Mahalliy xom-ashyolar asosida quruq qurulish qorishmalari tayorlash - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	373.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Mahalliy xom-ashyolar asosida quruq qurulish qorishmalari tayorlash

Купить

“ Mahalliy xom-ashyolar asosida quruq qurulish qorishmalari tayorlash “.
MUNDARIJA
KIRISH ……………………………………………………………………………3
Adabiyotlar tahlili ……………………………………………………………
Ekstrimal qism …………………………………………………………………
Olingan natijalar va ularning tahlili …………………………………………
Xulosalar ………………………………………………………………………
Adabiyotlar ruyxati ……………………………………………………………..

KIRISH
Avvallari quruq qurilish qorishmalaridan tayorlangan aralashmalari
tushunchasi amaliyotdan ko'ra, nazariyotda ko'proq uchrar edi. Bugunga kelib
zamonaviy qurilishni bu turdagi mahsulotlarsiz tasavvur etish qiyin. Quruq
aralashmalar an'anaviy eritmalar va betonlardan yuqori ishlab chiqarish quvvati,
bajariladigan qurilish ishlarining madaniyati va sifatini ta'minlash orqali ajralib
turadi.
An'anaviy eritmalar va betonlar bilan solishtirganda quruq aralashmalar bir
qator quyidagi ustunliklarga ega: quruq qurilish aralashmalarini ishlatishga
tayyorlash uchun minimal operatsiyalar yetarli-ularni suvda eritsa, shuning o'zi
kifoya; eritmalardan chiqadigan chiqindilarning kamligi; komponentlarni aniq
me'yorlash va ularni samalari aralashtirish natijasida quruq qurilish
qorishmalaridan tayorlangan aralashmalari tarkibining turg'unligi; quruvchilar
ish samaradorligining ancha ortishi, shuningdek transport harajatlarini
qisqartirish va sermashaqqat texnologik protsesslarning qisqarishi va bir
vaqtning o'zida ish sifatining o'sishi.
Betonlarda va qurilish qorishmalarida to’ldiruvchilarning miqdori 80% ni
tashkil qiladi. To’ldiruvchilar bog’lovchi sarfini kamaytirish bilan birga,
qorishma xossalariga va qotib toshga aylangan beton va qorishma xossalariga
ham ta’sir etadi.
To’ldiruvchilar siniflanishi:
kelib chiqishi bo’yicha – tabiiy ( tog’ jinslarining nurashi tufayli paydo ⁕
bo’lgan ) va suniy ( tog’ jinslarini va sanoat chiqindilarini maydalash orqali
olingan );
o’rtacha ( yoki uyma ) zichligi bo’yicha – og’ir va engil;
⁕
donalarining o’lchami bo’yicha –mayda ( qum ) va yirik (chaqiq tosh va
⁕
shag’al );
donalarining shakli bo’yicha – serqirrali va dumaloq shaklda.
⁕
Beton va qurilish qorishmalarining tayorlashda tekshirilgan va amaldagi
meyoriy hujjatlar ( DAST ) talabiga mos keladigan to’ldiruvchilar ishlatiladi.
Beton qorishmalarining to’ldiruvchilari sifatida, matda to’ldiruvchi – qum
va yirik to’ldiruvchi – maydalangan tosh ( chaqiq tosh ) hamda shag’al
ishlatiladi. Betonning konstruksiyada qaysi sharoitda ishlashiga qarab,
materiallarga ham shunga yarasha talablar quyiladi.

