«Мактубҳои Садриддин Айнӣ ва Абулқосими Лоҳутӣ»

«Мактуб ои Садриддин Айн  ва ҳ ӣ
Абул осими Ло ут »
қ ҳ ӣ                                                На ша:қ

1.Номанигор  дар э одиёти устод Айн	
ӣ ҷ ӣ

2.Мактуби устод ба д сти вафодораш 	
ӯ
Ло ут	
ҳ ӣ

3.Масли ат ои судманди устод ба 	
ҳ ҳ
Шанбезода

4.Намуна аз мактуб ои Айн	
ҳ ӣ                 Номанигор  дар баробари офаридани ӣ
назму насри дилангезу мондагор  узъе 	
ҷ
аз фаъолият ои доим  ва рўзмарраи 	
ҳ ӣ
устод Садриддин Айн  будааст. 	
ӣ
Устод Айн  номанигориро чун жанри 	
ӣ
муъ азу хурди адаб  ва паёмбару 	
ҷ ӣ
паёмовар ба шахсият ои бар астаи 	
ҳ ҷ
замон, муассисаву нашрия ои 	
ҳ
бонуфузи давронаш бештар ба кор 
бурдааст. Жанри нома ё мукотиба 
амчун яке аз васила ои мушкилкушо 	
ҳ ҳ
ва зуд ба сомонрасонандаи ормон ои 	
ҳ
му имми илмиву адаб  ва 	
ҳ ӣ
ниёзманди ои фар ангиву хусусии 	
ҳ ҳ
устод Айн  хидмат кардааст.
ӣ                 Го е дар як мо  устод Айн  ба шахсият ои маъруфи замон, ҳ ҳ ӣ ҳ
мисли устод Ло утиву Миршакар, Турсунзодаву 	
ҳ
Пирму аммадзода ва дигарон бештар аз 4-5 номаи муфассалу 	
ҳ
фарогири дорои масоили му имму гуногуни адаб -фар анг  	
ҳ ӣ ҳ ӣ
навиштааст, ки ин  олат баёнгари со иби нерўи пур уввати 	
ҳ ҳ қ
э од  будану нисбат ба масъала ои мубрами замон ва илму 	
ҷ ӣ ҳ
фар анг ла зае бетафовут набудани ўст.	
ҳ ҳ                 Дар мукотиботи Айн   узъиёти зиндагии ӣ ҷ
худи ў низ баён шудаанд. Масалан, дар 
бораи ин ки соли да и  ва  а и ии 	
қ қ ҳ қ қ
таваллуди устод Айн  кадом аст, дар як 	
ӣ
номаи эшон чунин маълумоти са е  дар  	
ҳ ҳ ҷ
шудааст:  «… Ман дар соли 1878 (мувофи и 	
қ
у ат о), (аммо дар  а и ат дар соли 	
ҳ ҷ ҷ ҳ ҳ қ қ
1875) дар де аи Соктаре дар роёни 	
ҳ
Ѓи дувон (Акмалободи  озира), ки аз 	
ҷ ҳ
музофоти Бухорост ва аз он  о то Бухоро 	
ҷ
40 версат (ча рим) аст, дар оилаи як 	
қ
де они камбаѓал таваллуд ёфтаам…»	
ҳ қ .Аз 
нома ба Ло ут	
ҳ ӣ                 Дар мактубе, ки ба дўсти вафодораш Ло ут  ҳ ӣ
навиштааст, дар бораи машулоти  амешаг  ва 	
ҳ ӣ
услуби кори э одии худ чунин нигоштааст:	
ҷ
".... ар шаб соати 2 баъд аз ними шаб кор сар мекунам, 	
Ҳ
то соати  ашти рўз. Баъд чой менўшам, ним соат, боз аз 	
ҳ
соати  аштуним ба кор медароям, то соати 4-уним, бе 	
ҳ
он ки чизе бихурам ва чое нўшам, кор мекунам. Агар бисёр 
дил бе ол шавад, як-ду дона конфет мемакам. Соати 5 
ҳ
корро ѓундошта, кўча мебароям ва газет мехарам, ба ин 
восита пой оям, ки 14 соат дузону мондаанд, меёзанд. 	
ҳ
Бозпас ба хона омада, таом мехурам, чой менўшам ва 
рўзнома мехонам. Соат  афт ки шуд мехобам. Боз соати 	
ҳ
2 гўё, ки маро касе бедор карда бошад, аз хоб  аста 	
ҷ
мехезам (ин мактубро  ам соати 2-ним, баъди нимишаб 	
ҳ
навишта истодаам, ки аввали  авсала аст, вагарна хонда 	
