat qilaman. Savollarni ochiq beraman: «Sen nima deb o'ylaysan?», «Nima seni qiynayapti?». Uni boshqalar oldida sharmanda qilmayman, maxfiylikni saqlayman, ammo hayotiga xavf bo'lsa, mutaxassislarni jalb qilishimni oldindan ochiq aytaman. Shuningdek, unga tanlov imkonini va mas'uliyatni beraman, ijobiy harakatlarini e'tirof etaman. Ishonch qozonilmasa, hech qanday tadbir samara bermaydi. 5. Keys: 23 yoshli yigit kollejni bitirgan, ikki yildan beri ish topolmay, tushkunlikka tushgan va uydan kam chiqadi. Qanday harakat qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Avvalo, uni chaqirtirib emas, o'zim borib, xotirjam sharoitda suhbatlashaman. Maqsadim — ishonch qozonish va uning qiziqishlari, ko'nikmalari, ish topolmaslik sabablarini aniqlash. Ikkinchi qadam — imkoniyatlarni birgalikda ko'rib chiqish: bandlikka ko'maklashish organlaridagi bo'sh ish o'rinlari, qisqa muddatli kasbiy kurslar, mahalladagi tadbirkorlar bilan bog'lash. Kerak bo'lsa, rezyume tayyorlash va Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 179 suhbatga tayyorlanishda yordam beraman. Uchinchidan, tushkunlik belgilari chuqur bo'lsa, psixolog maslahatini tavsiya qilaman va oilasi bilan nozik muloqot qilaman. To'rtinchidan, uni mahalladagi volontyorlik yoki sport faoliyatiga jalb qilaman, chunki ijtimoiy faollik o'ziga ishonchni tiklaydi. Va nihoyat, natijani kuzatib boraman: bir martalik suhbat emas, muntazam aloqa muhim. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 180 Suhbat bileti 2 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. O'zingiz haqingizda gapirib bering: ta'limingiz, tajribangiz va ularning bu lavozimga aloqasi. Namunaviy javob / yechim:✔ Javobni qisqa va tuzilmali qilish kerak. Masalan: «Men oliy ta'limni pedagogika yo'nalishida tamomlaganman. O'qish davrida talabalar kengashida faol bo'lib, bir necha ma'rifiy tadbir va xayriya aksiyasini tashkil qilganman. Keyin ikki yil maktabda ishlab, o'quvchilar va ularning ota-onalari bilan muloqot tajribasini orttirdim. Kompyuter va ijtimoiy tarmoqlar bilan yaxshi ishlayman, rus tilini o'rta darajada bilaman.» So'ngra bu tajriba lavozimga qanday foyda berishini ko'rsatish lozim: yoshlar bilan til topishish, tadbir rejalashtirish, hujjatlar bilan ishlash, axborotni tez yetkazish. Oxirida rivojlanish yo'nalishingizni ham aytish yaxshi: masalan, loyiha boshqaruvi bo'yicha bilimni chuqurlashtirish. 2. Mahalla instituti nima va uning yoshlar bilan ishlashdagi o'rni qanday? Namunaviy javob / yechim: ✔ Mahalla — O'zbekistonda fuqarolarning o'zini o'zi boshqarish organi bo'lib, u davlat hokimiyati organlari tizimiga kirmaydi, lekin davlat bilan yaqin hamkorlikda ishlaydi. Mahalla fuqarolar yig'ini aholining kundalik muammolarini hal qilish, ijtimoiy himoya, tinchlik va jamoat tartibini saqlash, an'ana va qadriyatlarni asrashda muhim o'rin tutadi. Yoshlar bilan ishlashda mahallaning afzalligi — har bir oilani yaqindan bilishi. Shu sababli muammoni erta aniqlash, xonadonbay ishlash va individual yondashuv aynan mahalla darajasida eng samarali bo'ladi. Yoshlar yetakchisi mahalla raisi va boshqa mutasaddilar bilan birga yoshlarning bandligi, bo'sh vaqti, ta'limi va profilaktikasi masalalarida tizimli ish olib boradi. 3. Fuqaro sizga minnatdorchilik sifatida qimmatbaho sovg'a olib kelsa, nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Men sovg'ani muloyimlik bilan, lekin qat'iy rad etaman. Fuqaroga minnatdorchiligi uchun rahmat aytib, yordam berish mening xizmat vazifam ekanini va bunday sovg'ani qabul qila olmasligimni tushuntiraman. Davlat xizmatchisi uchun xizmat vazifasi bilan bog'liq sovg'a olish man etiladi yoki qat'iy cheklanadi, chunki u bog'liqlik va keyingi «xizmat» kutilishini keltirib chiqaradi. Agar sovg'a mening yo'qligimda qoldirilgan bo'lsa, uni qaytaraman yoki belgilangan tartibda rahbariyatga xabar berib, rasmiylashtiraman. Holatni yashirmayman. Shuningdek, fuqarolarga minnatdorchilikni boshqacha ifodalash mumkinligini aytaman: masalan, mahalla tadbirida volontyor bo'lish yoki ochiq e'tirof. Shunda munosabat buzilmaydi, halollik ham saqlanadi. 4. Mahallada ma'naviy-ma'rifiy tadbirni qanday bosqichlarda rejalashtirasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Birinchi bosqich — ehtiyojni aniqlash: yoshlar bilan so'rovnoma yoki suhbat orqali qaysi mavzu ularni qiziqtirishini bilish. Ikkinchisi — maqsad va natijani aniq belgilash: masalan, kitobxonlik bo'yicha uchrashuvdan keyin kitob klubi tuzilishi. Uchinchisi — format tanlash: davra suhbati, bahs-munozara, ko'rgazma, tanlov yoki sayohat; zerikarli ma'ruza o'rniga interaktiv shakllar afzal. To'rtinchisi — resurslar: joy, vaqt, mehmon spikerlar, hamkorlar, mablag'ni shaffof rejalash. Beshinchisi — e'lon: ijtimoiy tarmoqlar, maktab va kollejlar orqali. Oltinchisi — o'tkazish va xavfsizlikni ta'minlash. Yettinchisi — baholash: ishtirokchilar soni, fikr-mulohazalar, keyingi faollik. Har bir tadbir bir martalik emas, davomli ishning qismi bo'lishi kerak. 5. Keys: 17 yoshli qiz oilaviy sharoit sababli kollejni tashlab, uyda o'tiribdi. Qo'shnilardan xabar keldi. Qanday yo'l tutasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Vaziyat nozik, shuning uchun xotin-qizlar bilan ishlovchi mahalla faoli bilan birga, oilani hurmat qilgan holda tashrif buyuraman. Avval sababni tushunishga harakat qilaman: moddiy qiyinchilik, uy ishlariga majburlash, sog'liq muammosi yoki erta turmushga berish niyati. Qizning o'zi bilan ham alohida, xotirjam suhbatlashaman. Moddiy muammo bo'lsa, ijtimoiy yordam turlari va o'qishni davom ettirish imkoniyatlari haqida ma'lumot beraman, kollej rahbariyati bilan qayta tiklash yoki boshqa ta'lim shaklini muhokama qilaman. Ota-onaga ta'limning qizning kelajagi uchun ahamiyatini hurmat bilan Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 181 tushuntiraman. Agar voyaga yetmagan qizni majburan turmushga berish yoki zo'ravonlik belgisi sezilsa, bu qonunbuzarlik bo'lgani uchun vakolatli organlarga xabar beraman. Keyin muntazam kuzatib boraman. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 182 Suhbat bileti 3 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Lavozimga tayinlansangiz, dastlabki uch oyda nimalarni amalga oshirasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Birinchi oy — o'rganish. Mahalladagi yoshlar soni, ularning bandligi, ta'limi, ijtimoiy holati haqidagi ma'lumotlarni o'rganaman, mahalla raisi, maktab va kollej rahbarlari, profilaktika inspektori bilan tanishaman, xonadonlarga borib, yoshlar bilan bevosita suhbatlashaman. Ikkinchi oy — ustuvorliklarni belgilash. Aniqlangan muammolardan eng dolzarb uch-to'rttasini tanlab, har biri bo'yicha aniq reja tuzaman: ishsizlar uchun kasbga yo'naltirish, o'smirlar uchun to'garaklar, xavf guruhidagilar bilan individual ish. Uchinchi oy — dastlabki natijalar. Bir nechta yoshni ish yoki kursga joylashtirish, yoshlar faollari guruhini shakllantirish, ijtimoiy tarmoqda mahalla yoshlari uchun axborot kanali ochish. Har oy natijani tahlil qilib, rejani moslashtiraman. 2. Yoshlar bandligini ta'minlashda mahalla yoshlar yetakchisi qanday vositalardan foydalanishi mumkin? Namunaviy javob / yechim: ✔ Yetakchining o'zi ish o'rni yaratmaydi, lekin u yoshlarni imkoniyatlar bilan bog'lovchi asosiy bo'g'in. Birinchi vosita — ishsiz yoshlarni aniqlash va ularning ko'nikmalari, xohishlarini o'rganish. Ikkinchisi — bandlikka ko'maklashish xizmatlari bilan hamkorlik: bo'sh ish o'rinlari haqida axborot berish, yoshlarni ro'yxatdan o'tishga yo'naltirish. Uchinchisi — kasb-hunarga o'qitish: qisqa muddatli kurslar, ustoz- shogird usuli. To'rtinchisi — mahalliy tadbirkorlar bilan aloqa: ularga ishchi kuchi kerak bo'lsa, munosib yoshlarni tavsiya qilish. Beshinchisi — o'zini o'zi band qilish va kichik biznesni qo'llab-quvvatlash dasturlari haqida tushuntirish. Oltinchisi — rezyume, suhbatga tayyorgarlik, onlayn ish qidirish bo'yicha amaliy yordam. Natijani kuzatish majburiy. 3. Sizga biror yoshni imtiyoz yoki yordam ro'yxatiga kiritish evaziga pul taklif qilishsa, harakatingiz qanday bo'ladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bu pora taklifi bo'lib, men uni qat'iy va so'zsiz rad etaman. Taklif qiluvchiga ro'yxatga kiritish faqat belgilangan mezonlar asosida, bepul va hammaga teng tartibda amalga oshirilishini, pora berish va olish jinoyat ekanini aniq aytaman. Muzokaraga kirishmayman, «o'ylab ko'raman» kabi noaniq javob bermayman. So'ngra belgilangan tartibda rahbariyatga va zarur bo'lsa vakolatli huquqni muhofaza qiluvchi organlarga xabar beraman, chunki pora taklifi haqida xabar bermaslik ham xizmatchi uchun salbiy oqibatga olib kelishi mumkin. Shu bilan birga, agar o'sha yoshning haqiqatan ham yordamga ehtiyoji bo'lsa, uning arizasini umumiy tartibda xolis ko'rib chiqishga yordam beraman. Halollik — ishonchning asosi. 4. Yoshlarning raqamli savodxonligini oshirish uchun qanday ishlarni amalga oshirasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Raqamli savodxonlik faqat kompyuterdan foydalanish emas, balki axborotni tanqidiy baholash, xavfsizlik va raqamli imkoniyatlardan foydali foydalanishdir. Birinchidan, qisqa amaliy mashg'ulotlar tashkil qilaman: kuchli parol, ikki bosqichli tasdiqlash, firibgarlik xabarlarini tanish, shaxsiy ma'lumotlarni himoya qilish. Ikkinchidan, soxta yangiliklarni aniqlash bo'yicha treninglar: manbani tekshirish, sarlavhaga aldanmaslik. Uchinchidan, foydali ko'nikmalar: davlat elektron xizmatlaridan foydalanish, onlayn kurslar, rezyume yaratish, masofaviy ish izlash. To'rtinchidan, IT yo'nalishiga qiziquvchilar uchun to'garak yoki tengdoshdan-tengdoshga o'qitish guruhlari. Beshinchidan, ota-onalar uchun ham bolalarning internetdagi xavfsizligi bo'yicha uchrashuvlar. Ishni maktab, kutubxona va IT mutaxassislari bilan hamkorlikda olib boraman. 5. Keys: 15 yoshli o'smir kechalari kech qaytadi, shubhali davralarga qo'shilgan, maktabda darsdan qoladi. Ota-onasi sizdan yordam so'radi. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 183 Bu o'smir xavf guruhida, shuning uchun ish tizimli va sabrli bo'lishi kerak. Avvalo, ota-onadan vaziyat tafsilotlarini bilaman, so'ngra o'smir bilan nazoratchi sifatida emas, katta do'st sifatida norasmiy sharoitda tanishaman. Uning qiziqishlarini aniqlab, ularni ijobiy yo'naltiraman: sport seksiyasi, to'garak, volontyorlik, qiziqarli loyiha. Maktab rahbariyati va sinf rahbari bilan darsdan qolish sabablarini o'rganaman, maktab psixologini jalb qilaman. Profilaktika inspektori bilan hamkorlikda ishlayman, ammo bolani «jinoyatchi» deb tamg'alamasdan. Ota-onaga ham maslahat beraman: tanqid emas, muloqot, uyda iliq muhit. Agar huquqbuzarlik, giyohvandlik yoki unga nisbatan zo'ravonlik belgilari bo'lsa, darhol tegishli organlarga xabar beraman. Natijani muntazam kuzataman. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 184 Suhbat bileti 4 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Qaysi shaxsiy fazilatlaringiz yoshlar yetakchisi uchun eng muhim deb hisoblaysiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Menimcha, eng muhim fazilat — tinglay olish. Yoshlar ko'pincha maslahatdan oldin tushunilishni xohlaydi. Ikkinchisi — halollik va adolat: yetakchi hammaga teng munosabatda bo'lsagina unga ishonishadi. Uchinchisi — tashabbuskorlik: muammoni kutib o'tirmay, o'zi borib aniqlash va yechim taklif qilish. To'rtinchisi — tashkilotchilik: rejalashtirish, vaqtni boshqarish, jamoani birlashtirish. Beshinchisi — sabr va stressga chidamlilik, chunki natija har doim ham tez kelmaydi. Oltinchisi — doimiy o'rganishga tayyorlik: yangi texnologiyalar, qonunchilikdagi o'zgarishlar, yoshlar qiziqishlari tez o'zgaradi. O'zimda tinglash va tashkilotchilikni kuchli tomonim deb bilaman va buni talabalik davrida tashkil qilgan tadbirlarim bilan isbotlay olaman. 2. Yosh tadbirkorlarni qo'llab-quvvatlashda yoshlar yetakchisining roli nimada? Namunaviy javob / yechim: ✔ Yetakchining asosiy roli — yo'naltiruvchi va maslahatchi bo'lish. Birinchidan, tadbirkorlik g'oyasi bor yoshlarni aniqlash va ularni rag'batlantirish. Ikkinchidan, axborot berish: davlat tomonidan yosh tadbirkorlar uchun mavjud bo'lgan imtiyozli kreditlar, subsidiyalar, grantlar va o'qitish dasturlari haqida ma'lumot, ammo aniq shartlarni har doim rasmiy manbadan tekshirishni maslahat berish. Uchinchidan, biznes-reja tuzish, xarajat va daromadni hisoblash bo'yicha o'qitishga yo'naltirish. To'rtinchidan, tajribali tadbirkorlar bilan ustoz-shogird aloqasini o'rnatish. Beshinchidan, hujjatlarni rasmiylashtirish, ro'yxatdan o'tish jarayonida tushuntirish ishlari. Oltinchidan, boshlangan biznesni kuzatish va qiyinchilik bo'lsa o'z vaqtida yordam topish. Yetakchi hech qachon qarz yoki imtiyozni o'zi «hal qilib beraman» deb va'da bermasligi kerak. 3. Davlat xizmatchisi odob-axloqining asosiy tamoyillarini ayting. Namunaviy javob / yechim: ✔ Davlat xizmatchisi odob-axloqi bir nechta tamoyilga asoslanadi. Qonuniylik — har bir harakat qonun doirasida bo'lishi. Xolislik va adolat — fuqarolarga ularning millati, dini, jinsi, ijtimoiy holatidan qat'i nazar teng munosabat. Halollik — xizmat mavqeidan shaxsiy manfaat uchun foydalanmaslik, sovg'a va pora olmaslik. Shaffoflik va hisobdorlik — o'z faoliyati haqida ochiq bo'lish, qarorlarni asoslash. Xushmuomalalik va hurmat — fuqaroni tinglash, qo'pollik qilmaslik, ularning vaqtini qadrlash. Maxfiylik — xizmat davomida ma'lum bo'lgan shaxsiy ma'lumotlarni oshkor qilmaslik. Kasbiy mas'uliyat — vazifani sifatli va o'z vaqtida bajarish. Shuningdek, ish vaqtidan tashqarida ham, jumladan ijtimoiy tarmoqlarda ham davlat xizmatchisi sha'niga dog' tushiradigan xatti-harakatlardan saqlanish talab etiladi. 4. Ijtimoiy loyihani g'oyadan natijagacha qanday boshqarasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Loyiha boshqaruvini bosqichlarga ajrataman. Birinchi — muammoni aniqlash va asoslash: masalan, mahallada o'smirlar uchun bo'sh vaqtni o'tkazish joyi yo'q. Ikkinchi — aniq, o'lchanadigan maqsad: olti oyda yigirma o'smirni haftasiga ikki marta mashg'ulotga jalb qilish. Uchinchi — faoliyat rejasi va muddatlar: kim, nima, qachon. To'rtinchi — byudjet va resurslar: xarajatlar ro'yxati, homiylar, hamkorlar, mablag'dan shaffof foydalanish. Beshinchi — xavflarni oldindan baholash: ishtirokchilar kelmasa, joy berilmasa nima qilinadi. Oltinchi — amalga oshirish va jamoani boshqarish. Yettinchi — monitoring: oraliq ko'rsatkichlarni kuzatish. Sakkizinchi — yakuniy baholash va hisobot: nima chiqdi, nima chiqmadi, loyihani davom ettirish yo'llari. Shu tartib mablag' va vaqtni tejaydi. 5. Keys: Ikki qo'shni mahalla yoshlari o'rtasida futbol maydoni uchun janjal chiqdi, mushtlashuv bo'ldi. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Birinchi navbatda xavfsizlik: agar janjal davom etayotgan bo'lsa yoki jarohat olinganlar bo'lsa, darhol profilaktika inspektori va zarur bo'lsa tez yordamni chaqiraman. O'zim ham vaziyatni tinchlantirishga harakat qilaman, lekin bir tomonni yoqlamayman. Keyin sabablarni aniqlayman: har ikki tomon vakillari Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 185 bilan alohida suhbatlashaman. So'ngra qo'shni mahallaning yoshlar yetakchisi va har ikki mahalla raisi bilan uchrashib, adolatli yechim izlayman: maydondan foydalanish jadvalini kelishish, birgalikdagi turnir tashkil qilish. Bunday tadbir raqobatni sog'lom tus olishiga yordam beradi. Agar jinoyat tarkibi bo'lsa, huquqiy masalani vakolatli organlar hal qiladi, men esa uni yashirishga urinmayman. Keyinchalik ota- onalar bilan ham suhbat o'tkazib, vaziyatni kuzatib boraman. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 186 Suhbat bileti 5 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Yoshlar bilan ishlash bo'yicha qanday amaliy tajribangiz bor? Aniq misol keltiring. Namunaviy javob / yechim:✔ Bu savolga umumiy so'zlar bilan emas, aniq misol bilan javob berish kerak. Namuna: «Universitetda o'qiyotganimda yotoqxonada kitobxonlik klubini tashkil qilganman. Avval o'n kishi kelgan bo'lsa, bir yil ichida ishtirokchilar soni qirqtaga yetdi. Biz har oy bitta kitobni muhokama qildik va mualliflar bilan ikki marta uchrashuv o'tkazdik. Bundan tashqari, yozgi ta'tilda mahallamizdagi maktab o'quvchilariga matematikadan bepul repetitorlik qildim.» So'ng tajribadan olingan saboqni aytish muhim: masalan, yoshlarni majburlash emas, qiziqtirish kerakligini va har bir tadbirda ularning o'ziga mas'uliyat berish faollikni oshirishini o'rgandim. Raqamlar va natijalar javobni ishonchli qiladi. 2. Ijtimoiy himoyaga muhtoj yoshlar toifalariga kimlar kiradi va ular bilan qanday ishlanadi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Ijtimoiy himoyaga muhtoj yoshlarga odatda quyidagilar kiradi: chin yetimlar va ota-ona qaramog'idan mahrum bo'lganlar, nogironligi bo'lgan yoshlar, kam ta'minlangan oilalar farzandlari, ishsiz yoshlar, og'ir hayotiy vaziyatga tushgan yoki zo'ravonlikdan jabr ko'rganlar, jazoni o'tash joylaridan qaytganlar. Ular bilan ishlashda individual yondashuv asosiy: har bir yoshning ehtiyojini aniqlash, unga tegishli ijtimoiy xizmatlar, imtiyozlar va yordam turlari haqida tushuntirish, hujjatlarni rasmiylashtirishda ko'maklashish. Muhimi — yordamni kamsitmasdan, insonning qadr-qimmatini hurmat qilgan holda ko'rsatish. Shuningdek, faqat moddiy yordam bilan cheklanmasdan, ta'lim, kasb va ish orqali mustaqil hayotga tayyorlash kerak. Ma'lumotlar maxfiyligi qat'iy saqlanadi. 3. Yaqin qarindoshingiz sizdan o'z farzandini qandaydir yordam dasturiga «tezroq» kiritishni so'rasa, nima deysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Qarindoshimga hurmat bilan, ammo aniq tushuntiraman: men barcha arizachilarga bir xil mezon bilan qarashim shart va hech kimni navbatdan tashqari yoki imtiyozli tartibda kirita olmayman. Agar farzandi mezonlarga mos kelsa, umumiy tartibda ariza topshirishi mumkinligini va qaysi hujjatlar kerakligini aytaman — bu har qanday fuqaroga beriladigan ma'lumot. Shu bilan birga, bu holat manfaatlar to'qnashuvi bo'lgani uchun, rahbariyatga xabar berib, ushbu arizani ko'rib chiqishdan o'zimni chetlatishni so'rayman. Qarindoshlik munosabati buzilmasligi uchun buni shaxsiy emas, qonun talabi ekanini xotirjam tushuntiraman. Bir marta yon bersam, keyin butun mahallaning ishonchini yo'qotaman, bu esa lavozimdagi barcha ishimni yo'qqa chiqaradi. 4. Yoshlarni ijtimoiy faollikka va volontyorlikka qanday jalb qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Birinchidan, yoshlarga volontyorlik ular uchun ham foydali ekanini ko'rsataman: tajriba, yangi tanishlar, rezyumega qo'shiladigan faoliyat, o'zini ko'rsatish imkoni. Ikkinchidan, kichik va aniq ishlardan boshlayman: mahalla hovlisini obodonlashtirish, keksalarga yordam, kutubxonaga kitob yig'ish. Natija ko'rinadigan ishlar motivatsiyani oshiradi. Uchinchidan, yoshlarning o'zlariga tashabbus beraman: g'oyani ular taklif qilsin, men esa resurs topishga yordam beraman. To'rtinchidan, ishtirokchilarni e'tirof etaman: minnatdorchilik xatlari, ijtimoiy tarmoqda e'tirof, eng faollarni yetakchilik treninglariga yuborish. Beshinchidan, doimiy volontyorlar guruhini shakllantirib, ichidan sardorlarni tayyorlayman. Majburlash yoki «ro'yxat uchun» jalb qilish volontyorlik ruhini yo'qotadi, shuning uchun ixtiyoriylikka amal qilaman. 