Qum deb, donalarining yirikligi 0,14 dan 5,0 mm gacha bo’lgan, tabiiy
buzilishi natijasida hosil bo’lgan ( tabiiy qumlar ) yoki maydalashdan hosil
bo’lgan ( sun’iy qumlar ) materiallarga aytiladi.
Og’ir betonlarni tayorlash uchun mayda to’ldiruvchilar sifatida
fraksiyalangan va fraksiyalanmagan tabiiy va sun’iy qumlarni ishlatish mumkin.
Tabiiy qumlarning mineralogik tarkibiga qarab, kvarsitlar, dala shpatlar,
ohaklar va dolomitlarga bo’linadilar. Qumlardagi zararli aralashmalardan biri
giltuproq hisoblanadi. Ular qum donalarini o’rab olib, sement toshi bilan
yopishishga xalaqit ko’rsatadi va betonning mustahkamligini pasaytiradi, beton
qorishmasining suv talabchanligini oshiradi va shu bilan sovuqqa chidamliligini
kamaytiradi.
Sulfatli va sulfatoksidli birikmalari betonni korroziyaga duchor qiladi,
organic zararli aralashmalar organic kislotalar hosil qilishi natijasida betonning
mustahkamligini pasaytiradi. Shaffof minerallar ( slanes ) betonning
mustahkamligini pasaytiradi. Chunki ular sement toshi bilan mahkam
yopishmaydi va bundan tashqari, shaffof minerallarning shapaloqlari engil
parchalanib sinadilar.
TADQIQOT MATERIALLARI VA METODOLOGIYASI
Respublikamizda faol investitsion siyosat yuritish va mavjud barcha
moliyaviy intellektual va boshqa resurslarni import o‘rnini bosuvchi va
eksportga chiqarish mumkin bo‘lgan qo‘l ostimizdagi o‘z zaminimiz
xomashyosini qayta ishlash, ishlab chiqarish sohasini yaratish katta ahamiyatga
egadir. Iqtisodiy asoslangan investitsion rejalarni bajarish va O‘zbekiston
iqtisodiyotining ustuvor tarmoqlariga tashqi davlatlar sarmoyasi va kreditlarni
jalb etish, amalda xalq xo‘jaligida tarkibiy o‘zgarishlarni rivojlantirish
maqsadida belgilangan eng muhim va ustuvor vazifa deb qaralmoqda.
Respublikamizda bu vazifani samarali bajarish uchun investitsion faoliyat
yuritilishiga qulay muhit va zarur bo‘lgan shart-sharoitlar, huquqiy me'yorlar
yaratildi, anchagina yetakchi donor-davlatlar va xalqaro moliyaviy va sanoat
tashkilot va o‘z investitsiyalari, kreditlarini ajratishmoqda. Ular kattagina
miqdordagi investitsiya va kreditlarni ajratishga tayyor ekanligini bildirishdi.
Yuzaga kelgan barcha imtiyozlardan unumli va oqilona foydalanish
uchun samarali ishlab chiqarish turlarini loyihalashtirish va ularni tadbiq etish
talab qilinadi. Mamlakatimizning barcha 12 ta viloyatimizda boshqa sohalar
qatori qurilishda ham juda katta yutuqlarga erishildi. Ko‘plab hashamatli
binolar, sport saroylari, yopiq bozorlar, zamonaviy ko‘cha va maydonlar,
hiyobonlar va bog‘lar, turar joy binolari, institutlar, litseylar, magistral yo’l
qurilishi, osma kupriklar, yer osti kupriklar (tunnelar), zavod va korxonalar
boshqa qurilgan imoratlar qurilish va me'morchilik sohasidagi ishlarning keng
ko‘lamidan dalolat berib turibdi. Bugungi kunda me'morchilik ijtimoiy-
iqtisodiy, estetik, demografik va ko‘p asrlik tarixiy madaniyat an'analarining
birligini tiklamoqda. Ma'lumki, yangi turar joy va sanoat rayonlari va

