Manas- qirg‘iz xalqining qahramonlik eposi - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	2.5MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	doc
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Manas- qirg‘iz xalqining qahramonlik eposi

Купить

Mavzu: Manas- qirg`iz xalqining qahramonlik eposi
Reja:
1. «Manas» - qirg`iz xalqining uzoq o`tmishini yorituvchi yorqin
sahifa.
2. «Manas» va o`zbek dostonchiligi haqida.
3. «Manas» dostonining qisqacha mazmuni.

«Manas» - qirg`iz xalqining uzoq o`tmishini yorituvchi yorqin sahifa.
Manasning nomi hamisha qirg`izlar uchun tabarruk. Qadimdan Urxun, Oltoy, Enasoy,
Olatog`un makon tutgan, juda ko`p qirg`inbarotlarni boshidan kechirgan ota-
bobolarimiz ulkan imoratlar, ko`rkam shaharlar, mustahkam qal`alar qurishga imkon
topolmadilar. Ular ona yurtni yovdan himoya qilib, ot yolida gurung qilib ajoyib so`zlar
vositasida buyuk yodgorlik bunyod etdilar. Ulug` shoirlar, ajoyib dostonchilar
avloddan-avlodga ma`naviy meros qilib bu yodgorliklarni XXI asrgacha olib keldilar.
Manas- tabarruk so`zlar gavharidan iborat buyuk doston. Unda elning tarixi,
quvonch va qayg`usi, omonlik va yomonlik, g`aroyib taqdirlar o`z ifodasini topgan.
«Hayotimning ko`pchilik qismini «Manas» ni o`qishga sarfladim. Buning uchun
hamisha shukrona qilaman. Ketgan vaqtim uchun aslo qayg`urmayman»,-deb yozadi
qirg`iz yozuvchisi, akademik Tug`alboy Siddiqbekov. Bir necha asrlardan buyon
og`zaki aytilib kelingan «Manas» hozirgi kun talabiga yarasha nasrda bayon qilish
boshlanmoqda. Bu ishni iqtidorli adiblardan biri Kengash Jusupov amalga oshirdi va
hammabop bo`lishga harakat qildi. Ayrim parchalar tushib qoldirilgan bo`lsada, asar
mazmuniga salbiy ta`sir ko`rsatmagan.
Nasrda qirg`iz xalqining tarixi, manasning qahramonligi, insoniy fazilatlari,
haqiqat uchun olib borilgan kurashlari ko`z o`ngimizga yaqqol gavdalanadi. Oloy va
Oltoy o`rtasida tarixdek tirqirab ketgan, kindik qoni to`kilgan yeridan, mosuvo bo`lgan,
keyinchalik bir-birini topib qaddini tiklagan qirg`iz xalqining qahramonlik dostoni bir
o`zbek millatining ham sevimli dostonidir.
Bu doston dastlab Mirtemir, Sulton Akbariy va Tursunboy Adashboyev
tomonidan o`zbek tiliga tarjima qilingan.

Doston mazmuni.
Qora Xitoy xoni Esekxon Nug`ayxon askarlarini yer bilan yakson qilib, yerlarni
bosib oldilar. Kug`ayxon yorug` dunyoni tark etdi. Turk qavmidan ahillik yuz o`tirdi.
Kug`ayxondan qolgan to`rt o`g`il O`rozli, Usan, Boy, Jaqip boshi oqqan tomonga yo`l
oladilar.
Biri Oltoyga, biri Uralga, yana biri Qashqarga, biri Tebitga haydaddi. Qirq uyli
qirg`iz bilan Jaqip Oltoyga keldi. Oqbolta bilan tanishdi. Jaqip qalmoqlar bilan
qo`shnichilikni yaxshi yo`lga qo`ydi. Ko`plab boyliklar orttirdi. Afsus u tirnoqqa zor
edi. Jaqip tush ko`rdi. Tushida ulkan qushni tutib olgani, qushga ilondan uzun
bog`langanink xotiniga aytdi. Bu ajoyib tush uchun to`y qildi. To`yning dovrug`i
Esenxonga ham yetib bordi va u g`azablandi. Bu o`jar xalqni qandoq bo`lmasin yer

