Mahalliy og‘riqsizlantirish ahamiyati va qo‘llash usullari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	35.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Mahalliy og‘riqsizlantirish ahamiyati va qo‘llash usullari

Купить

MAHALLIY OG’RIQSIZLANTIRISH AHAMIYATI VA QO’LLASH
USULLARI .
Reja:
1. Mahalliy og’riqsizlantirish tushunchasini aniqlash va unga ko’rsatma
va qarshi ko’rsatmalar.
2. Mahalliy og’riqsizlantirish uchun ishlatiladigan anestetiklar , ularning
ta’sirini kuchaytirish va uzaytirish.
3. Mahalliy og’riqsizlantirish turlari.
4. Mahalliy anesteziyaning diagnostik ahamiyati.
5. Novokain eritmasining patogenetik ta’siri.

Mahalliy og’riqsizlantirish – bu anestetik moddalar ta’sirida
hayvonlarning muayyan qismidagi og’riq sezuvchanlikni yo’qotishdir. Bu
moddalar o’ziga xos asl xoliga qayta oladigan ta’siri bilan periferik nerv
sistemasining biror bo’lagiga ta’sir qilib, uni og’riq sezmaydigan qilib
ko’yadi. Lekin bu ta’sir hayvonlar organizmida chuqur tuz i lish o’zgarishiga
olib kelmaydi, odatda, bunda faqatgina og’riq sezuvchanlik emas, balki taktil,
harorat va boshqa sezuvchanliklar ham yo’qoladi.
Mahalliy og’riqsizlantirish uchun ishlatiladigan turli moddalar nerv
sistemasiga ta’sir qilib , reflektor yoyni (yo’lini) uzadi va og’riq paydo
bo’lgan joydan impulslar markaziy nerv sistemasiga yetib bormaydi va
hayvonlarda og’riqqa sezuvchanlik yo’qoladi.
Mahalliy og’riqsizlantirish amalda xavfsiz, shuning uchun ozg’in,
anemiya, bo’g’oz, nafas olish organlari kasallangan, yurak-tomir kasalliklari
bo’lgan hayvonlarda qo’llaniladi. Iloji boricha mahalliy og’riqsizlantirish
qo’llashga harakat qilish kerak.
Ayrim hollarda mahalliy og’riqsizlantirishni qo’llab bo’lmaydi,
masalan, bu usulni yaxshi bilmagan holda, individual sezuvchanlik yuqori
bo’lganda, yosh mollarda ko’p qon yo’qotish bilan tez ravishda qilinadigan
operasiyalarda, to’qimalarda fibroz o’zgarishlar namoyon bo’lganda. Aks
holda asoratlar vujudga kelishi mumkin va ular hayvonlarning o’limiga olib
keladi.
Mahalliy og’riqsizlantirish uchun turli preparatlar sintez qilingan:
kokain – (cocainum) koka butasi bargidan olinadigan alkoloid. 1860 yilda
Niman sintez qilgan, 1879 yilda Anrep mahalliy anesteziya uchun ishlatgan.
Rangsiz, oq kristall kukun, ta’mi achchiq, suv va spirtda yaxshi eriydi, shilliq
pardalar orqali yaxshi o’tadi, qonga o’tgach umumiy ta’sir qiladi.
Novokaindan 16 baravar zaxarli, hayvonlarning teri ostiga
yuborilganda nafas olish, yurak urishi tezlashadi, ichaklarni peristaltikasi

kuchayadi. Hayvonlarda eng yuqori miqdori 0,5, yirik shoxli mollarda 0,6,
itlarda 0,05 gr. Veterinariyada yuzaki og’riqsizlantirish uchun 5-10 %
regionar (o’tkazgich) anesteziya uchun 2-4 %.
Novokain – og’riqsizlantirishning yetarli ekanligi, zaxarli ta’siri
yo’qligi va to’qimalarga zararli ta’sir ko’rsatmasligi tufayli keng qo’llaniladi.
Novokain sintetik preparat bo’lib, hidsiz, achchiq ta’mli, oq kristallardan
iborat, u suvda yaxshi eriydi va qaytadan qaynatilganda parchalanib
ketmaydi. Novokainning umumiy zaxarli ta’siri kokaindan 7-10 marta
kamroq. Germetik mahkamlangan novokainning sterillangan eritmalari uzoq
muddat davomida og’riqsizlantirish xususiyatini yo’qotmasdan saqlanadi.
Novokain avval qon tomirlarini kengaytiradi, so’ngra ularni toraytiradi.
Mahalliy og’riqsizlantirish uchun novokainning 0,25 % dan 4-5 %
ligacha eritmalari qo’llaniladi. Novokain qon zardobi, jigarda tez
parchalanish xususiyatiga ega bo’lganligi sababli, u kumulyativ ta’sirga ega
emas.
Dikain – sintezlab olinadigan, oq-sarg’ish kristall kukun. Suvda va
spirtda eriydi, qaynatilganda parchalanmaydi. Anesteziyalovchi ta’siri
novokaindan 10-15 baravar ortiq, zaxarli ta’siri 10 baravar. Shilliq pardalar
orqali yaxshi shimiladi, ko’pincha yuzaki og’riqsizlantirish uchun ishlatiladi.
Sovkain – oq-sarg’ish kristall kukun bo’lib, suvda va spirtda yaxshi
eriydi. Qaynatganda parchalanmaydi. Uning og’riqsizlantirish ta’siri
novokainga nisbatan 15-20 mrta kuchliroq. Og’riqsizlantirish ta’siri uzoq
davom etsa ham (10 soatga) lekin novokainga nisbatan u 30 marta ko’proq
zaxarli bo’lib, organizmdan sekin chiqadi. Sovkain qon tomirlarini
kengaytiradi, mahalliy anesteziyada 1:500, 1:2000 nisbatlarda eritilgan
eritmasi ishlatiladi.
Lidokain – oq kukun, suvda yaxshi eriydi, juda mustahkam.
Anesteziyalovchi ta’siri novokainga nisbatan 4 marta kuchliroq, 2 marta

ko’proq zaxarli, tez shimiladi va sekin parchalanadi, og’riqsizlantirish ta’siri
uzoq davom etadi. Yuzaki, infiltrasion va o’tkazuvchan anesteziyasida
qo’llaniladi 0,5 % dan 10 % ligacha eritmasi ishlatiladi.
Uzoq davom etadigan operasiyalarda hamda operasiyadan keyin
og’riqni pasaytirish uchun og’riqsizlantiruvchi moddalarga analgeziyani
uzaytiruvchi moddalar qo’shiladi. Shunday modda sifatida adrenalin
ishlatiladi, qon tomirlarini toraytirib og’riqsizlantiruvchi moddaning
tarqalishini sekinlatadi. 100 ml eritmaga 2-3 tomchi qo’shiladi.
I.Ye. Povajenko tomonidan taklif qilingan novokainga qon zardobini
aralashtirish uning ta’sirini uzaytiradi va jarohatga qon oqishini to’xtatishga
yordam beradi. 10 % li 10 ml novokain eritmasiga 200 ml zardob qo’shiladi.
Uzoq vaqt anesteziyasi uchun novokainni yog’li eritmasidan
foydalanish mumkin, uni birinchi marta 1930 yilda Gaza qo’llagan. Shu
maqsadda kungaboqar yoki baliq yog’ini ishlatish mumkin, odatda 2 % li
eritmasi tayyorlanadi. Novokain juda sekin tarqaladi va 2 sutkagacha ta’sir
etadi. Novokain 10 % li glyukozada eritilganda ham sekin tarqaladi.
Operasiyadan keyin asoratlarning oldini olish maqsadida
anestetiklarning antiseptik eritmalari ishlatiladi: novokain-rivanolli,
novokain-penisilinli. Buning uchun 100 ml novokainga 10 % rivanolning
1:500 nisbatli eritmasi yoki 50-100 ming TB penisillin qo’shiladi. Shu
maqsadda har qanday antibiotikni qo’llash mumkin. Mahalliy anesteziya
o’tkazish vaqtida premidikasiyani qo’llash mumkin. Bu bilan neyroendokrin
va vegeta-tomirlar reaksiyalarini stabillash, analgetik va anesteziyalovchi
moddalarning zaxarli ta’sirini va miqdorini kamaytirishga erishish mumkin.
Mahalliy og’riqsizlantirish quyidagi turlarga bo’linadi:
1. Ustki (yuzaki) anesteziya – bu anesteziyalovchi moddani operasiya
maydonning ustiga surtishdir. Uni konyunktivalar, shilliq, seroz, sinovial
pardalarni, keng jarohat yuzalarini og’riqsizlantirish uchun qo’llash mumkin.

Ko’z konyuktivasini og’riqsizlantirishda 2-% li kokain eritmasi 5-10 %
novokain bilan ishlatiladi.
Anesteziyani davom etish muddati 20 minut, uzoqroq anesteziya qilish
uchun 1-2 % sovkain qo’llaniladi. Og’iz, burun, hiqildoq, jinsiy organlar
shilliq pardalarini og’riqsizlantirish uchun shu eritmalar tampon yordamida
ishlatiladi. Og’iz va milklarning shilliq pardasini og’riqsizlantirish uchun
hozirgi vaqtda piromekain ishlatish tavsiya etilgan. Siydik pufagini
og’riqsizlantirish uchun uni kateter bilan bo’shatib, 0,25-0,5 % li novokain
yuboriladi. Bo’g’imlarni, pay ini va bursalarning sinovial pardasini
og’riqsizlantirish uchun avval bo’shatilib, novokainning 4-6 % li eritmasi 5-
10 ml ishlatiladi.
Teri yuzasini muz, qor yoki tez bug’lanadigan suyuqliklar, masalan,
xlor etil yordamida yaxlatish bilan og’riqsizlantirish mumkin, ta’siri 1-2
minut.
2. Infiltrasion aneteziya – operasiya qilinadigan joydagi to’qima
qatlamlarini anestetik moddalariga to’yintirish. Ular nerv reseptorlariga va
tarmoqlariga ta’sir qilib, og’riqning o’tkazuvchanlik qobiliyatini susaytiradi.
Bu maqsadda novokainning 0,25-0,5-1 % eritmasi ishlatiladi.
Infiltrasion anesteziyaning bir necha turlari bor: ingichka igna
yordamida novokainni teri va teri osti qavatiga yuborib infiltrat hosil qilib,
shundan keyin chuqur joylashgan to’qimalarga o’tiladi. Shunda sirkulyar
infiltrasiya qo’llash mumkin, anestetik moddalar ikki yoki bundan ko’p
nuqtadan igna romb, piramida shaklida to’qimalarga yuboriladi.
Novokainning kuchsiz eritmasini qavatma-qavat inyeksiya qilib
og’riqsizlantirishni A.V. Vishnevskiy taklif etgan. Novokain eritmasini
to’qimalarga katta bosim bilan qo’yish uning reseptorlar va nerv xujayralari
bilan uzluksiz to’qnashuviga imkon berdi. Vishnevskiy bo’yicha
novokainning kuchsiz eritmasidan ko’p miqdorda qavatma-qavat yuborib,

fassial va aponevratik qinlarga tarqaladigan sudraluvchi infiltrat h osil
qilinadi. Bu to’qimalarni tezlikda kesish imkonini beradi, chunki bunda
novokain nerv tuzilmalariga bevosita ta’sir etishdan og’riqsizlantirish tez
boshlanadi. Vishnevskiy usulining afzalligi shundaki, bunda sudraluvchi
qattiq infiltrat hosil qilish yo’li bilan to’qimalar gidravlik preparovka qilinadi,
bu esa operasiyani osonlashtiradi.
Quyidagi resept asosida eritma yuboriladi:
Rp.: Natrii chloridi purissimi 50.0
Kalii chloridi – 0.75
Calcii chloridi – 0.125
Novocaini – 2.5
Aquae distillatae 1000.0
Sol. Adrenalini 1 :1000 – 2,0
M.f. Sol. Steril
3. O’tkazuvchan (regionar) anesteziya. Bu anesteziya usul i sezuv nervi
impulslarining o’tkazuvchanligini to’sishga asoslangan. O’tkazuvchanlikni
to’xtatish uchun anestetik dori eritmasini nerv yoki uning atrofiga yuboriladi.
Odatda nerv tol a lari qobiq bilan o’ralgan bo’lgani uchun novokainning 2-4 %
li eritmasidan 5-20 ml foydalaniladi.
4. Epidural anesteziya – bunda orqa miya qobiqlaridan tashkil topgan
nerv ildizlari va tarmoqlari umurtqa kanalining ichida og’riq-sizlantiriladi.
Anestetik suyuqligi orqa miya qattiq qobig’i va umurtqa kanali ni tashkil
qiladigan epidural qobig’iga yuboriladi. Agar suyuqlik orqa miyaning pastki
qatlamlariga yuborilsa subdural, subaraxnoidal anesteziya deyiladi.
Suyuqlikni umurtqa pog’onasida yuborilish joyiga qarab quyidagilarga
bo’linadi: s o kral, lyumbosokral va lyumbal anesteziya.
Sokral anesteziya:

Ko’rsatmasi – orqa oyoq, to’g’ri ichak, jinsiy organlarda, chotda,
qorinning orqa qismida bajariladigan operasiyalarda qo’llaniladi.
Texnikasi – pastki (orqa) va yuqori (oldingi) sokral anesteziya
qo’llniladi. Novokain miqdori pastkisida aniqlash uchun maklokdan,
quymich tepachasigacha bo’lgan uzunlikni 3 ga bo’lish kerak, yuqorisida 50-
150 ml 2 % novokain yuboriladi, 1,5 soatgacha og’riqsizlantiriladi.
Lyumbo-sokral anesteziya:
Ko’rsatmasi – orqa oyoq, jinsiy organ, yelin, chotda, qorinda
bajariladigan operasiyalarda qo’llaniladi.
Texnikasi – B o r ignasi qo’llaniladi. Igna oxirgi bel umurtqasi va
birinchi dumg’aza umurtqasi oralig’iga kiritiladi. Miqdori 3 % li novokain
eritmasidan 20-30 ml.
Lyumbal anesteziya:
Ko’rsatmasi – qorin qismidagi aperasiyalarda.
Texnikasi – suyuqlik 1 va 2 bel umurtqasi oralig’iga kiritiladi, igna
sanchish chuqurligi 5,8 dan 9,3 sm gacha, 10 ml 4 % li novokain yuboriladi
va 2,5 soat davomida og’riqsizlantiriladi.
Mahalliy anesteziyani diagnostik maqsadlarda qo’llash mumkin.
Ayniqsa oyoq kasalliklari vujudga keltiradigan oqsashning og’riq nuqtasini
aniqlash uchun.
Ko’pgina kuzatishlar va maxsus tadqiqotlar natijasida novokain
inyeksiyasi kasallikning kechishini boshlang’ich bosqichlarida yaxshilashga
olib kelishi aniqlangan.
Novokain sezuvchi nerv impulslarining o’tkazuvchanligini to’sish bilan
birgalikda nerv sistemasini bir oz qitiqlab, to’qimalarning oziqlanishiga
yaxshi ta’sir etadi. Natij a da novokain blokadasi ning ta’siri quyidagicha
bo’ladi:
A) Yiringli jarayonlar tez chegaralanadi va yakunlanadi.

B) Yallig’lanish jarayonini rivojlanishi seroz suyuqligi to’planish i
bosqichida to’xtatish mumkin.
V) Tomir devorlari holati normallashadi.
G) Metabolizm jarayonlari yaxshilanadi.
Bularning hammasi novokainni patogenetik terapiya maqsadida
qo’llash mumkinligini ko’rsatadi. Buning uchun 0,25-0,5 % novokain
ishlatiladi.

Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Operativ xirurgiya – X.K. Rustamov, Ya.A.Axbutayev,
B.D.Narziyev – 1997.
2. Operativnaya xirurgiya – Magda I.I. – 1990.
3. Regionarnoye obezbolivaniye. A.Yu. Po щ uk. 1987.
4. Eksperiment v xirurgii. V. Kovinov. 1989.
5. Borba s bolyu ili chelovek na operasionnom stole. V.Yu.
Ostrovskiy. 1983 .
6. A. David Weaver, Guy St Jean, Adrian Steiner “Bovine surgery and
Lameness” USA,
2005

Mahalliy og‘riqsizlantirish ahamiyati va qo‘llash usullari

Купить