majmualarining qurilishi bilan bir qatorda bugungi kunda mavjud fondni
modernizatsiyalash va qayta qurish masalalari muhim ahamiyatga egadir.
Shaharlar imoratlarini yangilash va qayta qurishning muhimligi shundaki, XX
asrning ikkinchi yarmida shahar qurilishi shaharlarning chetki rayonlaridagi
bo‘sh yerlarida yoppasiga ekstensiv rivojlanish xarakteriga ega edi. Natijada
qurilish narxi oshdi, ekspluatatsion chiqimlar qimmatlashdi, unumdor yerlar
kamayib ketdi. Bu usul arxitektura-shaharsozlikda salbiy ijtimoiy-iqtisodiy
yo‘qotishlarga, transportda yurishda ko‘p vaqt yo‘qotilishiga, odamlar orasidagi
aloqalarning susayishiga, markaziy rayonlar funksiyasining pasayishiga va
hokazolarga olib keldi. So‘nggi yillarda shahar imoratlarini qayta qurishda eski
imoratlarni buzishning, tarixiy binolarni asrab qolishning yangi konsepsiyalari
ishlab chiqildi.
Biz shaharlardagi juda ko‘p turar joy hududlarini qayta qurishimiz kerak,
bu esa muammolar yechimiga yondashish prinsiplarini qayta ko‘rib chiqishni
talab etadi, shu jarayon mobaynida binolarning loyihaviy va me'moriy
kompozitsion yechimlari yangilanishi kerak. Industrial qurilish usullarining
yangi qurilish va konstruktiv sxemalari, qurilish texnikasining intensiv
rivojlanishida kuzatiladi. Mamlakatimizning bozor iqtisodiyotiga o‘tishi
munosabati bilan keyingi yillarda konstruktiv va badiiytasviriy ko‘rsatkichlar
bo‘yicha ko‘p miqdorda yangi materiallar paydo bo‘ldi. Qurilish ishlarining
umumiy hajmida pardozlash eng sermehnat ish bo‘lib, jami mehnat sarfining
20-25 % ini, shu jumladan suvoqchilik ishlari 10% dan 13 ko‘prog‘ini tashkil
etadi. Mazkur ishlarning sermehnatliligini kamaytirish qurilishni
industrlashtirish imkoniyatini beradi. Industrlashning o‘ziga xos xususiyati
shundan iboratki, bunda zavodda to‘liq tayyorlangan yig‘ma konstruksiyalar
(quruq qurilish qorishmalaridan devorbop va pardevorbop buyumlar,
qavatlararo yopma plitalar, zina marshlari) dan foydalaniladi . Yangi turdagi
pardozlash materiallaridan– gipskarton, qoplama plastiklardan foydalanilganda
ham mehnat sarfi ancha kamayadi. Qurilish hajmini tobora ko‘paytirish bilan
birga, jami qurilish ishlari, shu jumladan qurilish qorishmalari sifatini
yaxshilash muhim vazifalardan hisoblanadi. Suvoqchilik ishlari binolar va
inshootlarning chidamliligini oshirish, ularning tashqi ko‘rinishini ko‘rkam
qilish, xonalarda me'yoriy sanitariya-gigiena sharoitlari yaratish maqsadida
konstruksiyalar sirtini qoplashdan iborat. Barcha turdagi suvoqchilik ishlari
xavfsizlik texnikasi qoidalari va yong‘inning oldini olish tadbirlariga qat'iy
rioya qilgan holda bajariladi. Binolarning chidamliligiga, me'morlik nuqtai
nazaridan ko‘rkamliligiga, tashqi va ichki pardozning sifatiga qo‘yiladigan
talablar yildanyilga oshib bormoqda. Uzoq muddatga chidaydigan pishiq qatlam
hosil qiladigan yangi, tejamli, samarali qurilish qorishmalari ana shu talablarni
qondiradi.
TADQIQOT NATIJALARI VA MUHOKAMA
Bu materiallardan foydalanilganda binolarni pardozlashga ketadigan vaqt
qisqaradi hamda ish sifati oshadi. Pardozlash ishlarida pigment va to‘ldirgichlar,
gruntovkalar, shpaklyovkalar, bog‘lovchi moddalar va turli yordamchi

materiallardan foydalaniladi. Qurilish ishlari ko‘lamining kengligi va bu ishlar
sifatiga nisbatan qo‘yilayotgan yuqori talablar suvoqchilik ishlarining
hozirgacha qo‘llanib kelinayotgan usullari hamda vositalarini tubdan o‘zgartirib
yubordi. Pardozlash ishlarining hamma asosiy operatsiyalari
mexanizatsiyalashtirildi. Quruq qurilish aralashmalari tarkiblarida mineral
bog‘lovchi va to‘ldirgichdan tashqari, mineral bog‘lovchining qotishi va
mustahkamligini boshqarish va qorishma qotgandan keyingi zarur fizik-
mexanik xossalarga erishishini ta'minlash maqsadida kimyoviy qo‘shimchalar
kompleksi mavjuddir. Quruq qurilish qorishmalari 14 xil aralashmalarining
asosi sifatida ohak, yoki gips, yoki sementdan foydalaniladi.
Qurilish qorishmalariga zarur xossalarni berish uchun qo‘shimchalardan
foydalaniladi. Polimer qo‘shimchalar yopishish qobiliyatini oshiradi.
Quruq qurilish aralashmalari yordamida yuqori ishlov berish
mumkinligini ta'kidlash zarur. Bundan tashqari ular quyidagilarni imkonini
beradi: - vaqt va joyni iqtisod etish, ya'ni hamma komponentlarni xarid qilish,
saqlash va murakkab bo‘lgan tarkiblarni aralashtirib tayyorlashdan voz
kechiladi; - har qanday murakkablikdagi tarkiblarga buyurtma berish
imkonining mavjudligi, chunki quruq qurilish aralashmalari zamonaviy
uskunalar yordamida tayyorlanadi; - nobudgarchilikning yo‘qligi, ya'ni
xohlagan vaqtda zarur miqdordagi qorishmani tayyorlash mumkin; - transport
xarajatlarining iqtisodi, ya'ni quruq qurilish qorishmalaridan foydalanish
qurilish maydoniga doim tayyor qorishmani tashib keltirishdan voz kechish
imkonini beradi; - yuqori sifat kafolatining mavjudligi, ya'ni tarkib
komponentlarini aniq o‘lchash hisobiga qorishma retseptining aniqligi (quruq
qurilish qorishmalarining sifatini qurilish maydonida komponentlarni o‘lchab
tayyorlangan qorishmalarning sifati bilan solishtirib bo‘lmaydi).
Zamonaviy quruq qurilish qorishmalari aralashmalarining nomenklaturasi
juda kengdir. Qurilish materiallari bozori hozirgi vaqtda suvoq, shpaklyovka,
zatirka, yelim, gruntovka styashka va boshqalarning xilma-xil turlarini taklif
etmoqda. Hozirgi vaqtda respublikamizda 70 yaqin kichik va o‘rta biznes
tadbirkorlari tomonidan quruq qurilish aralashmalari ishlab chiqarilmoqda.
O‘zbekiston quruq qurilish aralashmalari bozorida o‘zimizning mahalliy quruq
qurilish qorisjmalari aralashmalarini ishlab chiqaruvchilarimizdan KNAUF,
«Alimix Prodution», OOO "REAL BUILDING MATERIALS"
OOO “Eleron Elit Servis”, SP “BAUPLAST”, «Rademus-servis» xususiy
kompaniyasi, VENTUM, OOO "New Live Buildis", «RAHNAMO»
kompaniyasi, MeGAMIX 15 kompaniyasi,
OOO «ZeNGeR IMPeX», OOO "RAZATA", OOO "BI Vermikulit Grup" va
boshqalar yetakchilik qilmoqda (1.1-rasm). Eng zamonaviy uskunalar bilan
jihozlangan zavod-avtomatlarda yuqori sifatli, dunyo standartlari talablariga
javob beradigan suvoq qorishmalari, shpaklyovkalar, gruntovkalar, quyma
pollar va boshqalar ishlab chiqarilmoqda.

GOST 31189-2003 “Quruq qurilish qorishmalari aralashmalari.
Klassifikatsiyasi” da quruq qurilish qorishmalari aralashmalarining
klassifikatsiyasi belgilab qo‘yilgan. Unga ko‘ra quruq qurilish aralashmalari asosiy
vazifasi, foydalanilayotgan bog‘lovchisining turi va to‘ldiruvchisining eng yirik
o‘lchamiga qarab sinflarga bo‘linadi. Asosiy vazifasiga ko‘ra ular: tekislovchi;
pardozlovchi; pol uchun; ta'mirlash uchun; himoyalovchi; terish uchun; montaj
uchun; dekorativ; gidroizolyattsiya uchun; issiqlik izolyatsiyasi uchun; gruntlash
uchun kabi asosiy turlarga bo‘linadi.
ADABIYOTLAR TAHLILI.

Ishchi ma’lumotnomani tayyorlashda quyidagi adabiyotlardan foydalanilgan.
1. Информационное издание “ C ухие строительные смеси КНАУФ “
03/2010.
2. Информационные листы: “ Ф20 – Наливные стяжки на основе гипса “ ,
“ КНАУФ-Боден 15. Стяжка самовыравнивающаяся толщиной до 15
мм ” , “ КНАУФ-Боден 25 . Стяжка самовырававнивающаяся толщиной
10-35 мм ” , “ КНАУФ-Боден 30. Стяжка самовыравнивающаяся
толщиной более 25 мм ” , “ Мощная техника для отделочных работ “ , “
PFTG 4. Одна для всего , все с одной “.
3. Конспекты стандартизированных программ КНАУФ: “ Штукатурные
работы с применением сухих штукатурных смесей КНАУФ (ручной
способ)” , “ Эк c плуатация и обслуживание машин PFT при проведении
штукатурных работ и устройстве наливных полов “.
4. Руководство по эксплуатации “ Лазерный уровень (построитель точек)
“ , “ RT 7510-3 ( Robotoolz ® )”.

