Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 74.5KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Рефераты
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Mamlakatning modernizatsiyalash konsepsiyasida nazorat tizimini takomillashtirish masalalari

Купить
Mamlakatning modernizatsiyalash konsepsiyasida nazorat tizimini takomillashtirish masalalari Reja 1.Nazorat tizimini takomillashtirishda demokratik davlat va fuqarolik jamiyatining o‘rni. 2.Mamlakatni modernizatsiyalash konsepsiyasining strukturasi va maqsadi 3.Nazorat tizimi strukturasi va uning elementlari o‘rtasidagi bog‘liqlik. 1.Nazorat tizimini takomillashtirishda demokratik davlat va fuqarolik jamiyatining o‘rni. Mamlakatimizda demokratik davlat va fuqarolik jamiyatini takomillashtirishga xizmat qiladigan “2017-2021 yillarda O‘zbekistonni rivojlantirishning besh ustuvor yo‘nalish bo‘yicha Harakatlar strategiyasi” nazorat faoliyatini takomillashtirishda muhim ahamiyatga ega. O‘zbekiston xalqining hayotini baxtli qilishga qaratilgan Harakatlar strategiyasi o‘z maqsadlariga erishishi ham nazorat faoliyatiga bog‘liq. Baxtli hayot adolatli ijtimoiy tartibga, tartibning o‘rnatilishi esa nazorat tizimiga, bunday nazoratning shakllanishi esa demokratiyaga bog‘liq. Adolatli ijtimoiy tartib baxtli hayotni ta’minlaydigan jamiyat taraqqiyotining muhim sharti hisoblanadi. Ijtimoiy tartibni o‘rnatish muammosi insoniyat tarixidagi eng murakkab va eng dolzarb muammo bo‘lib kelmoqda. Qadimdan davlat rahbarlari, donishmandlar jamiyatda tartib o‘rnatish muammosini hal etishga harakat qilishgan. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoev tomonidan 2017 yil 7 fevralda ishlab chiqilgan Harakatlar strategiyasi ham o‘z mazmun-mohiyatiga ko‘ra ana shu muammo yechimini topish yo‘li da tashlangan katta qadam bo‘l di . Jamiyatda tartib bo‘lishi uchun nazorat mexanizmining barqaror ishlashini ta’minlashga qodir bo‘lgan fuqarolik jamiyati shakllangan bo‘lishi lozim. Chunki fuqarolik jamiyati ning asosiy funksiyasi davlat ustidan nazoratni amalga oshirishdan iborat va uning nazorati mamlakatimizda shakllanayotgan nazorat tizimining tarkibiy qismi hisoblanadi. Harakatlar strategiyasida belgilab berilgan demokratlashtirish va fuqarolik jamiyatini shakllantirish masalalari 2010 yil 12 noyabrda Islom Karimov tomonidan e’lon qilingan “Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasi”da ham o‘z ifodasini topgan edi. Ushbu konsepsiya asosida demokratlashtirish va fuqarolik jamiyatini shakllantirish borasida ma’lum bir ishlar amalga oshirildi. Ammo konsepsiyada belgilab berilgan vazifalarni amalga oshirish ko‘ngildagidek bo‘lmadi. Boshqacha qilib aytganda, modernizatsiyalash konsepsiyasini amalga oshirishga qaratilgan harakatlar zamon talabiga javob bermadi. Shuning uchun nazariyadan amaliyotga o‘tish maqsadida Harakatlar strategiyasi ishlab chiqildi. Harakatlar strategiyasi nominal demokratiyani real demokratiyaga yoki demokratiyaning shakliga munosib mazmunini yaratishga qaratilgan. Harakatlar strategiyasi o‘z mazmun mohiyatiga ko‘ra mamlakatni modernizatsiyalash konsepsiyasini faqat davom ettirish emas, balki uni takomillashtirish va reallikka aylantirishga qaratilgan harakat ham hisoblanadi. Mamlakatni modernizatsiyalash har bir fuqaroni modernizatsiyalash orqali amalga oshiriladi. Fuqaroni modernizatsiyalash deganda shaxsning bilim va ma’naviyatini zamon talablariga moslashtirishni tushunish lozim. Zamon talabi demokratiyadan va fuqarolik jamiyati qurishdan, demokratiya va fuqarolik jamiyati esa nazoratdan iborat. Chunki demokratiya bu nafaqat hokimiyat xalq tomonidan shakllantirilishi, balki nazorat qilinishi hamdir. Fuqarolik jamiyatining asosiy funksiyasi esa davlat ustidan xalq nazoratini amalga oshirish hisoblanadi. Jamiyatdagi nazorat tizimi har bir odamdagi ichki nazoratdan shakllanadi va ichki nazorat qanchalik kuchli bo‘lsa, nazorat tizimi shunchalik kuchli bo‘ladi va nazorat mexanizmi shunchalik barqaror bo‘ladi . Mamlakatni modernizatsiyalashning nazorat faoliyatini takomillshatirishdagi ahamiyatini anglab olish uchun konsepsiya strukturasini tahlil qilish kerak bo‘ladi. 2.Mamlakatni modernizatsiyalash konsepsiyasining strukturasi va maqsadi Nazorat faoliyatini takomillashtirishga qaratilgan o ltita ustuvor yo‘nalishdan iborat bo‘lgan mamlakatni modernizatsiyalash konsepsiyasi strukturasini quyidagicha tasavvur qilish mumkin: Давлатни демократлаштириш Жамиятни либераллаштириш Давлат ҳокимияти ва бошқарувини демократлаштириш Суд-ҳуқуқ тизимини ислоҳ қилиш Ахборот соҳасини ислоҳ қилиш, ахборот ва сўз эркинлигини таъминлаш Ўзбекистонда сайлов ҳуқуқи эркинлигини таъминлаш ва сайлов қонунчилигини ривожлантириш Фуқаролик жамияти институтларини шакллантириш ва ривожлантириш Демократик бозор ислоҳотларини ва иқтисодиётни либераллаштиришни янада чуқурлштиришМамлакатни модернизациялаш Адолатли ижтимоий тартибни барқарорлаштириш Ushbu konsepsiyani ng asosiy maqsadi mamlakatda ijtimoiy tartibni o‘rnatishga qodir bo‘lgan nazorat tizimini ng samarali ishlashini ta’minlaydigan mexanizmni shakllantirishdan iborat. Mamlakat davlat va jamiyatdan iborat bo‘lganligi uchun mamlakatni modernizatsiyalash strukturasini ikkiga bo‘lish to‘g‘ri bo‘ladi. Birinchisi davlatni demokratlashtirish masalalarini qamrab olsa, ikkinchisi esa jamiyatni liberallashtirish masalalarini qamrab oladi. Ikkalasi birgalikda, ya’ni davlatni demokratlashtirish va jamiyatni liberallashtirish mamlakatni modernizatsiyalashni anglatadi. Demokratlashtirish va liberallashtirishni takomillashtirish nazorat tizimini samarali qilishni ta’minlaydi. Chunki demokratiya nazorat faoliyati bilan bog‘liq va, demak, demokratlashtirish deganda nazorat faoliyatini yanada takomillshatirish tushuniladi. Asosiy maqsadimiz bo‘lgan ozod va obod Vatan, farovon jamiyat qurish uchun , eng avvalo, ijtimoiy tartib o‘rnatishga mas’ul bo‘lgan davlat va jamiyatning rivojlanish darajasi zamon talablariga mos bo‘lishi kerak. Zamon talabi esa kuchli davlatdan kuchli fuqarolik jamiyatiga o‘tishdan iborat. Hozircha bizda kuchli davlat va nisbatan kuchsiz jamiyat bor. Mamlakatni modernizatsiyalash, ya’ni davlatni demokratlashtirish va jamiyatni liberallashtirish ijtimoiy tartibni o‘rnatishga qodir bo‘lgan nazorat mexanizmini shakllantirishga qaratilgan. Bu tushunarli bo‘lishi uchun, eng avvalo, ijtimoiy tartib nima ekanligini anglab olish kerak. Ijtimoiy tartib – bu huquq va axloq me’yorlariga rioya qilish ning ta’minlanaganlik holatidir. Jamiyatda tartib bo‘lishi uchun huquq va axloq me’yorlariga qat’iy rioya qilinishi lozim. O damlar majmuidan iborat bo‘lgan