5. Keys: Yosh yigitning non sexi ochish g'oyasi bor, lekin boshlang'ich mablag'i va tajribasi yo'q. Unga qanday yordam berasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Avvalo, g'oyasini batafsil tinglayman va qo'llab-quvvatlayman. So'ng uni realistik tahlil qilishga undayman: mahallada talab bormi, raqobatchilar kimlar, joy, uskuna, xom ashyo narxi, sanitariya talablari qanday. Biznes-reja tuzishni o'rgatadigan kurs yoki maslahat xizmatiga yo'naltiraman. Tajriba Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 187 kamligi sababli, avval tajribali novvoy yonida bir necha oy ishlab ko'rishni maslahat beraman — bu xatolar narxini kamaytiradi. Moliyalashtirish bo'yicha yosh tadbirkorlar uchun mavjud imtiyozli kredit, grant yoki subsidiya imkoniyatlari haqida rasmiy manbalardan ma'lumot olishga yordam beraman va qarz olishning xavflarini ham ochiq tushuntiraman. Kichik hajmdan boshlashni tavsiya qilaman. Ro'yxatdan o'tish va soliq masalalarida tushuntirish beraman, ish boshlangach esa kuzatib boraman. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 188 Suhbat bileti 6 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Besh yildan keyin o'zingizni qayerda ko'rasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Javobda ham shaxsiy rivojlanish, ham lavozimga sadoqat ko'rinishi kerak. Masalan: «Besh yildan keyin o'zimni yoshlar bilan ishlash sohasida tajribali mutaxassis sifatida ko'raman. Maqsadim — mahallamizda yoshlar ishsizligini sezilarli kamaytirish, doimiy faoliyat yurituvchi yoshlar klublari va volontyorlar jamoasini shakllantirish. Shu yillar davomida loyiha boshqaruvi, psixologiya va ijtimoiy ish bo'yicha malakamni oshirishni, kerak bo'lsa magistraturada o'qishni rejalashtiraman. Agar natijalarim munosib baholansa, kattaroq darajada, masalan tuman miqyosida yoshlar siyosati bilan shug'ullanishga tayyor bo'laman.» Muhimi — bu lavozimni vaqtinchalik bekat emas, jiddiy kasbiy yo'lning boshlanishi deb ko'rsatish va aniq, real maqsadlarni aytish. 2. Qonunchilikda «yoshlar» tushunchasi qanday ta'riflanadi va yoshlar siyosatining subyektlari kimlar? Namunaviy javob / yechim: ✔ O'zbekiston qonunchiligida yoshlar deganda odatda o'n to'rt yoshdan o'ttiz yoshgacha bo'lgan shaxslar tushuniladi; bu chegarani rasmiy matndan aniqlab olish tavsiya etiladi. Yoshlar orasida alohida toifalar ham ajratiladi: voyaga yetmaganlar, talabalar, yosh oilalar, yosh mutaxassislar, ijtimoiy himoyaga muhtoj yoshlar. Yoshlar siyosatining subyektlari — uni amalga oshiruvchi va unda ishtirok etuvchi tomonlar: davlat organlari, mahalliy hokimiyat, fuqarolarning o'zini o'zi boshqarish organlari, ta'lim muassasalari, yoshlar jamoat birlashmalari va nodavlat tashkilotlar, ish beruvchilar, oila va, eng asosiysi, yoshlarning o'zi. Zamonaviy yondashuvda yoshlar siyosatning passiv obyekti emas, balki uni shakllantirishda faol ishtirokchi sifatida qaraladi. 3. Rahbaringiz sizdan qonunga zid ko'rsatmani bajarishni talab qilsa, qanday yo'l tutasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Avvalo, ko'rsatmaning mazmunini aniq tushunganimga ishonch hosil qilaman — ba'zan noto'g'ri tushunish ham bo'ladi. Agar ko'rsatma haqiqatan ham qonunga zid bo'lsa, rahbarimga hurmat bilan, ammo aniq aytaman: bu harakat qonunni buzishini va uni bajara olmasligimni. Buni imkon qadar yozma shaklda qayd etaman. Davlat xizmatchisi uchun qonunga zid ko'rsatmani bajarish javobgarlikdan ozod qilmaydi: «menga buyurishgan edi» degan bahona qonuniy asos emas. Agar bosim davom etsa, belgilangan tartibda yuqori turuvchi rahbariyatga yoki tegishli nazorat organlariga murojaat qilaman. Shu bilan birga, munosabatni buzmaslikka, mojaro emas, qonuniy yechim izlashga harakat qilaman. Qonun ustuvorligi — xizmatning asosiy tamoyili. 4. Yoshlar orasida giyohvandlik va boshqa zararli odatlar profilaktikasini qanday tashkil qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Profilaktika uch darajada olib boriladi. Birinchi daraja — umumiy profilaktika: barcha yoshlar uchun sog'lom turmush tarzini targ'ib qilish, sport, to'garaklar, mazmunli bo'sh vaqt. Qo'rqitish emas, ishonchli ma'lumot berish samaraliroq, shuning uchun shifokorlar, psixologlar va tajribali mutaxassislarni uchrashuvlarga taklif qilaman. Ikkinchi daraja — xavf guruhidagi yoshlar bilan individual ish: ularni erta aniqlash, oilasi bilan hamkorlik, ijobiy muhitga yo'naltirish. Uchinchi daraja — muammosi bor yoshlarni tibbiy va psixologik yordamga yo'naltirish, reabilitatsiyadan keyin jamiyatga qaytishiga ko'maklashish. Profilaktika inspektori, maktab, oilaviy poliklinika bilan hamkorlikda ishlayman. Yoshni kamsitish va tamg'alashdan qochaman, chunki bu uni yanada yopiq qiladi. Ma'lumotlar maxfiyligini saqlayman. 5. Keys: Mahalla yoshlari guruhida zo'ravonlik va ekstremistik g'oyalarni targ'ib qiluvchi videolar tarqalmoqda. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Birinchidan, kontentni o'zim tarqatmayman va boshqalarni ham ulashmaslikka chaqiraman. Guruh administratori bilan bog'lanib, zararli materialni o'chirish va tarqatuvchini aniqlashni so'rayman. Ikkinchidan, ekstremistik materiallarni tarqatish qonun bilan taqiqlangani sababli, bu haqda vakolatli Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 189 huquqni muhofaza qiluvchi organlarga belgilangan tartibda xabar beraman, ijtimoiy tarmoq platformasiga ham shikoyat yuboraman. Uchinchidan, tarqatgan yoki qiziqqan yoshlar bilan alohida, xotirjam suhbat o'tkazaman: ular buni bilmasdan qilgan bo'lishi mumkin. To'rtinchidan, umumiy profilaktika: mutaxassislar ishtirokida media savodxonlik va diniy savodxonlik bo'yicha uchrashuv tashkil qilaman, soxta va manipulyativ kontentni qanday tanish kerakligini o'rgataman. Ota-onalarni ham xabardor qilaman. Vaziyatni kuzatib boraman. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 190 Suhbat bileti 7 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Kuchsiz tomonlaringiz nimada va ularni qanday bartaraf etyapsiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Bu savolga samimiy, ammo o'ylangan javob berish kerak: lavozim uchun halokatli kamchilikni emas, ustida ishlayotgan haqiqiy jihatni aytish yaxshi. Masalan: «Ba'zan hamma ishni o'zim bajarishga intilaman va vazifalarni boshqalarga topshirishga qiynalaman. Buni anglaganimdan keyin tadbirlarda vazifalarni jamoa a'zolari o'rtasida aniq taqsimlashni, ularga ishonch bildirishni o'rganyapman. Bu ham ishni tezlashtirdi, ham yoshlarda mas'uliyat hissini oshirdi. Ikkinchi jihat — ommaviy nutqda hayajonlanish. Buning uchun har bir chiqishni oldindan tayyorlayman va imkon qadar ko'proq ochiq chiqishlarda qatnashaman.» Muhimi — kamchilikni tan olish, undan saboq chiqarish va aniq choralarni ko'rsatish. 2. Mahallada yoshlar bilan ishlashda turli tashkilotlar o'rtasida hamkorlik qanday tashkil etiladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Yoshlar muammosini bir kishi yoki bitta tashkilot hal qila olmaydi, shuning uchun hamkorlik zarur. Mahalla darajasida yoshlar yetakchisi mahalla raisi, profilaktika inspektori, xotin-qizlar bilan ishlovchi faol va boshqa mutasaddilar bilan birgalikda ishlaydi. Ta'lim muassasalari — maktab, kollej, texnikum — o'quvchilarning davomati va muammolari haqida ma'lumot almashadi. Tibbiyot muassasalari sog'lom turmush tarzi va profilaktikada ishtirok etadi. Bandlikka ko'maklashish organlari ish va kasb o'rganish imkoniyatlarini taqdim etadi. Tadbirkorlar ish o'rni va homiylik beradi, nodavlat tashkilotlar esa loyiha va treninglarda yordam beradi. Samarali hamkorlik uchun muntazam uchrashuvlar, vazifalarni aniq taqsimlash, ma'lumot almashish va shaxsiy ma'lumotlar maxfiyligini saqlash muhim. 3. Xizmat davomida ma'lum bo'lgan fuqarolarning shaxsiy ma'lumotlari bilan qanday munosabatda bo'lasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Yoshlar yetakchisi oilalarning moddiy ahvoli, sog'lig'i, oilaviy nizolar, huquqbuzarliklar haqida ko'p ma'lumotga ega bo'ladi. Bu ma'lumotlar faqat xizmat maqsadida va qonunda belgilangan tartibda ishlatilishi kerak. Men ularni do'stlarim, qarindoshlarim yoki mahalladoshlar bilan muhokama qilmayman, ijtimoiy tarmoqlarda e'lon qilmayman. Tadbir fotosuratlarida ham, ayniqsa muhtoj oilalar yoki voyaga yetmaganlar tasvirini, ularning roziligisiz joylashtirmayman. Hujjatlarni xavfsiz saqlayman, kompyuter va telefonimni parol bilan himoya qilaman. Ma'lumotni boshqa organga faqat qonuniy asos bo'lganda beraman. Shaxsiy ma'lumotlarni oshkor qilish insonning qadr-qimmatiga zarar yetkazadi, yoshlarning ishonchini yo'qotadi va qonuniy javobgarlikka sabab bo'lishi mumkin. 4. Yoshlar bilan ishlashda ota-onalar bilan qanday hamkorlik qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Oila yoshning hayotida eng katta ta'sirga ega, shuning uchun ota-onalarsiz samarali ish bo'lmaydi. Birinchidan, ular bilan hurmatga asoslangan munosabat o'rnataman: o'zimni ularga «tarbiya o'rgatuvchi» emas, hamkor sifatida ko'rsataman. Ikkinchidan, ota-onalar uchun muntazam uchrashuvlar tashkil qilaman: o'smirlik psixologiyasi, internet xavfsizligi, kasb tanlash mavzularida mutaxassislar bilan suhbatlar. Uchinchidan, farzandining yutuqlari haqida ham xabar beraman, nafaqat muammolar haqida — bu ishonchni mustahkamlaydi. To'rtinchidan, nozik vaziyatlarda, masalan bola va ota-ona o'rtasidagi nizoda, har ikki tomonni tinglayman va kelishuvga yordam beraman. Bunda yoshning ham fikrini inobatga olaman. Agar oilada zo'ravonlik belgilari bo'lsa, bu hamkorlik doirasidan chiqib, vakolatli organlarga xabar beraman. 5. Keys: Rossiyada uch yil ishlab qaytgan 26 yoshli yigit ish topolmayapti, qarzlari bor va yana ketmoqchi. Qanday yordam berasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Avvalo, uning qarorini hurmat qilaman: qayta ketish yoki qolish — uning shaxsiy tanlovi. Mening vazifam — ongli tanlov uchun imkoniyatlarni ko'rsatish. Suhbatda chet elda orttirgan ko'nikmalarini aniqlayman: Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 191 qurilish, payvandlash, haydovchilik va boshqalar. Bu tajribani kasbiy malaka sifatida rasmiylashtirish yoki qisqa kurs orqali sertifikat olish imkoniyatlari haqida ma'lumot beraman. Bandlikka ko'maklashish xizmati bilan bog'layman, mahalliy ish beruvchilarga tavsiya qilaman. Agar o'z ishini boshlash niyati bo'lsa, tadbirkorlikni qo'llab-quvvatlash imkoniyatlarini tushuntiraman. Qarzlari bo'yicha moliyaviy savodxonlik maslahati beraman. Agar baribir ketmoqchi bo'lsa, faqat qonuniy, rasmiy yo'llar orqali ketish, shartnoma tuzish va noqonuniy vositachilardan ehtiyot bo'lish haqida ogohlantiraman. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 192 Suhbat bileti 8 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Bu ish ko'pincha ish vaqtidan tashqari, dam olish kunlari ham mehnatni talab qiladi. Bunga tayyormisiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Ha, men bunga tayyorman va buni ongli ravishda qabul qilaman. Yoshlar bilan bog'liq muammolar jadval bo'yicha yuzaga kelmaydi: kechqurun janjal chiqishi, dam olish kuni tadbir o'tkazish yoki ota-onaning shoshilinch murojaati bo'lishi mumkin. Yoshlarning ko'pchiligi kunduzi o'qishda yoki ishda bo'lgani uchun ular bilan uchrashuvlar ko'pincha kechqurun yoki dam olish kunlari o'tkaziladi. Shu bilan birga, uzoq muddat samarali ishlash uchun vaqtni to'g'ri rejalashtirish muhimligini tushunaman: ustuvor vazifalarni ajratish, ishni jamoa va volontyorlar bilan taqsimlash, o'zimni charchoqdan himoya qilish. Oilam ham bu ishning xususiyatini biladi va meni qo'llab-quvvatlaydi. Men buni qurbonlik emas, tanlagan kasbimning tabiiy qismi deb bilaman. 2. Yoshlarni kasb-hunarga yo'naltirish ishini mahalla darajasida qanday tashkil qilish mumkin? Namunaviy javob / yechim: ✔ Kasbga yo'naltirish erta, ya'ni maktab yuqori sinflaridan boshlanishi kerak. Birinchidan, yoshlarning qiziqishi va qobiliyatini aniqlash: psixolog yordamida test va suhbatlar. Ikkinchidan, kasblar haqida real ma'lumot berish: turli kasb egalari bilan uchrashuvlar, ishlab chiqarish korxonalari va xizmat ko'rsatish joylariga ekskursiyalar. Uchinchidan, mehnat bozorida talab yuqori bo'lgan kasblar haqida xabardor qilish, chunki ko'pchilik yoshlar faqat bir necha mashhur yo'nalishni biladi. To'rtinchidan, kasb-hunar ta'limi muassasalari, qisqa muddatli kurslar va ustoz-shogird tizimiga yo'naltirish. Beshinchidan, ota- onalarni ham jarayonga jalb qilish, chunki kasb tanlashda ularning fikri katta ta'sirga ega. Oltinchidan, yo'naltirilgan yoshlarning keyingi taqdirini kuzatish va natijani tahlil qilish. 3. Hamkasbingizning korrupsion harakatidan xabardor bo'lib qolsangiz, nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Avvalo, ma'lumotning ishonchliligiga e'tibor beraman: mish-mish va aniq faktni farqlash kerak. Ammo o'zim tergov o'tkazmayman, chunki bu mening vakolatim emas. Agar korrupsion harakat haqida asosli ma'lumotga ega bo'lsam, uni belgilangan tartibda rahbariyatga yoki korrupsiyaga qarshi kurash bo'yicha vakolatli organga xabar beraman. Bunday holatda sukut saqlash ham xizmat odobiga zid va jamoaning obro'siga zarar yetkazadi. Qonunchilikda korrupsiya haqida xabar bergan shaxslarni himoya qilish choralari nazarda tutilgan. Hamkasbim haqida boshqalar bilan g'iybat qilmayman, ijtimoiy tarmoqlarda e'lon qilmayman, chunki aybi isbotlanmaguncha u aybsiz hisoblanadi. Do'stlik yoki «jamoa birdamligi» qonunni buzishni oqlamaydi. Ochiq va halol muhit hammaning manfaatiga xizmat qiladi. 4. Yoshlarning fikri va ehtiyojlarini qanday o'rganasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Yoshlarning ehtiyojini bilmasdan rejalashtirilgan ish ko'pincha natija bermaydi. Birinchi usul — so'rovnoma: qisqa, anonim, onlayn shaklda ijtimoiy tarmoqlar orqali yoki qog'ozda maktab va kollejlarda. Ikkinchisi — fokus-guruhlar: turli toifadagi yoshlar, masalan talabalar, ishsizlar, yosh onalar bilan alohida kichik suhbatlar. Uchinchisi — xonadonbay suhbatlar, bu ayniqsa faol bo'lmagan va o'z muammosini aytishga uyalgan yoshlarni aniqlashda foydali. To'rtinchisi — ijtimoiy tarmoqlardagi muhokamalar va yoshlarning takliflar qutisi. Beshinchisi — statistik ma'lumotlarni tahlil qilish: bandlik, ta'lim, huquqbuzarlik ko'rsatkichlari. Yig'ilgan ma'lumot asosida ustuvorliklarni belgilayman va natijalarni yoshlarga qaytarib ko'rsataman: «Siz aytdingiz — biz qildik». Bu ishonch va ishtirokni oshiradi. 5. Keys: Oilasi qiziga uydan tashqarida ishlashga ruxsat bermayapti, ammo 20 yoshli qiz ishlab, o'z daromadiga ega bo'lmoqchi. Siz nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Vaziyat oilaviy va nozik, shuning uchun men oila ichiga majburan aralashmayman, balki muloqot orqali yechim izlayman. Avval qiz bilan xotin-qizlar bilan ishlovchi faol ishtirokida suhbatlashib, uning istaklari va ko'nikmalarini bilaman. Keyin ota-onasining xavotirlarini tushunishga harakat qilaman: ko'pincha ular Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 193 xavfsizlik, ish joyi muhiti yoki odamlar gapidan xavotirlanadi. Shu xavotirlarni hisobga oluvchi variantlarni taklif qilaman: uyga yaqin, ishonchli ish joyi, uydan turib ishlash imkoniyatlari, hunarmandchilik, tikuvchilik yoki onlayn ish. Mehnat qilish voyaga yetgan fuqaroning qonuniy huquqi ekanini hurmat bilan eslataman. Qizni kasbiy kurslarga yo'naltiraman. Agar ruhiy yoki jismoniy zo'ravonlik belgisi aniqlansa, bu holda vakolatli organlarga va himoya xizmatlariga murojaat qilaman. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 194 Suhbat bileti 9 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Sizningcha, mahallangizdagi yoshlarning eng dolzarb uchta muammosi nima va ularni qanday hal qilish kerak? Namunaviy javob / yechim:✔ Javobni umumiy so'zlar bilan emas, kuzatuvga asoslab berish kerak. Namuna: «Birinchi muammo — ishsizlik va kasbsizlik: ko'p yoshlar maktab yoki kollejdan keyin aniq kasbga ega emas. Buning yechimi — kasbga yo'naltirish, qisqa kurslar va mahalliy ish beruvchilar bilan aloqa. Ikkinchi muammo — bo'sh vaqtning mazmunsizligi va telefonga haddan tashqari bog'lanib qolish. Yechim — sport, to'garak, kitobxonlik klubi va volontyorlik. Uchinchi muammo — o'smirlar va ota-onalar o'rtasidagi muloqot yetishmasligi. Yechim — oilalar uchun psixolog ishtirokida uchrashuvlar va individual suhbatlar.» Har bir muammo bo'yicha qanday ma'lumotga tayanganingizni, ya'ni suhbat, so'rovnoma yoki statistikani aytsangiz, javobingiz ancha ishonchli eshitiladi. 2. Yoshlar o'rtasida huquqbuzarliklar profilaktikasi tizimi qanday ishlaydi va unda yetakchining o'rni qanday? Namunaviy javob / yechim: ✔ Huquqbuzarliklar profilaktikasi umumiy, maxsus va individual profilaktikaga bo'linadi. Umumiy profilaktika — barcha yoshlar uchun huquqiy savodxonlikni oshirish, mazmunli bo'sh vaqt, sport va ta'lim imkoniyatlari. Maxsus profilaktika — xavf guruhidagi yoshlarga, masalan maktabdan qochadigan yoki nosog'lom muhitdagi o'smirlarga qaratilgan choralar. Individual profilaktika — muayyan yosh bilan uning shaxsiy holatini hisobga olgan holda ish olib borish. Bu tizimda profilaktika inspektori, ta'lim muassasalari, voyaga yetmaganlar ishlari bilan shug'ullanuvchi idoralar va oila ishtirok etadi. Yoshlar yetakchisining o'rni — muammoni erta aniqlash, yoshni ijobiy faoliyatga jalb qilish, unga ishonchli kattalar bilan aloqa yaratish. Yetakchi jazolovchi emas, yo'naltiruvchi va qo'llab-quvvatlovchi shaxs. 3. Ijtimoiy tarmoqlarda davlat xizmatchisi o'zini qanday tutishi kerak? Namunaviy javob / yechim: ✔ Davlat xizmatchisi ijtimoiy tarmoqda ham davlat xizmati vakili sifatida qabul qilinadi, shuning uchun bir qator qoidalarga amal qilaman. Birinchidan, haqoratli, kamsituvchi, qo'pol so'zlar ishlatmayman, munozaralarda hurmatni saqlayman. Ikkinchidan, xizmat davomida ma'lum bo'lgan maxfiy yoki shaxsiy ma'lumotlarni e'lon qilmayman, muhtoj oilalar va voyaga yetmaganlar suratini roziligisiz joylashtirmayman. Uchinchidan, tekshirilmagan ma'lumot va mish-mishlarni tarqatmayman. To'rtinchidan, shaxsiy fikrimni rasmiy pozitsiya sifatida ko'rsatmayman. Beshinchidan, xizmatdagi yutuqlarni ko'rsatishda kamtar bo'laman va yoshlar yutuqlariga urg'u beraman. Shu bilan birga, ijtimoiy tarmoq — yoshlar bilan aloqaning muhim vositasi, shuning uchun foydali axborot, imkoniyatlar va e'lonlarni muntazam va tushunarli tarzda joylashtiraman. 4. Yoshlarni kiberbulling va onlayn firibgarlikdan himoya qilish uchun nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Birinchidan, xabardorlik: maktab va kollejlarda, mahalla uchrashuvlarida kiberbulling nima ekanini, uning oqibatlari va unga qanday javob berish kerakligini tushuntiraman. Asosiy qoidalar: tajovuzkorga javob bermaslik, dalillarni skrinshot qilib saqlash, uni bloklash, platformaga shikoyat qilish va ishonchli kattaga aytish. Ikkinchidan, firibgarlik turlari haqida aniq misollar bilan gapiraman: soxta yutuq xabarlari, karta ma'lumotlari va tasdiqlash kodini so'rash, oson pul va'da qiluvchi sxemalar. Asosiy qoida — kodni hech kimga aytmaslik. Uchinchidan, jabrlangan yoshlarga ruhiy yordam ko'rsatish va psixologga yo'naltirish. To'rtinchidan, jiddiy holatlarda, masalan tahdid, shantaj yoki firibgarlikda, huquqni muhofaza qiluvchi organlarga murojaat qilishga yordam beraman. Ota-onalarni ham xabardor qilaman. 5. Keys: 16 yoshli maktab o'quvchisi onlayn qimor o'yinlariga berilib, tengdoshlaridan qarz olgan va ota-onasidan yashirmoqda. Uning do'sti sizga aytdi. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 195 Avvalo, menga ishonib aytgan do'stning nomini oshkor qilmaslikka harakat qilaman. O'smir bilan xotirjam, ayblamasdan suhbatlashaman: maqsadim — uni sharmanda qilish emas, yordam berish. Qimorga bog'liqlik kasallikka aylanishi mumkinligi, yutqazish muqarrarligi va qarz o'sib borishi haqida tushuntiraman. Uni ota-onasiga o'zi aytishga undayman va kerak bo'lsa, bu suhbatda vositachi bo'lishni taklif qilaman, chunki voyaga yetmagan bola muammosini oiladan yashirish xavfli. Psixolog maslahatini tavsiya qilaman. Qarzlar bo'yicha tahdid yoki zo'ravonlik bo'lsa, profilaktika inspektoriga xabar beraman. Noqonuniy qimor saytlari haqida tegishli organlarga ma'lumot beraman. Keyin uning bo'sh vaqtini sport yoki boshqa qiziqishlari bilan to'ldirishga yordam beraman va kuzatib boraman. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 196 Suhbat bileti 10 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Muvaffaqiyatsiz chiqqan biror tashabbusingiz haqida gapirib bering. Undan qanday xulosa chiqardingiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Bu savol halollik va o'rganish qobiliyatini tekshiradi, shuning uchun haqiqiy misolni aytish kerak. Namuna: «Talabalik davrida yoshlar uchun ingliz tili bo'yicha bepul kurs tashkil qilganman. Birinchi darsga yigirma kishi keldi, ammo bir oydan keyin atigi to'rt kishi qoldi. Tahlil qilganimda sabablar aniq bo'ldi: vaqtni ishtirokchilar bilan kelishmaganman, darslar juda nazariy edi va natijani ko'rsatuvchi maqsad qo'yilmagan edi. Ikkinchi marta avval so'rovnoma o'tkazdim, vaqtni birgalikda tanladik, darslarni o'yin va suhbat shaklida qildik va har oy kichik sinov o'tkazdik. Natijada guruh oxirigacha saqlanib qoldi.» Xulosa: ehtiyojni oldindan o'rganish, ishtirokchilarni rejalashtirishga jalb qilish va natijani ko'rinadigan qilish muhim. 2. Yoshlarning bo'sh vaqtini mazmunli tashkil etish uchun mahallada qanday imkoniyatlardan foydalanish mumkin? Namunaviy javob / yechim: ✔ Birinchidan, mavjud infratuzilmani xatlovdan o'tkazish: sport maydonchalari, maktab sport zallari, kutubxonalar, madaniyat markazlari, musiqa va san'at maktablari. Ko'pincha ular kechqurun yoki dam olish kunlari bo'sh turadi va rahbariyat bilan kelishib, yoshlar uchun ochish mumkin. Ikkinchidan, to'garaklar: sport turlari, shaxmat, robototexnika, dasturlash, chet tili, hunarmandchilik, teatr. Mahallada o'z sohasini biladigan ustalarni ko'ngilli o'qituvchi sifatida jalb qilish mumkin. Uchinchidan, tadbirlar: mahalla turnirlari, tanlovlar, bayram tadbirlari, sayohatlar. To'rtinchidan, yoshlarning o'zi boshqaradigan klublar: kitob klubi, munozara klubi, kino klubi. Beshinchidan, homiylar va tadbirkorlar bilan hamkorlik. Asosiy tamoyil — yoshlarning qiziqishiga mos va bepul yoki arzon bo'lishi. 3. Mahalla binosi, xizmat transporti yoki boshqa davlat mulkidan shaxsiy maqsadda foydalanishga qanday qaraysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bunday harakatni qat'iyan noto'g'ri deb hisoblayman. Davlat va jamoat mulki aniq xizmat maqsadlari uchun ajratilgan va undan shaxsiy manfaat yo'lida foydalanish xizmat mavqeini suiiste'mol qilish hisoblanadi, ba'zi hollarda esa qonuniy javobgarlikka olib keladi. Masalan, mahalla binosini tanishimning to'yi yoki tijorat tadbiri uchun bepul berish, xizmat avtomobilida shaxsiy ishlarimni bajarish, xizmat kompyuteri yoki printerini shaxsiy biznes uchun ishlatish mumkin emas. Agar mahalla binosidan fuqarolar foydalanishi kerak bo'lsa, buni faqat belgilangan tartibda, shaffof va hammaga teng sharoitda amalga oshirish lozim. Kichik ko'rinadigan suiiste'mollar ham jamoatchilik ishonchini yemiradi va katta qonunbuzarliklarga yo'l ochadi. Men o'zimga ham, boshqalarga ham namuna bo'lishga harakat qilaman. 4. Tengdoshdan tengdoshga ta'lim va mentorlik usulini yoshlar bilan ishlashda qanday qo'llaysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Yoshlar ko'pincha kattalardan ko'ra tengdoshining gapini tezroq qabul qiladi. Shuning uchun tengdoshdan tengdoshga ta'lim samarali usul hisoblanadi. Birinchidan, faol, obro'li va mas'uliyatli yoshlarni tanlab, ularni muayyan mavzu bo'yicha, masalan sog'lom turmush tarzi, raqamli xavfsizlik yoki kasb tanlash bo'yicha tayyorlayman. Ikkinchidan, ular o'z tengdoshlari uchun kichik guruhlarda mashg'ulot o'tkazadi, men esa uslubiy yordam beraman. Mentorlikda esa tajribali yoshlar yoki kattalar — muvaffaqiyatli tadbirkorlar, talabalar, mutaxassislar — xavf guruhidagi yoki yo'nalish izlayotgan yoshlarga biriktiriladi. Mentor va shogird muntazam uchrashadi, maqsad qo'yadi va natijani muhokama qiladi. Bu usul ikki tomonga foydali: mentor yetakchilikni o'rganadi, shogird esa ishonchli tayanch topadi. 5. Keys: Biznesini boshlagan 25 yoshli yigit muvaffaqiyatsizlikka uchradi, kredit qarzi qoldi va u o'ta tushkun. Qanday yordam berasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 197 Birinchi navbatda uning ruhiy holatiga e'tibor beraman. Uchrashib, uni ayblamasdan tinglayman va muvaffaqiyatsizlik ko'plab tadbirkorlar hayotida bo'lishini, bu tajriba ekanini tushuntiraman. Agar umidsizlik chuqur bo'lsa yoki o'ziga zarar yetkazish haqida gapirsa, darhol psixologik yordam va yaqinlarini jalb qilaman. Ikkinchidan, qarz masalasini tartibga solishga yordam beraman: bank bilan muloqot qilish, to'lov muddatini qayta ko'rib chiqish imkoniyati haqida so'rash, moliyaviy maslahat olish. Qarzni yangi qarz bilan yopishga urinishdan ogohlantiraman. Uchinchidan, daromad manbai topish: vaqtinchalik ish, bandlik xizmatlari, uning ko'nikmalariga mos ish beruvchilar. To'rtinchidan, keyinroq biznes xatolarini birgalikda tahlil qilib, kelajakda qayta urinish uchun saboq chiqaramiz. Doimiy aloqada bo'laman. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 198 Suhbat bileti 11 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Yoshlar yetakchisi faoliyatining natijasini qanday mezonlar bilan baholash kerak deb hisoblaysiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Menimcha, faoliyatni o'tkazilgan tadbirlar soni bilan emas, yoshlar hayotidagi real o'zgarishlar bilan baholash kerak. Miqdoriy mezonlar: ishga joylashgan yoki kasb o'rgangan yoshlar soni, tadbirkorlik boshlaganlar, ta'limga qaytgan yoshlar, to'garak va sportga jalb qilinganlar, yoshlar o'rtasidagi huquqbuzarliklar dinamikasi. Sifat mezonlari: yoshlar va ota-onalarning fikr-mulohazalari, yoshlarning yetakchiga ishonchi, murojaatlarning o'z vaqtida va to'liq hal qilinishi, yoshlarning o'zlari boshlagan tashabbuslar soni. Shuningdek, natijaning barqarorligi muhim: ishga joylashgan yosh olti oydan keyin ham ishlayaptimi? Hisobotlarda soxta raqamlar ko'rsatish man etiladi, chunki bu muammoni yashiradi va noto'g'ri qaror qabul qilishga olib keladi. Halol hisobot — yaxshi boshqaruvning asosi. 2. Yoshlar siyosatida nodavlat notijorat tashkilotlari va ijtimoiy sheriklikning ahamiyati qanday? Namunaviy javob / yechim: ✔ Ijtimoiy sheriklik — davlat organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari, biznes va fuqarolik jamiyati institutlarining umumiy ijtimoiy muammolarni hal qilishdagi hamkorligi. Yoshlar siyosatida u juda muhim, chunki nodavlat tashkilotlar ko'pincha moslashuvchan, aniq bir sohaga ixtisoslashgan va yoshlarga yaqin bo'ladi. Ular treninglar, ta'lim loyihalari, psixologik yordam, inklyuziya, volontyorlik dasturlarini amalga oshiradi. Davlat esa ularni ijtimoiy buyurtma, grantlar va boshqa shakllarda qo'llab- quvvatlashi mumkin. Biznes ish o'rinlari, amaliyot va homiylik orqali hissa qo'shadi. Yoshlar yetakchisi mahalla darajasida bu sheriklarni yoshlar ehtiyojlari bilan bog'laydi: qaysi tashkilot qanday yordam berishini biladi va yoshlarni yo'naltiradi. Hamkorlik shaffof, qonuniy va natijaga yo'naltirilgan bo'lishi kerak. 3. Tadbir uchun homiy topishda qanday axloqiy va qonuniy chegaralarga rioya qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Homiylik foydali, lekin u ehtiyotkorlik talab qiladi. Birinchidan, homiylik ixtiyoriy bo'lishi shart: tadbirkorlarni majburlash, bosim o'tkazish yoki «yordam bermasangiz, muammo bo'ladi» degan ishoralar mutlaqo mumkin emas. Ikkinchidan, homiylik evaziga hech qanday xizmat imtiyozi, tekshiruvdan ozod qilish yoki qarorlarga ta'sir va'da qilinmaydi — aks holda bu korrupsiyaga aylanadi. Uchinchidan, mablag' va mahsulotlar shaxsiy hisobimga emas, belgilangan tartibda rasmiylashtiriladi va hisobdorlik ta'minlanadi. To'rtinchidan, homiylardan olingan narsalar to'liq maqsadli ishlatiladi, natija haqida homiyga va jamoatchilikka ochiq hisobot beriladi. Beshinchidan, yoshlarga zararli mahsulotlar, masalan tamaki yoki spirtli ichimliklar ishlab chiqaruvchilarning homiyligini qabul qilmayman. Shaffoflik hamkorlikni uzoq muddatli qiladi. 4. Mahallada kitobxonlikni targ'ib qilish uchun qanday ishlarni amalga oshirasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Kitobxonlikni majburlash bilan emas, qiziqtirish bilan rivojlantirish mumkin. Birinchidan, yoshlarning qiziqishlarini aniqlab, ularga mos kitoblar ro'yxatini tuzaman: badiiy adabiyot, biografiyalar, ilmiy- ommabop, kasbiy rivojlanish kitoblari. Ikkinchidan, kitob klubi tashkil qilaman: oyiga bitta kitob o'qilib, erkin muhokama qilinadi. Uchinchidan, mahalla binosida yoki choyxonada kichik «kitob almashish javoni» qo'yaman, aholidan kitob yig'aman. To'rtinchidan, yozuvchilar, shoirlar va kitob o'qib muvaffaqiyatga erishgan insonlar bilan uchrashuvlar o'tkazaman. Beshinchidan, tanlovlar: eng ko'p o'qigan, eng yaxshi taqriz yozgan yoshlarni rag'batlantirish. Oltinchidan, elektron va audio kitoblardan foydalanishni o'rgataman. Ijtimoiy tarmoqda yoshlarning o'zlari kitob tavsiyalarini ulashadigan sahifa yuritish ham samarali usul. 5. Keys: Mahalladagi bir qizning surati ijtimoiy tarmoqda haqoratli izohlar bilan tarqatilmoqda, qiz uydan chiqmay qo'ydi. Qanday harakat qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 199 Bu kiberbulling va qizning sha'niga tajovuz, shuning uchun tezkor harakat qilish kerak. Birinchidan, xotin- qizlar bilan ishlovchi faol bilan birga qiz va uning oilasi bilan uchrashaman, uni qo'llab-quvvatlayman va aybdor emasligini aytaman. Uning ruhiy holati og'ir bo'lsa, psixolog yordamini tashkil qilaman. Ikkinchidan, dalillarni — skrinshotlar, havolalar, sanalarni — saqlashni maslahat beraman. Uchinchidan, platformaga shikoyat yuborib, kontentni o'chirishga harakat qilaman, guruh administratorlari bilan bog'lanaman. To'rtinchidan, tarqatuvchi aniqlansa va harakat haqorat, tuhmat yoki shaxsiy hayotga tajovuz belgilariga ega bo'lsa, oilaga vakolatli organlarga murojaat qilishda yordam beraman. Beshinchidan, tarqatishda ishtirok etgan yoshlar bilan profilaktik suhbat va umumiy tushuntirish ishlari o'tkazaman. Qizning ismini oshkor qilmayman. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 200 Suhbat bileti 12 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Jamoada ishlash tajribangiz qanday? Jamoada kelishmovchilik chiqqanda o'zingizni qanday tutasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Javobda jamoaviy ishning aniq misolini keltirish va nizoni konstruktiv hal qilish ko'nikmasini ko'rsatish kerak. Namuna: «Talabalar kengashida besh kishilik tashkiliy guruhda ishlaganman. Bir marta tadbir formati bo'yicha ikki a'zo qattiq kelishmay qoldi. Men har ikkisini alohida tinglab, ularning asosiy maqsadi bir ekanini — ko'proq talabani jalb qilish — ko'rsatdim. Keyin ikkala g'oyaning eng yaxshi tomonlarini birlashtirgan variantni taklif qildik va tadbir muvaffaqiyatli o'tdi.» Umumiy tamoyillarim: shaxsga emas, muammoga e'tibor berish, har bir tomonni hurmat bilan tinglash, his-hayajonga berilmaslik, umumiy maqsadni eslatish va kelishilgan qarorga hamma amal qilishini ta'minlash. Kerak bo'lsa, xatoimni tan olishga ham tayyorman. 2. Yoshlar o'rtasida sog'lom turmush tarzini targ'ib qilishning asosiy yo'nalishlari qanday? Namunaviy javob / yechim: ✔ Sog'lom turmush tarzi bir necha yo'nalishni o'z ichiga oladi. Birinchisi — jismoniy faollik: ommaviy sport tadbirlari, mahalla turnirlari, ertalabki yugurish guruhlari, sport seksiyalariga jalb qilish. Ikkinchisi — to'g'ri ovqatlanish va gigiyena: shifokorlar bilan uchrashuvlar, oddiy va tushunarli maslahatlar. Uchinchisi — zararli odatlarning oldini olish: tamaki, elektron sigaretlar, spirtli ichimliklar va giyohvand moddalarning zarari haqida ishonchli ma'lumot. To'rtinchisi — ruhiy salomatlik: stress, xavotir, tushkunlik bilan kurashish, psixologga murojaat qilishni uyat deb bilmaslik. Beshinchisi — reproduktiv salomatlik va oila qurishga tayyorgarlik, ayniqsa erta nikohning xavflari haqida tibbiyot mutaxassislari ishtirokida tushuntirish. Oltinchisi — raqamli gigiyena: ekran vaqtini cheklash, uyqu rejimi. Targ'ibot qiziqarli va shaxsiy namunaga asoslangan bo'lishi kerak. 3. Fuqarolarga ularning millati, dini, ijtimoiy holati yoki siyosiy qarashlaridan qat'i nazar teng munosabatni qanday ta'minlaysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Teng munosabat — davlat xizmatchisining asosiy majburiyatlaridan biri. Birinchidan, barcha yoshlarga bir xil ochiqlik bilan munosabatda bo'laman: boy yoki kambag'al oiladan bo'lishi, qaysi millat yoki dinga mansubligi, qarindosh yoki notanish ekani yordam olish imkoniyatiga ta'sir qilmaydi. Ikkinchidan, imkoniyatlar haqidagi ma'lumotni hammaga bir vaqtda va tushunarli shaklda yetkazaman, kerak bo'lsa turli tillarda. Uchinchidan, tanlov va ro'yxatlarni aniq, oldindan e'lon qilingan mezonlar asosida tuzaman. To'rtinchidan, xizmat davomida shaxsiy, siyosiy yoki diniy qarashlarimni boshqalarga singdirmayman va tadbirlarda biror guruhni boshqasidan ustun qo'ymayman. Beshinchidan, kamsitish holatlariga, masalan nogironligi bo'lgan yoki boshqa millat vakili bo'lgan yoshni masxara qilishga, darhol munosabat bildiraman. Adolat ishonchni mustahkamlaydi. 4. Tadbir yoki loyihaning samaradorligini qanday baholaysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Baholashni tadbir boshlanishidan oldin rejalashtirish kerak: maqsad aniq bo'lmasa, natijani o'lchab bo'lmaydi. Men uch darajadagi ko'rsatkichlardan foydalanaman. Birinchi — natija ko'rsatkichlari: nechta yosh qatnashdi, qaysi toifalardan, nechta mashg'ulot o'tdi. Ikkinchi — o'zgarish ko'rsatkichlari: ishtirokchilarning bilimi yoki ko'nikmasi o'zgardimi; buni tadbirdan oldingi va keyingi qisqa so'rovnoma orqali aniqlash mumkin. Uchinchi — uzoq muddatli ta'sir: masalan, kasb kursidan keyin nechta yosh ishga joylashdi, olti oydan keyin ham ishlayaptimi. Shuningdek, ishtirokchilarning fikr-mulohazalarini anonim tarzda yig'aman: nima yoqdi, nima yoqmadi, nima o'zgartirilsin. Xarajat va natija nisbatini ham tahlil qilaman. Baholash natijalarini keyingi rejalashtirishda albatta inobatga olaman. 5. Keys: 14 yoshli o'smir ota-onasi bilan janjallashib, uydan ketib qolgan va do'stinikida yashayapti. Ota-onasi sizdan yordam so'radi. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 201 Birinchi navbatda bolaning xavfsizligi. Uning qayerda ekani aniq ekanini va xavfsiz joyda ekanini tekshiraman. Voyaga yetmagan bolaning uydan ketishi jiddiy holat, shuning uchun ota-onaga belgilangan tartibda profilaktika inspektoriga xabar berishni tavsiya qilaman. Keyin bola bilan alohida, xotirjam suhbatlashaman: uydan ketish sababini tushunishga harakat qilaman. Bu oddiy kelishmovchilik bo'lishi ham, jiddiy muammo — zo'ravonlik, haddan tashqari bosim — bo'lishi ham mumkin. Agar zo'ravonlik belgilari bo'lsa, bolani qaytarishga shoshilmay, vakolatli organlar va himoya xizmatlarini jalb qilaman. Agar oddiy nizo bo'lsa, psixolog ishtirokida oilaviy suhbat tashkil qilib, har ikki tomonni tinglayman va kelishuvga yordam beraman. Keyinchalik oilani muntazam kuzatib boraman. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 202 Suhbat bileti 13 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Nima uchun aynan sizni tanlashimiz kerak? Boshqa nomzodlardan farqingiz nimada? Namunaviy javob / yechim:✔ Bu savolga kamtarlik va o'ziga ishonchni muvozanatlashtirib javob berish kerak, boshqa nomzodlarni kamsitmasdan. Namuna: «Men boshqalar haqida baho bera olmayman, lekin o'zimning uchta afzalligimni ayta olaman. Birinchidan, mahallani va uning yoshlarini yaxshi bilaman, ko'pchilik meni taniydi va ishonadi. Ikkinchidan, yoshlar bilan ishlashda amaliy tajribam bor: tadbirlar tashkil qilganman, volontyorlar guruhini boshqarganman va natijalarni raqamlarda ko'rsata olaman. Uchinchidan, zamonaviy raqamli vositalardan erkin foydalanaman, bu yoshlar bilan ularning tilida muloqot qilish imkonini beradi. Bundan tashqari, men bu ishni mansab uchun emas, chin dildan xohlayman va doimiy o'rganishga tayyorman.» Javob aniq dalillarga tayanishi kerak. 2. Mehnat migratsiyasi bo'yicha yoshlar bilan qanday profilaktik va qo'llab-quvvatlovchi ishlar olib boriladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bu ish uch bosqichda olib boriladi. Ketishdan oldin: yoshlarga xorijda ishlashning qonuniy yo'llari, rasmiy vositachilik va tashkiliy yollash imkoniyatlari haqida ma'lumot berish; noqonuniy vositachilar, soxta va'dalar, hujjatlarni tortib olish va majburiy mehnat xavfi haqida ogohlantirish. Shuningdek, kasbiy malaka va til bilimi olishga yo'naltirish, chunki malakali ishchi xorijda ham yaxshi sharoitga ega bo'ladi. Xorijda bo'lganida: oila bilan aloqani saqlash, muammo bo'lsa elchixona va konsullik xizmatlariga murojaat qilish yo'llarini tushuntirish. Qaytgandan keyin: qayta integratsiya, ya'ni ish topish, orttirilgan tajribani rasmiylashtirish, o'z ishini boshlashga ko'maklashish, kerak bo'lsa psixologik yordam. Asosiy maqsad — migratsiyani ongli va xavfsiz tanlovga aylantirish hamda mahalliy imkoniyatlarni kengaytirish. 3. Tanlov va ro'yxatlarni tuzishda shaffoflik va ochiqlikni qanday ta'minlaysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Shaffoflik korrupsiyaning eng yaxshi oldini olish vositasi. Birinchidan, har qanday tanlov yoki yordam ro'yxati uchun mezonlarni oldindan, hammaga tushunarli tarzda e'lon qilaman: kim ishtirok eta oladi, qanday hujjatlar kerak, qanday baholanadi. Ikkinchidan, e'lonni barcha kanallar orqali tarqataman: mahalla e'lonlar taxtasi, ijtimoiy tarmoqlar, maktab va kollejlar, shunda faqat «tanishlar» emas, hamma xabardor bo'ladi. Uchinchidan, qarorni yolg'iz emas, imkon qadar komissiya yoki jamoaviy tartibda qabul qilishni taklif qilaman. To'rtinchidan, arizalarni ro'yxatga olib, hujjatlashtiraman. Beshinchidan, shaxsiy ma'lumotlarni himoya qilgan holda natijalarni e'lon qilaman va rad etilganlarga sababini tushuntiraman. Oltinchidan, shikoyat va e'tirozlar uchun aniq yo'l ko'rsataman. Bunday tartib ham fuqaroni, ham meni himoya qiladi. 4. Yoshlar o'rtasida teng imkoniyatlarni ta'minlash, ayniqsa qizlarni faollikka jalb qilish uchun nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Ba'zi mahallalarda qizlar yigitlarga nisbatan kamroq tadbirlarda ishtirok etadi, chunki oilalar xavfsizlik va an'analar sababli ehtiyot bo'ladi. Birinchidan, xotin-qizlar bilan ishlovchi faol bilan hamkorlikda qizlar va ularning onalarining ehtiyoj va xavotirlarini o'rganaman. Ikkinchidan, ota-onalar ishonadigan formatlar taklif qilaman: kunduzgi vaqt, xavfsiz va ochiq joylar, ayol murabbiy yoki o'qituvchilar. Uchinchidan, qizlarning qiziqishlariga mos yo'nalishlar: IT, chet tillari, tikuvchilik, dizayn, tadbirkorlik, sport. Shu bilan birga, qizlarni faqat an'anaviy sohalar bilan cheklamayman. To'rtinchidan, muvaffaqiyatli ayollar bilan uchrashuvlar o'tkazib, namuna ko'rsataman. Beshinchidan, tanlov va loyihalarda qizlarning ishtiroki uchun teng sharoit yarataman. Asosiy maqsad — har bir yoshga tanlov imkonini berish, hech kimni majburlamasdan. 5. Keys: 19 yoshli yigit tanishlari orqali xorijga ishga ketmoqchi. Vositachi pasportini olib qo'yib, oldindan katta pul so'rayapti. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 203 Bu holatda odam savdosi yoki firibgarlik xavfi belgilari bor: pasportni olib qo'yish va oldindan katta pul talab qilish jiddiy ogohlantiruvchi signal. Birinchidan, yigit va uning oilasi bilan zudlik bilan uchrashib, bu xavflarni aniq tushuntiraman: pasportni hech kimga berish kerak emas, rasmiy ishga yollashda bunday shartlar qo'yilmaydi. Ikkinchidan, vositachining rasmiy faoliyat yuritish huquqi bor-yo'qligini tekshirishni, ish beruvchi va shartnoma haqida yozma ma'lumot talab qilishni maslahat beraman. Uchinchidan, pasportni qaytarib olish va firibgarlik belgilari haqida vakolatli huquqni muhofaza qiluvchi organlarga murojaat qilishda yordam beraman. To'rtinchidan, xorijda qonuniy ishlashning rasmiy yo'llari haqida ma'lumot olishga yo'naltiraman. Beshinchidan, mahallada ham boshqa yoshlarni ogohlantirish uchun tushuntirish ishlari olib boraman. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 204 Suhbat bileti 14 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Bo'sh vaqtingizda o'zingizni qanday rivojlantirasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Javob samimiy va aniq bo'lishi kerak, chunki suhbatdosh tafsilotlarni so'rashi mumkin. Namuna: «Har kuni kamida yarim soat kitob o'qishga harakat qilaman; so'nggi o'qiganim — boshqaruv va muloqot haqidagi kitob, undan faol tinglash usullarini o'rgandim. Onlayn platformalarda loyiha boshqaruvi va psixologiya asoslari bo'yicha qisqa kurslarni tamomlaganman. Hozir ingliz tilini o'rganyapman, chunki ko'plab ta'lim resurslari va xalqaro loyihalar shu tilda. Haftasiga ikki-uch marta sport bilan shug'ullanaman, bu ham sog'liq, ham stressni boshqarish uchun muhim. Shuningdek, yangiliklarni, ayniqsa yoshlar siyosati bo'yicha rasmiy axborotni kuzatib boraman.» Shu orqali siz o'zingiz yoshlarga targ'ib qiladigan qadriyatlarni hayotingizda qo'llashingizni ko'rsatasiz. 2. Nogironligi bo'lgan yoshlarni jamiyatga integratsiya qilishda yoshlar yetakchisining vazifalari qanday? Namunaviy javob / yechim: ✔ Asosiy tamoyil — inklyuziya, ya'ni nogironligi bo'lgan yoshlar jamiyat hayotida boshqalar bilan teng ishtirok etishi kerak, ularga faqat yordam oluvchi sifatida qaralmasligi lozim. Birinchidan, mahalladagi bunday yoshlarni va ularning ehtiyojlarini xonadonbay suhbat orqali aniqlash. Ikkinchidan, ularga ta'lim, kasb o'rganish, ish va ijtimoiy xizmatlar bo'yicha mavjud imkoniyatlar haqida ma'lumot berish va hujjatlarni rasmiylashtirishda ko'maklashish. Uchinchidan, mahalla tadbirlarini hamma uchun qulay qilish: kirish joyi, transport, ma'lumotni tushunarli shaklda berish. To'rtinchidan, ish beruvchilar bilan ishlash va ularning stereotiplarini yengishga yordam berish. Beshinchidan, sport, ijod va volontyorlikka jalb qilish. Oltinchidan, jamiyatda hurmat madaniyatini shakllantirish. Har doim yoshning o'z fikrini so'rash va qadr-qimmatini hurmat qilish zarur. 3. Tadbirkor sizga yoshlarni ishga olishni va'da qilib, evaziga o'z biznesiga oid muammoni hal qilishda yordam so'rasa, qanday javob berasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Yoshlarni ishga olish taklifini mamnuniyat bilan qabul qilaman, lekin uni hech qanday shart bilan bog'lamayman. Tadbirkorga hurmat bilan tushuntiraman: yoshlarni ishga olish — uning ijtimoiy mas'uliyati va o'zi uchun ham foydali, ammo buning evaziga men uning tekshiruvlari, ruxsatnomalari yoki boshqa masalalariga xizmat mavqeimdan foydalanib ta'sir o'tkaza olmayman. Bunday kelishuv xizmat vakolatini suiiste'mol qilish va korrupsiya hisoblanadi. Agar tadbirkorning haqiqatan ham qonuniy muammosi bo'lsa, unga qaysi vakolatli organga, qanday tartibda murojaat qilishni tushuntiraman — bu har qanday fuqaroga beriladigan ma'lumot. Agar taklif aniq pora yoki noqonuniy kelishuv ko'rinishida bo'lsa, belgilangan tartibda rahbariyatga xabar beraman. Shaffof hamkorlik uzoq muddatli foyda keltiradi. 4. Motivatsiyasi past, hech narsaga qiziqmaydigan yoshlar bilan qanday ishlaysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Avvalo, motivatsiya yo'qligi ortida ko'pincha sabab borligini tushunaman: tushkunlik, oilaviy muammolar, muvaffaqiyatsizlik tajribasi, o'ziga ishonchsizlik yoki shunchaki to'g'ri imkoniyatni ko'rmaganlik. Shuning uchun nasihat qilish o'rniga, avval yosh bilan ishonchli munosabat o'rnataman va uni tinglayman. Ikkinchidan, uning kichik bo'lsa ham qiziqishini topishga harakat qilaman: o'yinlar, musiqa, texnika, sport. Ko'pincha kompyuter o'yinlariga qiziqish dasturlash yoki dizaynga yo'l bo'lishi mumkin. Uchinchidan, kichik va oson erishiladigan maqsadlar qo'yaman, chunki birinchi muvaffaqiyat o'ziga ishonchni oshiradi. To'rtinchidan, uni faol tengdoshlar davrasiga qo'shaman. Beshinchidan, har bir yutug'ini e'tirof etaman. Agar chuqur tushkunlik belgilari bo'lsa, psixologga yo'naltiraman. Bu sabr talab qiladigan jarayon. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 205 5. Keys: Bir guruh o'smirlar ijtimoiy tarmoqda boshqa maktab o'quvchilari bilan tortishib, kechqurun «hisob-kitob» qilish uchun uchrashishga kelishgan. Siz buni bilib qoldingiz. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Bu jismoniy to'qnashuv xavfi bor vaziyat, shuning uchun profilaktika tezkor bo'lishi kerak. Birinchidan, darhol profilaktika inspektoriga xabar beraman, chunki ommaviy mushtlashuvning oldini olish uning vakolatiga kiradi. Ikkinchidan, ikkala maktab rahbariyatiga va o'zimga tanish o'smirlarning ota-onalariga xabar beraman. Uchinchidan, imkon bo'lsa, guruh yetakchilari bilan bevosita, xotirjam suhbatlashaman: mushtlashuvning oqibatlari — jarohat, hisobga olinish, o'qishdan haydalish xavfi — haqida tushuntiraman va nizoni boshqacha hal qilishni taklif qilaman. To'rtinchidan, keyinchalik ikki tomon vakillari bilan, maktab psixologi ishtirokida, yarashuv uchrashuvi tashkil qilaman. Beshinchidan, raqobatni sog'lom yo'nalishga burish uchun maktablar o'rtasida sport musobaqasi yoki intellektual o'yin taklif qilaman. Vaziyatni kuzatib boraman. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 206 Suhbat bileti 15 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Sizni ilhomlantiradigan shaxs yoki namuna kim va nima uchun? Namunaviy javob / yechim:✔ Bu savol sizning qadriyatlaringizni ko'rsatadi, shuning uchun tanlovingizni asoslab berish muhim. Namuna: «Meni eng ko'p birinchi ustozim ilhomlantiradi. U oddiy maktab o'qituvchisi edi, lekin har bir o'quvchiga alohida yondashardi: dars qoldirgan bolaning uyiga borib, sababini bilardi, qobiliyatli, ammo kam ta'minlangan o'quvchilarga musobaqaga tayyorlanishda bepul yordam berardi. Uning shogirdlari orasida ko'plab muvaffaqiyatli insonlar bor. Undan men uchta narsani o'rgandim: har bir insonga ishonish, sabr va so'zda emas, ishda namuna bo'lish.» Mashhur shaxsni ham keltirish mumkin, lekin shaxsiy tajribaga asoslangan misol ko'pincha samimiyroq eshitiladi. Muhimi — tanlagan namunangiz yoshlar yetakchisi lavozimi bilan bog'liq fazilatlarni aks ettirishi. 2. Mahalla kesimida yoshlar haqidagi ma'lumotlar bilan ishlash va rejalashtirish qanday bo'lishi kerak? Namunaviy javob / yechim: ✔ Samarali rejalashtirish ishonchli ma'lumotga asoslanadi. Birinchidan, mahalladagi yoshlar haqida asosiy ma'lumotlarni yig'ish: soni, yoshi, ta'lim va bandlik holati, ijtimoiy himoyaga muhtojligi, qiziqishlari. Ma'lumot xonadonbay suhbat, ta'lim muassasalari va tegishli idoralar bilan hamkorlikda yig'iladi va muntazam yangilanadi. Ikkinchidan, ma'lumotni tahlil qilib, toifalarga ajratish: ishsizlar, o'qishni tashlaganlar, xavf guruhidagilar, iqtidorli yoshlar. Har bir toifa uchun alohida chora-tadbirlar rejalashtiriladi. Uchinchidan, har bir yosh bilan olib borilgan ish va natija qayd etiladi. To'rtinchidan, shaxsiy ma'lumotlar qat'iy himoya qilinadi: faqat xizmat maqsadida ishlatiladi, ruxsatsiz shaxslarga berilmaydi. Beshinchidan, hisobotdagi raqamlar haqiqatga mos bo'lishi shart, chunki soxta ma'lumot noto'g'ri qarorlarga olib keladi. 3. Faoliyatingiz ustidan fuqaro shikoyat qilsa yoki o'zingiz xatoga yo'l qo'ysangiz, qanday munosabatda bo'lasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Shikoyatni shaxsiy hujum emas, faoliyatni yaxshilash imkoniyati sifatida qabul qilaman. Birinchidan, xotirjam bo'lib, shikoyatning mazmunini to'liq o'rganaman va fuqaroni tinglayman. Ikkinchidan, agar shikoyat asosli bo'lsa, xatoimni ochiq tan olaman, fuqarodan uzr so'rayman va uni imkon qadar tezroq tuzataman. Uchinchidan, rahbariyatga vaziyat haqida halol ma'lumot beraman, hech narsani yashirmayman yoki boshqalarga to'nkamayman. To'rtinchidan, xato takrorlanmasligi uchun sabablarini tahlil qilib, ish tartibimni o'zgartiraman. Agar shikoyat asossiz bo'lsa, fuqaroga dalillar bilan hurmat bilan tushuntiraman va unga yuqori organga murojaat qilish huquqi borligini aytaman. Hech qachon shikoyatchiga bosim o'tkazmayman yoki undan o'ch olmayman. Hisobdorlik va xatoni tan olish ishonchni kuchaytiradi. 4. Yoshlar loyihasi uchun grant arizasini yozishda nimalarga e'tibor berasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Birinchidan, grant beruvchining talablari va ustuvor yo'nalishlarini diqqat bilan o'qiyman: loyiha ularning maqsadiga mos kelishi shart. Ikkinchidan, muammoni aniq va dalillar bilan asoslayman: raqamlar, so'rovnoma natijalari, real misollar. Uchinchidan, maqsad va vazifalarni aniq, o'lchanadigan, erishiladigan va muddatli qilib yozaman. To'rtinchidan, maqsadli guruhni aniqlayman: kimlar, nechta yosh, qanday foyda oladi. Beshinchidan, faoliyat rejasi va muddatlarni batafsil yozaman. Oltinchidan, byudjetni real va asoslangan holda tuzaman: har bir xarajat loyiha faoliyati bilan bog'liq bo'lishi kerak. Yettinchidan, natijalarni qanday baholashni ko'rsataman. Sakkizinchidan, loyiha tugagach uning davomiyligini qanday ta'minlashni yozaman. Arizani topshirishdan oldin boshqa birovga o'qitib, xatolarni tuzataman va muddatga rioya qilaman. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 207 5. Keys: 22 yoshli nogironlik aravachasidagi yigit dasturchi bo'lib ishlamoqchi, kurslarni tamomlagan, lekin ish beruvchilar uni rad etmoqda. Qanday yordam berasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Avvalo, yigitning ko'nikmalari va maqsadlarini batafsil o'rganaman, uning portfoliosini ko'rib chiqaman. Ikkinchidan, kuchli portfolio va rezyume tayyorlashda yordam beraman: bajargan loyihalari, sertifikatlari, GitHub sahifasi. Uchinchidan, masofaviy ish imkoniyatlariga e'tibor qarataman: dasturlash sohasi uydan turib ishlash uchun juda qulay, xalqaro va mahalliy frilans platformalari, masofaviy vakansiyalar. Bu jismoniy to'siqlarni kamaytiradi. To'rtinchidan, IT kompaniyalari, inklyuziv ish beruvchilar va nogironligi bo'lgan shaxslarni ishga joylashtirishga ko'maklashuvchi xizmatlar va tashkilotlar bilan bog'layman, ular uchun mavjud imtiyozlar haqida rasmiy manbadan ma'lumot beraman. Beshinchidan, ish beruvchilar bilan suhbatda uning malakasiga urg'u beraman. Agar faqat nogironlik sababli kamsitish holati aniq bo'lsa, huquqiy maslahat olishga yo'naltiraman. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 208 Suhbat bileti 16 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Nega aynan mahalla yoshlar yetakchisi lavozimini tanladingiz va bu ishda o'zingizning qaysi kuchli tomonlaringizga tayanasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Bu lavozimni tanlashimning asosiy sababi — yoshlar bilan bevosita, ularning yashash joyida ishlash imkoniyati. Mahalla — yoshning muammosi birinchi bo'lib ko'rinadigan va eng tez hal qilinishi mumkin bo'lgan joy. Men o'zim ham shu muhitda o'sganman, shuning uchun yoshlarning ehtiyojlarini yaxshi tushunaman. Kuchli tomonlarim: birinchidan, muloqotga ochiqligim — turli yoshdagi va fikrdagi odamlar bilan til topisha olaman. Ikkinchidan, tashkilotchilik — tadbir yoki loyihani g'oyadan natijagacha olib borish tajribam bor. Uchinchidan, mas'uliyat — va'da bergan ishimni oxiriga yetkazaman. Zaif tomonlarimni ham bilaman, masalan, ba'zan hamma ishni o'zim qilishga intilaman; buni vazifalarni taqsimlashni o'rganish orqali tuzatyapman. 2. Davlat yoshlar siyosatining asosiy tamoyillarini sanab bering va ularning mahalla darajasida qanday amalga oshishini tushuntiring. Namunaviy javob / yechim: ✔ Davlat yoshlar siyosatining umumiy tamoyillari quyidagilar: yoshlarning huquq va manfaatlarini himoya qilish; teng imkoniyatlar yaratish va kamsitishga yo'l qo'ymaslik; yoshlarni qarorlar qabul qilishga jalb etish; ma'naviy-axloqiy va vatanparvarlik tarbiyasi; ta'lim, kasb va bandlikka ko'maklashish; sog'lom turmush tarzini qo'llab-quvvatlash; davlat, oila, mahalla va jamoat tashkilotlarining hamkorligi. Mahalla darajasida bu tamoyillar aniq ishlarda namoyon bo'ladi: har bir yoshning ehtiyojini xonadonbay o'rganish, ishsiz yoshni kasb-hunarga yoki ishga yo'naltirish, muhtojlarga ijtimoiy yordam olishda ko'maklashish, yoshlar fikrini so'rab tadbirlar rejalashtirish. Yetakchi shu tamoyillarni kundalik amaliyotga aylantiradigan bo'g'indir. 3. Mahalladagi tanishingiz farzandini biror imtiyozli ro'yxatga kiritib qo'yishingiz evaziga sizga qimmatbaho sovg'a taklif qilsa, qanday yo'l tutasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bunday sovg'ani qat'iyan rad etaman, chunki u xizmat vazifamni bajarish evaziga berilmoqda — bu mohiyatan pora yoki uning niqoblangan shaklidir. Javobim xushmuomala, lekin aniq bo'ladi: ro'yxatga kiritish qonunda belgilangan mezonlar asosida, hamma uchun teng tartibda amalga oshirilishini tushuntiraman. Agar farzand mezonlarga mos kelsa, sovg'asiz ham ro'yxatga kiradi; mos kelmasa, hech qanday sovg'a buni o'zgartira olmaydi. Shuningdek, oilaga qonuniy yo'llar bilan qanday yordam olish mumkinligini ko'rsataman. Holat takrorlansa yoki bosim kuchaysa, bu haqda rahbariyatga va belgilangan tartibda tegishli organlarga xabar beraman. Tanishlik munosabati xizmat qarorlariga ta'sir qilmasligi kerak. 4. O'smirlik davri psixologiyasining qaysi xususiyatlarini yoshlar bilan ishlashda albatta hisobga olish kerak? Namunaviy javob / yechim: ✔ O'smirlik — shaxs shakllanishining eng nozik davri. Birinchidan, mustaqillikka intilish kuchli: o'smir buyruq va nasihatni yoqtirmaydi, shuning uchun u bilan teng huquqli suhbatdosh sifatida gaplashish kerak. Ikkinchidan, tengdoshlar fikri ota-ona va kattalar fikridan ko'ra muhimroq bo'ladi; demak, ijobiy tengdosh yetakchilaridan foydalanish samarali. Uchinchidan, kayfiyat tez o'zgaradi, hissiyotlar kuchli — o'smirni ayblash emas, tushunish kerak. To'rtinchidan, o'zini ko'rsatish va tan olinish ehtiyoji yuqori; unga mas'uliyatli vazifa berish ishonchini oshiradi. Beshinchidan, xavfli xatti-harakatlarga moyillik bo'lishi mumkin, shuning uchun profilaktika qo'rqitish orqali emas, ishonchli ma'lumot va muqobil mashg'ulotlar orqali olib boriladi. 5. Mahallada nogironligi bor 19 yoshli yigit yashaydi. U uydan deyarli chiqmaydi, do'stlari yo'q, ota- onasi uni himoya qilib, hech qayerga yubormaydi. Qanday ish olib borasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 209 Avvalo oilaga tashrif buyurib, yigit va ota-onasi bilan alohida va birgalikda samimiy suhbatlashaman. Maqsad — yigitning qiziqishlari, imkoniyatlari va o'zi nimani xohlashini bilish, ota-onaning xavotirlarini tushunish. Keyingi qadamlar: birinchidan, uning nogironlik bo'yicha ijtimoiy yordam va reabilitatsiya xizmatlaridan to'liq foydalanayotganini tekshirib, kerak bo'lsa ijtimoiy xodim bilan hujjatlarni rasmiylashtirishga ko'maklashaman. Ikkinchidan, qiziqishiga mos masofaviy kurs, kasb-hunar yoki uyda bajariladigan ish imkoniyatlarini topaman. Uchinchidan, uni mahalla yoshlari tadbirlariga — avval kichik guruhda, xohlasa qo'shimcha ko'mak bilan — jalb qilaman. Ota-onaga o'g'lining mustaqilligi uni himoyasiz qilmasligini, aksincha kuchliroq qilishini tushuntiraman. Muhimi — bir martalik emas, doimiy kuzatib boriladigan yordam. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 210 Suhbat bileti 17 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Oldingi ish yoki o'qish tajribangizdan yoshlar yetakchisi faoliyatida foydali bo'ladigan qaysi ko'nikmalarni olib kirasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ O'qish davrida talabalar tashabbus guruhida faol bo'lganman: tadbirlar tashkil qilganman, mablag' va vaqtni rejalashtirishni, jamoa ichidagi kelishmovchiliklarni hal qilishni o'rganganman. Bu tajriba menga yoshlar tadbirini noldan tayyorlash, mas'uliyatni taqsimlash va natijani baholash ko'nikmasini berdi. Volontyor sifatida ijtimoiy himoyaga muhtoj oilalarga yordam ko'rsatishda qatnashganman — bu odamlarning muammosiga hamdardlik bilan, lekin aniq yechim izlab yondashishni o'rgatdi. Bundan tashqari, kompyuter va ijtimoiy tarmoqlar bilan ishlash, taqdimot tayyorlash, hujjatlar bilan tartibli ishlash ko'nikmalarim bor. Bularning hammasi yetakchi faoliyatida — hisobot, axborot tarqatish, loyihalar va murojaatlar bilan ishlashda bevosita qo'l keladi. 2. Mahalla instituti fuqarolarning o'zini o'zi boshqarish organi sifatida qanday vazifalarni bajaradi va yoshlar yetakchisi u bilan qanday hamkorlik qiladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Mahalla — fuqarolarning o'zini o'zi boshqarish organi bo'lib, aholiga eng yaqin turuvchi tuzilma hisoblanadi. Uning asosiy vazifalari: aholining muammolarini aniqlash va hal qilishga ko'maklashish, ijtimoiy himoyaga muhtoj oilalarni qo'llab-quvvatlash, jamoat tartibi va tinchlikni saqlashda ishtirok etish, oilalar mustahkamligi, qadriyatlar va ma'naviyatni asrash, obodonlashtirish ishlarini tashkil qilish. Yoshlar yetakchisi mahalla raisi, xotin-qizlar faoli, profilaktika inspektori va ijtimoiy xodim bilan bir jamoa bo'lib ishlaydi. Hamkorlik shakllari: yoshlar haqidagi ma'lumotlarni birgalikda tahlil qilish, muammoli oilalar bo'yicha kelishilgan ish rejasi, umumiy tadbirlar va mahalla yig'inlarida yoshlar masalasini ko'tarish. Yetakchi yoshlar ovozini mahalla qarorlariga yetkazuvchi bo'g'indir. 3. Manfaatlar to'qnashuvi deganda nimani tushunasiz? Yoshlar yetakchisi faoliyatidan misol keltiring. Namunaviy javob / yechim: ✔ Manfaatlar to'qnashuvi — xodimning shaxsiy manfaati (o'zi, qarindoshi, do'sti yoki biznes sherigi manfaati) xizmat vazifalarini xolis bajarishiga ta'sir qilishi mumkin bo'lgan holat. Bu hali qonunbuzarlik emas, lekin o'z vaqtida oshkor qilinmasa va boshqarilmasa, korrupsiyaga olib kelishi mumkin. Yetakchi faoliyatidan misollar: yoshlar tanlovida jiyaningiz ishtirok etishi; tadbir uchun xizmatni yaqin do'stingizning firmasidan olish; yordam beriladigan oilalar ro'yxatida qarindoshingiz bo'lishi. To'g'ri yo'l: holatni darhol rahbariyatga yozma ravishda ma'lum qilish, tegishli qarorni qabul qilishdan o'zini chetlashtirish va qarorni boshqa mas'ul shaxs yoki komissiya qabul qilishini ta'minlash. Shaffoflik — eng yaxshi himoya. 4. Yoshlar o'rtasida raqamli savodxonlikni oshirish uchun qanday amaliy tadbirlarni tashkil qilgan bo'lardingiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Avval mahalla yoshlarining darajasini aniqlayman: kim kompyuterdan umuman foydalana olmaydi, kim ijtimoiy tarmoqlarda faol, lekin xavfsizlik qoidalarini bilmaydi. Shunga ko'ra bir necha yo'nalishda ish olib boraman. Birinchisi — asosiy ko'nikmalar: kompyuter, matn va jadval bilan ishlash, elektron pochta, davlat elektron xizmatlaridan foydalanish. Ikkinchisi — raqamli xavfsizlik: kuchli parol, ikki bosqichli tasdiqlash, firibgarlik xabarlarini tanish, shaxsiy ma'lumotni himoya qilish. Uchinchisi — raqamli kasblarga yo'naltirish: dasturlash, dizayn, onlayn savdo bo'yicha bepul kurslar haqida ma'lumot. Mashg'ulotlarni tengdosh-o'qituvchilar, ya'ni shu sohani biladigan mahalla yoshlari orqali o'tkazish samarali. Har bir mashg'ulot amaliy topshiriq bilan yakunlanadi. 5. Yaqinda turmush qurgan yosh oilada tez-tez janjal bo'lmoqda, kelin ota-onasinikiga ketib qolgan, ajrim haqida gap ketyapti. Yoshlar yetakchisi sifatida nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 211 Bunday holatda yolg'iz harakat qilmayman: mahalla raisi, xotin-qizlar faoli va, zarur bo'lsa, psixolog bilan birgalikda ish olib boraman. Avval har ikki tomonni alohida, xotirjam muhitda tinglayman — nizoning haqiqiy sababi ko'pincha moddiy qiyinchilik, uy-joy, ishsizlik yoki qaynona-kelin munosabatlarida bo'ladi. Hech bir tomonni ochiq ayblamayman va maxfiylikni saqlayman. Sabab aniqlangach, amaliy yordam izlayman: yigitni ishga joylashtirish, oilaviy psixologik maslahatga yo'naltirish, keyin esa ikkala tomonni yarashtiruvchi suhbatga taklif qilish. Agar oilada zo'ravonlik belgilari bo'lsa, bu oddiy nizo emas — darhol tegishli mutaxassislar va huquqni muhofaza qiluvchi organlarga xabar beriladi. Qaror oxir-oqibat oilaning o'zi tomonidan qabul qilinadi, bizning vazifamiz — yordam va maslahat. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 212 Suhbat bileti 18 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Lavozimga tayinlansangiz, dastlabki uch oylik ish rejangiz qanday bo'ladi? Namunaviy javob / yechim:✔ Birinchi oy — o'rganish. Mahalla raisi va faollar bilan tanishaman, mahalladagi yoshlar ro'yxatini tahlil qilaman, xonadonbay yurib ishsiz, o'qimayotgan, ijtimoiy himoyaga muhtoj va xavf guruhidagi yoshlarni aniqlayman. Yoshlar o'rtasida qisqa so'rovnoma o'tkazib, ularning qiziqish va muammolarini bilaman. Ikkinchi oy — rejalashtirish. Aniqlangan muammolar bo'yicha ustuvor yo'nalishlarni belgilayman: bandlik, ta'lim, bo'sh vaqt, profilaktika. Har bir yo'nalish bo'yicha hamkorlarni — ta'lim muassasalari, tadbirkorlar, sport va madaniyat tashkilotlarini topaman. Uchinchi oy — dastlabki natijalar: bir nechta yoshni ishga yoki kursga yo'naltirish, faol yoshlardan tashabbus guruhi tuzish, birinchi ommaviy tadbirni o'tkazish. Har oy oxirida natijalarni tahlil qilib, rejaga tuzatish kiritaman. 2. Yoshlar bandligini ta'minlashda mahalla darajasida qanday mexanizmlardan foydalanish mumkin? Namunaviy javob / yechim: ✔ Mahalla darajasida bandlikka ko'maklashishning bir necha umumiy yo'li bor. Birinchisi — aniq hisob: har bir ishsiz yoshning ma'lumoti, kasbi, qiziqishi va cheklovlarini bilish. Ikkinchisi — bandlik xizmatlari bilan hamkorlik: bo'sh ish o'rinlari haqida ma'lumot olish, yoshni ro'yxatga turishga va mehnat yarmarkalariga yo'naltirish. Uchinchisi — kasb-hunarga o'qitish: kasb ta'limi markazlari va kurslariga yo'naltirish, ayniqsa hunari yo'q yoshlar uchun. To'rtinchisi — mahalladagi tadbirkorlar bilan aloqa: ular ko'pincha ishchi qidiradi, yetakchi esa ular bilan yoshlar o'rtasida ko'prik bo'ladi. Beshinchisi — o'zini o'zi band qilish va tadbirkorlikka ko'maklashish: biznes asoslari bo'yicha maslahat, imtiyozli kredit va davlat ko'magi turlari haqida ma'lumot berish. Natijani yoshni ishga joylashtirgandan keyin ham kuzatib boraman. 3. Ish jarayonida sizga pora taklif qilinsa, harakatlaringiz ketma-ketligi qanday bo'ladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Birinchidan, taklifni ikkilanmasdan, aniq va bir ma'noli rad etaman — «o'ylab ko'raman» kabi noaniq javob berilmaydi. Ikkinchidan, taklif qiluvchiga xizmat tartibini va pora berish ham, olish ham qonun bilan jinoyat sifatida taqiqlanganini xotirjam tushuntiraman. Uchinchidan, holat qachon, qayerda, kim tomonidan va qanday sharoitda bo'lganini yozib qo'yaman. To'rtinchidan, bu haqda zudlik bilan rahbariyatga va belgilangan tartibda vakolatli organlarga xabar beraman. Beshinchidan, mazkur fuqaroning ishini ko'rib chiqishda xolislikni saqlayman — taklifi uchun uni jazolamayman ham, imtiyoz ham bermayman, faqat qonun asosida harakat qilaman. Pora taklifini yashirish ham noto'g'ri — bu keyingi safar boshqa xodimga taklif qilinishiga yo'l ochadi. 4. Ma'naviy-ma'rifiy tadbirni yoshlar uchun qiziqarli va samarali qilish uchun nimalarga e'tibor berasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Ko'p tadbirlarning muammosi — ular ma'ruza shaklida, yoshlarning fikrisiz tayyorlanadi. Shuning uchun men birinchi navbatda yoshlarning o'zini rejalashtirishga jalb qilaman: mavzuni ular bilan birga tanlaymiz. Ikkinchidan, interaktiv shakllardan foydalanaman: munozara, savol-javob, viktorina, rolli o'yin, kinoni muhokama qilish, kitobxonlik kechasi. Uchinchidan, mehmonlarni to'g'ri tanlayman — yoshlar uchun ibrat bo'ladigan, o'z sohasida muvaffaqiyat qozongan va tushunarli tilda gapiradigan insonlar. To'rtinchidan, tadbir qisqa va aniq maqsadli bo'lishi kerak — yoshlar undan biror yangi bilim yoki amaliy xulosa olib ketishi lozim. Beshinchidan, tadbirdan keyin qisqa fikr-mulohaza so'rovi o'tkazaman. Muvaffaqiyat o'lchovi — qatnashchilar soni emas, ularning keyingi tadbirga o'z xohishi bilan kelishi. 5. Mahallangizdagi 15 yoshli qiz matematika olimpiadalarida yuqori natijalar ko'rsatmoqda, lekin oila daromadi past, qo'shimcha darslar va tanlovlarga borish imkoniyati yo'q. Qanday yordam berasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Avvalo oila bilan suhbatlashib, qizning maqsadlari va oilaning ehtiyojlarini aniqlayman. Keyin bir necha yo'nalishda ishlayman. Birinchidan, maktab rahbariyati va fan o'qituvchisi bilan bog'lanib, uning Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 213 tayyorgarligini qo'llab-quvvatlash, iqtidorli o'quvchilar uchun mavjud to'garaklar va maktablar haqida ma'lumot olaman. Ikkinchidan, iqtidorli yoshlar uchun mo'ljallangan tanlovlar, stipendiya va grantlarni qidirib, hujjat topshirishga ko'maklashaman. Uchinchidan, oila kam ta'minlangan bo'lsa, unga mavjud ijtimoiy yordam turlarini rasmiylashtirishda yordam beraman. To'rtinchidan, sifatli bepul onlayn ta'lim manbalarini tavsiya qilaman. Beshinchidan, homiylikni faqat ochiq, rasmiy va shaffof tartibda jalb qilaman. Qizning yutuqlarini mahallada e'tirof etish boshqa yoshlar uchun ham ibrat bo'ladi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 214 Suhbat bileti 19 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Sizningcha, yoshlar yetakchisi uchun eng muhim uchta shaxsiy fazilat qaysilar va o'zingizda ularni qanday rivojlantiryapsiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Birinchi fazilat — samimiylik va ishonchlilik. Yoshlar soxtalikni tez sezadi; agar yetakchi aytgan gapini qilmasa, ishonch yo'qoladi. Buning uchun men faqat bajara oladigan narsani va'da qilishga odatlanganman. Ikkinchisi — sabr va tinglay olish. Muammoli yosh bilan bir suhbatda natijaga erishib bo'lmaydi; men faol tinglash usullarini o'rganib, amalda qo'llashga harakat qilaman. Uchinchisi — tashabbuskorlik. Yetakchi muammo kelishini kutmasligi, uni o'zi izlab topishi kerak. Bu fazilatni volontyorlik loyihalarida, yangi g'oyalarni taklif qilish va amalga oshirish orqali rivojlantiryapman. Bundan tashqari, o'z-o'zini tahlil qilaman: har bir tadbir yoki suhbatdan keyin nima yaxshi chiqdi, nimani boshqacha qilish kerak edi, deb o'ylab ko'raman. 2. Yoshlar tadbirkorligini qo'llab-quvvatlashning umumiy yo'nalishlari qanday va yetakchi bu jarayonda qanday rol o'ynaydi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Yoshlar tadbirkorligini qo'llab-quvvatlash odatda bir necha yo'nalishda olib boriladi: biznes asoslari va moliyaviy savodxonlikni o'qitish, imtiyozli kredit va moliyalashtirish manbalariga yo'l ochish, ishlab chiqarish joylari va uskunalar bilan ta'minlashda ko'maklashish, tajribali tadbirkorlar bilan ustoz-shogird aloqasini yo'lga qo'yish, mahsulotni sotishga yordam berish. Yetakchining roli — vositachi va yo'l ko'rsatuvchi. U g'oyasi bor yoshni aniqlaydi, uning biznes rejasini soddalashtirib tuzishga yordam beradi, qaysi tashkilot va qanday dasturlar orqali ko'mak olish mumkinligini tushuntiradi, hujjatlarni tayyorlashda maslahat beradi. Muhimi — yoshni qarz yukidan himoya qilish: g'oyaning real ekanini, bozor talabini va qaytarish imkoniyatini oldindan birga hisoblab chiqish kerak. 3. Mahalla yoshlari o'rtasida e'lon qilingan tanlovda yaqin qarindoshingiz ham qatnashmoqchi. Xolislikni qanday ta'minlaysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Qarindoshimning qatnashishiga to'sqinlik qilmayman, chunki u boshqa yoshlar kabi teng huquqqa ega. Biroq bu manfaatlar to'qnashuvi holati, shuning uchun uni yashirmayman. Birinchidan, rahbariyatga va tanlov tashkilotchilariga qarindoshlik haqida oldindan yozma ma'lumot beraman. Ikkinchidan, baholash jarayonida qatnashmayman — hakamlar hay'ati tarkibidan chiqaman yoki ushbu ishtirokchini baholashdan o'zimni chetlashtiraman. Uchinchidan, tanlov shartlari, baholash mezonlari va natijalar ochiq e'lon qilinishini ta'minlayman, shunda har qanday ishtirokchi natijani tekshira oladi. To'rtinchidan, qarindoshimga hech qanday qo'shimcha ma'lumot yoki maslahat bermayman. Agar u g'olib bo'lsa ham, mag'lub bo'lsa ham, jarayon shaffof bo'lgani uchun hech kimda shubha qolmaydi. 4. Yoshlar loyihasini rejalashtirishda maqsad, natija va resurslarni qanday aniqlaysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Men loyiha boshqaruvining oddiy mantiqiy zanjiridan foydalanaman. Birinchi qadam — muammoni aniqlash: masalan, mahallada o'smirlarning bo'sh vaqti mazmunsiz o'tmoqda. Ikkinchi qadam — maqsadni SMART tamoyili bo'yicha belgilash: aniq, o'lchanadigan, erishiladigan, dolzarb va muddatli bo'lishi kerak. Masalan, uch oy ichida o'ttiz nafar o'smirni haftalik to'garaklarga jalb qilish. Uchinchi qadam — kutilayotgan natija va ko'rsatkichlar: qatnashchilar soni, davomat, ishtirokchilarning fikri. To'rtinchi qadam — resurslar: inson resurslari (murabbiy, volontyor), joy, jihozlar, mablag' va ularning manbasi. Beshinchi qadam — xavflarni oldindan baholash va muqobil reja tuzish. Oxirida ish rejasini mas'ullar va muddatlar bilan jadval shaklida yozaman va bajarilishini muntazam nazorat qilaman. 5. Mahalla yoshlari sport maydonchasi yo'qligidan shikoyat qilishmoqda, ular kechqurun ko'chada vaqt o'tkazishyapti. Maydoncha tashkil etish uchun qanday ish olib borasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 215 Avval ehtiyojni hujjatlashtiraman: qancha yosh, qaysi sport turlari bilan shug'ullanmoqchi, maydoncha qaysi vaqtda kerak — buni qisqa so'rovnoma orqali aniqlayman. Keyin mahalla raisi bilan birgalikda mos joyni tanlaymiz: bo'sh, xavfsiz va aholiga xalaqit bermaydigan hudud bo'lishi, uning maqsadli foydalanishga ruxsat etilgani rasmiy tekshirilishi kerak. So'ng loyihani rasmiy taklif shaklida tuzib, mahalliy hokimlik va sport tashkilotlariga murojaat qilaman. Mablag' masalasida bir necha manbani ko'rib chiqaman: davlat dasturlari, rasmiy tartibdagi homiylik, aholining ixtiyoriy ishtiroki — barcha xarajatlar ochiq hisob qilinadi. Yoshlarning o'zini qurilish va tozalash ishlariga jalb qilaman, bu ularda maydonchaga egalik hissini uyg'otadi. Ochilgandan keyin foydalanish jadvali, mas'ul shaxs va muntazam musobaqalar tashkil etiladi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 216 Suhbat bileti 20 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Yoshlar yetakchisi sifatidagi ishingiz natijasini qanday ko'rsatkichlar orqali baholaysiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Men natijani ikki turdagi ko'rsatkichlar bilan baholayman. Birinchisi — miqdoriy ko'rsatkichlar: ishga yoki kasb-hunar kurslariga yo'naltirilgan va haqiqatda joylashgan yoshlar soni, o'qishga qaytgan yoshlar, tadbirkorlik boshlagan yoshlar, huquqbuzarlik sodir etgan yoshlar sonining kamayishi, to'garak va tadbirlarga muntazam qatnashuvchilar. Ikkinchisi — sifat ko'rsatkichlari: yoshlarning mahalla tadbirlariga ishonchi, ularning o'zlari tashabbus bilan chiqishi, ota-onalar va aholining fikri, murojaatlarning hal qilinish darajasi. Muhimi, raqam uchun raqam emas: masalan, yoshni ishga joylashtirdim deb hisoblash uchun u kamida bir necha oy o'sha ishda qolganini kuzatish kerak. Natijalarni yashirmasdan, haqqoniy hisobot qilaman, muvaffaqiyatsiz yo'nalishlarni ham tahlil qilaman. 2. Ijtimoiy himoyaga muhtoj yoshlar toifalarini qanday aniqlash va ularga yordam ko'rsatish mumkin? Namunaviy javob / yechim: ✔ Ijtimoiy himoyaga muhtoj yoshlarga odatda kam ta'minlangan oilalar farzandlari, ota-ona qaramog'idan mahrum yoshlar, nogironligi bor yoshlar, og'ir hayotiy vaziyatga tushganlar, uzoq vaqt ishsiz yurganlar, yosh onalar va boquvchisini yo'qotgan yoshlar kiradi. Ularni aniqlashda xonadonbay o'rganish, mahalla faollari, maktab, poliklinika va ijtimoiy xodimlardan olingan ma'lumotlar hamda yoshlarning o'z murojaatlaridan foydalaniladi. Yordam ko'rsatish bosqichlari: ehtiyojni aniq baholash; mavjud ijtimoiy yordam turlari, nafaqa va xizmatlarni rasmiylashtirishda ko'maklashish; ta'lim, kasb va ishga yo'naltirish; zarur bo'lsa psixologik yordamga yo'naltirish. Yordam kamsitmasdan, shaxsiy ma'lumotlar maxfiyligini saqlagan holda ko'rsatiladi va natijasi kuzatib boriladi. 3. Ishingiz davomida yoshlar va oilalar haqida ko'plab shaxsiy ma'lumotlarga ega bo'lasiz. Bu ma'lumotlarni qanday himoya qilasiz va nima uchun ulardan shaxsiy maqsadda foydalanish mumkin emas? Namunaviy javob / yechim: ✔ Xizmat jarayonida olingan ma'lumot — fuqaroning menga emas, davlat xizmatiga ishonib bergan ma'lumoti. Undan shaxsiy maqsadda yoki boshqalarga tarqatish uchun foydalanish fuqaroning huquqlarini buzadi, ishonchni yo'qotadi va qonun bilan taqiqlangan. Amaliy choralarim: ma'lumotlarni faqat xizmat vazifasi uchun zarur hajmda yig'aman; hujjatlarni qulflanadigan joyda, elektron ma'lumotlarni parol bilan himoyalangan holda saqlayman; ruxsati bo'lmagan shaxslarga, jumladan qo'shnilar yoki tanishlarga hech qanday ma'lumot bermayman. Yoshlarning muammolarini ijtimoiy tarmoqda yoki suhbatlarda ism-sharifi bilan muhokama qilmayman, tadbir suratlarini e'lon qilishdan oldin rozilik olaman. Ma'lumot boshqa idoraga faqat qonuniy asos va belgilangan tartibda beriladi. 4. Huquqbuzarlikka moyil yosh bilan individual profilaktika ishi qanday tashkil etiladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Individual profilaktika — muayyan yoshning xatti-harakatini o'zgartirishga qaratilgan, tizimli va uzoq muddatli ish. Birinchi bosqich — o'rganish: yoshning oilaviy sharoiti, o'qishi yoki ishi, do'stlari, qiziqishlari va xavf omillarini aniqlash. Ikkinchi bosqich — individual reja tuzish: profilaktika inspektori, psixolog, maktab yoki ish beruvchi va oila bilan kelishilgan holda aniq tadbirlar belgilanadi. Uchinchi bosqich — bandlikni ta'minlash: to'garak, sport, kasb-hunar yoki ish, chunki bo'sh vaqt — eng katta xavf omili. To'rtinchi bosqich — ijobiy ustoz yoki murabbiy biriktirish. Beshinchi bosqich — muntazam kuzatish va rejani yangilash. Asosiy tamoyil: yoshni yorliq bilan belgilamaslik, uni jamoadan ajratmaslik va ishonch munosabatini o'rnatish. 5. Mahallangizda ota-onasi uzoq vaqtdan beri chet elda ishlayotgan 14 yoshli o'g'il buvisi qaramog'ida yashaydi. Maktabga kam qatnayapti va kechqurunlari kech qaytmoqda. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Avvalo buvisi bilan muloqot qilaman — u ko'pincha nevarasini nazorat qilishda qiynaladi. Keyin o'smirning o'zi bilan, nasihat qilmasdan, uning qiziqishlari va muammolari haqida suhbatlashaman. Ota- Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 217 onaning yo'qligi bolada yolg'izlik va e'tiborsizlik hissini paydo qiladi, buni tushunish kerak. Ota-onasi bilan aloqaga chiqib, vaziyat haqida xabar beraman va ularni farzandi bilan muntazam, mazmunli muloqotga, iloji bo'lsa, maktab bilan bog'lanib turishga undayman. Maktab sinf rahbari va psixologi bilan birga davomat va o'zlashtirishni kuzatamiz. O'smirni qiziqishiga mos sport yoki to'garakka jalb qilaman, unga ishonchli katta yoshli ustoz biriktiraman. Kechki vaqtni kim bilan o'tkazayotganini ehtiyotkorlik bilan aniqlayman; xavfli holat sezilsa, profilaktika inspektori bilan birgalikda choralar ko'raman. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 218 Suhbat bileti 21 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Yoshlar bilan ishlashda duch kelishingiz mumkin bo'lgan eng katta qiyinchilik nima deb o'ylaysiz va uni qanday yengasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Menimcha, eng katta qiyinchilik — yoshlarning befarqligi va ishonchsizligi. Ko'p yoshlar rasmiy tadbirlarni zerikarli, yetakchini esa faqat hisobot uchun ishlaydigan odam deb biladi. Buni yengish uchun birinchidan, ular bor joyga o'zim boraman: sport maydonchasi, ijtimoiy tarmoq guruhlari, mahalla tadbirlari. Ikkinchidan, ularning real muammosini hal qilishdan boshlayman — bitta yoshga ish topishda yordam berish o'nta ma'ruzadan ko'ra ko'proq ishonch uyg'otadi. Uchinchidan, yoshlarga ovoz va mas'uliyat beraman: tadbirlarni ular bilan birga rejalashtiraman. To'rtinchidan, sabrli bo'laman — ishonch bir kunda emas, izchil harakat bilan quriladi. Yana bir qiyinchilik — resurs yetishmasligi; uni hamkorlar topish va mavjud imkoniyatlardan unumli foydalanish orqali yengaman. 2. Yoshlar yetakchisi mahallada qaysi tashkilotlar va mutaxassislar bilan hamkorlik qiladi? Idoralararo hamkorlikning ahamiyatini tushuntiring. Namunaviy javob / yechim: ✔ Yoshning muammosi odatda bir nechta sohaga tegishli bo'ladi, shuning uchun yetakchi yolg'iz uni hal qila olmaydi. Asosiy hamkorlar: mahalla raisi va mahalla faollari, xotin-qizlar bilan ishlash bo'yicha mas'ul xodim, profilaktika inspektori, ijtimoiy xodimlar, maktab va boshqa ta'lim muassasalari (direktor, sinf rahbari, psixolog), oilaviy poliklinika, bandlik va kasbga o'qitish xizmatlari, mahalladagi tadbirkorlar, sport va madaniyat muassasalari, nodavlat notijorat tashkilotlar. Idoralararo hamkorlikning ahamiyati: ma'lumot almashinuvi tufayli muammo erta aniqlanadi; har bir mutaxassis o'z vakolati doirasida ish qiladi va harakatlar takrorlanmaydi; yoshga kompleks yordam ko'rsatiladi. Hamkorlikda shaxsiy ma'lumotlar maxfiyligiga va qonuniy tartibga albatta rioya qilinadi. 3. Rahbaringiz sizdan hisobotdagi ko'rsatkichlarni haqiqatdagidan oshirib yozishni so'rasa, qanday yo'l tutasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Hisobot ma'lumotlarini soxtalashtirish — davlat xizmatchisi uchun yo'l qo'yib bo'lmaydigan xatti- harakat. Soxta raqamlar asosida noto'g'ri qarorlar qabul qilinadi, muammolar yashirinib qoladi va bu oxir-oqibat yoshlarga zarar keltiradi. Shuning uchun men bunday ko'rsatmani bajarmayman. Biroq buni hurmat bilan, ziddiyatga olib bormasdan qilaman: rahbarimga haqiqiy ma'lumotlarni ko'rsatib, ko'rsatkich nima uchun past ekanini va uni yaxshilash uchun qanday aniq choralar ko'rish mumkinligini taklif qilaman. Agar talab qat'iy bo'lsa, uni yozma shaklda berishni so'rayman va baribir haqqoniy hisobot topshiraman. Bosim davom etsa, bu haqda belgilangan tartibda yuqori turuvchi rahbariyatga yoki vakolatli organga xabar beraman. Halollik — kasbiy obro'ning asosi. 4. Kiberbulling, ya'ni internetdagi tazyiq va haqoratlash holatlarini qanday aniqlash va ularning oldini olish mumkin? Namunaviy javob / yechim: ✔ Kiberbulling — internetda, ijtimoiy tarmoq yoki messenjerlarda insonni muntazam ravishda haqoratlash, masxara qilish, qo'rqitish yoki uning shaxsiy ma'lumot va suratlarini ruxsatsiz tarqatish. Belgilari: o'smir birdan telefondan qo'rqib qoladi yoki undan ajralmaydi, kayfiyati tushadi, maktabga borishni istamaydi, do'stlaridan uzoqlashadi. Oldini olish uchun: o'quvchilar bilan raqamli odob va mas'uliyat haqida suhbatlar o'tkazaman; ota-onalarga belgilarni tanish va farzand bilan ishonchli muloqot qilishni tushuntiraman; yoshlarga bunday holatda javob qaytarmaslik, dalillarni saqlash, haqoratchini bloklash va platformaga shikoyat qilishni o'rgataman. Aniq holatda jabrlanuvchini psixologik qo'llab-quvvatlash, maktab bilan birga ishlash, tahdid yoki shantaj bo'lsa, huquqni muhofaza qiluvchi organlarga murojaat qilish zarur. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 219 5. Mahallangizdagi talaba yigit internetda «tez daromad» va'da qilgan sxemaga pul tikib, oilasining jamg'armasini yo'qotdi, endi uyalib, hech kimga gapirmayapti. Qanday yordam berasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Birinchi navbatda yigitni ayblamayman — firibgarlar aynan ishonch va ehtiyojdan foydalanadi. Uning ruhiy holatiga e'tibor beraman: uyat va aybdorlik hissi kuchli bo'lsa, psixologga yo'naltiraman, oilasi bilan ochiq gaplashishiga yordam beraman. Ikkinchidan, amaliy qadamlar: barcha dalillarni — yozishmalar, to'lov kvitansiyalari, sayt va hisob raqamlarini saqlashni, bank kartasi bo'lsa, bankka darhol murojaat qilishni maslahat beraman. Uchinchidan, huquqni muhofaza qiluvchi organlarga ariza berishda ko'maklashaman — bu boshqalarni ham himoya qiladi. Pulni qaytarib beramiz deb taklif qiladigan qo'shimcha «yordamchilar» ham ko'pincha firibgar bo'lishidan ogohlantiraman. Keyin bu holatdan saboq sifatida, ismni oshkor qilmasdan, mahalla yoshlari uchun moliyaviy va raqamli xavfsizlik bo'yicha suhbat tashkil qilaman. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 220 Suhbat bileti 22 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Uch yildan keyin mahallangiz yoshlarini qanday ko'rishni istaysiz va bu maqsadga qanday erishasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Uch yildan keyin mahallamizda ishsiz va maqsadsiz yurgan yoshlar soni sezilarli kamayishini, har bir yosh yo o'qiyotgan, yo ishlayotgan, yo o'z ishini boshlagan bo'lishini istayman. Yoshlarning o'zlari boshqaradigan faol tashabbus guruhi, muntazam ishlaydigan to'garaklar va sport musobaqalari, kitobxonlik va volontyorlik an'analari bo'lishini xohlayman. Bunga erishish uchun yillik maqsadlarni bosqichma-bosqich qo'yaman: birinchi yil — har bir yoshni o'rganish va asosiy muammolarni hal qilishni boshlash; ikkinchi yil — barqaror hamkorlik tizimini yaratish, yoshlar yetakchilarini tayyorlash; uchinchi yil — tashabbuslarning yoshlarning o'zlari tomonidan davom ettirilishi. Eng muhim maqsad — mendan keyin ham ishlaydigan tizim qoldirish. 2. Mahallada yoshlarni kasbga yo'naltirish ishlari qanday tashkil etiladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Kasbga yo'naltirish — yoshga o'z qobiliyati, qiziqishi va mehnat bozori talablarini hisobga olgan holda to'g'ri kasb tanlashda yordam berish. Mahallada bu ish bir necha shaklda olib boriladi. Birinchidan, yuqori sinf o'quvchilari va maktabni bitirgan yoshlar bilan maktab psixologi yoki mutaxassis ishtirokida qiziqish va qobiliyatni aniqlovchi suhbatlar va testlar. Ikkinchidan, turli kasb egalari — usta, shifokor, dasturchi, tadbirkor bilan uchrashuvlar. Uchinchidan, korxonalar, ustaxonalar va ta'lim muassasalariga tanishuv tashriflari. To'rtinchidan, hududda qaysi kasblarga talab borligi haqida ma'lumot berish. Beshinchidan, kasb-hunar kurslari va ta'lim muassasalariga hujjat topshirishda maslahat. Muhimi — tanlovni yosh o'zi qilishi, yetakchi esa unga to'liq va xolis ma'lumot berishi. 3. Fuqarolar murojaatlari bilan ishlashda qanday odob qoidalariga amal qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Murojaat bilan kelgan har bir fuqaro — yoshi, ijtimoiy holati va qarashidan qat'i nazar — hurmatga loyiq. Men quyidagi qoidalarga amal qilaman. Birinchidan, xushmuomalalik va diqqat bilan tinglash: fuqaroning gapini bo'lmayman, muammosini to'liq tushunishga harakat qilaman. Ikkinchidan, xolislik: tanish-bilishchilik, mintaqaviy yoki boshqa belgilarga ko'ra ajratmayman. Uchinchidan, murojaatni ro'yxatga olaman va belgilangan muddatlarda ko'rib chiqaman, sansalorlikka yo'l qo'ymayman. To'rtinchidan, vakolatimdan tashqari masalada fuqaroni shunchaki qaytarib yubormay, qaysi organga murojaat qilish kerakligini aniq tushuntiraman. Beshinchidan, natija haqida fuqaroga albatta xabar beraman. Oltinchidan, murojaat mazmunini maxfiy saqlayman. Asabiy holatda ham o'zimni bosiq tutaman. 4. Yoshlarda yetakchilik va jamoada ishlash ko'nikmalarini qanday rivojlantirasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Yetakchilikni ma'ruza bilan emas, amaliyot orqali o'rgatish mumkin. Birinchidan, yoshlarga real mas'uliyat beraman: kichik tadbir, sport musobaqasi yoki obodonlashtirish ishini to'liq ularga topshiraman, o'zim faqat maslahatchi bo'laman. Ikkinchidan, rollarni almashlab turaman — har kim bir marta guruh rahbari, bir marta ijrochi bo'lib ko'radi. Uchinchidan, treninglar o'tkazaman: notiqlik, nizolarni hal qilish, vaqtni boshqarish, qaror qabul qilish mavzularida, jamoaviy o'yinlar va keyslar yordamida. To'rtinchidan, har bir loyihadan keyin birgalikda tahlil qilamiz: nima yaxshi chiqdi, qayerda xato bo'ldi. Beshinchidan, muvaffaqiyatli yoshlarni rag'batlantiraman va ularni yangi yoshlarga ustoz qilib tayinlayman. Shunday qilib, mahallada yetakchilar avlodi shakllanadi. 5. Mahallangizdagi 20 yoshli yigit ijtimoiy tarmoqda notanish shaxslar tarqatayotgan, diniy niqob ostidagi radikal g'oyalarga qiziqib qolgani, oilasidan va do'stlaridan uzoqlashayotgani haqida ota- onasi xavotir bildirdi. Qanday harakat qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bunday holatda shoshilinch ayblov va jamoat oldida sharmanda qilish yigitni yanada uzoqlashtiradi, shuning uchun ehtiyotkor va professional yondashaman. Birinchidan, ota-onasini tinchlantirib, farzand Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 221 bilan muloqotni uzmaslik, uni haqoratlamaslik muhimligini tushuntiraman. Ikkinchidan, yigit bilan ishonchli muloqot o'rnatishga harakat qilaman, uning hayotidagi bo'shliqni — ishsizlik, yolg'izlik, adolatsizlik hissi kabi sabablarni aniqlayman. Uchinchidan, diniy masalalarda o'zim bahslashmayman — bu mutaxassis ishi; uni rasmiy diniy tashkilotlardagi bilimli imom va ilohiyotchilar bilan suhbatga yo'naltiraman, psixolog yordamini taklif qilaman. To'rtinchidan, bandlik va mazmunli mashg'ulot topishda yordam beraman. Beshinchidan, zo'ravonlikka chaqiruv yoki uyushgan guruhga jalb qilish belgilari sezilsa, darhol vakolatli organlarga xabar beraman. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 222 Suhbat bileti 23 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. O'zingizni mahalla yoshlari uchun ibrat deb hisoblaysizmi? Shaxsiy namunangiz nimalarda ko'rinadi? Namunaviy javob / yechim:✔ Ibrat bo'lish — o'zim haqimda gapirish emas, kundalik xatti-harakatim bilan isbotlanadigan narsa. Men mukammal emasman, lekin yoshlardan talab qilayotgan narsalarga avvalo o'zim amal qilishga harakat qilaman. Masalan, sog'lom turmush tarzini targ'ib qilsam, o'zim zararli odatlardan uzoqman va muntazam sport bilan shug'ullanaman. Kitobxonlikka chaqirsam, o'zim ham muntazam kitob o'qiyman va o'qiganlarimni yoshlar bilan baham ko'raman. Halollik haqida gapirsam, xizmat va shaxsiy ishlarimda qonun va odob doirasidan chiqmayman. Ijtimoiy tarmoqlardagi xatti-harakatim ham madaniyatli bo'lishi kerak. Xato qilsam, buni tan olishga tayyorman — bu ham yoshlar uchun muhim ibrat. Ishonchimcha, yoshlar so'zga emas, amalga qarab ergashadi. 2. Yoshlarni qarorlar qabul qilish jarayoniga jalb etish nima uchun muhim va mahallada buni qanday amalga oshirasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Yoshlar ishtiroki — davlat yoshlar siyosatining asosiy tamoyillaridan biri. Yoshlar uchun ularning fikrisiz qabul qilingan qarorlar ko'pincha ularning real ehtiyojiga mos kelmaydi va ishtirok past bo'ladi. Aksincha, qaror qabul qilishda qatnashgan yosh uni o'ziniki deb biladi, natija uchun mas'uliyat his qiladi va fuqarolik faolligi shakllanadi. Mahallada buni bir necha yo'l bilan amalga oshiraman: yoshlar kengashi yoki tashabbus guruhini tuzish; tadbir va loyihalar rejasini yoshlar bilan ochiq muhokama qilish; onlayn va oflayn so'rovnomalar o'tkazish; mahalla yig'inlarida yoshlar vakiliga so'z berish; yoshlarning o'zlari taklif qilgan loyihalarni qo'llab-quvvatlash. Muhimi — so'ralgan fikrning haqiqatda hisobga olinishi va natijasi haqida yoshlarga qaytar aloqa berish. 3. Yoshlar tadbiri uchun tadbirkordan homiylik yoki moddiy yordam olinganda shaffoflikni qanday ta'minlaysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Homiylik qonuniy va foydali hodisa, lekin u shaxsiy manfaat yoki keyingi imtiyozga almashtiriladigan narsa bo'lmasligi kerak. Shuning uchun birinchidan, homiylikni faqat rasmiy, belgilangan tartibda, mahalla yoki tegishli tashkilot nomidan, hujjatlashtirilgan holda qabul qilaman; naqd pulni shaxsan o'zim olmayman. Ikkinchidan, nima, qancha va qaysi maqsad uchun berilgani yozma qayd etiladi. Uchinchidan, xarajatlar hisobini yuritib, ishlatilishi haqida homiyga va mahallaga ochiq hisobot beraman. To'rtinchidan, homiyga hech qanday xizmat imtiyozi va'da qilmayman: uning homiyligi keyinchalik u bilan bog'liq masalalarni hal qilishga ta'sir qilmasligi oldindan aniq aytiladi. Agar homiy evaziga biror xizmat kutayotganini sezsam, taklifni rad etaman. Shaffoflik ham meni, ham homiyni himoya qiladi. 4. Yoshlar o'rtasida giyohvandlik, spirtli ichimlik va chekish kabi zararli odatlarning oldini olish bo'yicha tushuntirish ishlarini qanday olib borasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Tajriba shuni ko'rsatadiki, faqat qo'rqitishga asoslangan tushuntirish samarasiz, ba'zan esa qiziqishni oshiradi. Shuning uchun men boshqa yondashuvni qo'llayman. Birinchidan, ishonchli va yoshga mos ma'lumot beraman: zararli odatlarning sog'liq, o'qish, oila va kelajakka ta'siri haqida shifokor va mutaxassislar ishtirokida suhbatlar. Ikkinchidan, yoshlarga «yo'q» deyish, tengdoshlar bosimiga qarshi tura olish ko'nikmalarini treninglar va rolli o'yinlar orqali o'rgataman. Uchinchidan, tengdosh- maslahatchilar tayyorlayman, chunki yoshlar o'z tengdoshini yaxshiroq tinglaydi. To'rtinchidan, sport, ijod va to'garaklar orqali sog'lom muqobil mashg'ulot yarataman. Beshinchidan, ota-onalar bilan alohida ishlayman — xavf belgilarini tanish va farzand bilan ochiq muloqot qilishni o'rgataman. Muammo aniqlansa, yoshni maxfiy tarzda mutaxassisga yo'naltiraman. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 223 5. Mahallangizda bir guruh faol yoshlar volontyorlik bilan shug'ullanmoqchi, lekin qayerdan boshlashni bilishmaydi. Yoshlar volontyorlik guruhini qanday tuzasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Avvalo yoshlar bilan uchrashib, ularning qiziqishlari va bo'sh vaqtlarini aniqlayman. Keyin mahalla raisi va faollar bilan birga yordamga muhtoj yo'nalishlarni belgilaymiz: yolg'iz keksalarga yordam, obodonlashtirish va ko'kalamzorlashtirish, bolalarga darslarda ko'maklashish, xayriya aksiyalari. Guruhni tashkil etishda: guruh sardori va yo'nalishlar bo'yicha mas'ullarni yoshlarning o'zlari saylaydi; ishtirok mutlaqo ixtiyoriy ekani, voyaga yetmaganlar uchun ota-ona roziligi talab qilinishi belgilanadi; oylik ish rejasi tuziladi. Volontyorlarga qisqa tayyorgarlik beraman: xavfsizlik, keksalar va bolalar bilan muloqot odobi, shaxsiy ma'lumotlarni hurmat qilish. Har bir aksiya natijasi qayd etiladi, faol volontyorlar rag'batlantiriladi. Volontyorlik pul yig'ish vositasiga aylanmasligi, har qanday xayriya mablag'i shaffof hisob qilinishi shart. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 224 Suhbat bileti 24 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Agar mahalla aholisi sizni hali yaxshi tanimasa, ularning ishonchini qanday qozonasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Ishonch so'z bilan emas, ochiqlik va izchil harakat bilan qoziladi. Birinchidan, o'zim aholining oldiga boraman: mahalla raisi bilan xonadonlarga kirib tanishaman, mahalla yig'inlarida qatnashaman, o'z vazifalarim va qanday yordam bera olishimni oddiy tilda tushuntiraman. Ikkinchidan, qabul vaqtlarim va aloqa telefonim hammaga ma'lum bo'ladi, men bilan bog'lanish oson bo'lishi kerak. Uchinchidan, kichik bo'lsa ham real natija ko'rsatishdan boshlayman — bitta yoshni ishga joylashtirish, bitta oilaga hujjat rasmiylashtirishda yordam berish butun mahallada tez tarqaladi. To'rtinchidan, va'damni bajaraman, bajara olmasam, sababini ochiq aytaman. Beshinchidan, keksalar va obro'li insonlarning maslahatini so'rayman, mahalla an'analarini hurmat qilaman. Va har kimga — kimligidan qat'i nazar — bir xil munosabatda bo'laman. 2. Norasmiy, ya'ni rasmiylashtirilmagan mehnatning yoshlar uchun xavflari nimada va buni yoshlarga qanday tushuntirasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Norasmiy mehnat — mehnat shartnomasisiz, hisobga olinmagan holda ishlash. Yoshlar uchun xavflari: mehnat huquqlari himoyalanmaydi — ish haqi to'lanmay qolishi yoki kechiktirilishi mumkin; ish vaqti, dam olish va ta'til kafolatlanmaydi; ishlab chiqarishda jarohat olinsa, kompensatsiya olish qiyinlashadi; mehnat staji hisoblanmaydi, bu kelajakdagi pensiya va ijtimoiy kafolatlarga ta'sir qiladi; kredit olish yoki boshqa xizmatlardan foydalanishda daromadni tasdiqlash qiyin bo'ladi. Yoshlarga buni hayotiy misollar bilan, qo'rqitmasdan tushuntiraman: masalan, ish beruvchi bilan kelishmovchilik chiqsa, qonuniy himoya qanday ishlashini ko'rsataman. Shuningdek, ish beruvchilar bilan ham suhbatlashib, yoshlarni rasmiy ishga olishga undayman, o'zini o'zi band qilganlarga esa faoliyatini qonuniy rasmiylashtirish yo'llarini tushuntiraman. 3. Xizmat resurslaridan — xona, texnika, transport yoki ish vaqtidan shaxsiy maqsadlarda foydalanishga qanday qaraysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Xizmat resurslari davlat yoki jamoat mulki bo'lib, faqat xizmat vazifalarini bajarish uchun ajratilgan. Ulardan shaxsiy maqsadda foydalanish — kichik ko'rinsa ham — davlat xizmatchisi odobiga zid va korrupsiyaviy xatti-harakatning boshlanishi bo'lishi mumkin. Masalan, xizmat kompyuterida shaxsiy biznes ishlarini yuritish, mahalla binosini tanishlarning shaxsiy tadbiriga berib yuborish yoki ish vaqtida shaxsiy ishlar bilan shug'ullanish noto'g'ri. Men bu masalada qat'iy qoidaga amal qilaman: shaxsiy va xizmat ishlarini aniq ajrataman, resurslardan tejamkor foydalanaman. Agar mahalla binosidan yoshlar tadbiri uchun foydalanish kerak bo'lsa, buni belgilangan tartibda, rahbariyat roziligi bilan rasmiylashtiraman. Hamkasblarimga ham shu tamoyilni xushmuomalalik bilan eslatib turaman. 4. Yoshlarda stress, tushkunlik va ruhiy bosim belgilarini qanday sezasiz va bunday holatda qanday yordam berasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Yetakchi psixolog emas, lekin u xavf belgilarini birinchi bo'lib sezishi va yoshni to'g'ri mutaxassisga yo'naltirishi mumkin. Belgilar: odatdagi qiziqishlarini yo'qotish, odamlardan uzoqlashish, uyqu va ishtahaning keskin o'zgarishi, doimiy charchoq, asabiylik, o'qish yoki ishdagi keskin pasayish, umidsizlik haqidagi gaplar. Bunday holatda men xotirjam, ayblamasdan suhbatlashaman, ko'proq tinglayman, uning his-tuyg'ularini kamsitmayman. Suhbat maxfiyligini hurmat qilaman, lekin agar hayot uchun xavf bor deb hisoblasam, buni yashirmayman — darhol oilasi va tibbiy yoki psixologik yordam xizmatlarini jalb qilaman. Yoshni malakali psixologga yo'naltiraman va unga yordam so'rash zaiflik emasligini tushuntiraman. Bundan tashqari, umumiy profilaktika sifatida stressni boshqarish bo'yicha mashg'ulotlar tashkil qilaman. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 225 5. Mahallangizdagi 27 yoshli yigit bir necha yildan beri ishsiz, uyda o'tiradi, hech narsaga qiziqmaydi va «baribir ish topilmaydi» deydi. Qanday ish olib borasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Bu yerda asosiy muammo faqat ish yo'qligi emas, balki motivatsiya va ishonchning so'nganligi. Shuning uchun birinchi suhbatni hech qanday talab qo'ymasdan, uning hayoti, oldingi tajribasi, nimani yaxshi qila olishi va nimani yoqtirishi haqida o'tkazaman. Ishsizlik sabablarini aniqlayman: kasb yo'qmi, oldingi muvaffaqiyatsiz urinishlar bormi, sog'liq yoki oilaviy muammo bormi. Keyin kichik va erishiladigan qadamlarni birga belgilaymiz: rezyume tayyorlash, bandlik xizmatiga borish, qisqa kasb-hunar kursiga yozilish. Imkon qadar uni mahalladagi tadbirkor yoki ustaga sinov muddatiga tanishtiraman — real ish tajribasi ishonchni tiklaydi. Har bir kichik yutug'ini e'tirof etaman. Zarur bo'lsa, psixolog bilan maslahatlashishni taklif qilaman. Ish topilgandan keyin ham bir necha oy aloqada bo'lib turaman. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 226 Suhbat bileti 25 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Yoshlar yetakchisi sifatida kasbiy jihatdan o'z ustingizda qanday ishlashni rejalashtirasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Yoshlar tez o'zgaradi, ularning qiziqishlari, muammolari va foydalanadigan texnologiyalari ham yangilanib turadi. Shuning uchun yetakchi doimiy o'rganishi kerak. Rejalarim: birinchidan, belgilangan malaka oshirish kurslarida qatnashish va yoshlar siyosati, qonunchilikdagi o'zgarishlarni rasmiy manbalardan muntazam kuzatib borish. Ikkinchidan, psixologiya, konfliktologiya, loyiha boshqaruvi va notiqlik bo'yicha qo'shimcha bilim olish — bepul onlayn kurslar va kitoblar orqali. Uchinchidan, boshqa mahallalar yetakchilari bilan tajriba almashish, ularning muvaffaqiyatli amaliyotlarini o'rganish. To'rtinchidan, raqamli ko'nikmalarni oshirish: dizayn, video montaj, onlayn so'rovnomalar. Beshinchidan, chet tilini o'rganishni davom ettirish. Har yili o'zimga aniq rivojlanish maqsadini qo'yaman va natijasini tahlil qilaman. 2. Yoshlar o'rtasida sog'lom turmush tarzini targ'ib qilish yoshlar siyosatida qanday o'rin tutadi va mahallada qanday tadbirlar o'tkazish mumkin? Namunaviy javob / yechim: ✔ Sog'lom turmush tarzi — yoshlar siyosatining muhim yo'nalishlaridan biri, chunki jismonan va ruhan sog'lom yosh o'qish, mehnat va oilada muvaffaqiyatli bo'ladi, zararli odatlar va huquqbuzarlik xavfi kamayadi. Bu yo'nalish jismoniy faollik, to'g'ri ovqatlanish, zararli odatlardan saqlanish, ruhiy salomatlik va reproduktiv salomatlik madaniyatini o'z ichiga oladi. Mahallada o'tkaziladigan tadbirlar: muntazam sport musobaqalari va ertalabki yugurish, ommaviy sport kunlari; shifokorlar ishtirokida sog'liq haqida suhbatlar; oilaviy sport bayramlari; sayohat va piyoda yurishlar; zararli odatlarga qarshi tengdoshlar aksiyalari. Muhimi — bir martalik aksiya emas, muntazam ishlaydigan to'garak va guruhlar yaratish hamda yoshlarning o'zlarini tashkilotchi sifatida jalb qilish. 3. Davlat xizmatchisi sifatida ijtimoiy tarmoqlarda o'zingizni qanday tutishingiz kerak deb hisoblaysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Davlat xizmatchisi ijtimoiy tarmoqda ham jamiyat oldida o'z lavozimi va tashkilotining obro'sini ifodalaydi, shuning uchun shaxsiy sahifada ham mas'uliyat saqlanadi. Asosiy qoidalarim: haqoratli, kamsituvchi, nizo qo'zg'atuvchi yoki tekshirilmagan ma'lumot tarqatmayman; xizmat davomida olingan maxfiy va shaxsiy ma'lumotlarni, fuqarolarning muammolarini e'lon qilmayman; voyaga yetmaganlarning suratlarini ota-ona roziligisiz joylamayman; tortishuvlarda madaniyatli va bosiq bo'laman. Shu bilan birga, ijtimoiy tarmoq — yoshlar bilan aloqa uchun foydali vosita: tadbirlar haqida e'lon, foydali ma'lumotlar, imkoniyatlar haqida xabar berish uchun undan faol foydalanaman. Rasmiy pozitsiya talab qilinadigan masalalarda shaxsiy fikrimni rasmiy deb ko'rsatmayman. Qisqasi, internetda ham real hayotdagidek odob saqlanadi. 4. Qizlarning ta'lim olishi va kasb egallashini qo'llab-quvvatlash bo'yicha mahallada qanday ishlarni amalga oshirasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Qizlarning ta'lim va kasb egallashi — nafaqat ularning, balki kelajakdagi oilalarning ham farovonligi. Avvalo, xotin-qizlar bilan ishlash bo'yicha mas'ul xodim bilan hamkorlikda o'qimayotgan va ishlamayotgan qizlarni aniqlab, sabablarini o'rganaman: moddiy qiyinchilik, oila qarshiligi, erta turmush yoki ma'lumot yetishmasligi. Keyin amaliy ishlar: qizlarga mos kasb-hunar, til va kompyuter kurslari haqida ma'lumot berish va hujjat topshirishda yordamlashish; uyda bajariladigan va masofaviy ish imkoniyatlarini ko'rsatish; muvaffaqiyatli ayollar bilan uchrashuvlar tashkil etish. Ota-onalar bilan alohida suhbatlar o'tkazib, qizning bilimli bo'lishi oila qadriyatlariga zid emasligini tushuntiraman. Erta nikohning sog'liq va ta'limga salbiy ta'siri haqida ma'rifiy ishlar olib boraman. Har bir holatda qizning o'z fikri hal qiluvchi bo'lishi kerak. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 227 5. Mahallangizdagi 18 yoshli qiz oliy ta'limning birinchi kursida o'qishni tashlab, uyda o'tiribdi. Ota- onasi «qizga o'qish shart emas» deyapti, qizning o'zi esa ikkilanmoqda. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Avval qiz bilan, imkon bo'lsa xotin-qizlar faoli ishtirokida, alohida va xotirjam suhbatlashaman. O'qishni tashlash sababini aniqlayman: moddiy qiyinchilik, o'qishdagi muvaffaqiyatsizlik, yo'nalishni noto'g'ri tanlash, oiladagi bosim yoki sog'liq. Uning o'zi nimani xohlashini bilish eng muhim. Keyin ota-onasi bilan hurmat bilan suhbatlashaman: ta'lim qizga mustaqillik, yaxshi ish va kelajakdagi oilasini qo'llab- quvvatlash imkonini berishini hayotiy misollar bilan tushuntiraman. Sabab moddiy bo'lsa, kontrakt uchun mavjud imtiyozlar, ta'lim krediti yoki ijtimoiy yordam haqida rasmiy ma'lumot beraman. O'qishga qayta tiklanish yoki o'qishni ko'chirish tartibini ta'lim muassasasi orqali aniqlashga yordamlashaman. Agar oliy ta'limga qaytish istamasa, kasb-hunar kursi yoki boshqa yo'lni taklif qilaman. Qarorni majburlamayman. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 228 Suhbat bileti 26 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Hayotingizda muvaffaqiyatsiz chiqqan loyiha yoki tadbir bo'lganmi? Undan qanday saboq oldingiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Ha, bo'lgan. Talabalik paytida yoshlar uchun bepul ingliz tili to'garagini tashkil qilgandim. Dastlab yigirmadan ortiq ishtirokchi yozildi, lekin bir oyda faqat to'rt nafari qoldi. Tahlil qilganimda bir necha xatoni ko'rdim: mashg'ulot vaqtini ishtirokchilar bilan kelishmagan edim, dars dasturi ularning darajasiga mos emasdi, mashg'ulotlar zerikarli ma'ruza ko'rinishida edi va men qaytar aloqa so'ramagan edim. Bu tajribadan uchta saboq oldim. Birinchisi — har qanday loyiha ehtiyojni o'rganishdan boshlanadi. Ikkinchisi — ishtirokchilarni rejalashtirishga jalb qilish kerak. Uchinchisi — muntazam fikr so'rash va rejaga tez tuzatish kiritish lozim. Keyingi to'garakni shu xulosalar asosida tashkil qilganimda, ishtirokchilar oxirigacha qoldi. Muvaffaqiyatsizlikni yashirmaslik, undan o'rganish muhim. 2. Uyushmagan yoshlar deganda kimlar tushuniladi va ular bilan ishlash nimadan boshlanadi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Uyushmagan yoshlar — hech qayerda o'qimayotgan, rasmiy ishlamayotgan va biror tashkilot yoki jamoaga a'zo bo'lmagan yoshlar. Ular davlat va jamiyat e'tiboridan chetda qolish, ishsizlik, zararli ta'sirlarga tushib qolish xavfi yuqori bo'lgan toifa hisoblanadi. Ular bilan ishlash, eng avvalo, ularni aniqlash va o'rganishdan boshlanadi: xonadonbay yurish, mahalla faollari, maktab bitiruvchilari ro'yxatlari va boshqa manbalar orqali har bir yoshning holatini bilish. Keyin har biri bilan shaxsan suhbatlashib, nima uchun o'qimayotgani yoki ishlamayotgani, qiziqishlari va ehtiyojlari aniqlanadi. Shundan so'ng individual yondashuv asosida yo'naltirish: ta'limga qaytarish, kasb-hunarga o'qitish, ishga joylashtirish yoki tadbirkorlikka ko'maklashish. Barcha harakatlar yoshni majburlash emas, balki unga imkoniyat ko'rsatish orqali amalga oshiriladi. 3. Yoshlarda korrupsiyaga nisbatan murosasizlik ruhini qanday tarbiyalaysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Korrupsiyaga qarshi tarbiya ma'ruza bilan emas, shaxsiy namuna va amaliy tushuntirish bilan samarali bo'ladi. Birinchidan, o'zim har qanday xizmatni halol, tanish-bilishchiliksiz ko'rsataman — yoshlar buni ko'radi va qadrlaydi. Ikkinchidan, yoshlarga korrupsiya ularning shaxsan hayotiga qanday zarar yetkazishini hayotiy misollar bilan tushuntiraman: pul bilan kirgan malakasiz shifokor, sifatsiz qurilgan bino, adolatsiz o'tgan tanlov. Uchinchidan, yoshlarning o'z huquqlarini bilishini ta'minlayman: qaysi xizmatlar bepul, rasmiy narx qayerda e'lon qilinadi, noqonuniy talab bo'lsa qayerga murojaat qilish mumkin. To'rtinchidan, munozaralar, keys-o'yinlar, ijodiy tanlovlar va tengdoshlar aksiyalarini o'tkazaman. Beshinchidan, o'qishga kirish va ishga joylashishdagi ochiq, raqamli jarayonlarni targ'ib qilaman. Maqsad — yoshning o'zi pora bermaydigan va bunga qarshi chiqadigan fuqaro bo'lib shakllanishi. 4. Yoshlar bilan muloqotda faol tinglash texnikasi nima va u qanday qo'llaniladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Faol tinglash — suhbatdoshning gapini shunchaki eshitish emas, uni to'liq tushunishga intilish va buni unga ko'rsatish. Uning asosiy usullari: diqqatni to'liq suhbatdoshga qaratish — telefonga qaramaslik, ko'z bilan aloqa, ochiq tana holati; gapini bo'lmaslik va shoshilinch maslahat bermaslik; aytganini o'z so'zlarim bilan qisqacha qaytarish — «Demak, siz ishga joylashishda adolatsizlikka uchradim deb o'ylayapsiz»; his-tuyg'ularini nomlash — «Bu sizni juda xafa qilganga o'xshaydi»; ochiq savollar berish — «Bu haqda ko'proq gapirib bering». Yoshlar bilan ishlashda bu usul ayniqsa muhim, chunki ular ko'pincha kattalar ularni tinglamaydi deb hisoblaydi. Faol tinglash ishonch o'rnatadi, muammoning haqiqiy sababini ochishga yordam beradi va yoshning o'zi yechim topishiga imkon yaratadi. 5. Mahallangizdagi 16 yoshli o'smir maktabga bormay qo'ygan, oldin sudlangan katta yoshdagi yigitlar bilan yuribdi, tunda uyga kech qaytadi. Ota-onasi uni nazorat qila olmayapti. Qanday choralar ko'rasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 229 Bu xavf guruhidagi holat, shuning uchun tezkor, lekin tizimli harakat qilaman. Birinchidan, profilaktika inspektori, maktab ma'muriyati va ota-onasi bilan birgalikda holatni muhokama qilib, individual profilaktika rejasini tuzamiz. Ikkinchidan, o'smir bilan ishonchli muloqot o'rnatishga harakat qilaman — ayblov emas, uni nima qiziqtirishi, nima uchun maktabdan qochishini tushunish muhim. Uchinchidan, uning bo'sh vaqtini mazmunli band qilaman: qiziqishiga mos sport seksiyasi, to'garak yoki voyaga yetmaganlar uchun ruxsat etilgan qonuniy ishga jalb qilish. To'rtinchidan, unga ijobiy ustoz — murabbiy yoki obro'li katta yoshli insonni biriktiraman. Beshinchidan, ota-onaga tarbiya bo'yicha psixologik maslahat olishni tavsiya qilaman. Agar uni jinoiy faoliyatga jalb qilish belgilari aniqlansa, vakolatli organlarga zudlik bilan xabar beriladi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 230 Suhbat bileti 27 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Yoshlar yetakchisi ishi ko'pincha ish vaqtidan tashqariga chiqadi. Ish va shaxsiy hayot muvozanatini qanday saqlaysiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Bu ishda ish vaqti qat'iy chegaralanmasligini tushunaman: yoshlar tadbirlari ko'pincha kechqurun yoki dam olish kunlari o'tadi, shoshilinch murojaatlar ham har doim kelishi mumkin. Shuning uchun men bunga tayyorman. Biroq charchab qolgan yetakchi samarali ishlay olmaydi, shuning uchun muvozanatni saqlashga harakat qilaman. Birinchidan, ishimni puxta rejalashtiraman: haftalik reja, ustuvor vazifalar, vaqtni to'g'ri taqsimlash. Ikkinchidan, vazifalarni faol yoshlar va volontyorlar bilan bo'lishaman — bu ham ularni rivojlantiradi. Uchinchidan, shoshilinch va shoshilinch bo'lmagan murojaatlarni ajrataman: hayot yoki xavfsizlikka bog'liq holatda istalgan vaqtda harakat qilaman, oddiy masalalarni esa ish vaqtida hal qilaman. To'rtinchidan, oilam bilan vaqt o'tkazish, sport va dam olishga ham joy ajrataman. 2. Mahalladagi yoshlar muammolarini o'rganishda qanday usullardan foydalanasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Muammoni to'g'ri aniqlamasdan samarali yechim topib bo'lmaydi, shuning uchun bir nechta usulni birga qo'llayman. Birinchisi — xonadonbay o'rganish: mahalla faollari bilan har bir oilaga kirib, yoshlarning ta'lim, bandlik va ijtimoiy holatini bilish. Ikkinchisi — so'rovnomalar: qog'oz yoki onlayn shaklda, anonim tarzda o'tkazilsa, yoshlar ochiqroq javob beradi. Uchinchisi — fokus-guruhlar: kichik guruhlarda erkin muhokama, ayniqsa o'smirlar, qizlar yoki ishsiz yoshlar bilan alohida. To'rtinchisi — mavjud ma'lumotlarni tahlil qilish: maktab, bandlik xizmati, poliklinika va profilaktika inspektori ma'lumotlari. Beshinchisi — kuzatish: yoshlar qayerda va qanday vaqt o'tkazishini bevosita ko'rish. Natijalarni umumlashtirib, muammolarni ahamiyatiga qarab tartiblayman va ish rejasini shunga asoslab tuzaman. Shaxsiy ma'lumotlar maxfiyligi har doim saqlanadi. 3. Hamkasbingiz yordam evaziga fuqarolardan pul olayotganidan xabardor bo'lib qolsangiz, nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bu jiddiy holat va unga befarq qarash mumkin emas, chunki korrupsiyani bila turib yashirish ham noto'g'ri, u butun tizimga bo'lgan ishonchni yemiradi. Birinchidan, ma'lumotning ishonchliligiga e'tibor beraman: mish-mish va aniq faktni farqlayman, lekin o'zim tergov o'tkazmayman — bu vakolatli organlarning ishi. Ikkinchidan, ma'lum bo'lgan faktlarni — qachon, kimdan, qanday holatda — xolis qayd etaman. Uchinchidan, belgilangan tartibda rahbariyatga yoki korrupsiyaga qarshi kurash bo'yicha vakolatli organga xabar beraman; bunday xabar berish uchun rasmiy kanallar va ishonch telefonlaridan foydalanish mumkin. To'rtinchidan, jabrlangan fuqaroga o'z huquqlarini himoya qilish uchun qayerga murojaat qilishni tushuntiraman. Shaxsiy munosabatlar va hamkasblik bu qarorga ta'sir qilmasligi kerak. 4. Yoshlarga internetdagi soxta xabarlar va manipulyatsiyani farqlashni qanday o'rgatasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Media va axborot savodxonligi bo'yicha amaliy mashg'ulotlar o'tkazaman, chunki nazariy tushuntirish yetarli emas. Yoshlarga oddiy tekshiruv qoidalarini o'rgataman: xabar manbasi kim, rasmiy sayt yoki ishonchli nashrmi; sarlavha haddan tashqari hissiy yoki shoshiltiruvchi emasmi; xabar sanasi va kontekst to'g'rimi; boshqa ishonchli manbalarda ham bormi; surat yoki video boshqa voqeadan olinmaganmi — buni teskari tasvir qidiruvi bilan tekshirish mumkin. Mashg'ulotda real misollar asosida mashq qilamiz: yoshlar guruhlarga bo'linib, berilgan xabarlarning to'g'ri yoki soxtaligini aniqlaydi. Shuningdek, manipulyatsiya usullarini — qo'rquv, g'azab, «hamma biladi» kabi bosimlarni tanishni o'rgataman. Asosiy tamoyil: tekshirilmagan xabarni ulashmaslik va tanqidiy fikrlash. Oxirida yoshlarning o'zlari tengdoshlari uchun qisqa eslatma tayyorlaydi. 5. Mahallangizdagi ikki guruh yoshlar o'rtasida futbol o'yinidan keyin janjal chiqdi, ijtimoiy tarmoqda bir-birini tahdid qilishmoqda, yana to'qnashuv bo'lishi mumkin. Qanday harakat qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 231 Birinchi navbatda xavfsizlikni ta'minlayman: tahdidlar va yangi to'qnashuv xavfi borligi sababli darhol profilaktika inspektori va mahalla raisiga xabar beraman, zarur bo'lsa ular vaziyatni nazoratga oladi. Keyin har ikki guruhning yetakchilari bilan alohida, xotirjam muhitda suhbatlashaman, nizoning haqiqiy sababini aniqlayman — ko'pincha bu hakamlik, haqorat yoki eski kelishmovchilik bo'ladi. Ota-onalarni ham jalb qilaman. So'ng, ikkala tomon tayyor bo'lganda, betaraf joyda vositachilik suhbatini o'tkazaman: har bir tomon o'z fikrini aytadi, tahdidlarni to'xtatish va ijtimoiy tarmoqdagi haqoratli yozuvlarni o'chirish bo'yicha kelishuvga erishiladi. Keyinchalik adolatli hakamlik bilan do'stona o'yin yoki aralash jamoali musobaqa tashkil qilaman. Agar jarohat yoki jinoyat alomati bo'lsa, masala qonuniy tartibda ko'rib chiqiladi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 232 Suhbat bileti 28 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Nima uchun aynan sizni boshqa nomzodlardan ko'ra bu lavozimga munosib deb hisoblashimiz kerak? Namunaviy javob / yechim:✔ Men boshqa nomzodlarni kamsitmoqchi emasman, ehtimol ular ham munosib insonlar. Lekin men o'zimning bir nechta afzalliklarimni ko'rsata olaman. Birinchidan, mahallani va uning yoshlarini ichidan bilaman, ko'pchilik bilan allaqachon ishonchli munosabatim bor. Ikkinchidan, tadbir va loyihalarni tashkil etish, volontyorlar bilan ishlash bo'yicha amaliy tajribam bor — faqat nazariya emas. Uchinchidan, zamonaviy raqamli vositalarni yaxshi bilaman, bu yoshlar bilan ular gaplashadigan tilda muloqot qilishga yordam beradi. To'rtinchidan, o'rganishga tayyorman va tanqidni to'g'ri qabul qilaman. Beshinchidan, halollik va qonunga hurmat — men uchun asosiy tamoyil. Eng muhimi, bu ish men uchun shunchaki lavozim emas, balki mahallamiz kelajagiga hissa qo'shish imkoniyati. Natijalarim bilan buni isbotlashga tayyorman. 2. Ota-ona qaramog'idan mahrum bo'lgan yoshlarning mustaqil hayotga moslashuviga qanday ko'maklashish mumkin? Namunaviy javob / yechim: ✔ Ota-ona qaramog'idan mahrum bo'lgan yoshlar, ayniqsa mehribonlik uylari yoki homiylik ostidan chiqqach, ko'pincha uy-joy, ish, moliyaviy rejalashtirish va kundalik hayot ko'nikmalarida qiynaladi. Ularga yordam bir necha yo'nalishda bo'ladi. Birinchidan, ularning qonun bilan kafolatlangan huquq va imtiyozlaridan to'liq foydalanayotganini tekshirish va hujjatlarni rasmiylashtirishda ko'maklashish. Ikkinchidan, ta'lim yoki kasb egallash va ishga joylashish uchun alohida e'tibor. Uchinchidan, hayotiy ko'nikmalar bo'yicha amaliy yordam: byudjet tuzish, kommunal to'lovlar, davlat xizmatlaridan foydalanish. To'rtinchidan, ishonchli katta yoshli ustoz yoki oilani biriktirish — chunki eng katta muammo ko'pincha yolg'izlik. Beshinchidan, psixologik qo'llab-quvvatlash. Bularning barchasi yoshni ayamasdan, uning mustaqilligi va qadr-qimmatini hurmat qilgan holda amalga oshiriladi. 3. Murojaat bilan kelgan fuqaro sizga qo'pol muomala qilsa yoki haqorat qilsa, o'zingizni qanday tutasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Davlat xizmatchisi uchun bunday vaziyatda o'zini bosiq tutish — kasbiy odobning muhim talabi. Avvalo, qo'pollikka qo'pollik bilan javob bermayman va shaxsiy haqorat sifatida qabul qilmayman: ko'pincha odam menga emas, uzoq vaqt hal qilinmagan muammosiga g'azablangan bo'ladi. Xotirjam ovozda gapiraman, uni tinglayman va muammosiga e'tiborimni ko'rsataman — bu ko'p hollarda keskinlikni pasaytiradi. Keyin hurmat bilan, lekin aniq chegarani belgilayman: masalani hal qilish uchun xotirjam muloqot zarurligini aytaman. Agar fuqaro haqoratni davom ettirsa yoki tahdid qilsa, suhbatni boshqa vaqtga ko'chirishni taklif qilaman, zarur hollarda hamkasb yoki rahbarni jalb qilaman, xavf bo'lsa, tegishli xizmatlarga murojaat qilaman. Shunday bo'lsa ham, uning murojaati qonuniy tartibda albatta ko'rib chiqiladi. 4. Ko'pchilik ishtirokidagi yoshlar tadbirini, masalan konsert yoki sport musobaqasini tashkil etishda xavfsizlikni qanday ta'minlaysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Xavfsizlik — tadbirni rejalashtirishning birinchi bosqichidan boshlab o'ylanadigan masala. Birinchidan, joyni tanlashda uning sig'imi, kirish va chiqish yo'llari, favqulodda chiqish imkoniyati, yoritilishi va jihozlarning sozligini tekshiraman. Ikkinchidan, tadbirni belgilangan tartibda kelishib, rasmiylashtiraman, zarur hollarda huquqni muhofaza qiluvchi organlar va tibbiy xizmat vakillarini oldindan xabardor qilaman. Uchinchidan, tartibni saqlash uchun mas'ul shaxslar va yo'riqnoma olgan volontyorlarni tayinlayman. To'rtinchidan, birinchi tibbiy yordam vositalari, ichimlik suvi va, kerak bo'lsa, shifokor bo'lishini ta'minlayman. Beshinchidan, voyaga yetmaganlar ishtirokida ota-ona roziligi va kattalar nazorati bo'ladi. Oltinchidan, ob-havo va boshqa xavflar uchun muqobil reja tuzaman. Tadbir oxirida tarqalish ham tartibli tashkil etiladi. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 233 5. Mahallangizdagi 22 yoshli qiz uyda shirinlik pishirib, ularni ijtimoiy tarmoq orqali sotish g'oyasi bilan keldi, lekin qayerdan boshlashni va qonuniy tomonini bilmaydi. Qanday maslahat va yordam berasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Avvalo uning tashabbusini qo'llab-quvvatlayman va g'oyasini batafsil o'rganaman: qanday mahsulot, kimga sotiladi, narx qanday, raqobatchilar kimlar. Birgalikda oddiy biznes reja tuzamiz: xom ashyo xarajati, tannarx, sotish narxi, oylik sotish hajmi. Kichik hajmdan boshlashni, buyurtma asosida ishlashni maslahat beraman. Qonuniy tomondan, faoliyatni o'zini o'zi band qilgan shaxs yoki tadbirkor sifatida rasmiylashtirishning mavjud shakllari haqida rasmiy manbalar va tegishli xizmatlar orqali ma'lumot olishga yo'naltiraman. Oziq-ovqat mahsuloti bo'lgani uchun sanitariya va gigiyena talablariga rioya qilish, mahsulot tarkibini to'g'ri ko'rsatish muhimligini alohida tushuntiraman. Kursga yoki tajribali tadbirkor- ustozga yo'naltiraman, mahsulotni mahalla tadbirlari va yarmarkalarda namoyish qilishga imkon yarataman. Kredit masalasida ehtiyotkorlikni tavsiya qilaman. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 234 Suhbat bileti 29 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Yoshlar yetakchisi ishida ijtimoiy tarmoqlardan qanday foydalanishni rejalashtirasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Ijtimoiy tarmoqlar — yoshlar ko'p vaqt o'tkazadigan joy, shuning uchun u muhim ish quroli. Birinchidan, mahalla yoshlari uchun rasmiy guruh yoki kanal ochaman: unda tadbirlar haqida e'lonlar, bo'sh ish o'rinlari, kurslar, grantlar va tanlovlar haqida foydali ma'lumotlar beriladi. Ikkinchidan, uni faqat e'lonlar taxtasi emas, balki muloqot maydoni qilaman: so'rovnomalar, savol-javob, yoshlarning taklifini yig'ish. Uchinchidan, muvaffaqiyatli yoshlar haqida qisqa hikoyalar joylashtiraman — bu boshqalarni ilhomlantiradi. To'rtinchidan, guruhda aniq qoidalar o'rnatiladi: haqorat, reklama va zararli kontentga yo'l qo'yilmaydi, moderatsiya muntazam olib boriladi. Beshinchidan, shaxsiy ma'lumotlar va suratlar faqat rozilik bilan e'lon qilinadi. Shuni ham unutmaslik kerakki, onlayn muloqot jonli uchrashuvning o'rnini bosa olmaydi. 