EKSPEREMENTAL QISM.
Quruq qurilish qorishmalari va betonlarda ishlatiladigan
to’ldiruvchilarga quyiladigan texnik talablar.
Davlar standarti ( DAST 8736-93 (2001) “ Qurilish ishlari uchun
ishlatiladigan qumlar. Texnik talablar “ ) ga asosan tabiiy qumning tabiiy holatdagi
donadorlik tarkibiga bo’yicha sinf va guruhlarga bo’linadi.
I sinif – juda yirik ( maydalangan toshni elashdan olingan qum ) yuqori
yiriklikda, yirik, o’rtacha va mayda;
II sinif – juda yirik ( maydalangan toshni elashdan olingan qum ) yuqori
yiriklikda, yirik, o’rtacha, mayda, juda mayda, mayin va juda mayin.
Har bir guruh uchun qum donadorligi yiriklik moduli M
y bilan xarakterlanadi.
Qumlar maxsus elaklarda №063 o’lchamli elakdagi donalari 5 mm dan yirik
bo’lgan qumning umumiy qoldig’iga qarab guruhlanadi ( 1-jadval )
1-jadval
Qumlarning yirikliklari bo’yicha xarakteristikalari
№ Qumlarning gruppalari 0.63 nomerli elakdagi umumiy
qoldiq % Yiriklik moduli M
y
(M
k )
1 Juda yirik >75 >3,5
2 Yuqori yiriklikda 65 dan 75 gacha 3,0 dan 3,5 gacha
3 Yirik 45 dan 65 gacha 2,5 dan 3,0 gacha
4 O’rtacha 30 dan 45 gacha 2,0 dan 2,5 gacha
5 Mayda 10 dan 30 gacha 1,5 dan 2,0 gacha
6 Juda mayda 10 gacha 1,0 dan 1,5 gacha
7 Mayin meyorlanmagan 0,7 dan 1,0 gacha
8 Juda mayin meyorlanmagan 0,7 gacha
Eslatma:
1. Agar qumlar gruppalarining yirikligi bo’yicha aniqlashda u jadvaldagi
talablarga to’g’rli javob bera olmasa, unda M
y miqdori hal qiluvchi bo’lib
hisoblanadi.
2. M
y ≤ 1 bo’lgan qumlarni betonlar va qurilish qorishmalari uchun
ishlatish mumkin emas.
Qum tarkibida 10 va 5 mm dan katta hamda 0,16 mm kichik bo’lgan zarralar
3-jadvalda keltirilgan qiymatlardan oshmasligi kerak.
3-jadval
Massa bo’yicha foizlarda
Qum sinifi va guruhlari Zarrachalar yirikligi
>10 mm > 5mm < 0,16 mm
I sinif
Juda yirik , yuqori yiriklikda , yirik ,
o ’ rtacha 0,5 5 5
Mayda 0,5 5 10
II sinif

Juda yirik, yuqori yiriklikda 5 20 10
Yirik, o’rtacha 5 15 15
Mayda, juda mayda 0,5 10 20
Mayin, juda mayin Ruxsat etilmaydi Me’yorlanmagan
Qumni yuvish ( отмучивание ) orqali aniqlangan chang va loy qurilishidagi
zarrachalar miqdori 4- jadvalda keltirilgan qiymatlar oshmasligi kerak.
4- jadval
Massa bo’yicha foizlarda
Qum sinifi va
guruhlari Chang va loyli zarralari
miqdori Loy bo ’ laklari ( глина в
комках )
Tabiiy
qum Sun’iy (maydalab
elangan qum ) Tabiiy qum Sun’iy
(maydalab
elangan qum )
I sinf
Juda yirik - 3 - 0,35
Yuqori yiriklikda ,
yirik va o ’ rtacha 2 3 0,25 0,35
Mayda 3 5 0,35 0,50
II sinf
Juda yirik - 10 - 2
Yuqori yiriklikda ,
yirik va o ’ rtacha 3 10 0,5 2
Mayda va juda
mayda 5 10 0,5 2
Mayin va juda
mayin 10 Me’yorlanmagan 1,0 0,1
Sulfat oksidli va sulfat birikmalarining qumda bo’lishi ( SO
3 ga qayta
hisoblanganda ) massaga nisbatan 1% oshmasligi kerak. Qumda shaffof
minerallarning ( слюда ) bo’lishi 1% dan oshmasligi kerak.
Mayda to’ldiruvchilarning betonga yaroqli ekanligini ularning yirikligini
ko’rsatuvchi grafik orqali ham aniqlash mumkin ( 1-rasm ). Qum har tomonlama
sifatli bo’lsa, elash natijalari grafikda shtrixlangan chegara ichida bo’ladi. Agar
elash egri chizig’i shtrixlangan chegaraning yuqorisidan o’tsa, qum mayda, past
tomonidan o’tsa, qum yirik bo’ladi.
Qumlarning yiriklik moduli 2,10 ÷ 3,25 bo’lishi kerak.

1-rasm. Qumning zarralarning yirikligini ifodalovchi grafik.
Shag’al ( гравий ) deb, tog’ jinslarining tabiiy buzilishlari natijasida hosil
bo’lgan donalardan tashkil topgan sochiluvchi materialga aytiladi. Shag’allar tog’
(jarlik ), daryo va dengiz shag’allariga ajratiladi.
Tog’ shag’ali donalarining sirti g’adur-budur bo’lishi bilan birga, unga qum,
gil, chang va organik moddalar yopishgan buladi. Daryo va dengiz shag’allari tog’
shag’alidan tozaroq va donalarining sirti silliq bo’ladi.
Chaqiq tosh ( щебень ) deb, katta o’lchamli tog’ jinslari va suniiy toshlardan
maydalanib olingan, bo’lakchalarining o’lchamlari 5-70 (80) mm bo’lgan
sochiluvchan materilaga aytiladi.
Tog’ shag’allari shakli g’adir-budur bo’lganligi uchun sement toshi bilan
yaxshi yopiladi. Beton uchun, kam silliqlangan maydaroq shaklga ega bo’lgan
donalar bo’lishi yaxshiroq, silliq dumaloq shakldagi tosh donalarining bo’lishi esa
maqsadga muvofiq emas. Yapaloq ( plastinka ) va ingichka uzun ignasimon tosh
donalarining bo’lishi yomon hisoblanadi.
Beton tayorlash uchun odatda otilib chiqqan yoki cho’kindi tog’ jinslarini
maydalanishidan hosil bo’lgan maydalangan toshlardan foydalaniladi.
Maydalanish paytida nafaqat maydalangan tosh donalari balki mayda fraksiyalar –
qum va chang ham hosil bo’ladi. Maydalanish paytida hosil bo’lgan toshlarning
kub va tetroedr shaklida bo’lganlari eng sifatlisi hisoblanadi. Maydalangan toshlar
sirtining g’adir-budir bo’lishi sababli u sement toshi bilan mustahkam yopishadi,
amma bunday beton qorishmasi kam harakatchan bo’ladi.
Yirik to’ldiruvchilarga quyiladigan texnik talablar.

ГОСТ 8267-93 ( 2003 ) “ Qurilish ishlari uchun tog’ jinslaridan olingan
chaqiq tosh va shag’al. Texnik talablar “ ; ГОСТ 8269.0-97 “ Qurilish ishlari
uchun tog’ jinslaridan va qurilish ishlab chiqarish chiqindilaridan olingan chaqiq
tosh va shag’al. Fizik va mexanik sinash usullari “ ; ГОСТ 23735-79 ( 2003 ) “
Qurilish ishlari uchun qum-shag’al aralashmasi. Texnik talablar “ , ГОСТ 7394-85
Temir yo’llar uchun shag’alli va qum-shag’alli ballast. Texnik talablat “ kabi
meyoriy hujjatlarda ko’rsatilgan yirik to’ldiruvchilarga qo’yilgan talablar va sinash
usullari yordamida amalga oshiriladi.
Texnik talablar bo’yicha chaqiqtosh va shag’al quyidagi fraksiyalarga
bo’linadi :
5 dan 10 mm gacha ; 10 dan katta 15 mm gacha ; 15 dan katta 20 mm gacha ;
20 dan katta 40 mm gacha ; 40 dan katta 70 ( 80 ) mm gacha ; 5(3) dan 20 mm
gacha aralashma.
Chqiqtoshning tabiiy donadorlidi
G’alvir kattaligining
yirikligi, mm d 0,5(d+D) D 1,25 D
Elakda qolgan jami qoldiq ,
og ’ irligiga ko ’ ra % hisobida 90-100 30-60 10 gacha 0,5 gacha
Eslatma : d va D – donalarning eng kichik va eng katta o’lchami
Chaqiqtosh va shag’al tarkibida yapaloq ( plastinka ) va ingichka uzun
ignasimon tosh donalarining miqdori ( massasi ) 15 % dan osmasligi lozim.
Beton uchun ishlatiladigan chaqiq tosh va shag’al donalarining
mustahkamligi beton mustahkamligidan 1,5-2 marotaba yuqori bo’lishi kerak.
Chaqiqtosh va shag’al donalarining ichida uncha mustahkam bo’lmagan
bo’sh jinslarning miqdori massasi bo’yicha 10 % dan osmasligi kerak.

Elaklardagi katagining yirikligi, mm
2-rasm. Shag’al ( chaqiqtosh )ning mayda-yiriligini ifodalovchi grafik.
1-tajriba.
Qumning, shag’alning va chaqiqtoshning haqiqiy zichligini aniqlash.
Material va asboblar: qum (tosh), suv, piknometr (yoki Le Shatelye asbobi),
texnik tarozi; voronka, filtrlovchi qog’oz.
Qumning, shag’alning va chaqiqtoshning zichligini 100 mm sig’imli
piknometr yordamida yoki o’lchov silindri yordamida aniqlanadi.
Silindr maxsus belgiga qadar suv bilan to’ldiriladi, oldindan o’lchab olingan
ma’lum ulchamli (m
1 ) g quritilgan va maydalangan qum, shag’al yoki chaqiqtosh
suv yuqori 20 sm 3
belgigacha ko’tarilguncha qadar silindrga asta-sekin solinadi.
Keyin ortib qolgan o’lcham (m
2 ) g tarozida tortiladi.
Haqiqiy zichlik quyidagi formula yordamida hisoblanadi:
ρ = m 1 − m 2
V = m1−m 2
20 ; g
sm 3
bu yerda m
1 - m
2 – silindrga joylashgan material massasi, g; V – siqib chiqarilgan
suvning hajmi.
2-tajriba.
Qumning, shag’al va chaqiqtoshning uyma zichligini aniqlash.
Material va asboblar: qum (tosh), sig’imi 1 l (qum uchun) va 5, 10, 20 va 50
l (tosh uchun) o’lchamli silindr idishlar, metal chig’ich, teshiklari 5 mm bo’lgan
elak, texnik tarozi ; metal voronka.
Oldindan quritilgan qumni teshiklari 5 mm li elakdan elab olinadi va kesik
konus shaklidagi voronkaga joylashtiriladi. Og’irligi o’lchab olingan 1 litrli silindr
idishga 10 sm balandlikdan qum silindrdan to’lib tushguncha solinadi. Silindr
idishdagi ortiqcha materialni zichlamaslik kerak. Undan keyin silindr qumi bilan
birga tarozida tortib og’irligi aniqlanadi.
Alohida porsiyalab o’rnatilgan hajmdagi shag’al yoki chaqiq tosh quyidagi
sig’imli idishlarda o’lchanadi:
Eng yirik donasining o’lchami 10, 20, 40, va 40 mm dan katta bo’lganda mos
ravishda o’lchov silindrining sig’imi 5, 10, 20, va 50 litrga tashkil qilishi kerak.
Quruq holatdagi sochiluvchan materialning uyma zichligi quyidagi formula
bilan hisoblanadi.:

