Maktabgacha yoshdagi bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatishning pedagogik asoslari - Педагогика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	87.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Педагогика

Maktabgacha yoshdagi bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatishning pedagogik asoslari

Купить

Maktabgacha yoshdagi bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatishning pedagogik asoslari mavzusida yozgan

MUNDARIJA Kirish…………………………………………………………………………..…3 I BOB . Maktabgacha yoshdagi bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatishning nazariy asoslari ……………….......…............................……..........…………....8 1.1.Bolalarni tartib-qoidalarga o’rgatish da tarbiyachining vazifalari.......…….. …................................................................….....…………...8 1.2. Maktabgacha yoshdagi bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatish omillari...................................................................................................................20 II BOB . Maktabgacha yoshdagi bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatishning amaliy asoslari ……………………....……………………………….………….25 2.1. Maktabgacha yoshdagi bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatish texnologiyasi........................................

KIRISH Bitiruv malakaviy ish mavzusining dolzarbligi. Jamiyatning ravnaqi uning o`sib kelayotgan yosh avlodga bo`lgan munosabati va ularga yaratayotgan imkoniyatlarga bog`liq. Har qanday mamlakat sog`lom va barkamol, el - yurtiga sadoqatli, iymon - e`tiqodli farzandlari bilan faxrlanadi, ularga suyanadi. Shunday fazilatlarga ega avlodni tarbiyalab, voyaga yetkazgan xalq kelajakka katta ishonch bilan qaraydi, istiqboli porloq bo`ladi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev mamlakatimizni 2016 yilda ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning asosiy yakunlari va 2017 yilga mo‘ljallangan iqtisodiy dasturning eng muhim ustuvor yo‘nalishlariga bag‘ishlangan Vazirlar Mahkamasining kengaytirilgan majlisidagi ma’ruzasida eng birinchi dolzarb vazifa bu maktabgacha ta’limni rivojlantirish

Dunyoda sodir bo‘layotgan voqealar, inson ma’naviyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatishga intilishlar, xalqaro terrorizmning avj olishi albatta ma’naviy tarbiyaga salbiy ta’sir ko‘rsatmay qolmaydi, biroq xalqimiz, ayniqsa, yosh avlodni ushbu ta’sirlardan himoya qilish bugungi kunda kechiktirib bo‘lmas masaladir. Maktabgacha ta’lim tizimi oldida turgan ustuvor vazifalardan biri – bu “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun [5] va “Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi”[6] asosida Respublika ta’lim tizimida olib borilayotgan islohatlar yoshlarni o‘z xohishi, irodasi va intilishiga qarab, ularga chuqur bilimlar berish, o‘tmishdan qolgan mafkuraviy qarashlardan to‘la xoli bo‘lgan yuksak ma’naviy va axloqiy talablarga javob beradigan raqobatbardosh malakali kadrlar tayyorlashni ta’minlashdir . O’ zbekiton Respublika

maktabgacha ta’lim yoshidagi davri shunday bir davrki, bu davrda bolada kelgusida qanday xarakter xislatlari paydo bo’lishi belgilanadi va axloqiy xarakterning asoslari yuzaga keladi. D.B. Elkonin ta’kidlaganidek, bola jamiyat a’zosi va shaxs sifatida shakllanib borar ekan, uning psixikasi rivojlanib olamni aks ettirish xususiyati go’daklikdan yetuklik davrigacha murakkablashib va takomillashib boradi. Kadrlar tayyorlash Milliy modeli tarkibiy qismlaridan biri bo’lgan shaxsni har tomonlama kamolga yetkazish, yuksak ma‘naviy va milliy sifatlarni tarbiyalash ham muhim ahamiyatga ega. Ta‘lim-tarbiya jarayonining samaradorligini ta‘minlash, tarbiyachi va bolalar o’rtasidagi munosabatlarni qaror toptirishdagina emas, balki bolalarni milliy- ma’naviy meros materiallaridan foydalanib ularni tarti

qatorda tartib-qoidalarga bo’yso’nish sifatlarini tarbiyalash ham muhim ahamiyat kasb etadi. Muammoning o’rganilganlik darajasi: Milliy-ma‘naviy merosimiz materiallari orasida alohida o’rin tutuvchi “Avesto” asarida inson axloqiy kamolotining o’ziga xos Kontseptsiyasi yaratilgan. Unga ko’ra yaxshi fikr, yaxshi so’z va yaxshi ish inson kamolotini belgilovchi muhim ma‘naviy - axloqiy mezon sifatida e‘tirof etilgan. Fikr, so’z va ish (amal, faoliyat) birligi hamda uning in‘ikosini ta‘minlash g’oyasi tarixiy taraqqiyotning keyingi davrlarida ham shaxs barkamolligiga bo’lgan yondashuvlar mazmunining asosini tashkil etadi. Islom dini g’oyalari, sharq mutafakkirlari – Abu Nasr Forobiy , Abu Ali Ibn Sino, Alisher Navoiy, Abdulla Avloniy va boshqalarning asarlarida milliy sifatlar majmui, ularning

Bitiruv malakaviy ishning ob‘ekti: Maktabgacha yoshdagi bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatish jarayoni. Bitiruv malakaviy ishning vazifalari: 1.Muammoga oid ijtimoiy-falsafiy, psixologik, pedagogik va metodik manbalarni o’rganish. 2.Maktabgacha yoshdagi bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatish muammosini nazariy asoslash. 3.Maktabgacha yoshdagi bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatish texnologiyasini ishlab chiqish. 4. Maktabgacha yoshdagi bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatishga oid ilmiy- metodik tavsiyalar berishdan iborat. Bitiruv malakaviy ish metodlari: falsafiy, pedagogik, psixologik va metodik adabiyotlarni o’rganish; pedagogik kuzatish; test so’rovi, modellashtirish, kontent- tahlil, Bitiruv malakaviy ishning ilmiy yangiligi: 1. Maktabgacha yoshdagi bolalarni tartib - qoidalarga

shuningdek metodik tavsiyalardan o’qituvchilar malakasini oshirish va qayta tayyorlash institutlarida ma‘ruzalar sifatida foydalanish mumkin. Bitiruv malakaviy ishning tuzilishi va hajmi: Bitiruv malakaviy ish kirish, ikki bob, umumiy xulosa va tavsiyalar, foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati hamda ilovalardan iborat bo’lib, umumiy hajmi 54 betni tashkil etadi. I.BOB . Maktabgacha yoshdagi bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatishning nazariy asoslari 8

1.1. Bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatish da tarbiyachining vazifalari O’zbekiston Respublikasi “Ta’lim to’g’risida”gi Qonunning 10 - moddasida va “Kadrlar tayyorlash M illiy dasturi”da maktabgacha ta’lim – uzluksiz ta’lim tizimining birinchi turi ekanligi qayd etilgan. Shuningdek, maktabgacha ta’lim to’g’risida “Ta’lim to’g’risida”gi Qonunning 11 - moddasida ham “Maktabgacha ta’lim muassasalari bola shaxsini sog’lom va yetuk, maktabga o’qishga tayyorlangan tarzda shakllantirish maqsadini ko’zlaydi” deyiladi [5;6]. “Bu ta’lim olti – yetti yoshgacha oilada, bolalar bog’chasida va mulk shaklidan qat’iy nazar boshqa ta’lim muassasalarida olib boriladi”, deb ta’kidlansa, “Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi”da “Maktabgacha ta’limning samarali psixologik usullarini izlash va joriy etish”, dega

muvofiq keladigan hamda har tomonlama yetuk va sog’lom bolalarni tarbiyalash uchun zaruriy tashkiliy, uslubiy, psixologik, pedagogik shart – sharoitlar yaratish va bolalarni maktabgacha ta’lim muassasalarida muntazam ravishda ta’lim olishga tayyorlashda ota – onalarga yordam berish. Maktabgacha yoshdagi bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatishda:  bolalar sog’lig’ini mustahkamlash va ularning hayotini muhofaza qilish;  bola shaxsiga to’g’ri munosabatni shakllantirish;  bolaning ma’naviy, jismoniy va intellektual rivojlanishiga hissa qo’shish va ularning bilimga qiziqishini rivojlantirish hamda mehnat ko’nikmalari elementlarini shakllantirishga ko’maklashish;  bolalarni milliy va umuminsoniy qadriyatlarni hurmat qilishga o’rgatish;  bolalarni maktabgacha ta’lim muassasalari ta’limiga ta

Guruhda tartibni saqlash va joriy qilish faqat tarbiyachining ishi deb tushunuvchilar ham uchrab turadi. Bu mutlaqo noto'g'ri fikr. tartib uchun butun guruh, pedagogik jamoa mas'uldir. tartibni shakllantirish juda qiyin va murakkab tarbiyaviy jarayondir. Shunisi ham borki, ko'p vaqt qilingan mehnatni bir paytni o'zidayoq yo'qqa chiqarish mumkin. Masalan, ayrim tarbiyachilar guruhida bolalar jim, tartibli o'tirishadi, mashg’ulotni berilib tinglashadi, o'quv yumushlari bilan band bo'lishadi, ba'zi tarbiyachilarda esa buning aksi: bolalar qiy-chuv qilishadi, bir-biriga narsa yoki o’yinchoqlarni bermay to’polon ko’tarishadi va hokazo. Bunday ayanchli manzara har bir maktabgacha ta’lim muassasasi hayotida uchrab turishi tabiiy. Nega shunday bo'ladi? B

Yana shuni ham aytish kerakki, tartib-qoidalarga amal qilish deganda bolalarning guruhda qimirlamay o'tirishini emas, balki ongli tartibni tushunish kerak. Ko'pgina tarbiyachilar o'zicha tartib o'rnatmoqchi bo'ladilar. Guruhga qosh- qovog'idan qor yog'dirib kiradilar, dag'-dag'a qilib bolalarni siquvga oladilar, gah desa qo'lga qo'nadigan qilmoqchi bo'ladilar. Bu bilan mutlaqo kelishib bo'lmaydi. Zo'ravonlik asosiga qurilgan tartib yaxshilikka olib bormaydi. Bu murg'ak qalblarga adovat urug'ini sochadi, ularni sovuqqon, qo'rqoq, jur'atsiz, yolg'onchi, qilib qo'yadi. Guruhdagi tartib- tartibni saqlashning eng yaxshi usuli bolalar ishonchini qozonishdir. Mashg’ulotni qizg'in, ijodiy, ko'rgazmali qurollar

zamonaviy va qulay yo'nalishlarini topib joriy etishga bog'liq. Tarbiyaviy ishlarni davr talabiga javob beradigan holga keltirish uchun tarbiyaning asosi bo'lgan barcha g'oyalar qaytadan ko'rib chiqilishi, asosiy e'tibor bola shaxsiga qaratilishi, yillar davomida to'plangan ijobiy tajribadan unumli foydalanish zarurligini taqozo etadi. Bolalarda tartiblilikni tarbiyalashda tarbiyachi quyidagi maqsad va vazifalarni amalga oshiradi : - bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatishda xalqning boy milliy, ma'naviy tarxiy an'analariga, urf-odatlari hamda umumbashariy qadriyatlarga asoslangan samarali tashkiliy, pedagogik shakl va vositalarni ishlab chiqib amalga joriy etish; - tartiblilikni tarbiyalashda shaxsning aqliy, axloqiy, erkin fikrlovchi va jismoniy rivojl

- vatanparvarlik, dunyoviy fikrlash, jamiyatimizda yashayotgan odamlar bilan o'zaro munosabat – muloqotni o'rganish, o'z xalqiga, davlatiga, uning himoyasi uchun hamisha shay bo'lib turish, O'zbekiston Resublikasi va boshqa davlatlarning ramzlariga hurmat bilan qarash, yosh avlodni O'zbekiston Konstitutsiyasiga, bayrog'iga, gerbiga, madhiyasiga, Prezidentiga sadoqatli qilib tarbiyalash; - qonuniy jamoa axloqi va turmush qoidalariga hurmat bilan qarashni tarbiyalash, shaxsning noyob qirralarini belgilovchi fuqarolik va ijtimoiy mas'uliyat hislarini rivojlantirish, o'zi yashayotgan mamlakatning ravnaqi, insoniyat taraqqiyotini barqaror saqlab qolish uchun fidoyilik, ekologik ta'lim- tarbiya berish; - turmushda eng oliy qadriyat hisoblangan mehnatga ijo

- yuksak insoniy fazilatlar mohiyatini anglatish, ularga ongli munosabatda bo'lish, yaxshini-yomondan ajrata olish bilimiga ega bo'lishini tushuntirish; - ta'lim-tarbiya jarayonida beriladigan bilimlar yaxlit va ijtimoiy shart- sharoitlar, milliy va tarixiy, ma'naviy omillar, umuminsoniy qadriyatlar mohiyatini tushuntirish; axloqiylikning oddiy hayotiy qoidalari bo'lmish kattalarga hurmat, kichiklarga izzat, oilada bir-birini e'zozlash, mehmon kutish va boshqalarni kundalik turmushga singdirib borishi. Bolalarda tartiblilikni tarbiyalashda tarbiyachi quyidagilarni hisobga olishi kerak: - tarbiyaning bolalar ruhiyati va yosh xususiyatiga mosligini hisobga olish; - bolalarning aqliy-ma'naviy munosabatlari ta'sirini o'rganish; - tarbiyachi ni ng savodxonli

harakatlarga undovchi, o’z kamchiliklarini vaqtida tuzatuvchi (uning ko’rsatgan kamchilikga ijobiy munosabatni hosil qiluvchi) yangi, istiqbolli fikrlar va hislar majmuasi tushuniladi va bundagi yangi fikrlar bola tarbiyasining yangi sabablarini hamda bolaning shaxsiy kamchiliklarini yengib o’tishga asos bo’ladigan hissiyotlar majmuidan iboratdir (1.2, 1 - shakl). 1. 2 .1 – shakl. Pedagogik ta’sir usullarining umumiy ko’rinishi. Tarbiyachilarning ijodiy – kasbiy faoliyati (pedagogik mahorati)da nafaqat tarbiyaviy ishlarning yaxshi samarali natijalariga erishiladi, balki murabbiy va tarbiyachilarning shaxsiy hislatlari ham yuksaladi. Pedagogik ta’sir usullarini qo’llash jarayonida tarbiyachi va murabbiylarning g’oyaviyligi yaqqol ko’zga tashlanadi, ularning xarakteridagi insoniylik va murab

1. Ishontirish – bu aniq axloqiy me’yorlar negizida qaysidir ishni mumkin yoki mumkin emasligini, to’g’riligi yoki noto’g’riligini, zarurligini isbot qilish va tushuntirish jarayonidir. 2. Rag’bat – bu bola xulqi, odobini to’g’rilashga yoki tuzatishga yordam beruvchi tarbiyaviy ta’sir usuli. 3. Ijobiy baho berish – bu bolaning to’g’ri ish qilayotganini tasdiqlovchi tarbiyaviy ta’sir usuli. 4. Maqtov – bolaning hatti – harakatini, ishlarini rag’batlantiruvchi pedagogik ta’sir. 5. Mukofot – bu ancha sezilarli rag’bat bo’lib, u ajoyib yutuqlar, ijobiy hatti – harakatlarni belgilashda qo’llaniladigan tarbiyaviy ta’sir. 6. Ishonch – bu bolalar tomonidan yaxshi xulqi uchun o’rinli maqtov sifatida qabul qilinadigan hissiyot. 7. Aniq qiziqishlar, talablarni qondirish –bunga kitoblarni esdalikka to

1. Yengil koyish – aybdor bola bilan bo’ladigan suhbat jarayoni bo’lib, unda suhbat jarayonida bolaning kamchiligi qayd etilib o’tiladi-da, suhbat maromida olib borilaveradi. 2. Jazo berish – bu bolalarda o’z qilgan ishiga o’kinish va boshqa bu ishini qaytarmaslik xohishini shakllantiruvchi tarbiyaviy ta’sir. Jazoning quyidagi turlari mavjud: Jazo – mashq; Jazo – chegaralash; Jazo – tanbeh; Jazo – shartlilik va h.k. 3. Ogohlantirish – bu bolada xavotir uyg’otuvchi va uning negizida noxush oqibatlarni yo’qotish xohishini uyg’otuvchi tarbiyaviy ta’sirdir. Demak, pedagogik ta’sir usullari – bu aniq pedagogik vaziyat (holat)ni tashkil qilish usuli bo’lib, ular ma’lum qonun – qoidalar negizida bolalarda ijobiy ishlarga, o’z kamchiliklarini yo’qotishga undovchi yangi fikrlar va hissiyotlarni uyg

hushyorlikka da’vat etishga, o’zligini, o’z uyini himoyalashga oid ma’naviy va ma’rifiy ishlarni qilish ruhida tarbiyalash lozim. Demak, maktabgacha ta’lim muassasasining har bir xodimi O’zbekiston o’ziga xos mustaqil taraqqiyot yo’lini tanlab olganligini, xalqimiz ma’naviyatiga qo’yilgan talablarni anglaganligini va ularga mos yoshlar tarbiyasiga qo’yilgan davlat talablarini ongli ravishda tushunib yetmoqlari zarur ekan. Buning uchun ular muntazam ravishda quyidagi yo’nalishlar bo’yicha o’z ustilarida ish olib borishlariga to’g’ri keladi:  kasbiy mahoratni oshirish;  metodik mahoratni oshirish;  pedagogik va psixologik bilimlarni boyitish;  ma’naviyat va ma’rifat masalalarini puxta o’zlashtirish va ularni tarbiya jarayoniga tadbiq etish. Ana shunday jihatlarga alohida e’tibor bergan m

Uslubiy ishlarni bu yo’sinda tashkil etish pedagogik jamoaga uslubiy rahbarlik qilishga qo’shimcha vaqt, quvvat, pedagogik mahorat talab etiladi. Bu esa maktabgacha ta’lim muassasasida bolalar tarbiyasi jarayonini optimal boshqarish va pedagogik jamoa a’zolarining pedagogik mahoratini oshishini muntazam ravishda kuzatish imkoniyatlarini ham beradi. 1.2. Maktabgacha yoshdagi bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatish omillari 20

M aktabgacha ta’lim muassasalarida bola odatda jamoada faoliyat yuritishga tayyorlanadi va ushbu jarayonda inoqlashuv , tartib- tartibli do’lish davrini ham boshdan kechiradi . Ayniqsa, bolalar o’z murabbiylari va tarbiyachilarini diqqat bilan kuzatadi. O’z navbatida tarbiyachilar va murabbiylar ham bolalarni nima qila olishlarini, nimani bilishlarini, ijodiy bilimlari bormi yoki yo’qmi, mehnatsevarmi yoki yo’qmi, tartiblimi yoki tartibsiz bolami kabi nuqtai nazarlardan o’rganadilar. Bunday holatlarda murabbiy va tarbiyachilarning asosiy vazifasi –hamisha ijodiy, sinchkov va tashabbuskor bo’lishdan iborat bo’lib, ularning asosiy shiori tarbiyalash, o’qitish, o’rgatish va o’rganishdir. Maktabgacha yoshdagi bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatishda tarbiyachilarning shaxsiy xislatlarini shar

Ularning bolalar jamoasidagi vazifalari o’sha jamoadagi bolalar tarbiyasi orqali aniqlanadi. Shu sababli maktabgacha yoshdagi bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatishda murabbiy va tarbiyachilarning ham shaxsiy xislatlari o’ta muhimdir. Ularni biz quyidagicha ifodalashni lozim topdik:  bolalar bilan ishlashda, ularning tarbiyasi va rivojlanishiga qiziqish, bolalarni tushunish qobiliyatiga ega bo’lish, ularga ishonch, ularning faollik, havaskorlik, ijodiy qirralarini ochish, shuningdek, tashkilotchilik faoliyatiga bo’lgan katta qiziqish va bu boradagi faolligi, jamoaviy ishlarni tashkil etishda bolalarga ta’sir qila olish, o’z bilim va mahoratini ularga bera olish va ulardagi tashabbuskorlik, javobgarlik hislarini shakllantira olish;  bolalar jamoasida ishlashga bo’lgan moyillik (bolalarni

 o’tkir zehnlilik, sezuvchanlik o’z e’tiborini va diqqatini tezlik bilan boshqa biror narsaga qarata olishlik;  imo – ishoradan unumli foydalana olishlik;  o’z hissiyotlarini boshqara olishlik;  o’zini bosib olishlik, o’zini xotirjam ko’rsata olishlik;  salbiy ruhiy ta’sirlarning (xoholab baqirib kulish, baqirib qo’pol ovoz bilan gapirmaslik, qo’pol muomala qilmaslik, birovni kamsitmaslik, birovni izza qilmaslik va h.k.) madaniy ko’rinishiga ega bo’lishlik;  murabbiy va tarbiyachilar nutqining ravon hamda aniq bo’lishi (chiroyli gapira olish, o’z ovozini boshqara olish, yaxshi lug’at boyligiga ega bo’lish, nutqining obrazliligi va hayajonliligi) to’g’ridan – to’g’ri “qog’ozsiz” so’zga chiqa olishi va fikrini erkin namoyon qila olish va h.k.). Maktabgacha ta’lim muassasasi pedagogik k

Ulardan ijodiy fikrlashda bolalarni tarbiyalash masalalarini mustaqil, qiziqarli, o’zaro faol qilib bajarishga bo’lgan faoliyatda e’tiborga olinadi va erishilgan natija muhokamasida u yaqqol seziladi. Analitik fikrlashda tarbiyachilar va murabbiylarning faoliyat turlari natijalarini tahlil qilishi va nazorat qilish orqali amalga oshiriladigan faoliyat tushuniladi (tarbiya jarayonini nazorat qilish va tahlil qilish); Konstruktiv fikrlashda ularga ishni rejalashtirish va loyihalashtirish (tarbiyachi tarbiya jarayoni (tarbiyalanuvchi) natija) va tashkil etishlar e’tiborga olinadi. Demak, maktabgacha yoshdagi bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatishda murabbiy va tarbiyachilarning kasbiy faoliyatida pedagogik mahoratning ahamiyati juda katta, chunki, uning yordamida guruh faoliyatini tushunish,

O'zlashtirishning past bo'lishi aksariyat hollarda, o'quvni tizimli va rejali olib borish iqtidori va ko'nikmasining bolalarda shakllanmaganligidan kelib chiqadi. 4. Faoliyatni reja asosiga qurish. 5. Qunt bilan ishlash. 6. Pala-partishlikka yo'l qo'ymaslik, saranjomlikka o'rganish. 7. Bilim sifatini oshirish. Qiyinchiliklarni y engish. O'quv mehnatida muayyan rejimga itoat etish. Bu degani o'quv mehnatini bolalarning dam olishi bilan to'g'ri almashtirib borilishidir. 8 . O’r toqlarcha o'zaro yordam uyushtirish. O'rtoqlarcha o'zaro yordam guruhda ulgurmovchilikning oldini oladi, guruh jipsligini oshiradi, jamoatchilik ruhining shakllanishiga olib keladi. 9. T arbiyachi va ota-onalar hamkorli gi . Tarbiyachi ta'lim-tarbiyaviy ishla

2.1. Maktabgacha yoshdagi bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatish texnologiyasi M aktabgacha ta’lim muassasalarida o’quv yili muayyan yilning 2- sent y abr i dan boshlanib, keyingi yilning 1- iyuniga qadar davom etadi va keyingi o’quv yiligacha bo’lgan davr maktabgacha ta’lim muassasalari dagi sog’lomlashtirish davri hisoblanadi. Demak, Maktabgacha ta’lim muassasasi bolalar uchun yangi jamoa bo’lib, unda bilimlar, ko’nikmalar, ichki qonun–qoidalar va xullas tartib– qoidalar hukm suradigan muhit, ya’ni bola shaxsi shakllanishining dastlabki bosqichidir. Shu sababli bolalarning ta’lim – tarbiyaviy ishlarini tashkil etishning tashkiliy -pedagogik shakllari mukammal bo’lishi kerak. Bizning kuzatishlarimiz bo’yicha maktabgacha ta’lim muassasalaridagi ta’lim – tarbiya jarayonini quyidagi ko’rini

hamda bu orqali tarbiyachi yoki murabbiy va bola nimaga erishmoqchiligi aniqlanadi. Vazifalar maqsadni amalga oshirishning algoritmik ketma – ketligidir. Loyihalashtirish – tarbiyachi yoki murabbiylarning bolalar bilan o’tkaziladigan mashg’ulotni o’tkazish va bunda qo’llaniladigan shakl, usul va uslublardan foydalanish amalga oshirish ketma – ketligining amaliy jihatini ta’minlaydi. Pedagogik mahorat – bu tarbiyachi yoki murabbiyning pedagogik kasbiy bilim, ko’nikma va malakalarining uyg’un holatdagi faoliyatidan iborat bo’lib, u maqsadni aniq qo’yish, vazifalarni puxta belgilab olish, ta’lim – tarbiyaviy jarayonni mukammal tashkil etish, bolalarni qiziqtirish va ulardagi mashg’ulotga mustaqil qatnashish hamda ijodiy ishlashga xohish uyg’otish, bolalarning imkoniyatlarini to’g’ri belgilay

Taniqli pedagog Xoji Muin (1883 - 1942) bolalar bog’chasining bola tarbiyasida nechog’lik zarurligini uqtirib, bolalarning ko’pchilik ota – onalar kabi to’rt – besh yoshdanoq maktabga berish o’rniga bolalar bog’chasiga berish lozimligi haqida ko’plab qimmatli fikrlarni bildirgan. Jumladan, “.... Bolani yosh chog’ida ko’ngli xohlamaydirg’on biron ishga majbur qilishsa, badani oriq bo’ladi. Dimog’ va miyasiga halal keladir, qoni buziladir, a’zosi o’sishdan qoladir va boshqa kasalliklarga uchraydir... . Bolalar bog’chasining birinchi foydasi bolalarni mazkur hollardan, ya’ni 4 – 5 yoshdanoq maktabxonalarga qatnash, yoshiga nomunosib o’quv – yozuv ishlari bilan mashg’ul bo’lishdan – ota – onani behuda tashvishlardan qutqarmoqdir, ikkinchi foydasi bolalarni yaxshi tarbiya qilib, lozim ishlarga

mavjud. Kichik guruhlarga bo‘lish yo‘llaridan ayrimlarini misol qilib keltirish mumkin. Guruh tuzishning «S h erigingni top» usuli. Guruh bolalari to‘rtta kichik guruhga ajratiladi. Bunda bolalar guruhlarga birlashishi uchun fasl, ertakdagi qahramonlar surati tushirilgan kartochkalarni olishadi. Masalan, “Yoz”, “Kuz”, “Qish”, “Bahor” kabi to‘rt fasl bo‘yicha to‘rtta guruhga bo‘linishadi yoki ertak qahramonlari «Echki bolalari», “Sholg’om”, “Ayyor tulki”, “Bog‘bon” kabi so‘zlar yozilgan kartochkalar ham bolalarni guruhlarga birlashtirishga xizmat qiladi. Mana shu tarzda guruh tuzish mumkin. Tarbiyalanuvchilar kichik guruhlarda ishlaganda quyidagi metodlardan foylanishlari maqsadga muvofiq. Bu metodlar bugungi kunning eng ilg’or metodlari hisoblanib, ularni qo‘llash natijasida bolalarda aqli

Sinkveyn tuzish-murakkab fikrlarni bir nechagina so'zlar bilan ifodalash uchun muhim bo'lgan ko'nikmadir. Sinkveyn tuzish jarayoni mashg’ulotni yaxshiroq anglashga yordam beradi. Sinkveyn tuzishda quyidagilarga amal qilish kerak: 1- qator: Mavzu birgina so'z, ot orqali ifodalanadi. 2- qator: Mavzu ikki so'zdan iborat sifat bilan ifodalanadi. 3-qator: Mavzu doirasidagi hatti-harakat uchta so'z orqali ifodalanadi. Bu so'zlar fe'l yoki ravishdosh bo'lishi lozim. 4-qator: Mavzuga nisbatan munosabatni anglatuvchi va to'rtta so'zdan iborat bo'lgan yaxlit fikr ifodalovchi gap yoziladi. 5-qator: Mavzuni takrorlaydigan sinonim so'z yoziladi. Pedagogik texnologiyaning samarali metodlaridan yana biri – bu grafikli organayzerlar (tashkil etuvchi) dir

alohida o‘zlari tizimlashtiradi hamda jadval ustunlariga “kiritadilar”. Bunda bolalar matnda belgilangan quyidagi belgilarga aso s lanadi. “V”- men bilgan ma’lumotlarga mos; “-“ - men bilgan ma’lumotlarga zid; “+” - men uchun yangi ma’lumot; “?” - men uchun tushunarsiz yoki ma’lumotni aniqlash, to‘ldirish talab etiladi. Jadval quyidagi ko‘rinishga ega bo‘ladi. Insert jadvali V + - ? Ushbu metod ham samarali metod hisoblanib, undan maktabgacha ta’lim jarayonida ham foydlanish mumkin. Ayniqsa, bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatish maqsadida tashkil etilgan mashg’ulotlar, jumladan, milliy qahramonlar haqidagi hikoyalar, vatanimiz tabiati va boyliklari, davlatimiz ramzlari, shuningdek, mashhur allomalar hayoti va faoliyati tasvirlangan suratlardan foydalanish maqsadga muvofiq. Bugungi kunda

3. Ajratilgan vaqt tugaguncha yozishni to‘xtatmang. Agarda aqlingizda g‘oyalar kelishi birdan to‘xtasa, u holda qachonki yangi g‘oyalar kelmaguncha qog‘ozga rasm chizib turing. Grafikli orgnayzerlar turidan yana biri - toifalash jadvali hisoblanadi. Toifa- xususiyat va munosabatlarni muhimligini namoyon qiluvchi (umumiy) alomat hisoblanadi. U ajratilgan alomatlar asosida olingan ma’lumotlarni birlashtirishni ta’minlaydi. U bolalarda tizimli fikrlash, ma’lumotlarni tuzilmaga keltirish, tizimlashtirish ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Dastlab bolalar toifali sharhlashni tuzish qoidasi bilan tanishadilar. Aqliy hujum, klaster tuzish, yangi o‘quv materiali bilan tanishishdan so‘ng, kichik guruhlarda olingan ma’lumot lavhalarini birlashtirish imkonini beradigan toifalarni izlaydilar. Bolalar toif

2 bo‘limlarini to‘ldiradilar. Xikoyani tinglaydilar, mustaqil o‘qiydilar. Mustaqil kichik guruhlarda jadvalning 3 bo‘limni to‘ldiradilar. B/B /B jadvali Bilaman Bilishni hohlayman Bilib oldim Yil fasllarini Hayvonot olamini O‘simliklarni Shuningdek, bolalarni mashg’ulotlar jarayonida olgan ma’lumotlarini taqqoslash, solishtirish, tahlil qilishga o‘rgatuvchi metodlar ham mavjud bo‘lib, bular Venn diagrammasi, T-jadval kabilardir. Venn diagrammasi - 2 va 3 jihatlarni hamda umumiy tomonlarini solishtirish yoki taqqoslash yoki qarama-qarshi qo‘yish uchun qo‘llaniladi. U bolalarda tizimli fikrlash, solishtirish, taqqoslash, tahlil qilish ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Dastlab bolalar Venn diagrammasi tuzish qoidasi bilan tanishadilar. Alohida kichik guruhlarda diagramma Vennani tuzadilar va kes

shu savolga javob yozadilar. Bu jarayon muammoning dastlabki sababi aniqlanmagunicha davom etadi. Kichik guruhlarga birlashadilar, taqqoslaydilar, o‘zlarining chizm a larini to‘ldiradilar. Umumiy chizmaga keltiradilar. Ish natijalari taqdimoti o‘tkaziladi. Masalan, bolalar bilan vatanimiz taraqqiyoti uchun milliy g‘ururli yoshlar kerakligi haqida ham shunday diagramma tuzish mumkin. Baliq skleti - bir qator muammolarni tasvirlash va uni yechish imkonini beradi. U bolalarni tizimli fikrlash, tuzilmaga keltirish, tahlil qilish ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Bunda ham bolalar birinchi bo‘lib, chizmani tuzish qoidasi bilan tanishadilar. Alohida kichik guruhlarda muammoni ifodalaydi, pastda esa, ushbu kichik muammolar mavjudligini tasdiqlovchi dalillar yoziladi. Bolalar kichik guruhlarga birlas

turli yangiliklar kiritish imkoni bor . Masalan , biz « Jimjitlik » о‘ yinining 5 – 7 xilini butun guruh bilan hamda ayrim bolalar bilan 10 martadan k о‘ proq takrorlab о‘ tkazdik , « Nima о‘ zgardi ?» turidagi о‘ yin 5 xil turli k о‘ rsatmali material bilan о‘ tkazildi . Natijada о‘ yin malakalarining bir xilda va mustahkam b о‘ lishiga hamda о‘ yinning har bir qoidasini tinglay bilish va unga rioya qilinishiga erishish imkonini berdi . Bolalar g ‘ olib chiqish maqsadida jon - dili bilan mashq qiladilar , berilgan har bir topshiriqni albatta bajarishga odatlanib qoladilar , natijada ularda didaktik topshiriqlarni bajarishga b о‘ lgan qiziqish orta boradi . Did a ktik о‘ yinl a r h a r bir mashg ’ ulotning m a qs a dini , h a r bir m a shqning m a qs a d v a v a zif a l a rini yaxshir o q