ҳ
наметавонистед)».23/ XI  соли 34, Самар анд	
қ                   Д ар номае, ки ба Абдушукур Пирму аммадзода дар ҳ
таърихи 28/ II-39  навиштааст, махсус таъкид 
намудааст, ки як нусхаи мактубро  атман нига  
ҳ ҳ
дорад :«… Бино бар ин фикри ман он аст, ки  арчанд барои 	
ҳ
ту за мати барзиёд аст, ба воситаи апороти То гиз 	
ҳ ҷ
авобро се нусха чоп кунон (дар мошинка), як нусхаашро ба 	
ҷ
То гиз де , якеашро барои худат ниго  дор ва як 	
ҷ ҳ ҳ
нусхаашро бо дастхатти арабии ман ба ман баргардон. 
Будани ин гуна чиз о дар архифи ман ва  ам дар дасти 	
ҳ ҳ
шумоён зарур аст. Баъд аз сари ман ин о як маторёли 	
ҳ
бисёр пур иммат  исоб мешаванд. Баъд аз чоп шудани 	
қ ҳ
достон, ё ки пеш аз он бо ретсензияч  дар матбуот лозим 	
ӣ
ояд, дар шумо о мисли як маторёл ба кор меояд».	
ҳ                 Дар мактубе, ки дар таърихи 20/ III  соли 1936 ба 
Шанбезода навиштааст, эътимод доштани устод Айн  ӣ
ба хаёлпардози ои хуби шоиронаи ин шоири  авони 	
ҳ ҷ
амзамони устод ба хуб  э сос мешавад. Устод Айн  чун 	
ҳ ӣ ҳ ӣ
пири пурта рибаи арсаи э од хостааст, ки истеъдоди 	
ҷ ҷ
Шанбезодаи  авон аз ро и мунтазам омўхтану сай ал 	
ҷ ҳ қ
додани тахайюли э од  рушд намояд. Бино бар ин, 	
ҷ ӣ
устод Айн  ашъори Шанбезодаро устодона ва бо камоли 	
ӣ
эътимод ба ояндаи дурахшони ў хонда,  алам зада ва 	
қ
чунин масли ат ои судманд додааст	
ҳ ҳ .                 «… Мувофи и хо иши шумо ва супориши нашриёт қ ҳ
ма мўаи шеър ои шуморо та рир кардам. Чунонки ба 	
ҷ ҳ ҳ
шумо забон  гуфта будам,  обилияти шеърии шумо ва 	
ӣ қ
хаёл ои хубатон хеле баланд аст, аммо инро  ам гўям, 	
ҳ ҳ
ки та рибаатон камтар аст. Бино бар ин, ман ба шумо 	
ҷ
тавсия менамоям, ки ба  ои бисёр навиштани шеър дар 	
ҷ
болояш бисёртар кор кунед. Ман  оло намедонам, ки 	
ҳ
шумо дар навиштани масалан да  мисраъ чи  адар ва т 
ҳ қ қ
сарф кардед. Лекин ман дар та рири  ар да  мисраи 	
ҳ ҳ ҳ
шумо як шабро сарф намудам.Ман ма бур шудам, ки дар 	
ҷ
баъзе  о баъзе мисраъ ои шуморо тамоман партофта, 	
ҷ ҳ
ба  ои он мисраи дигар нависам. Албатта, ин барои он 	
ҷ
нест, ки як шеъри хубтар ба номи шумо чоп шуда 
барояд, балки барои ин аст, ки ба шумо сармаш  	
қ
шавад… ”
Бо саломи рафи она Айн	
қ ӣ                 Дар номае, ки ба яке аз шогирдони вафодораш 
Расул  одизода навиштааст, низ ба ояндаи неки ў Ҳ
умедвор будааст ва  амеша дар андешаи 	
ҳ
пешрафту камолоти инсон  ва фаъолияти э одии 	
ӣ ҷ
шогирдон ва дар симои он о дар фикри шукуфо  
ҳ ӣ
ва рушду тара ии бемайлони То икистони азизу 	
ққ ҷ
авон ва ба  он баробараш будааст. Масалан, 	
ҷ ҷ
ризоят надодааст, ки шогирди хеле  авон ва 	
ҷ
боистеъдодаш – Расул  одизода пас аз хатми 	
Ҳ
аспирантура дар Маскав бимонад, ба ў масли ат 	
ҳ
додааст, ки зудтар ба Душанбе раваду ба кор ои 
ҳ
илмиву адаб  масруф гардад:	
ӣ                 Ба рафи  Расул  одизода! Мактуби 21 феврал қ Ҳ
навиштаатон 27 мо и мазкур расид (дар зимистон пўчтаи 	
ҳ
аво  аз пўчтаи му аррар  дер мемонад).Ман дар бораи 	
ҳ ӣ қ ӣ
пурсиши шумо сатр ои зеринро менависам. ар кас, ки дар 	
ҳ Ҳ
як замони маълум ва ва ти муайян барои та сили илм дар 	
қ ҳ
Москва истода бошад ва  а и атан ў толиби илм ва 	
ҳ қ қ
хо иши пеш рафтан дошта бошад, албатта дар он  о 	
ҳ ҷ
монданро хо иш мекунад.Аммо ман дар шароити  озираи 	
ҳ ҳ
беодам  ва  а турри олии То икистон ин фикри шуморо 	
ӣ қ ҳ ҷ ҷ
абул кардан наметавонам. Ман  ам аз ну таи назари он 	
қ ҳ қ
ки яке аз коркунони  авобгари Академияи То икистон 	
ҷ ҷ
мебошам,  ам ба сифати он ки шуморо «кадри тайёр» 	
ҳ
гуфта, « ой- ою бай-бай» гўён ба аспирантураи он  о 	
ҳ ҳ ҷ
та дим кардаам,  ам аз  и ати он ки дар ва ти пур 	
қ ҳ ҷ ҳ қ
шудани муддати аспирантураатон шахсан кўшиши 
фав улода карда, му латро шаш мо  дароз кунонидаам, ин 	
қ ҳ ҳ
фикри шуморо  атъиян  абул карда наметавонам. 	
қ қ                 Бояд шумо  ам дар ин кор на аз ну таи назари манфиати шахсии худ, ки ҳ қ
дар Москва зудтар пеш меравед ва  ам зиндагонии он  о нисбат ба 	
ҳ ҷ
Сталинобод мадан  ва осуда аст,  атъи назар карда, фа ат  и ати 	
ӣ қ қ ҷ ҳ
а тури олии ( а тии одам) То икистонро ба назар гирифта, зуд биёед. 	
қ ҳ ҷ қ ҳ ҷ
…Ва баъд аз он худро дар даруни  амъияти То икистон бо кори худ хуб 	
ҷ ҷ
нишон ди ед. Дар он ва т (баъд аз 3-4 сол) метавонед ба докторант  	
ҳ қ ӣ
равед.Дар бораи нишон додани асар отон ба Брагинский бошад, шумо 	
ҳ
метавонед бо мактуб ало а бандед ё командируфка гирифта рафта оед. 	
қ
Дар  ар  ол  озир он гуна фикр оро аз майна бароред…Ба рафи  	
ҳ ҳ ҳ ҳ қ
Брагинский аз ман саломи самимона расонед. Аз забони ман гўед, ки ба 
кадр ои ба назар намоёни То икистон дар ва ти бекас  ва беодамии 
ҳ ҷ қ ӣ
То икистон ин гуна масли ат о нади анд. Бо саломи рафи она Айн  	
ҷ ҳ ҳ ҳ қ ӣ
Садриддин. Имзои устод».27 феврали 54, ша ри Самар анд	
ҳ қ                 Устод Айнии заковатманд дар  ама  о, дар ҳ ҷ
ама ла заи зиндагияш ва дар  ама гуна навъ ои 	
ҳ ҳ ҳ ҳ
адабии э однамудааш барои сохтмони кохи 	
ҷ
безаволи фар ангу тамаддун ва забону 	
ҳ
адабиёти навини ба  авли худи ў 	
қ
авми«муаззами то ик» саъю талош 	
қ ҷ
намудааст. Яке аз далел ои намоёни саъю 	
ҳ
талоши  амешагии ў дар ро и устувор намудани 	
ҳ ҳ
фар ангу адабиёти навини то ик  мукотиботи 	
ҳ ҷ ӣ
ў ба шумор меояд.Бинобар ин, ба таври ами  ва 	
қ
нуктасан онаву мўшикофона омўхтани 	
ҷ
мукотиботи устод Айн  яке аз вазифа ои 	
ӣ ҳ
пурмасъулият ва асосии ояндаи му а и они 	
ҳ қ қ қ
айнишинос хо ад буд.	
ҳ                 Барои эътибор 
ташаккур!