insoniyat jamiyatida ehtiyojlarni qondirish, manfaatlarni ifodalash jarayonida ular o‘rtasida tabiiy ravishda qarama-qarshiliklar va ziddiyatlar kelib chiqadi. Agar ana shu ziddiyatli munosabatlar huquq va axloq me’yorlari orqali murosaga solinib, tartibga olinmasa, insoniyat jamiyati son-sanoqsiz ziddiyatlar va kurashlar qurshovida qolib, oxir oqibatda halokatga uchraydi. Insonning harakati ostida o‘zi anglamagan holda o‘zini o‘zi qirg‘in qilish xavfi yashirinib yotadi degan qarash mavjud. Demak, bunday ayanchli holatning oldini olish uchun odamlar o‘rtasidagi munosabatni tartibga soladigan huquq va axloq me’yorlariga rioya qilishni ta’minlaydigan nazorat tizimi shakllangan bo‘lishi kerak. I jtimoiy tartib o‘rnatilishi nazorat faoliyat iga bog‘liq ekan, asosiy e’tibor nazorat tizimi ni kuchli qilishga qaratilishi lozim. Buning uchun, eng avvalo, nazorat o‘zi nima ekanligini anglab olish kerak. Nazorat – bu huquq va axloq me’yorlariga rioya qilishni ta’minlash orqali jamiyatda tartib o‘rnatadigan mexanizm faoliyatidir. Nazorat mazmunan ichki va tashqi, shaklan yuqoridan va quyidan olib boriladi. Ichki nazorat har bir odam o‘zini-o‘zi nazorat qilishini anglatsa, tashqi nazorat huquq va axloqqa rioya qilishni davlat va jamiyat tomonidan nazorat qilishni anglatadi. Yuqoridan nazoratni davlat, quyidan esa jamiyat amalga oshiradi va ular nazorat tizimining tarkibiy qismini tashkil qiladi. Nazorat tizimi ijtimoiy tartibni o‘rnatishga qodir bo‘lishi uchun faqat yuqoridan bo‘lgan davlat nazorati yetarli bo‘lmaydi, buning uchun quyidan jamiyat nazorati ham zarur bo‘l ad i. Tarix shundan guvohlik bermoqdaki, faqat yuqoridan bo‘ladigan davlat nazorati adolatli ijtimoiy tartibni to‘liq ta’minlay olmaydi. Bunga misol tarzida shuni aytish mumkinki, sobiq sh o‘ rolar davlati inqirozga uchragan dastlabki vaqtda ijtimoiy tartibni o‘rnatish uchun jamiyatni jalb qilishga harakat qiladi. Buning uchun 1979 yilda “X alq nazorati to‘g‘risida ” qonun qabul qilinadi, xalq nazorati tashkiloti tuzilib, bu tashkilot davlat va jamiyat nazoratini uyg‘unlashtirishi lozim edi. Lekin bu tashkilot davlat va jamiyat nazoratini uyg‘unlashtira olmay davlat tashkilotlaridan biriga aylanib qoladi. Shuning uchun bugungi kunda mamlakatimizda nazoratni amalga oshiradigan tashkilot tuzishga emas, balki fuqarolik jamiyatini nazorat tizimining tarkibiy qismiga aylantirishga harakat qilinmoqda. Chunki davlat va jamiyat nazoratidan iborat bo‘lgan nazorat tizimigina adolatli ijtimoiy tartibni o‘rnatishi mumkinligi to‘g‘risida tarix guvo h lik bormoqda. 3.Nazorat tizimi strukturasi va uning elementlari o‘rtasidagi bog‘liqlik. Mamal a katimizda shakllanib borayotgan nazorat tizimi strukturasini jamiyat siyosiy hayotining hozirgi manzarasidan kelib chiqib, quyidagicha tasavvur qilish mumkin: Nazorat tizimining strukturasi bir-biriga gorizontal va vertikal bog‘liq bir qancha elementlardan iborat bo‘lgan barqaror yaxlitlik bo‘lib , uning elementlaridan birining ishlamasligi tizimning zaiflashuviga olib keladi. Ularning bir-biriga bog‘liqligi va samarali ishlashi ommaviy axborot vositalari orqali beriladigan axborot bilan ta’minlanadi. Umuman, jamiyatga axborot berish demokratiyaning namoyon bo‘lishini va nazorat tizimi ishlashining muhim sharti hisoblanadi. Chunki demokratiya namoyon bo‘lishi va nazorat sub’ektlari o‘z nazoratlarini amalga oshirishlari uchun ular mamlakatda bo‘layotgan voqealardan xabardor bo‘lishlari kerak. Adolatli ijtimoiy tartib qaror topishi uchun jamiyat hayotining barcha sohalarida nazorat bo‘lishi lozim. Barcha sohalarda huquq va axloq normalariga rioya etilishi nazorat qilinishi kerak, jumladan, rag‘batlantirish tizimida ham davlat Суд ҳокимиятиИжро ҳ окимият иҚонунчилик ҳ окимият и Фуқарол и к жамияти инст итутлариСиёсий партияларДепутатлар корпуси Оммавий ахборот воситалариБошланғич партия ташкилотлариЭлекторат va jamiyatning sheriklikdagi nazorati o‘rnatilishi kerak. Iqtisodiy, siyosiy va ma’naviy sohadagi yutuqlar uchun rag‘batlantirish odamlarni yanada samarali mehnat qilishga undaydigan omil hisoblanadi. Ijtimoiy hayotning barcha sohalarida, jumladan, r ag‘batlantirish tizimida adolat bo‘lishi uchun nazorat mexaniz mi muntazam ishlab turishi lozim. Agar nazoratni faqat hakamlar hay’ati amalga oshirsa, adolatni ta’minlash gumon bo‘ladi. Rag‘batlantirishda adolat kafolatlangan bo‘lishi uchun nazoratda jamiyat ham ishtirok etishi lozim. Buning uchun tanlov jarayoni ommaviy axborot vositalari orqali bevosita yoritilishi kerak. Bundan tashqari, g‘olib deb topilgan va rag‘batlantirilgan odam o‘z g‘olibligini yoki rag‘batlantirishga munosibligini jamiyatga OAVlari orqali isbotlab berishi lozimligi qat’iy belgilab qo‘yilishi jamiyat nazoratini anglatadi va adolatning kafolati hisoblanadi. Nazorat tizimin i ng samarali ishlashi, eng avvalo, odamlardagi befarqlik kayfiyati jilovlanib, daxldorlik hissi shakllanganligi ga bog‘liq. Agar odamlarda daxldorlik hissi bo‘lmasa va ular jamiyatga nisbatan befarq bo‘lib yashasa, bunday jamiyatda nazorat tizimi yaxshi ishlamaydi. Chunki har qanday tizim ishlab turishi uchun, uni tashkil etgan elementlar o‘rtasida o‘zaro bog‘liqlik bo‘lishi va bir element ikkinchisiga ta’sir etib turishi kerak, aks holda tizim ishlamay qoladi. Masalan, nazorat tizimining asosiy vositasi bo‘lgan deputatlar korpusi o‘zining nazorat funksiyasini amalga oshirishi uchun ularning o‘zi nazorat ostida bo‘lishi kerak. Ularning nazoratini elektorat amalga oshiradi, d eputatni e lektorat nazorat qilishi uchun esa unda ichki nazorat bo‘lishi kerak. Ichki nazorat daxldorlik hissini shakllantiradi va xuddi shunday daxldorlik hissi ichki nazoratni kuchaytiradi. Ichki nazorat kuchli bo‘lsa, nazorat tizimi barqaror ishlab turadi. Har qanday mexanizmda bo‘lgani kabi, nazorat mexanizmida ham harakatni boshlaydigan element bo‘ladi. Ana shu element jamoatchilik nazoratidir va uni harkatlantiruvchi kuch – bu ichki nazoratdir. I chki nazorat ma’naviyat orqali yuzaga keladi. Ma’naviyat, obrazli qilib aytganda, mexanizmni harakatga keltiradigan elektr energiya singari kuchdir. Elektr energiya bo‘lmasa, mexanizm ishlamagani kabi ma’naviyat bo‘lmasa, nazorat mexanizmi ham ishlamaydi. Muammo shundaki, elektr energiya ham, ma’naviyat ham ko‘zga ko‘rinmaydi, shuning uchun ularni shakllantirish qiyin kechadi. Mamlakatni modernizatsiyalash, ya’ni demokratik davlat va f uqarolik jamiyatining shakllanishi murakkab evolyusion jarayon bo‘lib, bu maqsadga erishish odamlarning ongu tafakkuriga demokratik va liberal g‘oyalarning singdirilishiga, eng avvalo , xalqimizning ma’naviy yuksalishiga