yuzidan supirib tashlamoq kerak deb saroyga folbin va bashoratchilarni to`pladi. Ular
yulduzlar harakatiga qarab Esenxonga shunday dedilar:- Taqsir bunga tugal javobni
Bejindagi Qoraxonning o`rdasida ochiq osmon ostida shakllanayotgan sandikdagi
kitobda yozib qo`yilgan. O`shanga vakil yuborib, o`qitib ko`raylik. Josuslar kitobdagi
yozuvni o`qib, Esenxonga yetqazdilar.
«Shimoldagi Burutlardan Manas ismli bir pahlavon bola tug`iladi. Uning ortida
qora ko`k yoli dollining ustida laganday qizil xoli bo`ladi. Manas qalmoq bilan
xitoylarga ko`p yurish g`avg`olar soladi. Osmon bilan yer o`rtasidagi ko`rkam shahar
Bijinni ostin-ustin qiladi. Oleyyeyxon bo`ladi. Xitoylarning botiri yakson bo`ladi. «bu
xabarni eshitgan Esenxon
Burutlarning homilador ayollarini bironta ham qoldirmay qornini yorib
tashlashni buyuradi. Ancha yillar ovuldan bolalar yig`isi eshitilmay qoldi. Oradan uch
yil o`tgach, Cheyirdining oy kuni yaqinlashib qoldi. Nihoyat o`g`il ko`rdi. Cheyirdining
ko`zi yoriyotgan vaqtda bir hodisa yuz berdi. Bu voqeani na Jaqipga, na yaqinlariga
aytdi. Bir darvesh oqsoqol tuynuqdan tushib, o`g`ilingni oti Manas avliyo, ulg`aysa
qiron chiqadi. Shuning uchun bitta po`lat o`qni bag`ishladim, yoqasiga tikib qo`y, 12 ga
oshganda qurolsoz ustaga kamonning nayzasini yasatib, bola kamolga yetganida
osmondan tushar olti kuch, - deb avliyo ko`zdan g`oyib bo`ldi.
Jaqib bu xursandchiliqdan keyin, elga osh berib o`ziga tegishli kishilarga bosh-
oyoq sarpolar qildi. Bolani choponining bag`riga o`rab ism qo`yib, berishlarini so`radi.
Hamma jim. Shu payt hammaning e`tiborini tortib bir darvesh paydo bo`ldi.
Bolakay uch yoshga to`lganda «Jinni» nomini oldi. Ho`kizni shoxini sindirib,
daraxtlarni ildizi bilan qo`porib tashladi. Son bilan 7 yoshda bir qo`zining go`shtidan

to`ymadi. 8 yoshida savdogarlarning buyumlarini tortib olib bolalarga bo`lib beradigan
qiliq chiqardi.

Manasni har jihatdan tarbiyalash uchun do`sti O`shqirga eltib berdi. O`shqir
unga qo`y boqishni o`rgatdi.
Suyagi meniki, go`shti sizniki. Ur,suk,avaylama, erkalatma uni odam qilib ber.
Olti oydan keyin xomsemiz Manas chaqqon bo`z o`g`longa aylandk.
Yoz kunlarining birida qo`ylarga bo`ri oraladi va qo`zilarni bo`g`iz-lay boshladi.
Manas bo`riga tashlandi. Tayoq zarbidan bo`ri orqaga chekindi. Bo`ri qo`zini tishlagan
holda qocha boshladi. Va bir g`orga kirdi. Bo`rini orqasidan g`orga kirgan Manas
chordana qurib o`tirgan 40 kishiga ko`zi tushdi. Bir tomonda qanotli otlar, depsinib
turibdilar. O`rtada O`shqir-ning oq qo`zisi ma`rab turibdi.
Og`alar, qo`zi ko`targan bo`rini ko`rmadinglarmi?
Ko`rdik. O`sha bo`ri biz bo`lamiz. Biz sening do`stlaringmiz. Qachon qiyin
ahvolda qolsang biz yordamga yetib boramiz. Qirq chilton bilan Manas bag`rini-
bag`riga bosib axd qilishdi.

Adabiyotlar:

1. K. Seydanov. Do`stlik kuylari. T. 1980 y.
2. Manas. T. 1995 y.
3. Muqimov R. Qardosh xalqlar adabiyoti. T., 1980.
4. www.ziyonet.uz
5. www.pedagog.uz

Manas- qirg‘iz xalqining qahramonlik eposi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish