Maktab geografiya darslarini rejalashtirish - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	28.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Maktab geografiya darslarini rejalashtirish

Купить

MAVZU: MAKTAB GEOGRAFIYa DARSLARINI REJALAShTIRISh
Reja:
1. Geografiya darslarini rejalashtirishning ta’limda tutgan o‘rni va roli.
2. O‘qituvchi ish faoliyatida rejalashtirishning zarurligi.
3. Rejalashtirishga qo‘yiladigan talablar
4. Kalendar, mavzuli rejalar. Darslarni rejalashtirish.

Maktabda geografiya ta`limi xilma-xil shakllarda amalga oshiriladi.
Geografiya ta`limini tashkil etishning amalda q o`llanilayotgan q uyidagi
turlari mavjud.
1. Geografiya darsi.
2. Geografiyadan fakul`tativ mashg`ulotlar.
3. O` q uv ekskursiyalari.
4. O` q uvchilarning uy ishlari.
5. Tabiatni muntazam kuzatish.
6. Joyda amaliy ishlarni uyushtirish.
7. Takrorlashni uyushtirish.
8. Q o`shimcha mashg`ulotlar tashkil q ilish.
9. O` q uv topshiri q larini maktabda musta q il bajarish.
Har bir ta`lim shakli bir-biridan o` q ituvchi, o` q uvchi faoliyati,
o` q uvchilar tarkibi, ta`limning tashkil q ilish jarayoni, va q t rejmi kabi
ko`pgina xususiyatlari bilan far qq iladi. Geografiya ta`limida o` q uv
ishlarini tashkil q ilishning eng asosiy va etakchi shakli darsdir.
GEOGRA FIY A DA RSI
Dars o` q uvchilarning doimiy tarkibi bilan q at`iy o` q uv jarayon bo`lib,
uning o`rnini yu q oridagilarning birontasi h am bosa olmaydi. Yirik
didakt, olim M.N.Skatkin darsni pedogogik jarayonning xujayrasi deb
atagan edi.
Har bir dars o`zga xos mazmuniga ega bo`lib, bosh q a darslardan
far qq iladi. Dars jarayonida ta`lim-tarbiya va o` q uvchilarni
rivojlantiruvchi funktsiyalar amalga oshadi. Darsning eng asosiy

vazifasi-o` q uvchilarda zarur bilim, ko`nikma va malakalarni
shakllantirishdan iborat.
Dars q uyidagi pedagogik talablarga javob berishi kerak:
1. Dars ta`lim, tarbiya va rivojlantirish vazifalarini h ar taraflama
amalga oshirilishini nazarda tutishi.
2. Dars o`tish shakliga ko`ra q at`iy bir tartib bo`yicha olib boriladi: U
muayan boshlanishdan, darsning ma q sadlari va vazifalarini
belgilashdan, materialni tushuntirish, musta h kamlash va
takrorlashdan, uy vazifasi berishdan iborat bo`ladi. Darsning q ismlari
o`zaro bir-biri bilan uzviy bog`langan bo`lishi, biridan keyin ikkinchisiga
o`tishi.
3. Dars mazmuni o` q uv dasturiga muvofi q bo`lishini ani q lash.
4. Darsga tayyorgarlik ko`rish va uni o`tish chog`ida o` q itish va
tarbiyalashoga nisbatan zamonaviy pedogogik, texnologik va uslubiy
yondoshish h isobga olishi kerak.
5. Dars uchun kerakli ta`lim vositalarini belgilash, zarur uslub va
metodlarini ani q lash.
6. Darsning turli bos q ichlarida o` q uvchilar faoliyati nimalardan
tashkil topganligini belgilash.
7. Ta`lim va tarbiya natijalarini ani q lab berish ma q sadida
o` q uvchilar bilimini h isobga olib borish.
8. Darsda h ar bir o` q uvchining shaxsiy q obilyati e`tiborga olinishi
kerak va h .k. Darsni tashkil etishning mu h im masalalaridan bir
o` q ituvuchi o` q uvchi faoliyati h isoblanadi. O` q uvchilarning dars
tarkibidagi unumli ish, uning samarali bo`lishi fa q at o` q ituvchining eng