bog‘liqdir. O‘zbekiston R espublikasi Birinchi Prezidenti I.A.Karimov insoniyat jamiyatida ma’naviyatning o‘rni to‘g‘risida gapirib, ma’naviyatga shunday ta’rif berdi : “ Ma’naviyat – insonni ruhan poklanish, qalban ulg‘ayishga chorlaydigan, odamning ichki dunyosi, irodasini baquvvat, iymon-e’tiqodini butun qiladigan, vijdonini uyg‘otadigan beqiyos kuch, uning barcha qarashlarining mezonidir ” 1 . Mana shunday yuksak ma’naviyatga ega bo‘lgan jamiyat ijtimoiy tartibni o‘rnatishga qodir bo‘ladi. Jamiyat ma’naviyati har bir odam ma’naviyatidan tashkil topganidek, jamiyatdagi tartib ham har bir odamning shaxs sifatidagi tartibidan tashkil topadi. Ma’naviyat insonning o‘z ustidan bo‘lgan hokimiyatini shakllantiradi, rivojlantiradi va tartibga soladi. Xulosa qilib shuni aytish mumkinki, mamlakatni modernizatsiyalash konsepsiyasi da belgilab berilgan vazifalarni amalga oshirishda va nominal demokratiyani real demokratiyaga aylantirishda Harakatlar strategiyasi muhim ahamiyatga ega. Ijtimoiy tartibni o‘rnatishga qodir bo‘lgan nazorat tizimining samarali ishlab turishi nazorat mexanizmini shakllantirish ga , nazorat mexanizmi esa jamiyat ma’naviyatining yuksalish i ga bog‘liq. Aniqroq qilib aytganda, bilim va ma’naviyat i yuksak jamiyatgina adolatli ijtimoiy tartibni o‘rnatishga qodir bo‘lgan nazorat tizimini shakllantira oladi. Buning uchun bilim va ma’naviyatning uyg‘unlikda rivojlanishini ta’minlash muhim shart hisoblanadi. Bilim va ma’naviyati yuksak avlod demokratiya va fuqarolik jamiyati sharoitida yashashga va o‘z nazorat funksiyasini amalga oshirib, adolatli ijtimoiy tartibni o‘rnatishga qodir bo‘ladi. 1 Каримов И.А. Юксак маънавият – енгилмас куч. –Тошкент. 2008йил.19-бет Foydalanilgan manba va adabiyotlar: .Mirziyoev Sh.M. Tanqidiy tahlil, kat’iy tartib intizom va shaxsiy javobgarlik barcha darajadagi rahbarlarning kundalik hayot qoidasi bo‘lishi kerak. Toshkent. O‘zbekiston. 2017 yil. 2. Mirziyoev Sh.M. 2017-2021 yillvarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning besh ustuvor yo‘nalishi bo‘ycha Harkatlar strategiyasi. Toshkent. O‘zbekiston. 2017 yil. 3.Mirziyoev Sh.M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. Toshkent, 2021 yil.- 464 b. 4.Karimov I. A. Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasi. T. O‘zbekiston. 2010 y. 5.Bafoev Sh. Jamoatchilik nazorati demokratik huquqiy davlat va fuqarolik jamiyati qurishning muhim omili sifatida // Ijtimoiy fikr. Inson huquqlari. – 2007 № 1. 6.Mustafoev M. Jamoatchilik nazorati – jamiyat muvozanati // Muloqot 2004 y. № 4 7.Muxtorov N. Amnistiya aktlarini qo‘llanilishida jamoatchilik nazorati: davlat boshqaruv organlari va fuqarolik jamiyati institutlarining hamkorligi // Fuqarolik jamiyati – Grajdanskoe obщestvo – Civil Society. 2010 y. № 3 8.Nabiev T., Soleev A. O‘zini o‘zi boshqarish organlari jamoatchilik nazoratining sub’ekti sifatida // Fuqarolik jamiyati – Grajdanskoe obщestvo – Civil Society. 2008 y. № 4 9.Nabiev F. X. Obespechenie i sovershenstvovanie obщestvennogo kontrolya v programmnыx dokumentax politicheskix partiy Uzbekistana // Fuqarolik jamiyati – Grajdanskoe obщestvo – Civil Society. 2010 № 3 10.Nabiev F. X. Ijtimoiy nazorat. Samarqand. 2016 yil.

Mamlakatning modernizatsiyalash konsepsiyasida nazorat tizimini takomillashtirish masalalari

Купить