2. Yoshlarni ma'naviy-axloqiy tarbiyalash va milliy qadriyatlarga hurmat ruhida voyaga yetkazish yo'nalishida mahallada nimalar qilinishi mumkin? Namunaviy javob / yechim: ✔ Ma'naviy-axloqiy tarbiya — yoshlar siyosatining asosiy yo'nalishlaridan biri bo'lib, unda vatanparvarlik, kattalarga hurmat, oila qadriyatlari, mehnatsevarlik, bag'rikenglik va qonunga hurmat kabi fazilatlarni shakllantirish ko'zda tutiladi. Mahallada buni quyidagi shakllarda amalga oshirish mumkin: kitobxonlik kechalari va kitob muhokamalari; mahallaning keksa avlodi va urush, mehnat faxriylari bilan uchrashuvlar; tarixiy va madaniy joylarga sayohatlar; milliy bayramlar va an'anaviy tadbirlarni yoshlarning o'zlari tashkil etishi; hunarmandlar bilan uchrashuv va milliy hunarlarni o'rganish; xayriya va volontyorlik aksiyalari. Muhimi — tarbiya zo'rlab yoki rasmiy majburiyat sifatida emas, qiziqarli va hayotiy shaklda olib borilishi, zamonaviy qarashlarga ham ochiq bo'lishidir. Shunda yoshlar qadriyatlarni o'z ichki e'tiqodi sifatida qabul qiladi. 3. Yoshlar yetakchisining o'z vakolatidan tashqaridagi narsalarni va'da qilishi nima uchun noto'g'ri? Namunaviy javob / yechim: ✔ Vakolatdan tashqari va'da berish — masalan, «sizni albatta falon joyga ishga joylashtiraman» yoki «bu imtiyozni sizga hal qilib beraman» deyish — bir necha sababga ko'ra noto'g'ri. Birinchidan, bajarilmagan va'da fuqaroning ishonchini yo'qotadi va butun tizimga nisbatan ishonchsizlik uyg'otadi. Ikkinchidan, bu fuqaroni noto'g'ri yo'lga boshlaydi: u boshqa real imkoniyatlarni qidirish o'rniga va'daga ishonib kutib o'tiradi. Uchinchidan, vakolatdan tashqari masalani «hal qilish» harakati ko'pincha norasmiy yo'llar, tanish-bilishchilik va korrupsiyaga yo'l ochadi. To'rtinchidan, bu davlat xizmatchisi odobiga zid. To'g'ri yo'l: fuqaroga vakolatim doirasida nima qila olishimni aniq aytish, qolgan masalalar bo'yicha qaysi idoraga murojaat qilish kerakligini ko'rsatish va zarur bo'lsa, murojaatini yozishda yordam berish. 4. Yoshlarga grant yoki tanlov uchun loyiha taklifini yozishni qanday o'rgatasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Avval tanlov shartlarini birgalikda diqqat bilan o'qishni o'rgataman: kim qatnasha oladi, qanday yo'nalishlar qo'llab-quvvatlanadi, muddat va talab qilinadigan hujjatlar. Keyin loyiha taklifining asosiy qismlarini tushuntiraman. Muammo — qanday ijtimoiy muammo hal qilinadi va u nima bilan tasdiqlanadi. Maqsad va vazifalar — aniq va o'lchanadigan bo'lishi kerak. Faoliyat rejasi — qanday ishlar, qachon va kim tomonidan bajariladi. Kutilayotgan natijalar va ko'rsatkichlar. Byudjet — har bir xarajat asoslangan va real bo'lishi kerak. Barqarorlik — loyiha tugagach, natija qanday davom etadi. Mashg'ulotni amaliy tarzda o'tkazaman: yoshlar guruhlarda o'z g'oyasini loyiha shakliga keltiradi, boshqa guruhlar esa uni baholovchi sifatida tahlil qiladi. Tayyor loyihalarni topshirishdan oldin tahrir qilishga yordam beraman, lekin matnni ular uchun yozib bermayman. 5. Mahalla yoshlari a'zo bo'lgan ijtimoiy tarmoq guruhida o'smirlar o'rtasidagi mushtlashuv videolari va bir qizni masxara qiluvchi suratlar tarqalmoqda. Qanday harakat qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 235 Birinchi navbatda zararni to'xtatishga harakat qilaman: guruh administratori bilan bog'lanib, kontentni o'chirishni, uni tarqatganlarni ogohlantirishni so'rayman, zarur bo'lsa platformaga shikoyat qilaman. Dalillarni esa vakolatli shaxslarga berish uchun saqlab qolaman, lekin o'zim boshqa joyda tarqatmayman. Ikkinchidan, jabrlangan qiz va uning oilasi bilan ehtiyotkorlik bilan bog'lanaman, unga psixologik yordam taklif qilaman — uning sha'ni va maxfiyligini himoya qilish ustuvor. Uchinchidan, mushtlashuv ishtirokchilari va videoni tarqatganlarni maktab, ota-onalar va profilaktika inspektori bilan birgalikda aniqlab, ular bilan tushuntirish ishlari olib boriladi. Agar tahqirlash, shantaj yoki jinoyat alomatlari bo'lsa, masala huquqni muhofaza qiluvchi organlarga topshiriladi. Keyin profilaktika sifatida yoshlar uchun raqamli odob va mas'uliyat haqida mashg'ulot o'tkazaman. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 236 Suhbat bileti 30 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Agar siz bu lavozimga tayinlansangiz, bir yildan keyin mahalla yoshlari sizni qanday so'zlar bilan ta'riflashlarini xohlaysiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Men yoshlar meni uch so'z bilan ta'riflashlarini xohlardim: «ishonsa bo'ladi», «yordam beradi» va «adolatli». «Ishonsa bo'ladi» — chunki ular menga muammosini aytishdan qo'rqmasligi, aytgan gaplari maxfiy qolishini va va'dam bajarilishini bilishlari kerak. «Yordam beradi» — chunki ular menga kelganda shunchaki maslahat emas, real natija, ish, o'qish yoki aniq yo'l ko'rsatmani olishlari kerak. «Adolatli» — chunki men hech kimni tanish-bilish, boylik yoki boshqa belgilarga ko'ra ajratmasligim kerak. Bunga erishish uchun har bir yosh bilan ochiq muloqot qilaman, va'daga emas, harakatga e'tibor beraman va o'z xatolarimni tan olishdan qo'rqmayman. Agar yil oxirida yoshlar o'z tashabbuslari bilan menga kelishsa, demak maqsadimga erishgan bo'laman. 2. Yoshlarni xorijda xavfsiz va qonuniy ishlash haqida xabardor qilish nima uchun muhim va bu ishni qanday tashkil qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Xorijga ishga ketayotgan yoshlar orasida noqonuniy vositachilarga aldanish, hujjatsiz ishlash, maoshni olmaslik, majburiy mehnat va hatto odam savdosiga tushib qolish holatlari uchrab turadi. Shuning uchun oldindan to'g'ri ma'lumot berish ularni katta xavflardan saqlaydi. Bu ishni quyidagicha tashkil qilaman: xorijda ishlash niyatidagi yoshlarni aniqlab, ularga uyushgan mehnat migratsiyasi bo'yicha rasmiy tashkilotlar va xizmatlar haqida ma'lumot beraman; ish beruvchi va vositachining qonuniyligini qanday tekshirish, shartnomani qanday o'qish, pasportni hech kimga topshirmaslik kabi qoidalarni tushuntiraman; boriladigan davlatning tili va kasbiy malaka talablariga tayyorlanishga yo'naltiraman; xorijda qiyin vaziyatga tushganda murojaat qilinadigan elchixona va konsullik aloqalarini eslataman. Tajribali migrantlar bilan uchrashuvlar ham samarali. 3. Qaroringiz yoki harakatingizdan norozi fuqaro ustingizdan shikoyat qilishini aytsa, qanday munosabatda bo'lasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Fuqaroning shikoyat qilish huquqi — qonuniy huquq, va men buni tahdid sifatida emas, nazoratning normal mexanizmi sifatida qabul qilaman. Birinchidan, xotirjamlik bilan uning noroziligi sababini batafsil tinglayman, ehtimol men biror narsani to'liq tushuntirmaganman yoki haqiqatan xato qilganman. Ikkinchidan, qarorimning asosini — qaysi tartib va mezonlarga tayanganimni aniq va ochiq tushuntiraman. Uchinchidan, agar xato qilganimni anglasam, buni tan olaman va tuzatish choralarini ko'raman. To'rtinchidan, agar u baribir rozi bo'lmasa, qaysi yuqori organga va qanday tartibda shikoyat qilishi mumkinligini o'zim ko'rsataman. Shikoyat qilgani uchun fuqaroga hech qachon salbiy munosabatda bo'lmayman va uning keyingi murojaatlarini ham xolis ko'rib chiqaman. Shaffoflik va hisobdorlik — davlat xizmatchisi faoliyatining asosi. 4. Tadbirlaringizga odatda kelmaydigan, faol bo'lmagan va chetda qolgan yoshlarni qanday jalb qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Ko'pincha tadbirlarga doim bir xil faol yoshlar keladi, eng ko'p e'tiborga muhtojlari esa chetda qoladi. Ularni jalb qilish uchun birinchidan, nima uchun kelmasligini aniqlayman: qiziqmaydi, uyaladi, vaqti yo'q, ishlaydi, oilasi ruxsat bermaydi yoki tadbir ularga mos emas. Ikkinchidan, ularning oldiga o'zim boraman — shaxsiy taklif ommaviy e'londan ancha samarali. Uchinchidan, tadbirlarni ularning qiziqishiga moslashtiraman: masalan, kompyuter o'yinlari turniri, mashina ta'mirlash ustaxonasi, pazandachilik yoki musiqa mashg'uloti. To'rtinchidan, ular uchun qulay vaqt va joyni tanlayman. Beshinchidan, ularning do'stlari yoki faol tengdoshlari orqali taklif qilaman. Oltinchidan, kelganlariga kichik mas'uliyat beraman, shunda o'zini kerakli his qiladi. Nogironligi bor yoshlar uchun tadbir joyining qulayligini oldindan ta'minlayman. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 237 5. Mahallangizga Rossiyada uch yil ishlab qaytgan 25 yoshli yigit qaytib keldi. U jamg'armasini tugatgan, mahalliy mehnat bozorida o'z o'rnini topa olmayapti va yana chetga ketishni o'ylamoqda. Qanday yordam berasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Avvalo yigit bilan suhbatlashib, xorijda qanday ish qilganini, qanday ko'nikma va tajriba orttirganini aniqlayman — ko'pincha migrantlar qurilish, xizmat ko'rsatish yoki boshqa sohalarda qimmatli amaliy tajribaga ega bo'ladi. Bu tajribani rasmiy tan olish yoki malaka sertifikati olish imkoniyatlarini birga ko'rib chiqamiz. Keyin bandlik xizmatiga ro'yxatdan o'tishga va mos bo'sh ish o'rinlarini topishga yordamlashaman, mahalladagi tadbirkorlar bilan tanishtiraman. Agar o'z ishini boshlash istagi bo'lsa, biznes rejani tuzish va qaytgan migrantlar uchun mavjud bo'lishi mumkin bo'lgan qo'llab-quvvatlash shakllari haqida rasmiy manbalardan ma'lumot olishga yo'naltiraman. Agar u baribir qayta ketishga qaror qilsa, uni majburlamayman, balki qonuniy va xavfsiz yo'llar bilan ketishi uchun to'g'ri ma'lumot beraman. Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 238 Javoblar kaliti Har bir variant bo'yicha: topshiriq raqami va to'g'ri javob. 1-variant 1- C 2- A 3- A 4- D 5- B 6- A 7- A 8- C 9- B 10- A 11- D 12- A 13- A 14- B 15- D 16- C 17- A 18- B 19- A 20- D 21- D 22- B 23- C 24- D 25- D 26- D 27- D 28- C 29- C 30- B 2-variant 1- C 2- B 3- B 4- A 5- D 6- C 7- A 8- C 9- C 10- B 11- C 12- A 13- A 14- D 15- B 16- B 17- B 18- D 19- D 20- A 21- B 22- C 23- B 24- B 25- A 26- D 27- B 28- D 29- A 30- A 3-variant 1- C 2- D 3- C 4- B 5- A 6- B 7- C 8- D 9- A 10- D 11- B 12- C 13- C 14- A 15- C 16- C 17- D 18- C 19- B 20- A 21- B 22- B 23- B 24- D 25- B 26- C 27- C 28- A 29- B 30- A 4-variant 1- C 2- B 3- D 4- D 5- B 6- C 7- B 8- D 9- B 10- B 11- B 12- C 13- B 14- A 15- A 16- A 17- B 18- A 19- C 20- A 21- D 22- C 23- D 24- A 25- A 26- A 27- C 28- A 29- B 30- B 5-variant 1- D 2- B 3- D 4- C 5- D 6- B 7- A 8- D 9- C 10- B 11- C 12- A 13- B 14- B 15- A 16- C 17- B 18- A 19- B 20- C 21- D 22- C 23- B 24- A 25- A 26- A 27- B 28- C 29- C 30- D 6-variant 1- A 2- B 3- D 4- D 5- A 6- A 7- B 8- A 9- B 10- B 11- D 12- A 13- B 14- A 15- A 16- C 17- B 18- A 19- B 20- B 21- D 22- C 23- D 24- D 25- D 26- C 27- A 28- D 29- B 30- B 7-variant 1- B 2- C 3- B 4- B 5- C 6- B 7- A 8- B 9- B 10- A 11- B 12- A 13- B 14- A 15- C 16- C 17- C 18- A 19- D 20- C 21- D 22- B 23- B 24- C 25- D 26- C 27- C 28- A 29- D 30- A 8-variant 1- B 2- D 3- B 4- A 5- C 6- C 7- D 8- A 9- C 10- B 11- C 12- A 13- B 14- C 15- B 16- C 17- D 18- A 19- D 20- C Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 239 21- A 22- A 23- D 24- B 25- A 26- A 27- A 28- D 29- D 30- B 9-variant 1- B 2- C 3- C 4- D 5- C 6- A 7- D 8- A 9- B 10- A 11- B 12- B 13- C 14- B 15- B 16- D 17- D 18- A 19- C 20- A 21- D 22- C 23- D 24- C 25- B 26- D 27- B 28- D 29- D 30- D 10-variant 1- C 2- B 3- A 4- B 5- B 6- C 7- D 8- D 9- C 10- C 11- C 12- B 13- C 14- B 15- A 16- B 17- C 18- C 19- B 20- D 21- C 22- A 23- C 24- A 25- B 26- A 27- C 28- D 29- C 30- B 11-variant 1- A 2- A 3- A 4- D 5- C 6- A 7- D 8- C 9- B 10- B 11- C 12- C 13- D 14- A 15- B 16- A 17- A 18- C 19- D 20- C 21- D 22- D 23- C 24- B 25- D 26- D 27- D 28- C 29- B 30- B 12-variant 1- D 2- B 3- B 4- B 5- A 6- B 7- C 8- C 9- C 10- C 11- D 12- D 13- D 14- B 15- D 16- A 17- A 18- B 19- A 20- A 21- C 22- B 23- B 24- C 25- B 26- D 27- C 28- D 29- A 30- B 13-variant 1- D 2- B 3- C 4- A 5- B 6- A 7- A 8- D 9- C 10- C 11- C 12- B 13- D 14- D 15- D 16- B 17- C 18- B 19- C 20- D 21- B 22- B 23- D 24- B 25- D 26- C 27- C 28- A 29- C 30- C 14-variant 1- A 2- D 3- B 4- B 5- C 6- A 7- D 8- A 9- D 10- C 11- C 12- D 13- D 14- B 15- C 16- B 17- A 18- A 19- A 20- A 21- C 22- A 23- B 24- C 25- B 26- D 27- A 28- A 29- D 30- A 15-variant 1- D 2- C 3- D 4- C 5- C 6- B 7- C 8- C 9- B 10- C 11- B 12- A 13- A 14- B 15- B 16- B 17- A 18- C 19- D 20- D 21- B 22- A 23- A 24- C 25- C 26- D 27- D 28- B 29- A 30- D 16-variant 1- D 2- B 3- D 4- B 5- D 6- B 7- D 8- C 9- D 10- A 11- D 12- D 13- D 14- D 15- B 16- C 17- B 18- A 19- C 20- A 21- B 22- D 23- C 24- A 25- B 26- B 27- A 28- C 29- D 30- C Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 240 17-variant 1- A 2- A 3- B 4- C 5- B 6- C 7- C 8- B 9- A 10- D 11- A 12- B 13- A 14- D 15- A 16- B 17- A 18- A 19- C 20- A 21- C 22- A 23- C 24- C 25- A 26- C 27- B 28- C 29- B 30- C 18-variant 1- C 2- C 3- D 4- D 5- A 6- B 7- B 8- A 9- A 10- C 11- D 12- B 13- C 14- D 15- D 16- B 17- A 18- D 19- D 20- B 21- D 22- B 23- D 24- A 25- C 26- B 27- B 28- C 29- B 30- B 19-variant 1- B 2- C 3- A 4- D 5- C 6- A 7- C 8- D 9- C 10- A 11- D 12- C 13- A 14- C 15- B 16- D 17- A 18- D 19- B 20- C 21- B 22- D 23- C 24- C 25- D 26- B 27- B 28- A 29- A 30- D 20-variant 1- A 2- A 3- B 4- C 5- B 6- B 7- D 8- A 9- B 10- A 11- C 12- C 13- A 14- A 15- D 16- D 17- C 18- D 19- B 20- D 21- A 22- B 23- D 24- D 25- C 26- D 27- B 28- A 29- B 30- C 21-variant 1- A 2- C 3- A 4- D 5- D 6- D 7- C 8- D 9- A 10- B 11- A 12- B 13- B 14- A 15- D 16- C 17- D 18- A 19- C 20- D 21- D 22- C 23- B 24- B 25- B 26- C 27- C 28- C 29- C 30- C 22-variant 1- A 2- B 3- D 4- D 5- D 6- B 7- B 8- D 9- C 10- A 11- A 12- C 13- B 14- C 15- C 16- B 17- B 18- D 19- B 20- C 21- A 22- D 23- A 24- B 25- C 26- C 27- A 28- A 29- D 30- C 23-variant 1- D 2- C 3- D 4- A 5- A 6- D 7- C 8- D 9- D 10- B 11- B 12- C 13- A 14- A 15- D 16- B 17- B 18- C 19- D 20- C 21- A 22- B 23- D 24- D 25- C 26- A 27- D 28- B 29- C 30- A 24-variant 1- B 2- B 3- D 4- D 5- B 6- C 7- C 8- D 9- D 10- A 11- C 12- D 13- D 14- B 15- C 16- B 17- B 18- C 19- C 20- B 21- B 22- A 23- D 24- D 25- B 26- C 27- C 28- A 29- B 30- A Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 241 25-variant 1- C 2- D 3- A 4- B 5- B 6- C 7- C 8- B 9- B 10- B 11- B 12- B 13- B 14- C 15- B 16- B 17- D 18- B 19- A 20- D 21- B 22- D 23- C 24- A 25- D 26- C 27- B 28- A 29- C 30- B 26-variant 1- A 2- D 3- C 4- A 5- B 6- B 7- D 8- C 9- D 10- B 11- B 12- D 13- C 14- B 15- A 16- B 17- D 18- B 19- B 20- D 21- B 22- D 23- D 24- A 25- C 26- B 27- A 28- B 29- C 30- A 27-variant 1- A 2- C 3- B 4- B 5- B 6- D 7- D 8- B 9- D 10- D 11- A 12- C 13- A 14- A 15- D 16- D 17- B 18- D 19- A 20- C 21- C 22- D 23- C 24- C 25- B 26- B 27- C 28- A 29- C 30- D 28-variant 1- A 2- B 3- D 4- D 5- C 6- D 7- C 8- B 9- B 10- B 11- A 12- B 13- A 14- C 15- B 16- C 17- B 18- A 19- A 20- A 21- A 22- A 23- A 24- C 25- B 26- C 27- D 28- B 29- A 30- C 29-variant 1- D 2- B 3- B 4- C 5- B 6- A 7- B 8- C 9- D 10- A 11- A 12- D 13- A 14- B 15- D 16- C 17- D 18- C 19- D 20- B 21- A 22- A 23- A 24- A 25- C 26- A 27- D 28- B 29- A 30- D 30-variant 1- C 2- A 3- D 4- D 5- A 6- B 7- A 8- D 9- B 10- B 11- D 12- C 13- D 14- A 15- A 16- C 17- C 18- B 19- B 20- B 21- A 22- C 23- D 24- A 25- C 26- B 27- D 28- D 29- D 30- A 31-variant 1- C 2- D 3- D 4- A 5- D 6- D 7- D 8- C 9- A 10- C 11- B 12- D 13- B 14- C 15- D 16- D 17- D 18- A 19- C 20- B 21- C 22- C 23- D 24- B 25- A 26- C 27- D 28- C 29- A 30- A 32-variant 1- D 2- B 3- C 4- B 5- C 6- D 7- B 8- B 9- D 10- D 11- A 12- A 13- B 14- A 15- A 16- B 17- C 18- B 19- D 20- D 21- A 22- D 23- D 24- D 25- A 26- A 27- D 28- D 29- C 30- C Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 242 33-variant 1- A 2- A 3- D 4- C 5- A 6- C 7- A 8- A 9- B 10- C 11- D 12- B 13- C 14- D 15- C 16- D 17- C 18- D 19- B 20- B 21- B 22- D 23- A 24- C 25- A 26- C 27- B 28- C 29- C 30- C 34-variant 1- C 2- C 3- D 4- C 5- A 6- C 7- D 8- A 9- C 10- D 11- D 12- D 13- C 14- B 15- A 16- A 17- D 18- B 19- D 20- C 21- D 22- D 23- A 24- D 25- D 26- B 27- C 28- D 29- B 30- D Suhbat bileti 1 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 2 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 3 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 4 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 5 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 6 1. yechimga qarang Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 243 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 7 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 8 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 9 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 10 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 11 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 12 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 13 1. yechimga qarang Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 244 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 14 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 15 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 16 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 17 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 18 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 19 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 20 1. yechimga qarang Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 245 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 21 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 22 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 23 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 24 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 25 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 26 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 27 1. yechimga qarang Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 246 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 28 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 29 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 30 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Mahalla yoshlar yetakchisi: test va suhbat savollari — mashq testlari | 247

MAHALLA YOSHLAR YETAKCHISI: TEST VA SUHBAT SAVOLLARI

Tayyorgarlik to'plami: 1020 ta mashq testi (javoblari va izohlari bilan) + 30 ta suhbat bileti namunaviy javoblari bilan, 2026

64 ta variant • 1170 ta topshiriq • javoblari bilan

Mashq to'plami • 2026–2027 o'quv yili

Imtihon tuzilishi va yo'riqnoma

• Mahalla yoshlar yetakchisi lavozimiga nomzodlar odatda tanlov asosida — hujjatlar, test (bilim) sinovi va suhbat orqali — saralanadi. Aniq tartib va talablar har bir tanlov e'lonida ko'rsatiladi.

• Ushbu tayyorgarlik to'plamining birinchi qismida 1020 ta mashq testi bor: davlat yoshlar siyosati, Konstitutsiya va davlat tuzilishi, mahalla instituti, yoshlar huquqlari, bandlik va tadbirkorlik, ma'naviy-ma'rifiy ishlar, yoshlar psixologiyasi, muloqot va liderlik, konfliktlarni hal qilish, profilaktika, raqamli savodxonlik, loyiha boshqaruvi, ish yuritish va xizmat etikasi. Har bir savolga to'g'ri javob va izoh berilgan.

• Ikkinchi qismda 30 ta suhbat bileti (har birida 5 ta savol) va namunaviy javoblar bor: motivatsiya, yoshlar siyosati bo'yicha bilim, etika, yoshlar bilan ishlash va amaliy vaziyat (keys).

• Tavsiya: testlarni variantlar bo'yicha vaqt belgilab ishlang; suhbat savollariga avval o'zingiz og'zaki javob berib, so'ng namunaviy javob bilan solishtiring. Javobda o'z mahallangiz va tajribangizdan misol keltirish foydali.

• Muhim: bu mashq testlari — rasmiy tanlov savollari yoki ularning javoblari emas. Yoshlar siyosatiga oid dasturlar va tuzilmalar o'zgarib turadi: amaldagi hujjatlarni lex.uz va rasmiy manbalardan tekshiring.

Sotib olish