« Kim aniqroq va tezroq », « B о‘ sh kelma », « E ng yaxshi hisobchi », « K о‘ rganni eslab qolish » kabi о‘ yinlarni о‘ tkazish paytida bolalar sinf xonasida jimjitlik b о‘ lishiga о‘ quvchilarning о‘ zlarini tuta bilishlariga , tovush chiqarmay turib , oyoq uchida yurib chiqa olishlariga , joylariga osoyishtalik bilan qaytib kelib о‘ tirishlariga , tovushlarni diqqat bilan tinglashlariga , raqamlarga zehn bilan qarashlariga erishadilar . Mashg ’ ulotda о‘ yinqaroqlik qilib о‘ tiradigan , mashg ’ ulot davomida 10 – 15 martagacha tanbeh berishga majbur etadigan bolalar ham uchrab turadi . Biroq о‘ yin о‘ tkazilayotgan vaqtda bunday bolalarning xulq - atvori tamoman о‘ zgarib ketadi . Ular darhol о‘ zlarini tutib oladilar , tarbiyachi ning о‘ yin qoidalarini k о‘ rsatib berishini kutib о‘

« D о‘ koncha » turidagi о‘ yinda о‘ yinchoqlar « sotib olish » ning о‘ zi bilan ish bitmaydi , balki bir necha о‘ yinchoqlar narxini hisoblab ( q о‘ shib ) chiqishga , necha pul « qaytarib » berish kerakligi haqida о‘ ylab k о‘ rishga ham t о‘ g ‘ ri keladi . Bul a rning h a mm a si te z , z о‘ r qiziqish v a a qliy f ao liyat bil a n о‘ t a di . Katta , chiroyli t о‘ pni k о‘ rgan о‘ quvchilarda tortinchoqlik y о‘ qola borib , dadillik bilan sonlarni о‘ ylab topishga kirishadilar . О‘ yin jarayonida bolalarda tevarak - atrof haqida t о‘ g ‘ ri tushuncha paydo b о‘ ladi , bu esa bolalarga topshiriq mazmunini turli xil tuzishlarida yordam beradi . « D о‘ koncha », « Nimani taqillatdim ?», « Teatr », « Bolalar bog ‘ chasida », « Mehmondorchilikda » kabi о‘ yinlarda bolalar tevarak - atrofda

guruhdan tartib bilan bittadan bola chiqib, magnit doskasidagi gullardan bittasini iladi va orqasiga yozib qо‘yilgan misolni dars doskasida yechadi. Qolgan bolalar misollarni stulchada o’tirib mustaqil bajaradilar. Misolni notо‘g‘ri bajargan bola gulni uzishda sindirib qо‘ygan hisoblanadi. Notо‘g‘ri yechilgan misоlni guruhning navbatdagi ishtirokchisi chiqib tо‘g‘rilaydi. Tarbiyachi bu о‘yin orqali bolalarga tabiat sirlari haqida tasavvur beradi. Didaktikaning predmetini о‘rganish ta’lim mazmunini tashkil etadi. Didaktik tafakkur – bu о‘rganish, о‘rgatish va ta’lim mazmunining doimiy aloqalari, munosabatlarini izlash, aniqlash demakdir. Tarbiyachi bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatishda qulay bо‘lgan usul va uslublar, о‘qitish shakllari, metod va vaziyatlarni izlaydi, zamonaviy pedagogik

Taqlidli о‘yinlarning muhimligi shundaki, ularda jismoniy fazilatlarni rivojlantirish uchun juda muhim sharoitlar yaratiladi. Masalan, “Fazogirlar” о‘yinida raketadagi joyga о‘rnashib olish uchun iloji boricha tez yugurish talab qilinadi. Obrazlarga taqlid qilib о‘ynaladigan о‘yinlar davomida bolalar о‘sha obrazlarga mahliyo bо‘lib charchoqni unutishadi, ba’zi bir murakkab bо‘lgan harakatlarni ham bajarib yuborishadi. Natijada, ularda chidamlilik, chaqqonlik va boshqa sifatlar rivojlantirib boriladi. Harakatli о‘yinlarni bolalarning yosh xususyatlari, jismoniy tayyorgarligi, fiziologik xususiyatlarini hisobga olgan holda о‘tkazish jarayonida tarbiyachidan katta mas’uliyat talab etiladi. О‘yin qoidasini va tartibini bolalarga tо‘g‘ri tushuntirib borish ularda har bir harakat yoki obraz tо‘g

О ‘ y i n bolalarda katta qiziqish uyg‘otadi. Mehnat, о‘z-о‘ziga xizmat qila bilish kо‘nikmalarini va estetik didni shakllantirishga yordam beradi. Jismoniy tarbiya Bunda xalq о‘yinlaridan, milliy о‘yinlardan foydalanish mumkin. Masalan: "podachi", "otishma", "durra", "qirq tosh", "tо‘pni aylana ichiga tushir", "chaqqonlar", "chavandoz", "chillak" kabi о‘yinlar о‘quvchilarni Vatanni himoya qilishga, chidamlilikka о‘rgatadi."Eng chaqqon" О‘yinda 6-8 bola qatnashadi. Tekis joyga tо‘nka yoki kursi, yashik qо‘yiladi. Uni tо‘nka deyiladi. Kim birinchi, kim ikkinchiligi chek tashlab belgilab olinadi. Bolalar tо‘nka ustiga о ‘ z buyumlarini qo’yib qо‘yadilar. Sakrashga ruxsat berilgach 1- bo l a yugurib borib о‘z buyumini oli

saviyasini shakllantirishga alohida ahamiyat beradilar. Bu albatta ijobiy hodisa. Kichik yoshdagi bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatishda didaktik о‘yinlardan foydalanishning mazmuni shakl va metodlari ishlab chiqilmagan. Shuning uchun ham biz bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatishda didaktik о‘yinlardan foydalanishning mazmunini ilmiy pedagogik asoslarini aniqlab tarbiyachilarga tavsiya etishga harakat qildik. B olalarni tartib - qoidalarga o’rgatishda didaktik о‘yinlardan foydalanish kutilgan natijani berdi. Bolalarning hayoti, e’tiqodlari, intilishlariga samimiy qiziqish va hurmat bilan qarash rivojlandi. Didaktik о‘yinlardan amalda foydalanish orqali boshqa usullar yordamida erishish qiyin bо‘lgan ta’lim-tarbiyaviy maqsadlarni amalga oshirish kо‘zda tutiladi. Didaktik о‘yinlar ishti

2. 2. Tajriba-sinov ishlarining tashkil etilishi va uning samaradorlik darajasi Bizga ma’lumki bugungi kunda mamlatimiz ta’lim tizimida bo‘layotgan o‘zgarishlar shubhasiz maktabgacha ta’lim tizimida ham namoyon bo‘lmoqda. Shuningdek, maktabgacha ta’lim jarayonida zamonaviy o‘quv-tarbiya jarayoni tashkil etilmoqda. Ammo bu ijobiy holat barcha maktabgacha ta’lim muassasalarida birdek olib borilmoqdami, tarbiyachilarning zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanib mashg’ulotlarni tashkil etish haqidagi bilimlari yetarlimi yoki biz tajribali tarbiyachilardan bu borada qanday bilimlarni o‘zlashtirishshimiz kerak? Mana shu savollarga javob olish uchun biz Qarshi shaxridagi 39-sonli maktabgacha ta’lim muassasasining maktabga tayyorlov guruhlarida tajriba-sinov ishlarini olib bordik. Ta’kidlo

v) mustaqillikning qo‘lga kiritilishi va islohotlarning olib borilishi; g) Bilmadim. ye)---------------------------------------- 3. tartiblilik deganda nimani tushunasiz? ------------------------------------------------------------------------------- 4. Mashg’ulotlar jarayonida bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatish masalasiga e’tibor berasizmi? a) Doimiy ravishda. b) Bazida, o‘tiladigan mavzuga qarab. v) Hech qachon. g)Faqat dastur va darsliklardagi talab va topshiriqlardan kelib chiqqan holda. 5 . Maktabgacha yoshdagi bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatishda qanday zamonaviy metodlardan foydalanasiz? a) Innovatsion metodlarning o‘zimga tanish bo‘lganlaridan; b) mashg’ulot turiga qarab tanlayman; v) O’yin texnologiyasidan foydalanaman; g)Bu to‘g‘risida o‘ylab ko‘rmaganman. 6 . tartib -

8 . Fikringizcha, qanday innovatsiyalardan foydalanib, bolalarning mashg’ulotlarga qiziqishini oshirish mumkin? a) kichik guruhlar orqali; b) kompyuterlar vostasida; v) didaktik o’yinlar o rqali ; g)barcha mashg‘ulot shakllarida, shu jumladan, ekskursiyalarda, qiziqarli uchrashuvlarda va hokazolar. 1 . 1 . 1 . - j a d v a l Т/р Berilgan savol Yuqori O’rta Quyi 1 T exnologiyalashtirilgan mashg’ulot deganda nimani tushunasiz? 3 3 4 2 Fikringizcha, maktabgacha ta’lim jarayonida texnologiyalashtirilgan mashg’ulotlarni tashkil etilishiga nima sabab bo‘ldi? 4 4 2 3 Tartib -qoidalar deganda nimani tushunasiz? 1 2 7 4 Mashg’ulotlar jarayonida bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatish masalasiga e’tibor berasizmi? 3 4 3 5 Maktabgacha yoshdagi bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatishda qanday zamonaviy

ta’kidladilar va uning kirib kelishini mustaqillikni qo‘lga kiritilishi bilan bog‘liq deya ta’kidladilar. Ammo tarbiyachilar biz murojaat qilgan uchinchi savolga to‘g‘ri yondosha olishmadi. Yа’ni tartib-intizom haqida umumiy tushunchaga ega bo’lsalarda aniq ta’rif keltira olishmadi. “Mashg’ulotlarda tartiblilikni sakllantirishga doir qanday zamonaviy metodlardan foydalanasiz?”, deb murojaat qilgan savolimizga tarbiyachilarning deyarli ko‘pchiligi o‘zlari bilgan metodlardan foydalanishlarini ta’kidlashgan. “Mashg’ulotlar jarayonida bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatish masalasiga e’tibor berasizmi? mazmundagi savolga tarbiyachilarning barchalari har doim variantini belgilashgan. Ammo tarbiyachilar mashg’ulotlar jarayonida bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatishga doir qanday pedagogik tex

boyitish maqsadida internet, elektron pochtadan foydalanish ko‘nikmasiga ega emaslar. Tarbiyachilarning talaygina qismi maktabgacha ta’lim muassasasi tarbiyalanuvchilariga innovatsion metodlar orqali tartib - qoidalarga o’rgatish lozimligini inkor etmagan holda, bu jarayonni amalga oshirish uchun zaruriy metodik ko‘rsatmalar, o‘quv-uslubiy adabiyotlarning yetishmasligini, mavjudlari ham ko‘p hollarda rus yoki ingliz tilida ekanligini qayd etishdi. Muammo doirasida olib borilgan shakllantiruvchi tajriba-sinov bosqichida ham ta’kidlovchi tajribada qatnashgan respondent tarbiyachilar tanlandi. Ular ishtirokida biz tanlagan mavzu doirasida olib borilgan ishlarning qay darajada samarali kechganini aniqlash maqsadida tajriba-sinov ishlariga jalb etilgan respondent tarbiyachilar o‘rtasida maxsus

Shakllantiruvchi bosqich tajriba-sinov ishlari tahlilidan ayon bo'ldiki, tarbiyachilar maktabgacha ta’lim muassasasi tarbiyalanuvchilari da tartib - qoidalarga o’rgatishda pedagogik texnologiyalar asosida, mashg’ulotlarni qiziqarli, didaktik o’yinlardan foydalanib tashkil etilishi samarali bo’lishi o’z isbotini topdi. So‘rov savolnomasini quyidagi savollar bilan boyitdik: 1. Maktabgacha yoshdagi bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatish omillarini izohlang? 2. tartiblilikni shakllantirishda ma’naviy meros materiallaridan foydalanasizmi? 3. Sizningcha tartib - qoidalarga o’rgatishda kimlar ko‘proq mas’ul deb hisoblaysiz? 4. Fikringizcha, tartib - qoidalarga o’rgatishda qanday sub’yektlar yetakchi rol o‘ynashi mumkin? Tarbiyachilar e ’ tiboriga havola etilgan savollarga qaytarilgan javobla

Tadqiqot natijasida bayon etilgan fikrlardan anglanadiki, tadqiqot ishiga tizimli va maqsadga muvofiq yondashish tarbiyaviy ishlarni texnologiyalashtirishga yo‘naltirilgan pedagogik ta’lim jarayonining samarali kechishini ta’minla y di. Ushbu fikrni tajriba-sinov ishlarining yakuniy natijalari ham tasdiqlab turibdi. 48

UMUMIY XULOSALAR O‘tkazilgan tadqiqotlar va ularning natijalari qo‘yilgan farazlarni to‘la tasdiqladi hamda quyidagilarni xulosalashga imkoniyat yaratdi: 1.Ta’limni rivojlantirishning yangi bosqichida maktabgacha yoshdagi bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatish dolzarb muammolardan biri ekanligi tadqiqot jarayonida o‘z isbotini topdi. 2. Olib borilgan tadqiqot natijalariga ko’ra maktabgacha yoshdagi bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatish omillari sifatida quyidagilar belgilandi: - bilimga qiziqish va muhabbat uyg'otish; - o'quv mehnatiga ongli munosabatda bo'lish va unga mas'uliyat bilan yondashish; - o'quv madaniyatini oshirish; - faoliyatni reja asosiga qurish; - qunt bilan ishlash; - pala-partishlikka yo'l qo'ymaslik, saranjomlikka o'rganish; - bilim sif

5. Maktabgacha yoshdagi bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatish ga doir tashkil etilgan didaktik o’yin mashg’ulotlarida bolalar bilan kichik guruhlarda ishlash natijasida o‘quv-biluv jarayonida, ular orasida sub’yekt-sub’yekt munosabatlarini ta’minlash, ishchan muloqot, mustaqillik, faollik, hamkorlik, o‘zaro ishonchga asoslangan pedagogik muhit vujudga keltiriladi. 6. Tartib - qoidalarga o’rgatish ga doir mashg’ulotlarda pedagogik texnologiyalardan foydalanish, ayniqsa, ularning “Klaster”, “Baliq skleti”, “Nima uchun”, “Venn diagrammasi” kabilarni qo‘llash lozimligini ko‘rsatdi. 7. Bolalarni tartib - qoidalarga o’rgatish oila va maktabgacha ta’lim muassasasi hamkorligi asosida yuzaga keladi. Bu borada birgina dastlabki asoslarni e’tiborga oladigan bo’lsak, ular tinimsiz kattalarga taqlid

6. Ta’lim va ma‘naviy-ma‘rifiy ishlar jarayoni o’rtasida o’zaro izchillik va uzviylikni ta’minlash orqali bolalarda erkinlik, mustaqillik, ijtimoiy faollik kabilar bilan bir qatorda tartiblilik sifatlarini tarbiyalash maqsadida tarbiyaviy tadbirlar rejasini ishlab chiqish. 7. Mashg’ulot va mashg’ulotdan tashqari tadbirlarni pedagogik innovatsiyalar asosida tashkil etish orqali tartiblilikni tarbiyalash yuzasidan uzluksiz ravishda monitoring tashkil etish va uning natijalarini tahlil etib borish. 51

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YHATI: 1. O’zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi //O’n ikkinchi chaqiriq O’zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining o’n birinchi sessiyasida 1992 yil 8 dekabrda qabul qilingan. – T.: O’zbekiston, 1992. – 48 b. 2. Mirziyoyev . SH . M . Tanqidiy taxlil , qa ’ tiy tarib - intizom va shaxsiy javobgarlik - xar bir raxbar faoliaytining kundalik qoidasi bo ‘ lishi kerak . O ‘ zbekiston Respublikasi Vazirlar Maxkamasining 2016 yil yakunlari va 2017 yil istikbollariga bag ’ ishlangan ma ’ ruzasi . 3. Karimov I.A. Yuksak ma‘naviyat-engilmas kuch. –T.: Ma‘naviyat, 2008, 171 b 4. Karimov I.A. Bizning bosh maqsadimiz jamiyatni demokratlashtirish va yangilash, mamlakatni modernizatsiya va isloh etishdir. – T.: O’zbekiston, 2005. – 48 b. 5. O ’ zbekiston Respublikasinin

12. A’zamova M. Maktabga tayyorlov guruhidagi bolalar orasida hamkorlik muhitini ta’minlashning pedagogi k imkoniyatlari. “Xalq ta’limi” jurnali, T.: 2012. 2 - son, 132-135b. 13. Asadov B “ Yoshlar va qadriyatlar ” . T. 2000 y. 14. Akbarov X. ,v a boshqalar „Ma’naviy va ma’rifiy tarbiyaviy ishlarni tashkil etishga oid me’yoriy hujjatlar to’plami”. T. A.Navoiy nomidagi Ozb. Milliy kutubxonasi nashriyoti. 2007 y. 1 5 . Barotov Sh. Bola shaxsini o’rganish usullari /MTM tarbiyachilari va pedagogika institutlari bo’lajak tarbiyachisi uchun qo’llanma. – T.: Tarbiyachi, 1995. – 56 b. 16. “Bolajon” tayanch dasturi. Toshkent.: 20 08 yil.-1 67 b. 17. Buyuk siymolar, allomalar (O’rta Osiyolik mashhur mutafakkir va donishmandlar) / Nashrga tayyorlovchi M.M. Xayrullaev. – T.: Xalq merosi, 1-k. 1995. –

26. Klarin M.V. Innovatsionno`е modеli uchеbnogo protsеssa v sovrеmеnnoy zarubеjnoy pеdagogikе – M.,1994-267s 27. Kenjaeva.D. Barkamol shaxs tarbiyasi asoslari.-T: Fan, 2010.-67b 28.Qurbonov Sh.E., Seytxalilov E.A., Quronov M. va boshq. Milliy istiqlol g‘ oyasini shakllantirishda tashkiliy-uslubiy yondashuvlar (“Kadrlar tayyorlash milliy dasturi” asosida). – T.: Akademiya, 2002.– 280 b. 29. Mavlonova R. To’raeva O, Holiqberdiev K. Pedagogika. - T.: Tarbiyachi, 2002. – 384 b. 29.Maktbgacha yoshdgi bolalarga qo'yiladigan davlat talablari-T.:Kvinta print. 2012 у 30. “Oliy talim – lug’at ma’lumotnomasi”.-T.: Moliya, 2003.-451b, 31. Hasanboyeva O.U. va boshq. Oilada barkamol avlod tarbiyasi. – T.: “Fan va texnologiya”, 2010. – 316 b. 32 . Xolmatova M. “Oilaviy munosabatlar madaniyati”. T. 2

Купить