Maktab hujjatlarini o’rganish va uni
![KIRISH
Kurs ishining dolzarbligi: Maktab hujjatlarini tahlil qilish davlat
qonunlarining amalda bajarilish darajasini, har bir xodimning faolligini aniqlash,
ularning amaliy hayotdagi faoliyatidagi kamchilik va xatolarni aniqlashga va
ularning topshirilgan ish uchun mas‘uliyatini oshirishga imkon beradi. Maktab
hujjatlarini; rejalashtirishning barcha turlari; umumiy ta‘limga doir hisob va
hisobot; dars jadvali; o‘quvchilar tarkibi soni; sifati; ta‘lim- tarbiya ishlarini
taqsimlash; o‘quvchilarning delolari; sinf jurnallari; o‘quvchining kundalik
daftarlari; buyruqlar daftarlari; pedagoglar kengashi qarorlari daftari; maktab
smetasi; maktab pasporti; inventarlar daftari va hokazolar.
Hujjatlarni tahlil qilishda o‘quvchilar kontingentining o‘sishi va kamayishi
tavsifiga, bolalarning maktabga ketib qolishiga, ularning ayrimlari va sinf bo‘yicha
o‘zlashtirish darajasiga, rag‘batlantirish va jazolash choralarini to‘g‘ri tashkil
qilinishiga, maktab pedagoglar tarkibiga va maktabning o‘quv - moddiy bazasiga
alohida e‘tibor beriladi.[5]
Maktab hujjatlarini tahlil qilishda o`quvchilarning umumiy miqdori, uning
o`sish yoki kamayish sabablari, tavsifi, o`quvchilarning fanlar bo`yicha
o`zlashtirish darajasiga, sinfdan qolishning oldini olish, rag`batlantirish va jazolash
choralari turlariga, maktabning moddiy bazasiga e`tabor beriladi. Bu tadbir
hisobotlarni ko`zdan kechirish to`g`ri yoki noto`g`riligini aniqlash, o`quvchilarning
faolliklarini o`sishi bilan taqqoslash, ilg`or pedagogik tajribalarning
umumlashtirilishi, joriy etilishini va nihoyat o`quvchi tarbiyachilarning ilmiy
pedagogik faoliyatlarni tekshirish, tegishli chora-tadbirlar belgilash maqsadida
o`tkazildi.
Butun maktab hayotini samarali, oqilona tashkil etish maktabning har bir
rahbari va o’qituvchilari tomonidan o’z burchlarining sifatli bajarilishi;o’quv-
tarbiya ishlarining muvaffaqiyati kelajakda qilinadigan ishlarning aniq-
ravshanligiga, vazifalarning to’g’ri taqsimlanganligiga va ishni mohirlik bilan olib
borilishiga bog’liq.Bunga esa puxta o’ylab tuzilgan ish rejalarini amalgam oshirish
orqali erishish mumkin.
3](https://docx.uz/documents/3d5f04bc-3b06-4fac-b415-5c1f25ee7f89/page_2.png?v=1)
![Maktablarda ishlarni rejalashtirishning quyidagi tizimi tarkib topgan, ular:
maktab rivojlanishining istiqbol (besh yillik) rejasi; maktab o’quv-tarbiya ishining
yillik ish rejasi; chorak uchun tuzilgan tashkiliy, metodik va sinfdan tashqari
ishlarning kundalik taqvim-mavzui sh rejasi;maktab direktori va muovinlarining
haftalik va kundalik ish rejalari; boshlang’ich sinf va fan o’qituvchilarining
taqvim-mavzu ish rejalari;o’qituvchilarning har bir dars uchun tuzilgan reja va
ishlanmalari; sinf rahbarlarining tarbiyaviy ish rejalari; fan metod
birlashmalarining ish rejalari;fan to’garaklari va KUG tarbiyachilariva maktab
yetakchisining ish rejalari; maktab kutubxonasi, o’quv xonalari mudirlari ish
rejasi; kasaba qo’mitasi, o’z-o’zini boshqarish organlari; maktab ota-onalar
qo’mitasi` ish rejalari mavjud.[5]
Kurs ishining maqsadi va vazifalari: Maktab hujjatlarini o’rganish va uni
tahlil qilish. Ta’limni takomillashtirish va samarali bo’lishida, o’quvchilar
bilimlari, ko’nikma va malakalari sifatini oshirishda, ishni reja asosida tizimli
tashkil etishda belgilangan ishlarni nazorat qilish katta rol o’ynaydi. Maktab ichki
nazorati maktab rahbarlari o’qituvchilari, o’quvchilarini ham tartibga soladi.
Nazorat ayni bir vaqtda maktab rahbarlari uchun axborot manbai hisoblanadi.
Umumiy ta’lim maktabi rivojlanishining hozirgi bosqichida unga rahbarlik qilish
darajasi va sifati ko’p jihatdan ishlarning ahvoli haqida, har bir o’qituvchi va sinf
rahbarlarining faoliyati haqida, o’quvchilar bilimlarining sifati va tarbiyalanganlik
darajasi haqida maktab rahbari qanchalik ob’yektiv, ishonchli, har tomonlama va
o’z vaqtida berilgan axborotga ega bo’lishiga bog’liqdir. Nazorat ishning sifati va
samaradorligini oshirish omili bo’lishi kerak. Maktab ichki nazorati bo’yicha
ishlangan rejani bir chorakka, yarim yillik va bir o’quv yiliga mo’ljallab tuzish
mumkin. Lekin rejani bir o’quv yiliga mo’ljallab tuzish maqsadga muvofiqdir.
Kurs ishining tuzilishi va hajmi. Kurs ishiga kirish, ikki bob, 4 ta band,
xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro’yxatidan iborat.
4](https://docx.uz/documents/3d5f04bc-3b06-4fac-b415-5c1f25ee7f89/page_3.png?v=1)
![I.BOB. MAKTAB HUJJATLARI VA UNI YURITISH TARTIBI
1.1. Maktab hujjatlarini rejalashtirish
Maktab rahbarlari tomonidan amalga oshiriladigan maktab ichki
nazoratining rejasi quyidagi masalalarni o’z ichiga olishi mumkin:
1. Maktabning hamma ko’rsatkichlari bo’yicha rejaning bajarilishi.
2. O’quv tarbiya ishlarining ahvoli .
3. Sinfdan va maktabdan tashqari olib boriladigan tarbbiyaviy ishlar.
4. Maktabdagi jamoatchilik hamda otalik tashkilotlari bilan olib
boriladigan ishlar.
5. Maktabda pedagog xodimlar bilan ishlash massalasi.
6. Maktab hujjatlarini yuritish holati.
7. Maktab o’quvchi yoshlar tashkilotining ishlari.
8. Maktabning moliya xo’jalik ishlari.
9. Maktab, oila va jamoatchilik xamkorligi.
10. Sinf rahbarlarining ishlari va hokazolar masalasi.
Bir o’quv yiuliga mo’ljallab tuzilgan maktab ichki nazoratining mavzu
rejasini o’quv yilidagi pedagoglarining birinchi yig’ilishidagi tasdiqlash va uni
maktab o’qituvchilar jamoasiga ma’lum qilish maqsadga muvofiqdir. Lekin
nazorat qilishda ma’lum tizim va aniq, rejaning bo’lmasligi, maqsadning
noaniqligi, hujjatlarni tartibga solishga va ma’lum bir fikrga kelish uchun tegishli
materiallar to’plashga e’tibor bermaslik, nazorat ishlariga yetarlicha faol jalb
etmaslik ayrim maktab rahbarlarining o’qituvchilar jamoasi tavsiyasini yaxshi bila
olmasligiga sabab bo’ladi. [10]
Shuni alohida ta’kidlash kerakki, maktab ichki nazoratinin shakl va usullari
turlichadir. Buni qay darajada, qanday qilib amalgam oshirish maktab
rahbarlarining ilmiy-metodik, pedagogic tavsiyalariga hamda mazkur masalaga
nisbatan qunt bilan izlanishlariga bog’liqdir.
Maktab ichki nazoratini o’rganiladigan masalaga qarab, asosan iki guruhga
bo’lish mumkin: a) maktab ishlarini tematik nazorat qilish; b) maktab ishlarini
kompleks (frontal) nazorat qilish.
5](https://docx.uz/documents/3d5f04bc-3b06-4fac-b415-5c1f25ee7f89/page_4.png?v=1)
![1. Maktabda gumanitar fanlar bo’yicha davlat o’quv dasrutining bajarilish
ahvoli.
2. Fan asoslarini o’qitish jarayonida o’quvchilarning qobiliyatlarini o’stirish.
3. Maktabda fizika darslarida ta’limni tarbiyaga bog’lash tajribasidan amaliy
foydalanish.
4. Ona tili, adabiyot fanlari o’qitishda o’quvchilarning nutq madaniyatini
o’stirish.
5. Tarix, geografiya darslarida amaliy ishlarni qo’yilish xolati.
6. Tabiatshunoslik fanlarini o’qitishda o’quvchilarni ilmiy dunyoqarash ruxida
tarbiyalash kabilar.
Bundan tashqari, har xil mutaxassislikdagi ikki-uch o’qituvchining ishini
o’rganish, sinf rahbari, tarix-geografiya, til-adabiyot o’qituvchilatining metod-
birlashma ishlarini o’rganish mavzu bo’yicha tekshirishga kiradi.
Maktab ishlarini kompleks usulda tekshirish, nazorat qilish, ta’lim-tarbiya va
xo’jalik ishlarini keng qamrab olgan holda pedagogic masalalarni o’rganishni
maqsad qilib qo’yadi. Masalan:
1.Maktab faoliyatida aniq,fanlarni o’qitish holati va uni yanada yaxshilash
choralari.
2. Maktabda sinfdan va maktabdan tashqari ishlarni ishlarning amalgam
oshirilishi holati va uni yanada takomillashtirish, yaxshilash choralari.
3.Maktabda faoliyat ko’rsatayotgan o’qituvchilar malakasini oshirishning
holati va uning samaradorligi.Bunday masalalarni tekshirish yakunini maktab
pedagoglar kengashida yoki ochiq majlisda muhokama qilish maqsadga
muvofiqdir.
Ichki nazorat tizimida imtihonlar davri maktab hayotida mas’uliyatli
davrlardan biridir. Imtihonlarni o’tkazish natijasida o’quvchilarning
bilim,ko’nikma,malakalariga umumiy baho berish mumkin.
Ta’lim-tarbiya ishining samaradorligi tuzilgan reja asosida tizimli ishni
yo’lga qo’yishga bog’liq.maktab ish rejasini amalga oshirishda quyidagilar muhim
ahamiyat kasb etadi: [10]
6](https://docx.uz/documents/3d5f04bc-3b06-4fac-b415-5c1f25ee7f89/page_5.png?v=1)
![- boshqarish va rahbarlik ishini mohirlik bilan tashkil etish;
- kadrlar o’rtasida ish taqsimotining to’g’ri tashkil etilganligi;
- maktab ish rejalari bajarilishi yuzasidan uzluksiz nazorat-ning yo’lga
qo’yilganligi;
- o’qituvchi-xodimlarning samarali mehnati, o’quvchilarning faol ishtiroki
maktab direktori tomonidan rag’batlantirilishi.
Maktab pedagogik jamoasining o’quv-tarbiya ishlarini uyishtirishdagi roli.
Maktabning pedagogik kengashi maktab direktori huzuridagi maslahat
kengashi bo’lib, uning qarorlari o’qituvchilar jamoasining yagona va umumiy
fikrini aks ettiradi. Shuning uchun uning ta’sir kuchi katta. Pedagogik kengash
qabul qilgan ayrim qarorlar maktab uchun ham, direktor uchun ham majburiy
hisoblanadi.
Chunonchi, o’quvchilarni sinfdan – sinfga ko’chirish masalasi, shuningdek,
maktab hayotida ro’y berayotgan muhim vazifalar pedagogic kengasahda
respublikamizning maktab haqida qabul qilingan qarorlari va ko’rsatmalarini
amalga oshirishga doir tadbirlarni belgilash, maktab ta’lim-tarbiya ishlarini
yaxshilash, ilg’or o’qituvchi va tarbiyachilarning ish tajribalarini o’rganish va
ommalashtirish ota-onalar jamoatchiligi bilan aloqani mustahkamlash va boshqa
masalalar ko’riladi.
Pedagogik kengashda muhokama qilinadigan ayrim masalalar yildan-yilga
takrorlanaveradi, chunonchi, bir yillik ish rejasini muhokama qilish va tasdiqlash,
chorak va yarim natijalarni muhokama qilish, imtihonlarga tayyorgarlik, tozgi
ta’tilni o’tkazish va boshqalar. [10]
Pedagogik kengashda qo’yiladigan masalalarni tanlash juda muhimdir.
Ko’pgina maktablarda kengashda muhokama qilinadigan masala oldindan o’rganib
chiqilai. Kengash har qaysi madsala bo’ticha tegishli qaror qabul qilib, ma’lum
shaxslar va bajarilish muddatlarini belgilaydi.
Pedagogik kengahning qarorlari maktabning ish tajribasiga, rahbar
tashkilotlarining ko’rsatmalariga va pedagogika fanining yutuqlariga asoslangan
bo’lishi kerak. Pedagogik kengashning qarorlari maxsus daftarga yozib boriladi,
7](https://docx.uz/documents/3d5f04bc-3b06-4fac-b415-5c1f25ee7f89/page_6.png?v=1)
![ilmiy-metodik yordam ko’rsatiladi. Yosh mutaxassislar malakali o’qituvchilarning
darslarida qatnashib, ularni tahlil qiladilar, ish usullarini o’zlashtirib oladilar.
Umumiy qoidalar
1.1. Maktab direktorining o'quv-tarbiya ishlari bo'yicha o'rinbosari rahbarlar
toifasiga kiradi, u o'z ishida bevosita bo'ysunadigan maktab direktorining buyrug'i
bilan ishga qabul qilinadi va undan ozod qilinadi.
1.2. Maktab direktorining o‘quv-tarbiya ishlari bo‘yicha o‘rinbosari
lavozimiga oliy kasbiy ma’lumotga ega va o‘qituvchilik va rahbarlik lavozimlarida
kamida [kerakli] yillik ish tajribasiga ega bo‘lgan shaxs tayinlanadi.
1.3. Maktab direktorining o'quv ishlari bo'yicha o'rinbosari o'z faoliyatida
Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasiga, o'quvchilarni tarbiyalash va o'qitishni
tartibga soluvchi qonunlarga, ta'lim muassasasining ustaviga, mehnatni muhofaza
qilish qoidalari va qoidalariga, mehnat xavfsizligi qoidalariga, maktab
direktorining buyruq va ko'rsatmalari, bu ish tavsifi. Maktab direktorining
tarbiyaviy ishlar bo‘yicha o‘rinbosari Bola huquqlari to‘g‘risidagi konventsiyaga
rioya qiladi.
1.4. Maktab direktorining tarbiyaviy ishlar bo'yicha o'rinbosari vaqtincha
bo'lmagan davrda uning vazifalari direktorning tarbiyaviy ishlar bo'yicha
o'rinbosari yoki eng tajribali xodimlar orasidan o'qituvchiga yuklanishi mumkin.
2. Funktsiyalar 2.1. Maktab direktorining o‘quv-tarbiyaviy ishlar bo‘yicha
o‘rinbosari faoliyatining asosiy yo‘nalishlari: Talabalar bilan sinfdan va maktabdan
tashqari tarbiyaviy ishlarni tashkil etish; O'quv jarayonini metodik boshqarish;
Talabalar bilan sinfdan va maktabdan tashqari ishlarda xavfsizlik standartlari va
qoidalariga rioya etilishini ta'minlash. [10]
3. Mehnat majburiyatlari Maktab direktorining tarbiyaviy ishlar bo‘yicha
o‘rinbosari quyidagi vazifalarni bajaradi: 3.1. Talabalar bilan sinfdan va sinfdan
tashqari ishlarni joriy va istiqbolli rejalashtirish va uni amalga oshirishni tashkil
qiladi. 3.2. Tarbiyachilar, sinf rahbarlari, katta maslahatchi va boshqa bevosita
bo'ysunuvchi xodimlarning ishini muvofiqlashtiradi. 3.3. Kerakli o'quv va uslubiy
hujjatlarni ishlab chiqishni tashkil qiladi va muvofiqlashtiradi. 3.4. o‘quv
9](https://docx.uz/documents/3d5f04bc-3b06-4fac-b415-5c1f25ee7f89/page_8.png?v=1)
![rahbarlari, bevosita bo'ysunuvchi boshqa xodimlar tomonidan o'quvchilar hayoti
xavfsizligini ta'minlash bo'yicha o'z zimmalariga yuklangan vazifalarni
bajarilishini ta'minlaydi; mehnatni muhofaza qilish normalari va qoidalariga qat’iy
rioya qilgan holda tarbiyaviy ishlarni, o‘quvchilarning ixtiyoriy ijtimoiy foydali
mehnatini tashkil qiladi. 3.18. Hayot faoliyati xavfsizligi masalalari bo'yicha
ma'muriy va jamoatchilik nazoratini o'tkazishda, xodimlar, talabalar bilan sodir
bo'lgan baxtsiz hodisalarni tekshirishda ishtirok etadi. 3.19. Sinf rahbarlariga,
guruhlar, to'garaklar, sport seksiyalari va boshqalar rahbarlariga, shu jumladan
o'quvchilar xavfsizligini ta'minlash, shikastlanishlar va boshqa baxtsiz
hodisalarning oldini olish masalalari bo'yicha uslubiy yordam ko'rsatadi. 3.20.
Talabalar va ularning ota-onalari bilan birgalikda jarohatlar, yo'l-transport
hodisalari, ko'chada, suvda va hokazolarda sodir bo'ladigan baxtsiz hodisalarning
oldini olish bo'yicha tadbirlar tashkil etadi; ota-onalarni tarbiyaviy ishlarni olib
borishga jalb qilishni tashkil qiladi, ta'limning yaxlit tizimini yaratishga yordam
beradi. 3.21. Maktab va bolalar uchun qo'shimcha ta'lim muassasalari, maktabdan
tashqari ta'lim bo'yicha birgalikdagi faoliyat uchun boshqa tashkilotlar o'rtasida
aloqa o'rnatadi va qo'llab-quvvatlaydi.
4. Huquqlar Maktab direktorining tarbiyaviy ishlar bo‘yicha o‘rinbosari
quyidagi huquqlarga ega: 4.1. Qonunda nazarda tutilgan barcha ijtimoiy kafolatlar
uchun. 4.2. Korxona rahbariyatining uning faoliyatiga oid qarorlari loyihalari bilan
tanishish. 4.3. Ushbu yo‘riqnomada nazarda tutilgan vazifalarga taalluqli ishlarni
takomillashtirish bo‘yicha takliflarni rahbariyat ko‘rib chiqishi uchun taqdim etish.
4.4. O'z vakolatlari doirasida hujjatlarni imzolash va tasdiqlash. 4.5. Ta'lim
muassasasining tarkibiy xizmatlari rahbarlari bilan o'zaro hamkorlik qilish, o'z
vazifalarini bajarish uchun zarur bo'lgan ma'lumotlar va hujjatlarni olish. [11]
11](https://docx.uz/documents/3d5f04bc-3b06-4fac-b415-5c1f25ee7f89/page_10.png?v=1)
![1.2. Maktab hujjatlarini yuritish holati
Maktablarda hujjatlarni yuritish tartibi Xalq ta’limi vazirligi tomonidan
tasdiqlangan Maktab hujjatlarini yuritish to`g`risidagi yo`riqnomaga binoan
amalga oshiriladi.
1. Maktabni davlat - jamoatchilik tomonidan boshqarish demokratiya,
oshkoralik, o`z-o`zini boshqarish asosida amalga oshiriladi. O`quvchilar va maktab
xodimlarini birlashtiruvchi maktab jamoasi o`z vazifasini ota-onalar (ular o`rnini
bosuvchi shaxslar), mahalla qo`mitalari, keng jamoatchilik bilan mustahkam
hamkorlikda olib boradi. Maktabni boshqarish jamoaning o`zini-o`zi boshqarish va
yakkaboshchilik asosida Maktab (pedkengash) kengashi tomonidan tasdiqlangan
va mahalliy hokimiyat va boshqaruv organlarida ro`yxatdan o`tkazilgan o`z
Ustaviga muvofiq amalga oshiriladi.
2. Maktabning o`quv-tarbiya jarayoniga va kundalik faoliyatiga bevosita
rahbarlikni direktor amalga oshiradi. U tajribali va qobiliyatli mutaxassislar
orasidan, jamoa fikrini hisobga olgan holda, maktab o`z tasarrufida bo`lgan xalq
ta’limining yuqori organi tomonidan tayinlanadi. [10]
Maktab direktorining vazifalari
Maktab direktori quyidagi vazifalarni bajaradi:
davlat va jamoat tashkilotlarida maktab manfaatlarini ifodalaydi;
o`quv-tarbiya jarayonini rejalashtiradi va tashkil qiladi, uning borishi va
natijalarini, maktab dasturlarining bajarilishini nazorat qiladi, maktab ishlarining
sifati va samaraliligiga, bolalikni va mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya
еtilishini, o`quvchilarning ovqatlanishiga javob beradi, maktabdan tashqari va
sinfdan tashqari ishlarni tashkil qilish uchun zarur shart-sharoitlar yaratadi;
o`rinbosarlarni tanlab, joy-joyiga qo`yadi, ularning vazifalarini belgilaydi,
maktab pedagogik kadrlarini joy-joyiga qo`yadi, kabinet va ustaxona mudirlarini,
ota-onalar (ular o`rnini bosuvchi shaxslar) va o`quvchilar fikrini hisobga olgan
holda sinf rahbarlarini tayinlaydi, ma’muriyat va pedagogik, o`quv-tarbiyaviy va
xizmat ko`rsatuvchi xodimlarni ishga qabul qiladi va ishdan bo`shatadi (shartnoma
asosida);
12](https://docx.uz/documents/3d5f04bc-3b06-4fac-b415-5c1f25ee7f89/page_11.png?v=1)
![ maktabning jamoat tashkilotlari bilan birgalikda ishda va o`qishda alohida
yutuqlarga еrishgan o`qituvchilarni, o`quvchilarni va maktabning boshqa
xodimlarini mukofotlarga (shu jumladan, moddiy) tavsiya еtish, zarur hollarda
ularni jazolash;
o`quv-ishlab chiqarish birlashmalari tashkil qilish, alohida tadbirlar
o`tkazish uchun zarur mablag`larni to`plab boshqa maktablar, o`quv-tarbiya, ilmiy
va maktabdan tashqari muassasalar bilan birlashmalar tashkil еtish to`g`risida
shartnomalar tuzish;
O`zbekiston Respublikasi qonunchiligiga binoan o`qituvchilar va
o`quvchilar almashish to`g`risida, qo`shma muassasalar tashkil еtish haqida,
qo`shma tadbirlar (konferensiyalar, maktab lagerlari va boshqalar) o`tkazish
to`g`risida chet еl ta’lim o`quv yurtlari bilan shartnomalar tuzish; [12]
maktabning o`quv-tarbiya faoliyatidagi kundalik masalalarni hal qilish
uchun zaruriyatga qarab maktabning barcha xodimlarini yoki ularning ayrim
toifalarini to`plab majlis o`tkazish;
o`z o`rinbosarlarining, pedagoglarning ish faoliyatlari haqidagi hisobotlarini
tinglash, Maktab pedagogika kengashi muhokamasiga ularning vakolatlarini
davom еttirishlari yoki to`xtatishlari to`g`risida takliflar, shuningdek, ular ishini
takomillashtirishga oid takliflar kiritish;
Maktab Ustavi, Nizomi, O`zbekiston Respublikasi qonunchiligiga zid
ravishda o`tayotgan Maktab (pedkengash) kengashi ishini to`xtatish.
3. Maktabni o`z-o`zini boshqarishning yuqori organi maktab jamoasining
konferensiyasi (umumiy yig`ilish) hisoblanadi.
Hal qiluvchi ovoz bilan delegatlar konferensiyaga II-III bosqich maktab
o`quvchilari, o`qituvchilar va maktabning boshqa xodimlari jamoasi, ota-onalar
(ularning o`rnini bosuvchi shaxslar) va jamoatchilik vakillarining yig`ilishlarida
har uch toifadan teng holda saylanadilar.
Konferensiya har yili kamida bir marta o`tkaziladi.
Konferensiya:
15](https://docx.uz/documents/3d5f04bc-3b06-4fac-b415-5c1f25ee7f89/page_14.png?v=1)
![Agar Kengash yig`ilishida Kengash a’zolarining kamida uchdan ikki qismi
qatnashsa va qatnashchilarning uchdan ikki qismi ovoz bergan bo`lsa Maktab
kengashi qarori qonuniy hisoblanadi.
Maktab kengashining o`z vakolati doirasida va qonunchilikka mos ravishda
qabul qilgan qarorlarini bajarish ma’muriyat va maktab jamoasining barcha
a’zolari uchun majburiydir.
Maktab kengashi a’zosi kiritgan har qanday taklif, agar bu taklifni Kengash
a’zolarining uchdan bir qismi qo`llab-quvvatlasa, u mazkur taklifning muhokama
qilinishini talab еtishi mumkin.
Maktab kengashi bilan ma’muriyat o`rtasida yuzaga kelgan munozarali
masalalar maktab jamoasi konferensiyasi (umumiy majlisda) yoki xalq ta’limi
muassasalari faoliyatini metodik ta’minlash va tashkil еtish tuman (shahar) bo`limi
kengashida hal qilinadi. [10]
4. O`quv-tarbiya jarayonini rivojlantirish va takomillashtirish o`qituvchilar
va tarbiyachilarning kasb mahoratlarini va ijodiy salohiyatini oshirish maqsadida
pedagog xodimlarni birlashtiruvchi maktab pedagogika kengashi - hay’at organi
tashkil еtiladi.
Maktab direktori pedagogik kengashning raisi hisoblanadi.
Pedagogik kengash:
ta’lim mazmuni (o`quv rejalari, dasturlari, darsliklar)ning turli variantlarini
muhokama qiladi, o`quv-tarbiya jarayoni uslublari, shakllari va ularni amalga
oshirish usullarini tanlaydi; pedagog xodimlarning malakasini oshirish, ularning
ijodiy tashabbuskorliklarini rivojlantirish, pedagogika tajribalarini ommalashtirish
ishlarini tashkil еtadi, sinov-еksperiment ishlarining borishi va yakuniy muhokama
qiladi, o`quv yurtining ilmiy-tadqiqot institutlari, ko`ngilli jamiyatlar, ijodiy
uyushmalar bo`limlari, boshqa davlat va jamoat tashkilotlari bilan o`zaro
hamkorlik qilish yo`nalishlarini belgilaydi;
o`quvchilar, ota-onalar (ularning o`rnini bosuvchi shaxslar) ning fikr-
mulohazalarini hisobga olib maktab pedagogika xodimlarini attestatsiyadan
o`tkazadi, o`qituvchilarga malaka toifalarini berish haqida xalq ta’limi
18](https://docx.uz/documents/3d5f04bc-3b06-4fac-b415-5c1f25ee7f89/page_17.png?v=1)
![muassasalari faoliyatini metodik ta’minlash va tashkil еtish tuman (shahar)
bo`limlari huzuridagi malaka (attestatsiya) komissiyalariga takliflar kiritadi;
maktab pedagog xodimlarini shahar, viloyat va respublika pedagogika
o`qishlariga, malaka oshirish kurslariga, (shu jumladan, chet еlga), aspiranturaga,
shuningdek, turli mukofotlarga tavsiya еtadi.
Pedagogika kengashi huzurida fanga oid va boshqa seksiyalar, birlashmalar
tashkil еtilishi mumkin.
5. Maktabda amaldagi qonunchilikka muvofiq o`z Ustavlari va Nizomlari
asosida bolalar, o`smirlar va yoshlarning jamoat tashkilotlari faoliyat ko`rsatadi.
Barcha jamoat tashkilotlari maktab Ustavida nazarda tutilgan o`quv-tarbiya
jarayonini takomillashtirish, maktabda demokratiya va oshkoralikni rivojlantirish,
majburiyatlarni bajarishga еrishish va o`quvchilarning huquqlarini himoya qilish
uchun g`amxo`rlik qilishga da’vat еtilgandir. [14]
Jamoat tashkilotlarining vakillari Maktab (pedkengash) kengashi, direktor
o`tkazadigan majlislarda muhokama qilish va qarorlar qabul qilishda qatnashish
hamda maktab ma’muriyatidan o`quv-tarbiya jarayoni haqidagi zarur axborotlarni
olish, pedagoglarning attestatsiyadan o`tishida ularning o`quvchilar bilan o`zaro
munosabatlari haqidagi istaklarni aytish huquqiga еgadirlar. Pedagogika jamoasi,
maktab va bolalar, o`smirlar hamda yoshlar tashkilotlarining rahbarlari o`rtasidagi
munosabatlar o`zaro hurmat, ishonch, mas’uliyat va hamkorlik asosiga quriladi.
6. Maktablarda hujjatlarni yuritish tartibi Xalq ta’limi vazirligi tomonidan
tasdiqlangan Maktab hujjatlarini yuritish to`g`risidagi yo`riqnomaga binoan
amalga oshiriladi.
Maktab hisoboti davlat statistika organlari talablariga muvofiq taqdim
еtiladi. Davlat va jamoat organlari tomonidan boshqa xil hisobotlarni talab qilish
taqiqlanadi.
7. Maktabda barcha tekshiruv ishlari faqat xalq ta’limi muassasalari
faoliyatini metodik ta’minlash va tashkil еtish tuman (shahar) bo`limlari, viloyat
xalq ta’limi boshqarmalari, Toshkent shahar xalq ta’limi bosh boshqarmalari bilan
19](https://docx.uz/documents/3d5f04bc-3b06-4fac-b415-5c1f25ee7f89/page_18.png?v=1)
![kelishilgan va maktab direktori, Kengashi xabardor qilingan holda amalga
oshiriladi.
8. Maktab Ustav asosida ish olib boradi.
Maktab Ustavida Ushbu Nizomda kelib chiqadigan huquq va majburiyatlar,
tegishli xalq ta’limi muassasalari faoliyatini metodik ta’minlash va tashkil еtish
tuman (shahar) bo`limlari tomonidan berilgan qo`shimcha vakolatlar, shuningdek,
amaldagi qonunga zid kelmaydigan va maktab faoliyatini amalga oshirish uchun
zarur bo`lgan boshqa masalalar belgilanadi. [14]
20](https://docx.uz/documents/3d5f04bc-3b06-4fac-b415-5c1f25ee7f89/page_19.png?v=1)
![5. Sinf o‘quvchilarining ota-onalari, kuni uzaytirilgan guruhlarning
tarbiyachilari, korxonalar va muassasalardagi, turar joylardagi otaliqqa oluvchilar
bilan yaqin aloqa o‘rnatadi.
6. Sinf rahbari shu sinfda dars berayotgan barcha fan o‘qituvchilari
o‘rtasida o‘quvchilarga nisbatan yagona talablar o‘rnatilishiga erishadi, ota-
onalarga pedagogik bilimlar tarqatib, oila bilan maktab o‘rtasidagi aloqani
mustahkamlaydi.
7. Sinf rahbari o‘z sinfidagi turli hujjatlarini: sinf jurnali,
o‘quvchilarning kundaliklari, tabellar, shaxsiy ma’lumotlari, turli xil reja va
hisobotlarni yuritadi.
Ko‘rinib turibdiki, vazifa keng va murakkab, ularni muvaffaqiyatli hal qilish
sinf rahbarining shaxsiy sifatlariga ham bog‘liqdir. Sinf rahbarining shaxsiy
sifatlariga qo‘yiladigan talablar o‘qituvchiga qo‘yiladigan talablardan farq
qilmaydi.
Lekin, sinf rahbari asosiy tarbiyachi, bolalar ma’naviy jihatdan andoza
oladigan shaxs bo‘lganligi uchun ham, bu talablar uning shaxsiy fazilatiga aylanib
ketishi bilan tarbiyada alohida rol o‘ynaydi. Tarbiyaviy ishlarning sifat va
samaradorligi, avvalo tarbiyachining g‘oyaviy ishonchiga va siyosiyligining
darajasiga bog‘liq. Buning uchun sinf rahbari fan yangiliklarini muntazam egallab
borishi bilan o‘zining bilimini, ongini oshiradi. [13]
Sinf rahbarining axloqiy obro‘si g‘oyat darajada yuqori bo‘lishi ham bu
o‘rinda muhimdir. Sinf rahbari ana shundagina tarbiyaviy ta’sir ko‘rsatishga ega
bo‘ladi. Tarbiyachining shaxsiy fazilatlari, ma’naviy qiyofasi o‘quvchilar ongining
va xulqining shakllanishiga katta ta’sir ko‘rsatadi. Sinf rahbari uchun malaka va
ko‘nikmalarga ega bo‘lishning o‘zi yetarli emas. U o‘z tarbiyaviy faoliyatida
yuksak darajadagi insonparvarlik fazilatlari, o‘z ishiga sadoqati, intizomi,
odamiyligi, axloqiy sifatlari bilan ham ta’sir o‘tkazadi. Chunki, tarbiyachilik
qobilyati juda ko‘p sifatlarni: chuqur bilim, keng fikrlilik, ishga jon-dildan ko‘ngil
qo‘yish, bolalarga bo‘lgan cheksiz muhabbat, muomalada nazokatlilik, qalb
yoshligi, oqil va adolatlilik namunasi, alohida nazokat, sipolik va vazminlik kabi
22](https://docx.uz/documents/3d5f04bc-3b06-4fac-b415-5c1f25ee7f89/page_21.png?v=1)
![fazilatlarning bo‘lishini taqozo qiladi. Bunga yana tarbiyachilik texnikasi qo‘shilsa,
ishda muvaffaqiyat ta’minlanishi tabiiydir. Tarbiyachilik texnikasi sinf rahbarining
asosiy qurolidir.
Sinf rahbarlaridan madaniyat darajasining kengligi, pedagogik odob
talablariga rioya qilish, har bir bola shaxsini inson sifatida hurmat qilish bilan unga
nisbatan talabchanlikni unutmaslik, tashkilotchilik malakalariga ega bo‘lish, ishga
ijodiy yondashish talab qilinadi. Muhimi shundaki, sinf rahbarining o‘zi bolalarni
tarbiyalamoqchi bo‘lgan g‘oyaviy-axloqiy barkamollikka mos bo‘lishi kerak.
Tarbiyadagi xatolarning ko‘pchiligiga asosiy sabab, bolaning oldiga qo‘yilayotgan
talablar tarbiyachi xarakterida hamisha ham namoyon bo‘lavermasligidadir. [13]
23](https://docx.uz/documents/3d5f04bc-3b06-4fac-b415-5c1f25ee7f89/page_22.png?v=1)
![pedagogik kuzatuvlar asosida nazorat etishi, yordamga muxtoj o’quvchilarga
yakka holda yondosha olishi lozim. Shu asosda ular qalbida milliy g’urur,
vatanparvarlik, mehr-muruvvat, mas’uliyat, tashabbuskorlik, ishbilarmonlik kabi
xislatlarni uyg’otadi. Sinf rahbari ishini o’quvchilarning yosh hususiyatlarini va
umumiy rivojlanish darajalarini, qobiliyatlarini hisobga olgan holda, keng
qamrovli tarbiyaviy ishlar va aniq mezonlar asosida tashkil etadi. [13] Jumladan:
O’quvchilarni Milliy g’oya va ma’naviyat asoslari ruhida tarbiyalash yo’nalishida:
o’quvchilarni Vatanga, O’zbekiston Respublikasi Prezidentiga muhabbat va
fidoyilik, O’zbekiston Davlat ramzlariga sadoqat, Milliy g’oya ruhida tarbiyalash;
o’quvchilar ongiga o’z tug’ilib ulg’aygan yurtiga, buyuk ajdodlarimiz merosi va
xalqimizning bugungi bunyodkorlik ishlariga yuksak ehtirom tuyg’ularini
singdirish, yurtimizda bunyod etilayotgan inshootlarga, ma’rifat maskanlari bilan
tanishtirib borish; sinfda o’quvchilarni milliy va umuminsoniy qadriyatlar ruhida
tarbiyalash muhitini yaratish, tarbiya jarayoniga boy madaniy merosimiz, milliy
odob-axloq me’yorlarini tatbiq etish, mehnatga ijodiy munosabatni tarbiyalash;
o’quvchilarni o’zbek va boshqa xalqlarning madaniy, tarixiy, milliy an’analariga
hurmat ruhida tarbiyalash; Ota-onalar va mahalla bilan hamkorlikda: barkamol
avlodni tarbiyalashda “Oila, mahalla, maktab hamkorligi” kontseptsiyasini hayotga
tatbiq etish, aniq belgilangan reja asosida sinf ota-onalar majlislarini o’tkazib
borish; o’quvchilarni ijtimoiy himoya qilish bo’yicha aniq chora-tadbirlar
belgilash, jumladan, kam ta’minlangan oilalar farzandlari, ijtimoiy himoyaga
muhtoj bolalar, ota-onasiz bolalarning, homiylik va vasiylikka berilgan voyaga
etmaganlarning ijtimoiy huquqlarini himoyalash; o’quvchilarning maktabga
belgilangan libosda kelishlarini nazoratga olish; o’quvchilarning kundaliklarini
yuritilishini nazorat va taxlil qilish, ularning o’quv qurollarini mavjudligi va
saqlashlarini kuzatib borish; o’quvchilarning turar joyilari, uy sharoitlari bilan
tanishish. [13] Ularning sog’lig’i, maishiy xolatlarini o’rganish, yaxshilashga
yordam berish. Uyda va ta’lim muassasasida madaniy dam olishlariga va mustaqil
ishlashlariga sharoit yaratishga harakat qilish; o’quvchilarning o’quvchilarni turli
salbiy diniy oqimlar ta’siriga tushib qolishlarini oldini olish, bu borada targ’ibot-
25](https://docx.uz/documents/3d5f04bc-3b06-4fac-b415-5c1f25ee7f89/page_24.png?v=1)
![tashviqot ishlar olib borish; sinf ota-onalar qo’mitasi bilan hamkorlikda
umummaktab ota-onalar majlislari, konferentsiyalar, davra suhbatlari, muloqotlar
uyushtirish. Sinfda o’tkazilgan tarbiyaviy ishlar yuzasidan pedagogik kengashlarda
hisobot berish; darslarga muntazam kelmaydigan, tarbiyasi og’ir o’quvchilar bilan
ishlashda ularning ota-onalari, huquq-tartibot idoralari bilan hamkorlik qilish;
o’quvchilarda ota-onalar va kattalarga hurmat ruhida tarbiyalash, kamtarlik,
saxiylik va saxovatparvarlik, insonlarga yordam berishga tayyor turish,
mehribonlik, mehnatsevarlik hislatlarini singdirib borish. O’quvchilarning bo’sh
vaqtlarini mazmunli tashkil etish, maktabdan va sinfdan tashqari faoliyatga jalb
etish bo’yicha: o’quvchilarning har tomonlama kamol toptirish, ularining qiziqish,
imkoniyat va qobiliyatlariga qarab fan to’garaklari, sport sektsiyalari, badiiy-
estetik, texnik, ekologik, sayyohlik va o’lkashunoslik yo’nalishidagi to’garaklarga,
klublarga jalb qilish; qobiliyatli va iste’dodli o’quvchilarni rag’batlantirish,
iqtidorli bolalar ijodiy imkoniyatlarini rivojlantirishga ko’maklashish; o’quvchilar
dunyoqarashini milliy madaniyatning asosi bo’lgan musiqa va qo’shiq, rasq, kino,
adabiyot, xalq og’zaki ijodi, teatr, naqqoshlik va me’morchilik kabi xalq amaliy
san’ati turlari vositasida kengaytirish maqsadida ularni madaniyat maskanlariga
jalb etish; o’quvchilarni yozgi sog’lomlashtirish oromgohlarida dam olishini
tashkil etish, shuningdek kuzgi, qishki va bahorgi ta’tillarini mazmunli
o’tkazishlari uchun sharoit yaratish; o’quvchilarning madaniy dam olishlari,
sayohatlarini uyushtirish, yo’l harakati havfsizligini ta’minlash; ta’lim
muassasasida o’tkaziladigan turli tadbirlar (bayramlar, ko’rik-tanlov, sport
musobaqalari, uchrashuvlar, kechalar va boshqalar)da o’z sinfining faol ishtirokini
ta’minlash. [15] O’quvchilarning o’zini o’zi boshqarish tizimini takomillashtirish
maqsadida: sinf jamoasi bilan birgalikda sinf faollarini saylash va sinf ishlarini
rejalashtirish, tarbiyaviy soatlarni belgilash, o’quvchilar davomatini muntazam
kuzatib borish; sinfda o’quvchilarni ahil jamoaga jipslashtirish va tashabbuskor
o’quvchilarni qo’llab-quvvatlash, sinf jamoasining extiyoj va qiziqishlarini chuqur
va har tomonlama o’rganish; har bir o’quvchining o’zi uchun kun tartibini
tuzishlarni tashkil etish bu tartibning bajarilishini nazorat qilish; o’quvchilarning
26](https://docx.uz/documents/3d5f04bc-3b06-4fac-b415-5c1f25ee7f89/page_25.png?v=1)
![o’zini o’zi boshqarish tuzilmalarini, jumladan “Kamolot” yoshlar ijtimoiy harakati,
“Kamalak” Bolalar tashkiloti, bolalar etakchisi, o’quvchilar ijodiy birlashmalari
faoliyatini muvofiqlashtirish, “Kamalak” bolalar tashkilotining faoliyati, asosiy
mazmun-mohiyati va jamiyatdagi mavqeini targ’ib etish; “Kamolot” yoshlar
ijtimoiy harakati boshlang’ich tashkiloti hamda “Kamalak” bolalar
tashkilotlarining hisobot saylov yig’ilishlarini belgilangan tartibda o’tkazilishida
sardorlarga amaliy yordam berish; o’quvchilar huquqiy savodxonligini oshirish,
har bir fuqaro, shaxs va muassasalar tomonidan bajarilishi shart bo’lgan qonun
hujjatlari haqida tushunchalar berib borish, qonunga hurmat hissini shakllantirish;
bolalar va o’smirlar uchun chop etiladigan gazeta va jurnallarni targ’ib etish,
obunani tashkil qilish. Sinf devoriy gazetasini chiqarilishiga ko’maklashish; [15]
Ta’lim muassasasi pedagogik jamoasi bilan birgalikda: sinf o’quvchilarning ta’lim
muassasasi (ustavida belgilangan) ichki tartib-qoidalarini bajarishlarini ta’minlash;
sinf jurnallarining va boshqa zaruriy hujjatlarning to’g’ri yuritilishi ta’minlash;
o’quvchilar o’zlashtirishini yuqori darajaga ko’tarish, tartib-intizomni saqlash
maqsadida sinf majlislarini o’tkazib borish; o’quvchilarning o’qishda erishgan
yutuqlari, umumiy foydali mehnatda, maktab hayoti va jamoatchilik ishlarida faol
qatnashganliklarini e’tiborga olib taqdirlash haqida taklif berish; sog’lom turmush
tarzi, oilaviy hayot gigienasi hamda jismoniy tarbiya, zararli odatlardan saqlanish
kabi masalalarga e’tibor berish; o’quvchilarning o’zlashtirmaslik sabablarini
aniqlash va buni bartaraf etish uchun Fan o’qituvchilari bilan birgalikda yordam
berish; pedagogik jamoa, psixologlar bilan hamkorlikda bitiruvchi sinf
o’quvchilarini ta’limning keyingi bosqichiga yo’naltirish; maktab tibbiyot
xodimlari, o’qituvchilari, psixolog, ota-onalar bilan hamkorlikda o’quvchilarning
sog’lig’ini muhofaza qilish, ma’naviy, ma’rifiy, jismoniy va aqliy jihatdan
rivojlanish muvofiqligini nazorat qilish; ta’lim muassasasida texnika xavfsizligi
qoidalariga, sanitariya-gigiena tartibiga, o’quvchilarni muhofaza qilish qoidalari
talablariga rioya qilishni ta’minlash; shunigdek, o’z malakasini oshirib turish, o’z
sohasi bo’yicha o’tkaziladigan turli miqyoslardagi seminarlarda ishtirok etish kabi
vazifalardan iborat. Sinf rahbarining huquqlari O’ziga biriktirilgan sinf
27](https://docx.uz/documents/3d5f04bc-3b06-4fac-b415-5c1f25ee7f89/page_26.png?v=1)
![o’quvchilarining dars va imtihonlarida ishtirok etadi. Bo’sh o’zlashtiruvchi
o’quvchilar uchun qo’shimcha darslar tashkil etilishi bo’yicha takliflar beradi.
O’quvchilar tarbiyasiga oid ilg’or ish tajribalarini amalga oshirish bo’yicha ta’lim
muassasasi ma’muriyatiga tashabbus bilan chiqadi. Tarbiyaviy soatlarni
rejalashtirishda o’quvchilarning yosh xususiyatlaridan kelib chiqib, ta’lim
muassasasining umumiy rejasiga qo’shimcha yoki o’zgartirishlar bo’yicha taklif
kiritishi mumkin. Sinf faollari ishini nazorat qiladi. O’quvchilarning sinf
yig’ilishlarini uyushtiradi va sinf faollari (kengashi) bilan birgalikda yig’ilish kun
tartibini belgilaydi. [15] O’quvchilarning o’qishda erishgan yutuqlari, umumiy
foydali mehnatda, maktab hayoti va jamoatchilik ishlarida faol qatnashganliklarini
e’tiborga olib taqdirlashga tavsiya etish haqida takliflar beradi. O’quvchilarning
ota-onalari bilan ta’lim-tarbiya masalalari yuzasidan suhbatlashadi, hamkorlik
qiladi, pedagogik maslaxatlar beradi. O’quvchilar xulqini baholaydi. Sinf
rahbarlari ishlarini rejalashtirish va ularni tashkil etish Sinf rahbarining ishi reja
asosida olib borilishiladi. Uning ish rejasini ta’lim muassasasining umumiy rejasi
asosida direktorning ma’naviy-ma’rifiy tarbiya ishlari bo’yicha o’rinbosari
tomonidan tasdiqlanadi. Sinf rahbarining yillik ishlarini rejalashtirish, sinfda
tarbiyaviy ishlarni tashkil etish va o’tkazishga yordam berish, ular samaradorligini
oshirish, sinf rahbarlari ishlarini muvofiqlashtirish, ish tajribalarini ommalashtirish
maqsadida ta’lim muassasasida sinf rahbarlari uslubiy birlashmalari tashkil etiladi.
Sinf rahbarlari uslubiy birlashmasiga maktabdagi barcha sinf rahbarlari a’zo
bo’ladilar. Sinf rahbarlarida oylik, (o’quv yili bo’yicha) choraklik va yillik rejalari,
umumxalq bayramlarini o’tkazish bo’yicha tadbirlar rejalari va stsenariylar,
tarbiyaviy soatlar uchun namunaviy mashg’ulot ishlanmalari, o’quvchilarni
qiziqishlari asosida ijodiy birlashmalar(to’garaklar, sport sektsiyalari, klublar va
boshqalar)ga jalb etish daftari, tarbiyasi og’ir (muntazam dars qoldiradigan) bolalar
hamda iqtidorli o’quvchilar bilan ishlash rejalari, ota-onalar majlisi bayonlari, ota-
onalar bilan suhbat daftari, o’quvchilarning turar joylari, ularning ota-onalari
haqida batafsil ma’lumot kabi ish hujjatlari yuritilishi lozim. Shuningdek, sinf
raxbari o’quvchilar shahsiga oid ma’lumotlarni (shaxsiy delo) shakllantiradi va
28](https://docx.uz/documents/3d5f04bc-3b06-4fac-b415-5c1f25ee7f89/page_27.png?v=1)
![saqlaydi. O’quv yili choraklari va yakuni bo’yicha hisobotlar beradi. Tarbiyaviy
ishlar bo‘yicha o‘rinbosari qanday bo‘lishi kerak? Siz direktorning tarbiyaviy
ishlar bo'yicha o'rinbosari bo'ldingiz. II. Rejalashtirish va prognoz hujjatlari
Kitobda muallifning ko'p yillik pedagogik faoliyati davomida direktor o'rinbosari
lavozimida to'plangan sinfdan tashqari ishlar bo'yicha uslubiy ishlanmalar
keltirilgan. tarbiyaviy ish va maktab musiqa o'qituvchisi. [14] Asl stsenariylar,
ommabop qo'shiqlar matnlarini o'zgartirish, maktab hayotining turli holatlarida har
xil voqealar uchun she'riy variatsiyalar, shubhasiz, sinf va maktab loyihalarini
tayyorlashda ishtirok etgan barcha o'qituvchilarga yordam beradi va har qanday
o'qituvchining hayotini boyitadi. maktab muassasasi. Maqsadli auditoriya: sinf
o'qituvchisi uchun Oila har birimiz uchun hayotdagi eng muhim narsa - bular biz
sevadigan, o'rnak oladigan, biz uchun qayg'uradigan, yaxshilik va baxt tilaydigan
yaqin va aziz insonlardir. Biz sevgi, mas'uliyat, g'amxo'rlik va hurmatni oilada
o'rganamiz. [13] 2013 yilda Butunrossiya oila, sevgi va sadoqat kuni
nishonlanganiga 5 yil to'ldi. Tadbirning ushbu stsenariysi Oila, sevgi va sadoqat
kuniga bag'ishlangan oromgohda dam olish tashkilotchilariga yordam berish uchun
ishlab chiqilgan. Maqsadli auditoriya: 7-sinf uchun Maktab miqyosidagi "Shon-
sharaf daqiqasi" ijodiy tanlovi har qanday bayramga bag'ishlanishi mumkin:
O'qituvchilar kuni, Yangi yil yoki 8 mart, chunki u mutlaqo universaldir. Shu bilan
birga, ushbu tanlovga turli xil qobiliyat va qobiliyatlarga ega bo'lgan juda ko'p
sonli o'qituvchilar va bolalarni jalb qilish mumkin. Natijada har qanday yoshdagi
va har xil qiziqishdagi bolalar uchun qiziqarli bo'lgan ulug'vor bayramdir. Va agar
siz g'oliblar uchun yaxshi sovg'alar haqida o'ylasangiz, ishtirokchilar uchun
chiroyli sertifikatlarni chop etsangiz va hakamlar hay'atiga ob'ektiv uchinchi tomon
mutaxassislarini taklif qilsangiz, unda tanlov haqiqiy shouga aylanadi, uning
barcha ishtirokchilari mamnun bo'lishadi! Maktabimizda "Shon-sharaf daqiqasi"
bayrami allaqachon an'anaviy bo'lib qolgan, men uni O'qituvchilar kunida
o'tkazaman. “Baxt senga, yer!” butun maktab festival-tanlovi. - 9-17 yoshli bolalar
uchun keng ko'lamli tadbir. Taqdimotda davlat arxivlaridan olingan fotosuratlardan
foydalanildi. Ssenariy eng mayda detallarigacha o‘ylangan, musiqa materiali
29](https://docx.uz/documents/3d5f04bc-3b06-4fac-b415-5c1f25ee7f89/page_28.png?v=1)
![ijrochilarning yoshiga qarab tanlab olingan, harbiy qo‘shiqlar tanlovini o‘tkazish
to‘g‘risidagi nizom, hakamlar hay’ati tavsiyalari, ijroni baholash mezonlari
mavjud. Maqsadli auditoriya: bosh o'qituvchilar uchun "Bolalarga nisbatan
zo'ravonlikka qarshi" umummaktab ota-onalar yig'ilishi. Zamonamizning dolzarb
muammosini ochib beradi. Ota-onalar uchun tavsiyalar, statistik ma'lumotlarni o'z
ichiga oladi, turli tushunchalarni ochib beradi. Ushbu ishlanma sinf o'qituvchilari,
VR uchun bosh o'qituvchilar tomonidan ota-onalar yig'ilishiga tayyorgarlik
ko'rishda ishlatilishi mumkin. Maqsadli auditoriya: bosh o'qituvchilar uchun
Umumta’lim maktabining 6-7-sinflari uchun “O‘smirni mehnat tarbiyasida ota-
onalarning o‘rni” mavzusida ota-onalar yig‘ilishi Uchrashuvning maqsadi ota-
onalarda oilada bolalarni mehnat tarbiyasining o'rni, imkoniyatlari, usullari va
vositalari haqida aniq tasavvurni shakllantirishdir. Ota-onalar bolalarni mehnat
tarbiyasi shakllari va usullari bilan tanishtiriladi, 4 ta vaziyat taklif etiladi, bu erda
ota-onalar ularni tahlil qilish uchun taklif qilinadi. Yig‘ilish yakunida so‘rov
o‘tkazish va ijtimoiy pedagog tomonidan tavsiyalar berish taklif etiladi. Ushbu ish
ijtimoiy sheriklik mavzusidagi tajribani umumlashtirishdir Boshlang'ich maktab
shahar atrof-muhit jamiyati bilan. U maktabning shahar muhiti jamiyati bilan
o'zaro aloqasi zarurati va shartlari masalalarini ochib beradi, hamkorlikning
maqsad va vazifalarini ko'rsatadi. Maqolada maktab va jamiyat o'rtasidagi shahar
muhitining o'zaro ta'siri sxemasi va bosqichlari, shuningdek, ularning o'zaro ta'siri
natijalari keltirilgan. [16] Asar hammualliflikda yozilgan: Mironova M.S. va
Avericheva G.M. Maqsadli auditoriya: o'qituvchi uchun Dastur xavf ostida bo'lgan
bolalar bilan ijtimoiy o'qituvchining ishi uchun mo'ljallangan. Dasturning maqsadi
- Kollektiv ijodiy ish: - jamoada o'smirlarning ijtimoiy va psixologik moslashuviga
ko'maklashish; - har bir o‘smirning jamiyatdagi o‘z vazifalarini amalga oshirishga
qodir shaxs sifatidagi ahamiyatini oshirish. - o'smirlarda jamoadagi tengdoshlari
bilan munosabatlarda ijobiy munosabatni shakllantirish. Maqsadli auditoriya:
ijtimoiy o'qituvchi uchun Bolalar uchun bir kunlik dam olish uchun yozgi dam
olish oromgohining tadbirlar dasturi "UMKI" (tadqiqotchilarning qiziqarli fikrlash
klubi). UMKI klubi bolalarning klub sifatidagi tashkilotiga qo'yiladigan talablarga
30](https://docx.uz/documents/3d5f04bc-3b06-4fac-b415-5c1f25ee7f89/page_29.png?v=1)
![to'liq bo'ysunadi: bular qabul qilish uchun arizalar, klub prezidenti, klub Kengashi
va uning a'zolaridan iborat tuzilma. Klub a’zolarining umumiy yig‘ilishida
tadqiqotchilarning maftunkor tafakkur klubining Nizomi qabul qilinadi, uning
emblemasi, a’zolik biletlari topshiriladi, bolalar to‘garak faoliyati tamoyillari bilan
tanishadilar. Dastur boshlang'ich tadqiqot ko'nikmalarini endigina
rivojlantirayotgan kichik yoshdagi talabalar va o'smirlarning birgalikdagi faol
kognitiv, ta'lim va tadqiqot faoliyatiga jalb qilish orqali birgalikdagi ijodiga
asoslanadi. [13]
31](https://docx.uz/documents/3d5f04bc-3b06-4fac-b415-5c1f25ee7f89/page_30.png?v=1)
![XULOSA
Maktab hujjatlarini tahlil qilish metodi. Maktab hujjatlarini tahlil qilish
davlat qonunlarining amalda bajarilish darajasini, har bir xodimning faolligini
aniqlash, ularning amaliy hayotdagi faoliyatidagi kamchilik va xatolarni
aniqlashga va ularning topshirilgan ish uchun mas‘uliyatini oshirishga imkon
beradi. Maktab hujjatlarini; rejalashtirishning barcha turlari; umumiy ta‘limga doir
hisob va hisobot; dars jadvali; o‘quvchilar tarkibi soni; sifati; ta‘lim- tarbiya
ishlarini taqsimlash; o‘quvchilarning delolari; sinf jurnallari; o‘quvchining
kundalik daftarlari; buyruqlar daftarlari; pedagoglar kengashi qarorlari daftari;
maktab smetasi; maktab pasporti; inventarlar daftari va hokazolar. [14]
Hujjatlarni tahlil qilishda o‘quvchilar kontingentining o‘sishi va kamayishi
tavsifiga, bolalarning maktabga ketib qolishiga, ularning ayrimlari va sinf bo‘yicha
o‘zlashtirish darajasiga, rag‘batlantirish va jazolash choralarini to‘g‘ri tashkil
qilinishiga, maktab pedagoglar tarkibiga va maktabning o‘quv - moddiy bazasiga
alohida e‘tibor beriladi.
Bolalar ijodini o’rganish metodi. O‘quvchilar ijodini hamda ularning turli
faoliyatini (xatlari, kundaliklari, insho, bayon solgan suratlari, bajargan amaliy
ishlari, namunalari, rejalari va hisobotlarini) o‘rganishi va tahlil qilish pedagogik
tadqiqotning samarali metodlaridan biridir. Bolalar ijodining ahamiyati shundaki,
unda yosh avlodning tipik layoqati va xususiyatlari aniq ochib beriladi.
Bu metodni qo‘llashdan asosiy maqsad hozirgi yosh avlod ijodining
manbalari va faktorlarini chuqur bo‘lishiga hamda rivojlantirish va
takomillashtirishning to‘g‘ri yo‘llarini ko‘rsatib berishga qaratilgandir. Bizda
bolalar ijodi shakllari turlichadir: olimpiadalar, tematik konkurslar, maktab
ko‘rgazmalari, turli xil musobaqalar, poxodlar, quvnoq startlar, ziyraklar va
topqirlar, iste‘dodlar va hokazolar.
Eksperiment metod. Bu so‘z lotincha sinab tekshirib ko‘rish, ilmiy
maqsadga qaratilgan tajriba ma‘nosini anglatadi. Ta‘lim-tarbiya ishlarida
qo‘llaniladigan biror shakl, metod va vositaning foydaliligini aniqlash va tekshirish
uchun o‘quv yurtlarida o‘tkaziladi.
32](https://docx.uz/documents/3d5f04bc-3b06-4fac-b415-5c1f25ee7f89/page_31.png?v=1)
MAKTAB HUJJATLARINI O’RGANISH