asosiy vazifasi o` q uvchilarda bilim olishga bo`lgan e h tiyojini
sezdirishdan iborat.
O` Q ITUVCHIN IN G DA RSGA TA Y Y ORGA RLIGI.
Geografiya darslarining asosiy ma q sadi o` q uvchilarda yangi
geografik tasavvur va tushunchalar, ko`nikma va malakalarni
shakllantirishdan iborat.
Geografiya o` q ituvchisining eng asosiy vazifasi darsning ma q sadini
to`g`ri ani q lashdan iborat. Buning uchun o` q uvchi avvalo, q uydagilarga
doimo e`tibor q ilishi lozim:
1. Darsda o` q uvchilar q anday bilimlar, tushunchalar, q onuniyatlar
g`oyalarini egallashlari;
2. Ilgari o` q uvchilar egallagan q anday ko`nikma va malakalar, bu
darsda takomillashuvi h amda, q anday ko`nikmalar birinchi marta
berilishi lozimligi;
3. Dars davomida o` q uvchilarni tarbiyalay oladigan q anday ishlar
bajarilishi lozimligi;
4. Darsning ma q sadiga pedogogika nazaryasi, ilg`or o` q uvchilar
va o`zining shaxsiy tajribasiga asoslangan ijodiy yakun deb q arash
mumkinligi:
Darsning ma q sadga ko`ra, uning mazmuni belgilanadi. Demak,
dars ma q sadi q anchalik puxta belgilansa, mazmun shunchalik
samarador bo`ladi. Q uyida VI sinfda «Atmosfera h a q ida tushuncha»
mavzusida dars ma q sadi q anday bo`lishi kerakligini keltiramiz;

1. Atmosfera va uning tuzilishi h a q ida tushuncha h osil q ilish,
atmosferaning a h amiyati, uni o`rganish, atmosferani q o`ri q lash h a q ida
bilim berish;
2. Darslikdagi rasmlarni bilim manbasi sifatida, q o`llab
o` q uvchilarda zarur ko`nikmalar h osil q ilish;
3. Atmosferani q o`ri q lash inson sog`lig`i uchun katta a h amiyatga
egaligini ko`rsatib, o` q uvchilarga ekologik tarbiya berish.
Dars mazmuni belgilaydigan asosiy h ujjat geografiya dasturidir.
Unda h ar bir kurs bo`yicha o` q uvchilar q anday bilimlar va
ko`nikmalar egallashi lozimligi ani q ko`rsatilgan. Dars mazmuni
darslikda berilgan ma`lumotlarga h am bog`li q . Imkoni boricha,
darslikdagi ma`lumotlardan tash q ari va yang ma`lumot h am berilishi
kerak.
O` q ituvchi darslik va dastur asosida darsga tayyorlanishda uni
di qq at bilan ko`zdan kechirishi, q anday Blits so`rov darsda o`rganiladi,
q aysilari uyga vazifa q ilib berilishini ani q lab olinishi kerak.
Dars mazmunidan kelib chi qq an h olda uning vazifalari belgilanadi. Dars
vazifalari o` q uvchilarga ani q etkazishi lozim. Ular darsda nimalarni
egallashlarini tasavvur q ila olsagina, ko`zlangan ma q sadga erishishi
mumkin. Dars vazifalari o` q uvchilarga q is q a va ani qh olda berilishi kerak.
Darsning ma q sadi va o` q uv materiallari mazmuni, o` q uvchilarning
tayyorgarligi (mavjud tayanch bilim va ko`nikmalar; o` q uvchilarning
bilish q obilyatilari) zarur ta`lim metodlari va vositalarini tanlashni
ta q ozo etadi.

Agar o` q uvchilarda ttayanch bilim va ko`nikmalar bo`lmasa tasvirli
tushuntirish yoki muammoli bayon metodini q o`llash yaxshi natija
beradi. Q achonki, o` q uvchilarda oldinga o`rganilgan kurslardan nazariy
bilim va ko`nikmalar bo`lsa, birinchi o`rinda reproduktiv va q isman
izlanuvchan muammoli metodlarni tanlash mumkin. Agar o` q uv
materiali ijodiy va muammoli topshiri q larni shakllantirishni talab etsa,
bunday paytda ta`limning tad q i q ot metodini q o`yilgan ma` q ul.
Ta`lim metodlarini tanlash h ar bir dars uchun o`ziga xos
xarakterga ega. Har darsda bir necha xilma-xil metodlar q o`llaniladi.
Geografiya o` q ituvchisi o`z imkoniyatidan kelib chi qq an h olda,
metod tanlaydi. Demak, ta`lim metodlari va vositalarini belgilash
darsning ma q sadi va mazmuniga, o` q uvchilarning bilim darajalariga,
ularning o`zlashtirish q oblyatlariga, shuningdek, o` q uv q urollarining
mavjudligiga bog`li q . Eng mu h imi tanlab olingan ta`lim vositalari va
metodlari bilimlarni to`g`ri, ilmiy asosida o`zlashtirilishini ta`minlash
kerak.
Geografiya darslarida fanlararo alo q alar o`rnatish ekologik-
i q tisodiy tarbiya yo`nalishlarni amalga oshirish dars samaradorligini
yu q ori pog`onaga ko`tarishda katta a h amiyatga ega bo`ladi.
DA RS UCHUN MA TERIA L TA N LA SH
Darsda o`rganiladigan materiallar mazmuni o` q uv dasturiga mos
bo`lishi kerak. Dasturda o` q uvchilar egallashi lozim bo`lgan
tushunchalar va ularni o`zlashtirish yo`llari ko`rsatilgan bo`lsa,
darslikda esa tushunchalar mazmuni ochib beriladi.

O` q uvchining o` q uvchilarga beradigan mazmuni maktab
darsligidan kelib chi qq an h olda, amalga oshiriladi. Ayrim q o`shimcha
bilimlar o` q uvchilarni geografik faniga q izi q tirishni e`tiborga olgan
h olda, berilishi h am mumkin.
Har bir dars nafa q at o` q uvchilar bilimini oshirishi, balki ularning
geografik madaniyatini h ar tomonlama rivojlantirishi kerak. Eng mu h im
o` q uvchilarni tarbiyalovchi funktsiyalarga ega bo`lishi zarur. Tajribalar
va kuzatuvlar shuni ko`rsatadiki, fa q at geografik ob`ektlarni tasvirlovchi
va ularni sanab o`tuvchi darslar, o` q uvchilarda h ech q anday chu q ur,
sabab-o q ibat bog`lanishlarni ochib beruvchi darslarni o` q uvchilar katta
q izi q ish bilan eshitadilar va q atnashadilar.
Aytaylik, Tokio sha h riga tavsif berilganda, fa q at undagi sanoat
tarmo q lari aytilib, uning geografik o`rniga ta`rif berish bilan
chegaralansa, o` q uvchilarning bugungi darsga faolligi, deb bo`ladi.
Q achonki, Tokioning ja h onda tutgan o`rni, sha h arsozlikdagi o`ziga xos
xususiyatlari, a h olini milliy taomlari, yo`llari, madaniy h ayotidan
misollar keltirilsa, darslarga o` q uvchilar juda katta q izi q ish bilan ishtirok
q iladilar. Bunday paytlarda dars mazmuni darslikdan birmuncha
far qq iladi. O` q ituvchi materiallarni darslikka q araganda, birmuncha
chu q urro q va mazmunan boyitayotgan darsning ta`lim va tarbiyaviy
a h amiyati oshadi.
Har bir darsda asosiy etakchi masala, ya`ni darsning asosiy
g`oyasi ajratib olinishi kerak. Q olgan barcha ikkinchi darajali bilimlar
ana shu o` q atrofida aylanishi va asosiy g`oyani (bilimni) egallashga
xizmat q ilishi kerak. Bunday tanlov nafa q at bilimlarni balki o` q uvchilar

bilimini tekshirishda h am etakchi o`rinni egallashi zarur. CHunki
darslikdagi butun materialni q is q a va q t ichida tekshirish imkoniyati
yo` q . Fa q at eng mu h im asosiy bilimni g`oyani tekshirish samarali
natijalar berishi tajribalarda isbotlangan. Bunday tekshirish dars uchun
ajratilgan va q tni tiklash imkonini beradi. Aksariyat h ollarda, amaliyotda
o` q uvchilar bilimini tekshirishga ko`p va q t sarflanadi.
GEOGRA FIY A DA RSLA RIN I REJ A LA SHTIRISH
Har bir sinfda o` q itiladigan geografiya kurslari bir q ancha
mavzulardan iborat. Ular mazmunini va o`rganish tartibini o` q uv
dasturi belgilaydi. O` q uv ishlarini rejalashtirish mavzu va alo h ida
darslarni rejalashtirishdan iborat.
Geografiya ta`limida rejalashtirishdagi o` q uvchilarning vazifasi
q uyidagilardan iborat.
1. Har bir sinf o` q uv dasturidagi mavzularni choraklarga yoki 2 ta
yarim yilga ta q simlash (yillik ish rejasi);
2. Mavzularni darslarda bo`lib chi q ish va ularning o`tish muddatini
ani q lash, (mavzularni rejalashtirish);
3. Har bir darsni o`tishning bajarish rejasini (dars-reja konspekti)
tuzish.
Y ILLIK ISH REJ A SI.
Har bir darsda o`tiladigan predmet uchun alo h ida ish rejasi
tuziladi. Buni bajarishdan oldin geografiya o` q ituvchisi predmetning
ma q sad va vazifalarini ani q tasavvur q ilishi zarur. Dasturdagi
mavzularni choraklarga ta q simlashda o` q ituvchi ijodiy yondoshishi

zarur. Dastur asosida yillik ish rejasining q uyidagi taxminiy tizimini
tavsiya q ilish mumkin.
Mavzuli reja ko`p soatlik mavzularni sun`iy bo`lib tashlashni emas
balki, ularni ma`lum tartib mazmun asosida ta`lim metodlarini
tanlashni e`tiborga olgan h olda ta q simlashni ta q ozo etadi; O` q ituvchi
dastur va darslik asosida h ar bir darsning ta`lim-tarbiyaviy ma q sadini,
mazmunini, tayanch bilimlarni, amaliy va musta q il ishlarni, ta`lim
vositalarini ani q laydi; O` q ituvchi o` q uv ishlarini rejalashtirishning turli
shakllarini q o`llashi yumumkin. Bunday rejalashtirishlar jurnallarda,
metodik adabiyotlarda keng yoritilgan. Ko`p yillik tajribaga ega bo`lgan
geografiya o` q ituvchilari dars rejalarini tuzishda ijodiy yondoshadilar.
Masalan, h ar bir dars uchun katta lopa (konvert) tutadilar. Unda
dars rejasi bilan didaktik materiallar h am bo`ladi. Kelgusi o` q uv yilida
lopa ko`zdan kechirilib, unga zarur q o`shimcha va o`zgarishlar kiritiladi.
Barcha lopalar sinflar bo`yicha alo h ida sa q lanadi. Amaliyotda dars
o`tuvchi yu q ori kurs talabalari va yosh o` q ituvchilar juda oz tajribaga
ega bo`lganlari uchun dars ko`chirmalari tayyorlaganlari ma` q ul.
CHunki ularda h ali etarli pedogogik ko`nikmalar shakillanmagan.
Ularga rejalashtirishning q uyidagi eng oddiy shaklini tavsiya q ilish
mumkin.
1. Dars rejasi; 2. O` q ituvchi faoliyati; 3. O` q uvchi faoliyati.
Birinchiustundagio ` q ituvchibayoniningmazmuni ,
su h batBlitsso ` rovivao ` q ituvchiuchunmusta q iltopshiri q laraksettiriladi . Uc
hinchiustungao ` q uvchilardankutiladiganjavoblar , musta q ilishnatijalari ,
jadvallar , chizgilaryoziladi .

Darsnibumetoddako ` chirma q ilisho ` q uvchilarningbilishfaoliyatinin
azorat q ilishdakattarol ` o ` ynaydi .
Maktablardageografiyadarslarinirejalashtirishdayagonatizimyo ` q .
CHunki ,
o ` q uvjarayonimazmunivashakllarinitashkil q ilish h ammao ` q ituvchida h am
birxilemas .
Geografiya ta`limida turli xil rejalar keng tar q algan. Ayni q sa
kurslar bo`yicha butun o` q uv jarayonini yirik bilim va mavzular bo`yicha
rejalashtirish ko`p ishlatiladi.
Geografiya darslarida tayyorlanish jarayonida mavzuli (tematik)
reja keng ishlatiladi. Bunday reja o` q ituvchiga bilimlarni tadrijiy
shakllantirishni, mavzular o`rtasida alo q adorlikni o`rnatishda,
tushunchalarni bos q ichma-bos q ich shakllantirishda, tayanch bilimlar va
ko`nikmalarni belgilashda amaliy ishlar tizimini ani q lashda q anday
ko`rgazmali q rollarni ishlatish zarurligini oldindan belgilab olish
imkonini beradi. Mavzuli rejaning u yoki bu kurs bo`yicha darslarning
turi, ma q sadi, metodlari, vositalari, o` q ituvchi va o` q uvchi faoliyatining
q anday bo`lishligini oldindan belgilab olishda h am roli katta.
Har bir dars mutlo q o bir-biriga o`xshamaydi. CHunki bu o` q uv
materiali mazmuni bilimlarni o`zlashtirish darajasi o` q uv ishlari
metodlari, o` q uvchilar dunyo q arashi, darslar g`oyalari me h nat,
ekologik, i q tisodiy, kasb tarbiyalari kabilarni rejalashtirishda e`tiborga
olmasdan iloj yo` q . Darslar tizimini rejalashtirishda birinchi navbatda
h ar bir darsning didaktik ma q sadi, ta`lim-tarbiyaviy vazifalari, dars
tarkibi, darsdagi bog`li q lik e`tiborga olinishi kerak.

Darslar tizimini rejalashtirishda taxminan q uyidagi bandlarni
e`tiborga olish lozim.
Dars №;
Dars mavzusi;
Didaktik ma q sad yoki ta`lim tarbiyaviy vazifalar;
Tayanch bilimlar;
Ta`lim vositalari;
Ta`lim metodlari va metodik tavsiyalar;
Fanlararo alo q alar;
Musta q il va amaliy ishlar;
Uyga vazifa;
Mazkur rejalashtirishga ijodiy yondoshish va o`zgartirishlar
kiritish mumkin.
Darslar tizimi rejasi asosida, alo h ida darslar rejasi tuziladi. Bu
rejada o` q ituvchi faoliyatini tashkil q ilishning ani q tekshirish-yangi bilim
berish-musta h kamlash-uyga vazifa tarzida tashkil q ilaverish ta`lim
sifatini pasaytiradi. O` q uvchilar faolligi fikrlashni susaytiradi. SHuning
uchun h am darslarni rejalashtirishda uning uslubiy tuzilishini doimo
o`zgartirib turishi kerak. Darslarni rejalashtirishga q arb o` q ituvchilar
ijodiga ba h o h am berish mumkin. Bu erda o` q ituvchining ilmiy-uslubiy
ma h orati, top q irligi, o`z fanini q anchalik pu h ta bilishligini ani q lab olish
imkoniyati tug`iladi. Demak, darslarni rejalashtirish tartibi bo`yicha
yagona metod bo`lish mumkin emas ekan. Bitta kurs bo`yicha aynat
shu o` q ituvchi h ar yili turlicha darslar tarkibini tuzishi mumkin.
Taxminiy dars rejasi q uydagi bandlardan iborat bo`lishi mumkin.

- Sinf;
-Kun;
- darsning tartib ra q ami va dars mavzusi;
-dars ji h ozlari;
- darsning borishi (mazmuni, tanlagan metodlar, h ar bir q ismga
ketgan va q t, q aysi o` q uvchilardan so`ralishi, yakka va yalpi so`rash
uchun Blits so`rov, doskaga chizilishi, kerak bo`lgan rasm va chizgilar);
-uyga vazifa.

ADABIYOTLAR
1. O‘zbekiston ensikilopediyasi 1996.
2. Pedagogik ensiklopediyasi 1980.
3. O‘zbekiston pedagoklari antologiyasi 1995.
4. Qurboniyozov R. Geografiya ta’limi metodikasi. Toshkent 1993.
5. «Ma’rifat», (Sovet maktabi) jurnallari.
«Geografiya v shkole» jurnallari.

Maktab geografiya darslarini rejalashtirish

Купить