ρ
uyma = m 1 − m 2
V ; g/sm 3
, (kg/m 3
),
bu yerda m
1 – bo’sh idishning massasi, g(kg).
m
2 – idishning material bilan birga massasi, g(kg).
V – o’lchov idishining hajmi sm 3
(m 3
).
3 –tajriba
Qum, shag’al chaqiqtoshning g’ovakligini aniqlash.
Qum, shag’al va chaqiqtoshning oldindan topilgan haqiqiy zichligi va uyma
zichligi orqali g’ovaklik quyidagi formula bilan hisoblanadi:
F = ( 1- p
P uyma ) ∙ 100 %
Bu yerda ρ – materialning haqiqiy zichligi, g/sm 3
.
ρ
uyma – materialning uyma zichligi, g/sm 3
.
3 – jadval.
1, 2 va 3 tajriba natijalari quyidagi jadvalga kiritiladiM
aterial nom
i
Hajmiy (uym) zichligi, g/sm 3
H
aqiqiy zichligi,
g/sm
3
G’ovakligi, %
Massalari, gramm
To’ldiruvchining
hajm
i, g/sm
3
U
ym
a zichligi
g/sm
3
O’lchov idishi
To’ldiruvchi,
idish bilan birga
To’ldiruvchi
1
2
3
4 – tajriba.
Qumdagi chang va tuproq miqdorini aniqlash .
Material va asboblar: qum, quritish shkafi, silindr shaklidagi idish (chelak),
texnik tarozi; sekndomer.
Qumdagi mayda zarrachalarning miqdorini aniqlash usuli ularning suvda
turg’un eritma hosil qilishiga asoslangan. ( KMK 8785-2005 ).
Ishning bajarilish tartibi: Qumdan 1000 g olinib idishga solinadi va uning
ustiga suv quyiladi. Suvning sathi qum yuzasidan 200 mm yuqorida bulishi kerak,
qum va suv yaxshilab aralashtirib, 2 daqiqa tindirilgandan so’ng, loyqa ehtiyotlik
bilan to’kiladi. Bu ish bir necha marta takrorlanadi ( qumdagi loyqa butunlay
yuvilib ketguncha ). Yuvilgan qum quritish qutisida quritiladi. Bajarilgan ishning
natijasi quyidagicha hisoblanadi:
G = m 1 − m 0
m 1 ∙ 100 %

Bu yerda m
1 – qumning dastlabki og’irligi , g;
m
0 – qumning yuvilgandan keying og’irligi , g .
5 – tajriba.
Chqiq tosh, shag’al va qumlarning tarkibining donaligini va qumning
yiriklik moduli M
y aniqlash.
Material va asboblar: qum 10 kg (tosh 80 kg), qumni elash uchun: tegishli
2,5 ; 1,25 ; 0,63 ; 0,315 ; 0,14 mm
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1. Mirziyoyev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan
birga quramiz. T.

“O‘zbekiston”. 2016.
2. A.M.Neville. Properties of concrete. 5th edition. TA439.N48. 2011.
3. A.Al.Kourd, A.Del Hammad. Cement and Concrete technology. Second
Edition, New Jercey, 2003.
4. Akramov X.A., Nuritdinov X.N. Beton va temir beton ishlab chiqarish
texnologiyasi. Darslik.
T. O‘zbekiston faylasuflar milliy jamiyati, Toshkent, 2011.
5. E. Qosimov “Qurilish ashyolari”. Darslik. “Mexnat nashriyoti”, T., 2004.
6. Akramov X.A., Nuritdinov X.N. Beton va temir-beton buyumlari ishlab
chiqarish texnologiyasi. O‘quv qo‘llanma. I va II qism. T., TAQI.,
Arxitekrura, qurilish innovatsiya va integratsiya markazi 2012.
7. X.A.Akramov, Sh.T.Raximov, X.N.Nuritdinov, M.T.Turopov “Beton
to‘ldirgichlari texnologiyasi”. O‘quv qo‘llanma(lotin imlosida). T.: TAQI.
2012.
8. Mahmudova N.A. Quruq qorishmalar texnologiyasi. O‘quv qo‘llanma.
Toshkent-2013.
9. Баженов Ю.М. Технология бетонных и железобетонных изделий. М.:
Стройиздат. 1987.
10. Nuritdinov X.N., Maxmudova N.A. Beton qorishma ishlari texnologiyasi.
T., Talqin, 2004.
11. Qodirova D.Sh. Vog‘lovchi moddalar va qurilish materiallarini tadqiq etish
usullari. O‘quv qo‘llanma. Toshkent, 2011.
12. Gaziev U.A., Qodirova D.Sh. Beton va qorishmalar uchun qo‘shimchalar.
O‘quv qo‘llanma. Toshkent, 2015.
13. Несветаев Г.В. Расчет состава цементных бетонов: Учебное пособие. –
Ростов-н/Д: Рост.гос. строит. ун-т, 2002. 46 с.
14. Рекомендациипоподбору составов тяжелых и мелкозернистых бетонов
(к ГОСТ 2700686). Москва ЦИТП 1990.

Mahalliy xom-ashyolar asosida quruq qurulish qorishmalari tayorlash

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish